Xəbər lenti
20/04/2019 [14:56]:
"Həmin gecə o saatda məhz mənim növbədə olmağım təsadüf olsa da..." - Əsgərlik xatirələri...
20/04/2019 [14:52]:
Zakir Həsənov Türkiyəyə başsağlığı verdi
20/04/2019 [14:47]:
“Alqı-satqı” "alğı-satqı", “əsgər” “əskər” kimi yazılmayacaq - Dəyişiklik təsdiqlənmədi
20/04/2019 [14:37]:
Kadırovdan Zelenskinin üzr istəməsinə reaksiya: "Əgər siz məndən qorxmurdunuzsa..."
20/04/2019 [14:36]:
Ermənilər Azərbaycanda  daha bir siyasi partiya yaratdı-FOTO
20/04/2019 [14:30]:
Kadırovdan Zelenskinin üzr istəməsinə reaksiya: "Əgər siz məndən qorxmurdunuzsa..."
20/04/2019 [14:27]:
“Sarı jiletlilər” yenidən meydanda: “Notr Dam de Paris üçün milyonlar, bəs kasıblar?”
20/04/2019 [14:25]:
General Vilayət Eyvazov Qubada vətəndaşları qəbul edib –Nazirin birinci müavini konkret tapşırıqlar verib
20/04/2019 [14:11]:
Gənc Prezidentlər Təşkilatının nümayəndələri Azərbaycanda -FOTO
20/04/2019 [14:06]:
Bu şəxslərin pensiyası artırılacaq - Qanuna dəyişiklik
20/04/2019 [14:01]:
Debatdan sonra ən çox bu fikirlər müzakirə olundu
20/04/2019 [13:58]:
Kardaşyanın vəkillik arzusu qalmaqal yaratdı
20/04/2019 [13:56]:
Qaret Beyl mövsüm sonu Madriddən gedəcək
20/04/2019 [13:43]:
Azercell İT mütəxəsissləri üçün təlimlərə başladı
20/04/2019 [13:26]:
"Kasıb oğlana ərə getmərəm, kişinin evi, maşını olmalıdır" -Samirə Əfəndi
20/04/2019 [13:24]:
""Space"in rəhbəri heç olmazsa öz kanalına baxırmı, bu, söyüşdən də pisdir" - QALMAQAL
20/04/2019 [13:19]:
“A.Mamikonyan və qrupu 1997-ci ildə Xətai metrosu yaxınlığında  yaşayıb və...” 
20/04/2019 [13:15]:
Azərbaycan 2020-ci ildə Avropaya qaz tədarük etməyə başlayacaq
20/04/2019 [13:12]:
Yol Polisi İdarəsi taksi sürücülərinə XƏBƏRDARLIQ ETDİ
20/04/2019 [13:07]:
Əlilliyə görə pensiyaların da elektron qaydada təyinatı başlanıb
20/04/2019 [12:53]:
Azərbaycanda havalar daha 4 gün pis keçəcək – Çaylarda daşqın təhlükəsi
20/04/2019 [12:50]:
İsmayıllıda narkotik alverçiləri saxlanılıb
20/04/2019 [12:36]:
Bərdədə doğuş faciəsi
20/04/2019 [12:28]:
"Sabah işdə Yasinin başına hansısa gerizəkalı, saxta diplomlu bir müdiri qoyacağıqsa..."
20/04/2019 [12:14]:
“Onlar ölkəmizə psixoloji təzyiq göstərməyə çalışırlar”
20/04/2019 [12:14]:
ADNSU-da Respublika Fənn Olimpiadası keçirildi
20/04/2019 [12:01]:
"Onun nəyi başa düşdüyünü bilmirəm, amma mən onun dediklərindən heç nə başa düşə bilmədim..."
20/04/2019 [11:53]:
Ermənilərin talan etdiyi Kəlbəcər – 26 ildir yiyəsini gözləyən yiyəsiz Vətən torpağı...
20/04/2019 [11:52]:
Yaponiya Olimpiya Oyunları zamanı ABŞ aviabazasından istifadə etmək istəyir
20/04/2019 [11:50]:
Lerikə 15 santimetr qar yağdı
20/04/2019 [11:40]:
Qulu Ağsəsdən yeni layihə: ““Ulduz” 10 gənc yazarın kitabını çap edir...”
20/04/2019 [11:35]:
Müqəddəs kitabların adlarının yazılış qaydası - Novruz Məmmədovun qərarı
20/04/2019 [11:34]:
Bakıda avtobusda hind cütlüyün romantik anları - VİDEO
20/04/2019 [11:22]:
Futbol dahisi Messinin şöhrətin zirvəsinə gedən yolu – FAKTLAR+SİTATLAR
20/04/2019 [11:20]:
Jirinovski: "Yeganə yol Ukraynanın bölünməsidir"
20/04/2019 [11:19]:
Tofiq Abbasov: “Ermənistanın nümayiş etdirdiyi oyunbazlıqdan yalnız dağıdıcılıq qoxusu gəlir”
20/04/2019 [11:17]:
Trampın reytinqində rekord azalma
20/04/2019 [11:13]:
“Bölgələrdə işləyən həkimlərin maaşı iki dəfə çox olmalıdır...”
20/04/2019 [11:04]:
Əlillər də Bakı metrosundan istifadə edirlər - VİDEO
20/04/2019 [10:54]:
UNESKO və İSESKO-nun yazılış qaydası müəyyənləşib
20/04/2019 [10:48]:
Salyanda qəza 4 yaşlı uşağın həyatına son qoydu
20/04/2019 [10:40]:
Qazaxıstanda avtobus qəzası - 11 nəfər ölüb
20/04/2019 [10:32]:
"Word" Azərbaycan dilində "vörd" kimi yazılacaq - YENİLİK
20/04/2019 [10:29]:
“Bizim əsas hədəfimiz regiona amerikalıları buraxmamaqdır” - Aleksandr Duqin
20/04/2019 [10:23]:
Yüksək dövlət vəzifələrinin yazılış qaydaları müəyyənləşib
20/04/2019 [10:19]:
Kənd həkimləri kommunal xərclərdən azad oluna bilər
20/04/2019 [10:13]:
Türkiyə ordusu 2 şəhid verdi
20/04/2019 [10:07]:
Naxçıvanda 3 ayda bir nəfər yol qəzasında ölüb
20/04/2019 [10:02]:
Ermənistandan Rusiyaya daşınan nüvə tullantıları Azərbaycandan keçəcək?...
20/04/2019 [09:57]:
Yağışlı hava şəraiti davam edir
20/04/2019 [09:55]:
Dövlət Dil Komissiyası yanında Monitorinq Mərkəzi yaradılıb
20/04/2019 [09:53]:
"Burdan bura Ağdama gedə bilmir, hayqırırdı ki, Türkiyənin yanındayıq..."
20/04/2019 [09:50]:
Kəlbəcərdə erməni 10 yaşlı qardaşını öldürdü...
20/04/2019 [09:49]:
Ermənilər atəşkəsi 21 dəfə pozub
20/04/2019 [09:48]:
Makron Türkiyəni qəzəbləndirdi
20/04/2019 [09:47]:
Roma Papasının bu görüntüsü izlənmə rekordları qırır - FOTO
20/04/2019 [08:31]:
Müsəlman xanımın dünyanın ən böyük sərnişin təyyarəsini  idarə etdiyi bilindi-FOTOLAR+VİDEO
20/04/2019 [07:36]:
 "Şeytanı ən çox narahat edən şey – insanın Yaradan qarşısında uzun səcdəsidir..."
20/04/2019 [00:29]:
"Bir daha anladım ki, yekunumuz yenə də bir müddət kabab mədəniyyətində olacaq"
20/04/2019 [00:04]:
Yeni rəsm əsəri: Dədə Qorqud və Napoleon bir arada
19/04/2019 [23:29]:
Əkizlər 97 gün fərqlə doğuldular
19/04/2019 [22:41]:
“Elinanın ölümü bizim üçün sarsıdıcı oldu” - Ceyhun Bayramov
19/04/2019 [22:32]:
Prezident Administrasiyasının rəhbəri istefa verdi
19/04/2019 [22:30]:
Aleksandr Lukaşenko: "Artıq hakimiyyətdən doymuşam, Konstitusiyanı dəyişdirməyin vaxtıdır"
19/04/2019 [22:30]:
"Tənqidlər konstruktiv olarsa biz məsələni daha tez həll edə bilərik" - Nazir
19/04/2019 [22:25]:
İcra başçısı göstəriş verdi... -Araşdırılmasına ehtiyac olan məsələlər həll olunsun
19/04/2019 [22:19]:
Təbrizdə internet kəsildi: qarşıdurma davam edir - Video
19/04/2019 [22:13]:
Ali Məhkəmənin sədri Sumqayıtda... -FOTOLAR
19/04/2019 [22:09]:
CAR-da ayin vaxtı kilsə çökdü, 13 nəfər öldü
19/04/2019 [22:06]:
Seçici şəhadət barmağını kəsib atdı: "Filə səs vermək istəyirdim, səsim gülə getdi”
19/04/2019 [22:04]:
Rusiyadan 105 min dollar çıxarmağa cəhd edən azərbaycanlı saxlanılıb
19/04/2019 [21:47]:
Amerikalını döyən azərbaycanlı futbolçuya daha bir cəza
19/04/2019 [21:40]:
Poroşenko ilə Zelenskinin debatı başlayıb - VİDEO
19/04/2019 [21:36]:
"K.Martirosyan Azərbaycan Prezident Administrasiyasını, N.Danilyan isə NK-nı hədəf almışdı...”
19/04/2019 [21:26]:
“Qəbələ” və “Neftçi” yenə qələbə sevinci yaşadı - VİDEO
19/04/2019 [20:34]:
İntihar etmiş prezidentin tərəfdaşları onun dəfninə gedərkən öldülər
19/04/2019 [20:27]:
Xəzinə tapdılar, varlanmaq əvəzinə borca düşdülər - VİDEO
19/04/2019 [19:42]:
Direktorun təcavüz etdiyi tələbə yandırıldı - DƏHŞƏT...
19/04/2019 [19:24]:
Şortik geyindiyi üçün haqqında yaxalama qərarı çıxdı - FOTO
19/04/2019 [19:24]:
Kəndin imamı evə ikinci arvad gətirdi, mərəkə qopdu - Davanın GÖRÜNTÜLƏRİ - VİDEO
Bütün arxiv bir sırada
26/01/2016 [01:31] - Siyasət - ( 4042 dəfə baxılıb)

Türkologiya elminə ağır itki...



Türk dünyası üçün dəyərli insan, beynəlxalq miqyasda tanınan türkoloq-alim, Macarıstan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü, Şərq və Asiya Tədqiqləri Beynəlxalq Cəmiyyətinin (“İnternational Union of Oriental and Asian Studies” prezidenti professor  Georq Hazai (Gyorgy Hazai) bu il yanvarın 7-də haqqın dərgahına qovuşdu. 

Onun ölümü ilə yalnız macar deyil, bütünlükdə dünya türkologiyasının zəngin və şərəfli bir səhifəsi qapandı. Avropada elm sahəsi kimi türkologiyanın ilk beşiyi sayılan Macarıstanın itkisi isə daha böyük oldu. Çünki Armin Vamberi, Dyula Nemet və Georq Hazai - 150 illik tarixə malik macar türkolojisi bu üç elm nəhənginin türk sevgisi, elmi şücaəti və zəhməti bahasına dünya şərqşünaslığı tarixində özünəməxsus yer qazanmışdı.

84 yaşlı elm patriarxının vəfatından ertəsi gün, yanvarın 8-də facebook-dan xəbər tutdum. Macar dostlarımdan biri alimin illər öncə çəkilmiş şəklini və “Türkə əsla türk deməz avropalı. Qazax deyər, özbək deyər, azəri deyər, qırğız deyər - öylə ki, türk olduğunu bilməməlidir, qəbul etməməlidir. Ancaq avropalı hər zaman avropalıdır” - sözlərini paylaşmışdı.

Avropanın tam mərkəzindən əsrlər boyu türk etnosuna münasibətdə həyata keçirilən imperiya mahiyyətli bölücülük, ayrıseçkilik siyasətinə öz etirazını bildirmək, müxtəlif adlarla tanıdılan eyni köklü, eyni qana və dilə malik xalqa həqiqi ünvanını, mənşəyini göstərmək hər şeydən öncə mərhum Hazainin böyük türk sevgisindən xəbər verirdi.

Onun adını hələ ötən əsrin 70-ci illərində, aspirantlıq dövründə eşitmişdim. O zaman Bakıda, Azərbaycan EA xətti ilə çap olunan yeganə beynəlxalq elmi məcmuədə - “Sovetskaya turkologiya” jurnalında məqalələrinə təsadüf etmişdim.

İlk tanışlığımız isə 2010-cu ilin iyununda Budapeştdə baş tutdu. Əvvəlcə zəng vurdu, bir az da Azərbaycan türkcəsi ünsürlərinin qarışdığı şirin türkcə ilə keçmiş səfir Həsən Həsənovla sıx əməkdaşlıq etdiklərini, etirazım olmasa, mənimlə də görüşüb fikir mübadiləsi aparmaq istədiyini bildirdi. Üstəlik, diplomatiyaya gələnə qədər elm sahəsində çalışmağımın biri-birimizi daha yaxşı anlamağımıza kömək edəcəyini vurğulamağı da unutmadı.

Nurani çöhrəsi, səliqə ilə arxaya daranmış bəyaz saçları, həmsöhbətinin daxilinə nüfuz edən işıqlı gözləri ilə, eyni işıqlı yumor hissi və səmimiliyi ilə dərhal şəxsinə etimad təlqin edirdi. Hələ necə mükəmməl türkcəsi vardı! Təkcə Anadolu və Azərbaycan türkcəsini deyil, rus, ingilis, fransız, alman dillərini də gözəl bilirdi. Bir sıra kitablarını almanca qələmə almışdı. Nədənsə heç vaxt Anadolu türkləri kimi “Sayın böyükelçi” - demirdi. “Səfir bəy”- deyə müraciət edirdi və bu müraciət onun dilində xüsusi ehtiramla səslənirdi.

Düşünürəm ki, elə ilk tanışlığımızda gələcək münasibət və işbirliyimizin təməli qoyuldu. Məni bütün diplomatik tədbirlərə özü ilə gətirdiyi, həmişə xüsusi diqqətlə nazını çəkdiyi fransız əsilli xanımı və qızları ilə tanış etdi. Dəfələrlə paytaxtın Peşt səmtində yerləşən mənzillərində qonaq oldum. Çox maraqlıdır ki, XIX əsrin 70-ci illərində Macarıstanda türkologiyanın binasını qoymuş Armin Vamberinin yaşadığı ev də eyni küçənin əvvəlindədir.

Akademikin Dunay sahilində, ampir üslubunda tikilmiş əzəmətli binanın ikinci qatında yerləşən geniş mənzili daim xəyalımda yaşatdığım, özüm üçün də   arzuladığım elm yuvası idi. Böyük kabinetdə, ona bitişik otaqda, Gellert dağına açılan bağlı balkonda, hətta dəhlizdə döşəmədən hündürlüyü dörd metrə çatan tavana qədər rəflər kitablarla dolu idi. Yazı masasının üstünə, enli pəncərələrin qarşısına da kitablar qalaqlanmışdı. Müxtəlif dillərdə, müxtəlif formatlarda kitablar... Qəribədir ki, onların yaratdığı qarmaqarışıqlıq, səliqəsizlik də adama sükun və hüzur hissi aşılayırdı. Ara-sıra bu mənzildə oturub böyük macar alimi ilə təmiz türk dilində söhbətləşəndə özümü Budapeştdə deyil, haradasa Şərqin, Türküstanın sirli elm məbədində, dərviş təkkəsində hiss edirdim...

Yəqin ki, Azərbaycanın sədaqətli dostu akademik Georq Hazaini qısa da olsa bizim oxuculara tanıtmağa ehtiyac var. O,  1932-ci ildə Budapeştdə doğulub. 1950-1954-cü illərdə paytaxtdakı  ELTE Universitetinin türkologiya bölümündə təhsil alıb. Elmi fəaliyyətinin başlanğıcında, 1956-1957-ci illərdə Sofiya Universitetinin Türk dili fakültəsində çalışıb. İyirmi ildən çox (1962-1983) Almaniyanın Humboldt Universitetinin professoru və buradakı Turfan araşdırmaları (Çinin Kaşqar vilayətindəki uyğur yazılı abidələrinin öyrənilməsi) qrupunun rəhbəri (1963-1974-cü illərdə) olub. 1992-1999-cu illərdə Şimali Kiprdə Ağdəniz Universitetinin türkoloji bölümünə başçılıq edib. 2000-ci ildə onun təşəbbüsü ilə Budapeştdə alman dilli Andraşi Universiteti yaradılıb və professor Hazai bu yeni ali təhsil ocağının ilk rektoru olub. Ömrünün son günlərinə qədər Macarıstan EA Türkoloji araşdırmalar sektoruna rəhbərlik edirdi. 1982-ci ildə Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, 1995-ci ildə isə həqiqi üzvü seçilib. Türk Dil Qurumunun, Türk Tarix Qurumunun, Fin-Uqor Cəmiyyətinin (Helsinki), Ural-Altay Cəmiyyətinin (Gettinqen) Avropa Akademiyasının (London), ABŞ Şərqşünaslar Cəmiyyətinin həqiqi üzvü kimi geniş miqyaslı elmi iş aparırdı. 2012-ci ildə Türkiyə Cümhuriyyəti prezidenti Abdulla Gülün tərəfindən türk milləti və dili qarşısındakı böyük xidmətlərinə görə ölkənin ali mükafatı - “Ləyaqət” medalı ilə təltif olunmuşdu.

O, müxtəlif illərdə “Acea Orientalia Academiae Scientianum Hungariae”  (Budapeşt), “Archivium Ottomanium” (Visbaden), “Bibliotecha Orientalis Hungarica” (Budapeşt), “Cakhiers d`Etudes suria Viediterrande et la Monde Turco-İranian” (Paris), “Journal of Turkish Studies” (Kembric), “Orientalische Literaturzeitung” (Berlin), “Studien zur Sprache und Kultur der Turkvolker” (Freyburq), “Turkolischer Anzeiger/Turkology Annual” (Vyana), “Türk Dilleri Araştırmaları” (Ankara), “Zeitschrif fur Balkanologie” (Berlin-Visbaden) kimi mötəbər elmi nəşrlərin təsisçisi, naşiri, redaktoru, yaxud müəllifi olub. Orta əsrlər türk ədəbiyyatının bir sıra abidələrinin nəşri, Balkanlardakı türk dili və dialektlərinin öyrənilməsi, Avropada türk dilinin tədqiq tarixinin araşdırılması akademik Hazainin elmi fəaliyyətinin başlıca istiqamətlərini təşkil edirdi.

Azərbaycan Macarıstandakı ilk səfiri Həsən Həsənovun təşəbbüsü ilə 2007-ci ildə əsərlərinin biblioqrafiyası Bakıda çap olunmuşdu. Səfirlikdə hər il  keçirilən “Azərbaycan-Macarıstan: Mədəniyyətlərin dialoqu” beynəlxalq elmi konfransının fəal iştirakçıları sırasında xüsusi yeri vardı.

Budapeştdə səfir kimi fəaliyyətə başladığım 2010-cu ildə macar cəmiyyətində Azərbaycana marağı artırmaq və Azərbaycan türkcəsini öyrənmək fikrində olanların işini asanlaşdırmaq üçün Kamal Abdullanın artıq bir neçə dilə çevrilmiş “Gəlin Azərbaycan dilində danışaq” kitabının macar versiyasını hazırlamaq qərarına gəldim. Təbii ki, yardım üçün üz tutduğum ən etibarlı mütəxəssis akademik Georq Hazai idi. O, kitabın daha dolğun alınması üçün tanınmış macar azərbaycanşünası Mariya Keneşini layihəyə cəlb etməyi məsləhət gördü. Qısa müddətdə tərcüməçi və naşir tapdı. İşlərinin həqiqətən də başdan aşmasına baxmayaraq redaktorluq vəzifəsini  üzərinə götürdü.

Mən bu redaktorluq məsələsinə sadəcə nəşrin nüfuz və mötəbərliyini artıran vasitə, hətta reklam kimi baxırdım. Amma az sonra bəzən özü, bəzən də asissenti köhnə qayda ilə, yəni elektron mətndə, faylda deyil, kağız üzərində qara karandaşla edilmiş bol-bol düzəlişləri, təshihləri, yenidən yazılmış bütöv abzasları Səfirliyə gətirəndə akademikin  işinə nə qədər ciddiyyət və məsuliyyətlə yanaşdığına şahid oldum. Orta əsrlər fransız tənqidçisi, klassisizmin nəzəriyyəçisi Nikola Bualo yazırdı ki, “Üslub insanın özü deməkdir”. Fikrin doğruluğuna akademik Xazainin timsalında bir daha inandım. O, insan kimi nə qədər dəqiq, səliqəli, mötəbər və inandırıcı idisə, eyni xüsusiyyətlər yazısında, işinə münasibətdə, redaktə və diskussiya mədəniyyətində də özünü göstərirdi.


Sonralar Füzuli, Mirzə Fətəli Axundzadə, Cəlil Məmmədquluzadə və b. Azərbaycan klassiklərinin əsərlərini macar dilində nəşrə hazırlayanda da  akademik Hazai heç vaxt yardımını, məsləhətini əsirgəmədi. Həm də bütün bu işləri təmənnasız, yalnız elm naminə, qarşılıqlı ədəbi-mədəni əlaqələrimizin genişlənməsi xatirinə edirdi.

Evində və iş yerində toplanmış zəngin kitabxananın taleyi alimi çox düşündürürdü. Ailə üzvləri arasında işini davam etdirəcək kimsə yox idi. Odur ki, kitablarının özündən sonra da elmə fayda gətirməsi yollarını arayırdı. Bir dəfə söhbət zamanı arxiv və kitabxanasının bir qismini ölkəmizə hədiyyə etmək məsələsinə necə baxdığımı soruşdu. Vaxtı ilə Bertels, Zaxoder kimi tanınmış şərqşünasların şəxsi kitabxanalarının Azərbaycan EA tərəfindən satın alındığını, Krımskinin kitabxanasını almaq üçün danışıqlar aparıldığını, lakin araya İkinci Dünya müharibəsinin düşdüyündən niyyətin gerçəkləşmədiyini  danışıb nəcib hərəkətinin Azərbaycanda yalnız rəğbət doğuracağını söylədim.

Akademik Hazai asissentlərinə tarixə, şərqşünaslığa, dilçiliyə və humanitar elmlərin digər sahələrinə aid kitablarını diqqətlə araşdırmağı tapşırdı. Tezliklə 1000-dən çox kitab, məcmuə və bəzi əlyazmaları seçildi. Bu nəşrləri bizim üçün qiymətli edən cəhət onların böyük əksəriyyətinin ötən əsrin 50-80-ci illərində  ABŞ-da, Avropa ölkələrində, Türkiyə və İranda müxtəlif Avropa və Şərq dillərində çap edilməsi idi. Təbii ki, həmin dövrdə keçmiş SSRİ-də belə nəşrlər valyuta ilə alınırdı. Ona görə əsas diqqət Moskva və Leninqrad kitabxanalarına verilirdi. Bizim  alimlər isə müvafiq ədəbiyyatla tanış olmaq üçün xeyli vəsait, vaxt və enerji itirib bu şəhərlərə yollanmalı olurdular...

Kitabları Səfirliyə gətirib səliqə ilə qablaşdırdıq. Budapeşt hava limanında daşımaçılıq işlərini həyata keçirən Türkiyənin “Çələbi” firması onların simvolik qiymətə Bakıya aparılmasına razılıq verdi. Amma öz doğma gömrüyümüzdə ilişdik. Rüsum tələb edirdilər. Köhnə kitabları Bakıya satış üçün gətirmədiyimi, onların dünya şöhrətli macar alimimi Azərbaycan MEA-ya hədiyyə etdiyini nə qədər desəm də, əhəmiyyət verən olmadı. Əksinə, mallar gömrükdə qaldıqca cəriməmizin də artacağını söylədilər. Akademiyanın o zamankı rəhbərliyi də yaxasını kənara çəkmişdi. Nəhayət, rüsumu Səfirliyin vəsaiti hesabına ödəyib, xalq arasında deyildiyi kimi, mallarımızı gömrükdən çıxardıq. Bəlkə də kimsə inanmayacaq: MEA-dan alimin adına quru bir təşəkkür məktubu almaq da problemə çevrildi. Hazır mətn göndərib xeyli xahiş-minnət etdikdən sonra bu işi də yoluna qoya bildik. Amma ədalət naminə deməliyəm ki, MEA-nın Əsaslı kitabxanası akademik Hazainin hədiyyə  kitablarının biblioqrafiyasını hazırlayıb nəşr etməklə onun nəcib təşəbbüsünü, elmimizə  və alimlərimizə hörmətini bir növ sənədləşdirdi.

Növbəti  ildə akademik Hazai Naxçıvan Dövlət Universitetinin kitabxanasına da 300 kitab bağışlamaqla öz nəcib ənənəsini davam etdirdi. Burada elmi konfransda iştirak məqsədi ilə Budapeştə gələn NDU-nun keçmiş rektoru akademik İsa Həbibbəylinin də rolu az olmadı. 

Bütün diplomatik nümayəndəliklərin sevimli qonağı olan alim Türkiyə və Azərbaycan səfirliklərinə xüsusi münasibət bəslədiyini heç yerdə və heç vaxt gizlətmirdi. 2012-ci ilin sentyabr ayında, Budapeştdə ömürlük həbs cəzası çəkən Azərbaycan ordusunun zabiti Ramil Səfərovun vətənə qaytarılmasından sonra Macarıstandakı erməni icmasının güclü təzyiqinə məruz qalmış Səfirliyimizə gəlib bizə mənəvi dəstək verən, həmrəylik bildirən azsaylı macar ziyalıları, ictimai xadimləri arasında  Georq Hazai də vardı...

Onun məni birbaşa vəzifə borcum olan diplomatik işlə bir sırada daim elmi fəaliyyətə təşviq etməsini minnətdarlıq hissi ilə xatırlayıram. Armin Vamberinin vəfatının 100 illiyi ilə əlaqədar ELTE universitetində keçirilən beynəlxalq elmi konfransdakı məruzəm ağsaqqal dostumun israrlı təkidləri sayəsində mümkün olmuşdu. “Bəkir Çobanzadə Budapeştdə” adlı araşdırmamın macar dilinə çevrilərək kitabça şəklində çap edilməsində də onun elmdən uzaqlaşmamaqla bağlı israrlı çağırışları öz rolunu oynamışdı. “Monumenta et Studia Turkologica” fundamental silsilə nəşrinin ideya müəllifi və bir çox cildlərin baş redaktoru kimi onun diqqətini Azərbaycan dilinin və tarixinin “Dərbəndnamə”, “Gülüstani-İrəm” tipli mühüm məxəzlərinə cəlb etmişdim. İdeya xoşuna gəlmişdi. Hətta bir dəfə Macarıstan EA-nın Türkologiya bölümündə bu əsərlərin nəşri ilə bağlı fikir mübadiləsi aparılmışdı.

Əvvəldə də xatırlatdığım kimi, akademik Hazai dünya şərqşünaslarını  birləşdirən qurumun - Şərq və Asiya Tədqiqatları Beynəlxalq Cəmiyyətinin prezidenti idi. Əsası 1873-cü ildə qoyulan cəmiyyət 2007-ci ilə qədər özünün 38 konqresini keçirmişdi. Sonuncu, 38-ci konqres Türkiyə prezidenti Abdulla Gülün himayəsi, Atatürk Mərkəzinin təşkilatçılığı ilə Ankarada baş tutmuşdu. Onun işinə aralarında bir xeyli Azərbaycan aliminin də olduğu 1200 nəfərdən çox şərqşünas qatılmışdı. Növbəti konqresin 2012-ci ildə Rabatda təşkilini Mərakeş öz üzərinə götürmüşdü. Odur ki, əvvəlcə bir neçə il sonra baş tutacaq 40-cı konqresin ölkəmizdə keçirilməsi haqda fikir mübadiləsi edirdik.

Amma vaxt yaxınlaşdıqca Mərakeş alimlərinin verdikləri sözün üstündə durmayacaqları aşkara çıxmışdı. Qurumun prezidenti konqreslərin davamlılığını təmin etmək üçün təcili yeni ölkə axtarırdı. Və belə bir zamanda onun yadına nəhəng beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edən Bakı düşmüşdü. Şərqşünasların 39-cu beynəlxalq konqresi nə üçün Azərbaycan paytaxtında keçirilməsin? Əvvəla, Bakı onilliklər boyu dünyanın mühüm Şərq araşdırmaları mərkəzlərindən biri olmuşdu. Digər tərəfdən, onlarla ölkədən gələn 1200-1500 elm adamı Azərbaycan həqiqətlərini, Dağlıq Qarabağdakı erməni işğalının acı nəticələrini  dünya miqyasında yaya bilərdilər. Nəhayət ölkə belə bir möhtəşəm elmi forumdan yalnız mənəvi-siyasi dividendlər deyil, neft milyonlarının sel kimi axdığı dövrdə cüzi görünsə də, müəyyən qazanc  götürə bilərdi. Çünki konqres iştirakçılarının bütün xərclərini onların özləri, yaxud da ezam edən universitetlər, elmi cəmiyyətlər çəkirdilər.

İlk fürsət yaranan kimi təkliflə bağlı dövlət başçısını və Heydər Əliyev Fondunun prezidenti, ölkənin Birinci xanımı Mehriban Əliyevanı məlumatlandırdım. Hər ikisi şərqşünasların növbəti forumunun Bakıda keçirilməsi ideyasını tam şəkildə dəstəklədilər. Bunu Azərbaycan elminin öz beynəlxalq əlaqələrini genişləndirməsi imkanı kimi dəyərləndirdilər.

Təəssüf ki, həmişə, hər yerdə olduğu kimi bürokratik aparatın çarxını hərəkətə gətirmək o qədər də asan deyildi. Azərbaycan MEA ilə təxminən iki il yarım davam edən yazışmalardan sonra nəhayət 2014-cü ilin yanvarında konqresin keçirilməsi ilə bağlı ilkin məsləhətləşmələr aparmaq məqsədi ilə akademik Hazainin  Bakıya səfərini təşkil edə bildik. Uşaq kimi sevinirdi. Bu ərəfədə artıq səhhətində ciddi problemlər yarandığından yola qızı, həm də şəxsi katibəsi və yaxın köməkçisi olan Sesiliya ilə çıxmışdı. Atasının ölümündən sonra, bu il yanvarın 15-də xanım Sesiliya Hazai mənə ünvanladığı məktubda həmin səfəri xatırlayaraq yazırdı: “Son illər xəstəliyi ilə əlaqədar biz atamın işlərində daha yaxından iştirak edirdik. Ona görə də 2014-cü ilin yanvarında Bakı yolçuluğu zamanı mən də onunla birlikdə idim. Bizə göstərilən qonaqpərvərlik, ölkənizin təkrarsız gözəlliyi, insanlarınızın diqqətli münasibəti atamın və mənim yaddaşımda silinməz izlər buraxmışdı”.

Bakıda olduğu günlərdə ünlü macar alimi  Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun 80 illik yubileyində iştirak etmiş, MEA rəhbərliyi ilə beynəlxalq konqresin təşkili istiqamətində danışıqlar aparmışdı. Səfərdən çox ümidli dönmüşdü. 1957-ci ildən iştirakçısı olduğu, keçmiş SSRİ paytaxtlarından yalnız Moskvada keçirilən şərqşünasların beynəlxalq forumunun Bakıda baş tutacağı fikri onu həqiqətən də sevindirirdi. Belə bir mötəbər foruma ev sahibliyi etməyi bizim halal haqqımız sayırdı.

Ancaq tezliklə ümidlər suya düşdü. 2014 və 2015-ci illərdə ölkəmizdə şərqşünasların beynəlxalq konqresinin keçirilməsinin mümkünsüzlüyü haqqında xəbər aldıq. Təklif olunan varianta -  məhdud sayda şərqşünasın Bakı Humanitar Forumu çərçivəsində seksiya şəklində toplanmalarına isə Şərq və Asiya Tədqiqatları Beynəlxalq Cəmiyyətinin prezidenti kimi akademik Xazai razı olmadı. Bakıdan əlini üzdükdən sonra onun Astana ilə intensiv danışıqlar apardığını bilirdim. Bir tərəfdən alimin vəfatı, digər tərəfdən isə dünyanın yaşadığı qlobal böhran 150 illik tarixi olan elmi cəmiyyətin növbəti forumunun keçirilməsini böyük sual altında qoyur...

Budapeşti mənə daha da doğmalaşdıran insanla - sözün həqiqi mənasında sonuncu elm mogikanlarından olan akademik Hazai ilə axırıncı görüşümüz ötən il oktyabrın 29-da, Türkiyə milli günündə oldu. Çətinliklə hərəkət edirdi. Amma həmişəki kimi sifətində təbəssüm, gözlərində işıq vardı. Səhhətində problemlər olsa da, Atatürkün qurduğu Cümhuriyyətin 92-ci ildönümünə gəlməyi özünə  vicdan borcu saymışdı. Zatən, Türkiyəni və türklüyü sevən insan başqa cür də hərəkət edə bilməzdi.

Bir tərəfə çəkilib söhbət etdik. “Müsaid vaxtınız olanda gəlin, birlikdə kitablara baxaq. Artıq bəzi şeylər seçmişəm. Düşünürəm ki, yenə bir qisim kitab hədiyyə edə bilərəm” - dedi.

Amma az sonra xəstəxanaya düşdü. Oradan isə əbədiyyət yolçuluğuna çıxdı. Ruhu şad olsun. Heç şübhəm yoxdur ki, Avropanın sonuncu böyük türkoloqu Georq Hazai şəxsiyyəti və çoxillik elmi fəaliyyəti ilə “Türkün türkdən başqa dostu yoxdur” - deyiminin həqiqəti heç də tam əks etdirmədiyini sübut edən azsaylı şəxsiyyətlərdən, həqiqi türk dostlarından biri idi.

Vilayət QULİYEV,

Yanvar, 2016. 
Budapeşt

Şortik geyindiyi üçün haqqında yaxalama qərarı çıxdı - FOTO
5 yaşlı qızlarını pul qarşılığında ərə verdilər - DƏHŞƏT...
Bütün dünya bu uşaqdan danışır: Qanında yüksək dərəcədə spirt çıxdı...
Səsvermə zamanı səhvə yol verən seçici barmağını kəsdi - İNANILMAZ...
"Cəfər müəllim kimilərə qarşı bu kampaniya ölkəni uçuruma aparanların sifarişidir"
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Qulu Ağsəsdən yeni layihə: ““Ulduz” 10 gənc yazarın kitabını çap edir...”
Cəmiyyət
"Burdan bura Ağdama gedə bilmir, hayqırırdı ki, Türkiyənin yanındayıq..."
Mədəniyyət
"Sumqayıt şəhərində muğamı təbliğ edən Mərkəzin inşası təqdirəlayiq addımdır"
Cəmiyyət
Keçmiş əsgərin dəhşətli həyat hekayəsi -O, indi havanı da pulla alır...
Müsahibə
Professor İlbər Ortaylı: “Sultan Səlimlə Şah İsmayıl kimi dava edəsi deyilik”
Həftənin ən çox oxunanları
Dağlıq Qarabağda  yaşayan yeganə azərbaycanlı(?) kişinin erməni arvadı öldü...-FOTOLAR
Ermənilər İrəvan-Gümrü dəmir yolunu bağladı- Atışma baş verdi, yaralılar var...-FOTO
“Gənc qızları rayonlardan Bakıya gətirib fahişəliyə cəlb edirlər” - Həyəcan təbili...
Ermənilər Aprel savaşı haqda cizgi filmi də çəkdi...-FOTO+VİDEO
“Fahişəxanalar baş alıb gedir, otellərdə və digər obyektlərdə əxlaqsızlıqlıq hökm sürür"
“Bu erməni qrupu Bakı, Sumqayıt, Şamaxıdakı və s. qohumları vasitəsilə məxfi işlər aparır...” 
Separatçı rejim Dilqəmlə Şahbazın doğmalarının  onlarla görüşə bilməsi şərtini açıqladı...
İcra başçısının müavini Elinanın intiharından danışdı: “Həmin videonu mən...”
“Həbsdən çıxanda elə bildi ki, hamısı başına toplanacaq, ətəyindən öpəcəklər...”
“Ermənilər Laçın dəhlizinə çatmamış məsələni Rusiya ilə həll etmək lazım idi”
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)
e-mail: [email protected]