Xəbər lenti
22/04/2019 [14:03]:
“Elə ölkələr var ki, orda hətta açıq havada siqaret çəkməyi qadağan edirlər...” - Ekspert...
22/04/2019 [13:56]:
Borcu olan 134 nəfər saxlanılıb
22/04/2019 [13:48]:
Zelenskinin Azərbaycan macəraları - FOTO
22/04/2019 [13:43]:
Tahir İmanov arzusuna çatdı - Mərkəzi küçəyə babasının adı verildi
22/04/2019 [13:37]:
Vergilər Nazirliyi: "Sahibkarlar yanlışlara yol verirlər"
22/04/2019 [13:26]:
Deputatlar Diaspor Komitəsinin 1 illik fəaliyyətinə QİYMƏT VERDİLƏR
22/04/2019 [13:19]:
“Qarabağ Ermənistanla birləşməlidir” – Prezidentliyə namizəddən sərsəm bəyanat
22/04/2019 [13:14]:
Vəkillər Kollegiyası Elinanın anasına vəkil tutdu – RƏSMİ
22/04/2019 [13:09]:
Sumqayıtın 15 və 25 illik yubileyindən maraqlı görüntülər -VİDEO
22/04/2019 [13:09]:
"Biz uşaqlara bu cür təbliğ etməyi bacarsaq küçə müğənnilərini özləri üçün qəhrəman seçməyəcəklər"
22/04/2019 [13:03]:
Sabah Azərbaycanda intensiv yağış yağacaq
22/04/2019 [13:02]:
Prezidentdən Şri-Lankadakı terrorla bağlı başsağlığı
22/04/2019 [13:01]:
ABŞ-ın məşhur dərgisi Əkrəm Əylislidən yazıb
22/04/2019 [12:56]:
“Bakcell”dən uşaq şahmat turnirinə növbəti dəstək - FOTO
22/04/2019 [12:53]:
Bakıda 600 mindən çox sahibsiz it var və sayları artmaqdadır - TƏHLÜKƏ
22/04/2019 [12:43]:
8 cinayətin üstü “isti izlər”lə açılıb
22/04/2019 [12:42]:
Gömrükdə avtomobilin yük yerində gizlədilən 2960 ədəd siqaret aşkarlandı
22/04/2019 [12:39]:
Müddətsiz müqavilə ilə işləmək istəyən müəllimlərin nəzərinə!
22/04/2019 [12:37]:
Zelenski Yanukoviçin təbrikini qəbul etmədi
22/04/2019 [12:35]:
"Çin və Yaponiya kimi böyük istehsalçıların məhsulları və yükləri də Azərbaycan üzərindən Avropaya daşınır"
22/04/2019 [12:29]:
Nazirlik kompensasiyaların ödənişi üçün pul ayırıb
22/04/2019 [12:18]:
“Mediamızda yüngül şeylər üzərində çox dayanıb müzakirə aparırlar...” - Xalq artisti
22/04/2019 [12:17]:
UNEC-də Ümummilli Liderə həsr olunan ilk TEDx konfransı
22/04/2019 [12:14]:
Vəkillər kollegiyası rəyasət heyətinin növbəti iclası keçirilib
22/04/2019 [12:06]:
“Zelenski indiki məqamda Rusiyaya əl uzadarsa, bu, Ukraynanın əleyhinə işləyəcək”
22/04/2019 [12:04]:
“Bakıya gələcək erməni jurnalistləri hava limanından aparıb Müdafiə Nazirliyinə təhvil vermək lazımdır”
22/04/2019 [12:00]:
Dilçilik İnstitutunun direktoru: "Hər kəs Azərbaycan dilinin Orfoqrafiya Normalarına riayət etməyə başlamalıdır”
22/04/2019 [11:55]:
Çingiz Qənizadə Beyləqanda seçiciləri ilə görüşdü
22/04/2019 [11:47]:
“Xidmət göstərdiyi bütün dövrlərdə adı gələndə erməninin bağrı yarılan qəhrəman idi”
22/04/2019 [11:43]:
Problemli kreditlərə görə ilk kompensasiyanı bu müştəri aldı – FOTO
22/04/2019 [11:36]:
Onlayn sınaq imtahanına qeydiyyat başlayıb
22/04/2019 [11:29]:
KTN-ni kim idarə edir: İnam Kərimov, yoxsa Anar Hüseynov - Azərbaycanın aqrar sektoru FETO caynağında?
22/04/2019 [11:27]:
"Müasirliklə ayaqlaşmağımız üçün təhsilimizin cavan, iti ayaqları olmalıdır"
22/04/2019 [11:25]:
Kremlin baş sutenyorunun güllə ilə qırılan ömrü – Stalinin qızına sataşan Yenukidze
22/04/2019 [11:20]:
LDU ilə Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu arasında əməkdaşlıq protokolu imzalanıb
22/04/2019 [11:20]:
Sabah Milli Məclis toplanacaq - Gündəlikdə 19 məsələ var
22/04/2019 [11:19]:
“Bu gün teatrlarımız bir çox hallarda öz yazıçılarımızla işləməkdən qaçırlar...”
22/04/2019 [11:13]:
Meriya rəsmiləri vətəndaşlarla görüşəcək - Cədvəl
22/04/2019 [11:07]:
"Siz hakimlər Hakimlər Hakimi olan Allahın qarşısında və onun məhkəməsində cavab verəcəksiniz"
22/04/2019 [11:03]:
Şoumen prezident: Zelenski kimdir? - DOSYE
22/04/2019 [11:00]:
M.C.Bağırovu ittiham edən şəxs: "Rəsulzadə ilə əlaqəli bütün donosları qulaqardına vururdu"
22/04/2019 [10:57]:
Bu yolda xətlənmə işləri aparılacaq
22/04/2019 [10:57]:
Cəbrayılda Haykanuşla görüş...
22/04/2019 [10:53]:
Müdafiə Nazirliyinin nümayəndə heyəti Moskvaya gedir
22/04/2019 [10:50]:
Problemli kreditlərlə bağlı ortaya çıxan yeni suallar
22/04/2019 [10:43]:
İt dişləyən uşağın vəziyyəti yaxşıdır - Nazirlik
22/04/2019 [10:42]:
Pasxa bayramında Ermənistanda kilsə  dağıldı-FOTO
22/04/2019 [10:42]:
İmişlidə yeni doğulan körpə öldü
22/04/2019 [10:35]:
Bakı sakinini sifarişlə öldürüb yandıran şəxslər tutuldu - Dəhşətli HADİSƏ
22/04/2019 [10:29]:
ADPU-nun magistrantları Bakı şəhər aqlomerasiyasını tədqiq edir
22/04/2019 [10:21]:
“KQB”nin məşhur generalına “Nizami xalçası”nı kim bağışlamışdı?
22/04/2019 [10:12]:
Səyyar ASAN xidmət davam edir
22/04/2019 [10:12]:
Fərid Şəfiyev: “Hesab edirəm ki, yerlibazlıqla mübarizə aparmalıyıq”
22/04/2019 [10:06]:
Vətəni ailədən öndə tutan QƏHRƏMAN - Kişilik NÜMUNƏSİ
22/04/2019 [09:59]:
Azad düşüncənin sonsuz üfüqü...
22/04/2019 [09:58]:
Uğurun Kaliforniyada seçdiyi azərbaycanlı...
22/04/2019 [09:57]:
Bu günə gözlənilən hava proqnozu
22/04/2019 [09:56]:
Zelenski siyasətdə şoumenlik etməyəcək - Rusiyalı və ukraynalı ekspertlərin şərhi...
22/04/2019 [09:56]:
Ermənistan hökumətinin böyük nümayəndə heyəti  Kəlbəcərdəki erməni səngərlərinə baş çəkdi-FOTOLAR
22/04/2019 [09:54]:
Bakının mərkəzi yolları 8 günlük bağlandı
22/04/2019 [09:49]:
Azərbaycanlı qızların himni necə oxuması hər kəsi heyran etdi - VİDEO
22/04/2019 [09:46]:
Bu gündən problemli kreditlərə görə ödənişlər başlayır
22/04/2019 [08:28]:
Xristian ölkəsinin daha iki xəstəxanasında namaz otağı açıldı-Bəs Azərbaycanda?...
22/04/2019 [07:39]:
Tramp Zelenskiyə zəng vurdu- Təfərrüatlar hələ məlum deyil...
22/04/2019 [06:55]:
"Hər kim gecə namazı qılar – gündüzləri abırlı həyat sürər...”
22/04/2019 [00:04]:
Ukraynada yəhudi dönəmi: Moskva bu dəfə hansı "əmma" axtarışına çıxacaq?
21/04/2019 [23:34]:
"Qarabağın xilası düşməni hərbi yolla sülhə məcbur etməkdən keçir!!!"
21/04/2019 [23:10]:
Poroşenko Zelenskini təbrik etdi - Acı məğlubiyyət
21/04/2019 [23:08]:
Rafael Ağayev Premyer Liqada bürünc medal qazanıb
21/04/2019 [22:49]:
Leonid Kuçmadan bədbin açıqlama: “Ukraynanın yeni prezidentinə yazığım gəlir”
21/04/2019 [22:42]:
Gürcüstanın Pankisi dərəsində toqquşmalar zamanı onlarla insan xəsarət alıb
21/04/2019 [22:22]:
Poroşenko siyasətdən getməyəcəyini açıqladı
21/04/2019 [22:20]:
Vladimir Zelenski xalqa müraciət etdi
21/04/2019 [21:54]:
Ermənistan Ədliyyə Nazirliyinin yüksək vəzifəli məmuru Moskvada saxlanıldı
21/04/2019 [21:53]:
“Exit-poll”: Ukraynanın prezident seçkilərində Vladimir Zelenski qalib gəlib - YENİLƏNİB
21/04/2019 [21:12]:
“Hunday”ın təsisçisinin nəvəsi narkotikə görə tutuldu
21/04/2019 [21:07]:
Elməddin Behbud: "Bu siyasət gənclərin də üzərinə mühüm vəzifələr qoyur”
21/04/2019 [21:02]:
Ukraynada prezident seçkilərində seçicilərin yarısı iştirak edib
21/04/2019 [20:50]:
Gömrükdən malların və avtomobillərin keçirilməsi qaydasında DƏYİŞİKLİK
21/04/2019 [20:36]:
Əfqanıstanda nazirliyə hücum zamanı 10 nəfər həlak olub
Bütün arxiv bir sırada
17/06/2016 [16:07] - Cəmiyyət - ( 1940 dəfə baxılıb)

Multikultural proseslərdən imtina: total fəlakətlər təhlükəsi...




Ötən əsrin 90-cı illərindən etibarən dünyada yeni tendensiyaların baş verməsi qlobal mənada yeni anlayış və terminləri ictimai, fəlsəfi, siyasi, iqtisadi, elmi və dinifəlsəfi kontekstdə qabardaraq aktuallaşdırmışdır. Bu anlayışlar içərisində özünün əhatəliliyi və çoxaspektliliyilə seçilən qloballaşma anlayışı cəmiyyətin bütün sferalarında: sivilizasiyalararası münasibətlərdə, mədəniyyətdə, müxtəlif dini dünyagörüşlərində, siyasətdə, iqtisadiyyatda, milli-etnik münasibətlərdə və s. canlanmalar yaratmış və özünü daha qabarıq şəkildə göstərməyə başlamışdır. Başqa sözlə, qloballaşma anlayışı həm pozitiv, həm də neqativ anlamda “özündə dünya tarixinin və mədəniyyətinin inkişaf tendensiyasını əks etdirən mədəni-fəlsəfi inteqrativ konsepsiya...” olaraq müasir sivilizasiya tarixinin daha aktiv fazası kimi aktuallaşmışdır.

Dünya tarixinin inkişaf dinamikasına nəzər salsaq, tarixin danılmaz faktoruna çevrilmiş ictimai-iqtisadi, inqilabi-mədəni dəyişikliklər fonunda sivilizasiyaların, dinlərin və mədəniyyətlərin həyatına təsir göstərən və qlobal mahiyyət daşıyan hadisələrin sürəkli baş vermədiyini görürük. XXI əsrin başlanğıcı bütünlüklə bəşər və sivilizasiya tarixinin elə bir dövrüdür ki, burada müxtəlif cəmiyyətlərin həyatında baş vermiş hadisələri nəzərdən keçirərkən epoxanın fundamental və qlobal dəyişikliklər ərəfəsində olduğunu aydın müşahidə edə bilərik. Bu dəyişikliklər tarixən keçid mərhələlərinə müvafiq olaraq müsbət tendensiyalara şərait yaratmaqla yanaşı, neqativ ziddiyyətlərə də açıqdır, odur ki, dünya sanki idarəolunmaz bir xaosa doğru yuvarlanmaqdadır. Proseslərin dinamikası bir çox aspektlərdən tədqiq edilərkən aydın olur ki, qloballaşmanın bütövlükdə “müxtəlif maraqların riskli və münaqişəli oyunu” olduğu heç də mübahisə doğurmur.

Çünki soyuq müharibə başa çatdıqdan sonra qlobal dəyişikliklər dövrünün xarakteristikasına uyğun olaraq, uzun illər təzyiqlərə məruz qalan xalqlar, millətlər, insanlar öz dini və milli kimlikləri, identiklikləri uğrunda daha aktiv mübarizəyə başlamışlar. Amerikalı sosioloq S.Hantinqtonun təbirincə desək, “Öz köklərini axtaran insanlar üçün düşmənlər həmişə vacibdir, buna görə də dünyanın əsas sivilizasiyaları arasında “qırılma xətti” boyunca həmişə ən potensial təhlükəli düşmənçilik yaranır”.

Yaxud professor Fərman İsmayılovun da haqlı olaraq qeyd etdiyi kimi, “epoxa sarsıdıcı inqilablar, dağıdıcı müharibələr, kəskin təzadları ilə tarixə qədəm qoymuşdur; onu paradokslar və ya əksliklərin qardaşlaşması dövrü kimi də xarakterizə etmək olar. Halbuki baş verən proseslərin dinamikasının analizi bir daha sübut edir ki, atom əsri və daha qorxulu dağıdıcı silahların aktuallığı dövründə, milli, etnik, dini münaqişələrin baş verdiyi müasir zamanda dünyanın salamat qalmaq, insanların normal qarşılıqlı münasibətlərini təmin etmək məqsədilə sivilizasiyaların, dinlərin, mədəniyyətlərin, siyasi sistemlərin tolerant, multikultural şəraitdə yanaşı yaşamasından, onlar arasında dialoq və əməkdaşlığa keçiddən başqa yolu yoxdur. Başqa sözlə, müasir dünyada stabilliyi bərpa etmək, xalqlar, cəmiyyətlər və insanlar arasında tarixi müsbət ənənələri qorumaq üçün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin də dəfələrlə yüksək tribunalardan qeyd etdiyi kimi, “dünyada multikulturalizmin alternativi yoxdur”.

Etiraf etmək lazımdır ki, qloballaşma dövründə dinlərin, mədəniyyətlərin və sivilizasiyaların dialoqu bütün neqativ proseslərə qarşı ümidverici ortaq model kimi pozitiv mexanizm statusunda çıxış etdiyindən, dialoqdan və multikultural proseslərdən

imtina dünyada total fəlakətlərə gətirib çıxara bilər. Çünki hadisələrin inkişaf kursu göstərir ki, “epoxa insanı və cəmiyyəti xoşbəxtliyə aparan qüvvələrlə bərabər, bir an ərzində yer üzərində bütün canlıları məhv edə biləcək qüvvələr də yetişdirməklə bəşəriyyəti labirintə sürükləyir”.

Artıq qlobal anlamda həyəcan o qədər artmışdır ki, xalqların, millətlərin bir-birini başa düşməsindəki çətinliklər pik həddə çatmış, insanlararası münasibətlərdə ünsiyyətin, humanizmin və sevginin yerinə, insanın özü, eqosu, şəxsi maraqları və ambisiyaları ön plana keçmiş, bu səbəbdən də başqalarının mədəniyyətlərinə, dinlərinə, adət-ənənələrinə “məndən olmadığı üçün mənimlə deyil” münasibəti yaranmışdır. Həmçinin, “müqəddəs” və üstün Qərb ideyaları, xristian-müsəlman, Şərq-Qərb kimi qərəzli bölgülər tarixən olduğu kimi, maraqlı dairələr tərəfindən dövriyyəyə elə incə siyasətlə buraxılmışdır ki, ondan çıxış və ya imtina istənilən cəmiyyət üçün labirintə çevrilmişdir. “Bütün bu problemlər kompleksinin təhlili kontekstində çox hörmətli akademik Ramiz Mehdiyevin “Avropa strukturlarının deqradasiyasının mənbələri haqqında və ya Azərbaycana münasibətdə ikili standartlar siyasəti” adlı məqaləsi böyük əhəmiyyət kəsb edir”. Bu anlamda Qərbin, o cümlədən Şərqin bir sıra qərəzli ideoloji kurslarının fəsadları kimi artıq dünyada nihilizmə, absurdizmə kor-koranə inamlar, dialoq fəlsəfəsindən total imtinalar, “total özgələşmələr”, multikulturalizm və tolerantlığa biganəliklər tüğyan etməkdədir. “Belə olan təqdirdə zamana bəzək-düzək vurmaq, onun ancaq müsbət tendensiyası haqda danışaraq mənfi tendensiyası haqda susmaq, hətta onu ört-basır etmək heç kimə heç bir xeyir gətirməz”, yaxud hətta super güc hesab edilən istənilən dövlət özünü və cəmiyyətini bu proseslərdən kənarda saxlamaqla, qorumaqla “xoşbəxt” edə bilməz. Çünki etiraf olunmalıdır ki, hazırkı ümumi qlobal proseslərə qiymət verərkən, “tarixin mənası, dünya düzəni və ikiqütblü dünyanı əvəz edən nizamın mahiyyəti mövzusunda fikir yürütməyə çalışan bir çox tədqiqatçılar dünyada nə baş verdiyini anlaya, buna görə də onunla bağlı suallara cavab verə bilmirlər”.

Bu problemlər kontekstində, obyektivlik naminə qeyd etməliyik ki, ziddiyyətli meyllər bütövlükdə müasir insanın ümumi inkişaf səviyyəsi və təfəkküründən, iqtisadisiyasi maraqlarından, bəzən dini-coğrafi bölgülərə məruz qalmasından asılı olduğundan, baş verən proseslərin fərqli cəmiyyətlərdə birmənalı qarşılanmaması və ya neqativ dərk edilməsi başa düşüləndir. Çünki mədəni, milli, dini identikliyə təhlükələr yaradan bu proseslər heç də bütün cəmiyyətlər üçün ümumi bir xoş mənzərə yaratmamışdır. Belə ki, “kimsə müasirliyi qloballaşma və dünya təsərrüfatına inteqrasiya kimi, kimsə bazar iqtisadiyyatının qurulması və amiranə iqtisadiyyatdan imtina kimi, kimsə internet və informasiya texnologiyaları əsri kimi təsvir edir”. Lakin dünyada baş verən müasir qarşıdurmalar kontekstində qloballaşma prosesinin necə anlaşılmasından və ya mənalandırılmasından asılı olmayaraq, əsas odur ki, “ümumdünya sivilizasiyasının vəhdəti tezisinin yanlış olmadığı getdikcə dərk edilməkdədir”. Ümidverici başlıca istiqamətlərdən biri də budur ki, müxtəlif ziddiyyətlərə baxmayaraq, qərəzli ideoloqlardan fərqli olaraq, bir çox hallarda həm Şərqin, həm də “Qərbin intellektualları epoxanı məhz bu baxımdan tənqid edir, onun mənfi aspektlərinin hərəkətverici qüvvələrini aşkara çıxarıb, dəf edilməsi üçün cəhd göstərirlər”. Başqa sözlə, dünyada baş verən silsilə böhranların, bütün neqativ situasiyaların və qarşıdurmaların forma və məzmunundan asılı olmayaraq, ümumi dinamika dialoq və əməkdaşlıq, multikulturalizm, o cümlədən vəhdət anlayışını tarixin arxivinə atmaq iqtidarında deyildir. Tarix müəyyən böyük keçid mərhələlərindən ibarət olduğundan, deyə bilərik ki, elmi və mənəvi nailiyyətlərə, siyasi və mədəni münasibətlərə, bir sözlə, tarixin bütövlükdə bizə qədər yaratdıqlarına - dəyərlər sisteminin cəminə ümumilikdə təsir etmək iqtidarında olan

hazırkı mərhələsi qloballaşma adı altında bir sıra neqativ tendensiyalara rəvac vermişdir. Buna baxmayaraq, o, özündə obyektiv olaraq “dünya ruhu”nun tarixən paralel aktoru olmuş humanizm, tarixi multikulturalizm və vəhdət anlayışlarının, o cümlədən dinlərarası dialoqların, açıq cəmiyyətlərdə (Azərbaycan nümunəsi) dini və siyasi multikulturalizmin də canlanması üçün daha münbit şərait yarada bilmişdir.

Başqa sözlə, tarixən insan zəkasının ən ümdə və ali istəyi olan qloballaşma (fikrimizcə, vəhdət) biz istəsək də, istəməsək də, “dünya ruhu”nun inkişaf dinamikasını özündə ziddiyyətli məqamlarla paralel olaraq ifadə etməkdədir. Biz bu prosesi əbədi-fəlsəfi bir problematika olan xeyir və şər dualizminin daha böyük və geniş qlobal ictimai-tarixi mübarizəsinin davamı kimi də xarakterizə edə bilərik. Hələ ötən əsrdə yaşamış böyük filosof Bohenski (1902-1995) yazırdı: “...indi dünyada mövcud olan dünyagörüşləri sarsılmışdır; hər tərəfdə sosial “dağılmanın əlamətləri hiss edilir”, elmin əsaslandığı müasir dünyagörüşləri “kosmik tərəqqi üçün ümid vermir”. Həmçinin, qeyd etməliyik ki, həqiqətən də, belə paradoksal hadisə və əksliklərin dualizmi tarixən ictimai-sosial həyata paralel olmuş və o, özündə tanrı-təbiət-insan, sosial insan, ictimai insan, dini-ekzistensional insan dualizmini dağıdan insan, öldürən insan əksliyini ortaya ataraq onu sınağa çəkmişdir. Belə ki, əgər Qədim Yunan mədəniyyətinin əsasını estetika və ondan doğan monologizm, yaxud tanrı və yunan mifoloji çarpışmaları, Roma mədəniyyətinin ruhunu demokratiya və ondan doğan güc faktoru təşkil edirdisə, orta əsrlər mədəniyyətinin əsasında İslam intibahı, nə qədər paradoksal olsa da, İslam ekspansionizmi, Yeni Dövrdə “dünya ruhu”nun təməlində Qərb renessansının yaradıcı əsasları və dünyanın fiziki olaraq yenidən fəthi, yaxud Qərb ekspansionizmi dayanırdı.

Müasir dünya üçünsə, bu tarixi tendensiyalara ekvivalent olaraq bütün dünya mədəniyyətlərini, iqtisadi sistemlərini, mürəkkəb elmi potensialını, hətta insanların, bütövlükdə millətlərin, xalqların mənəvi-milli, etnik-mədəni, diniekzistensional varlığını kökündən silkələyən, ona bəzi aspektlərdə “qlobal zəka” obrazını vermək iqtidarında olan qloballaşma prosesləri dayanır. Başqa formada desək, təəssüf ki, bəzi Qərb mütəxəssislərinə görə, “öz köklərini axtaran insanlar üçün düşmənlər həmişə vacib...” obraz hesab edilsə də, bütün dualist təzahürlərə adekvat olaraq, artıq epoxanın məntiqi onu diktə edir ki, istənilən super güc, istənilən dövlət, sosial institutlar, hətta dinlər və mədəniyyətlər nə qlobal proseslərdən, nə də ki, başqaları ilə qarşılıqlı münasibətlərdən tam təcrid olunaraq “özündə özü üçün” mövcud ola bilməzlər.

Məsələyə fəlsəfi kontekstdən yanaşsaq, Şərq Qərbin, Cənub Şimalın alternativi və ya müxtəlif aspektdə inkişaf etmiş, yaxud geridə qalmış variantı kimi çıxış etdiyindən, müxtəlif qütblərdə hadisələr bir-birinin məntiqi davamı kimi baş verir. Belə ki, bir çox qərəzli ideoloqlardan fərqli olaraq, “Şərqin və Qərbin müdrikliyində biz artıq düşmən, birbiri ilə mübarizə aparan qüvvələri deyil, ümumi həyatın gah o tərəfə, gah da bu tərəfə yönəlmiş olduğu qütblərini görürük” və yaxud onları tərəfsiz, vahid bir tam halında qəbul edirik. Yəni müasir “dünya ruhu”nun bütövlüyü səbəbindən, həmçinin istər neqativ, istər pozitiv aspektdə istənilən regionda baş verən hadisələrin digər qütbdə də mütləq qarşılıqlı refleksiyalara “açıqlığından”, artıq hər hansı müstəvidə baş verənləri dar çərçivədə qəbul etmək, yaxud onu bir qütbün qərəzli mövqeyi kimi təqdim etmək yanlış sayılmalıdır. Hər hansı xalqın və ya ölkənin həyatında baş verən pozitiv hadisələrə paralel olaraq, neqativ tendensiyaların da ortaya çıxması ilə müşayiət olunan proseslər bu və ya digər şəkildə başqa xalqların və ölkələrin həyatına bilavasitə təsir etdiyindən, terrorizm, irqçilik, ksenofobiya, istənilən dinlərə və mədəniyyətlərə qarşı düşmənçilik mövqeyi artıq bütün dünya üçün bir geriyədönməzlik statusu

qazandırmaqdadır. Başqa sözlə, Qərbin Şərqdə tarixən yandırdığı tonqalların qığılcımları artıq Qərbin özünü də yandırmaqdadır.

“Psixoloq Leynig yazırdı ki, bizim əsrdə xəstə daha çox sağlamdır, nəinki bu dünyanın normal sakinləri”. Müasir Qərb siyasi-ideoloji kursuna nəzər saldıqda təəssüf ki, bu paradoksun həqiqiliyi qətiyyən şübhə doğurmur. Çünki həm mənəvi, həm siyasi, həm iqtisadi, həm də dini anlamda “dünyada baş verənlər getdikcə daha çox onu göstərir ki, ziddiyyət, qarşıdurma və münaqişələr güclənməkdədir və açıq-aşkar görünür ki, beynəlxalq hüquq və əxlaq dərin böhran içindədir”. Bu anlamda epoxanın dialektikası və məntiqi inkişafı bütün bəşəri pozitiv aktorlardan ortaq mövcudluq naminə qara qüvvələrə qarşı birgə mübarizəni tələb edir. Ancaq təzadlı olsa da, etiraf etməliyik ki, hətta bu “qara qüvvələr”ə qarşı mübarizə aparacaq “ümumilik” daxilən bəzi hallarda ayrı-ayrı elementlərdən, ziddiyyətli aktorlardan təşkil olunduğundan, bu mübarizədə öz maraqlarını həyata keçirmək istəyən hansısa gizlinlər də mövcuddur. Başqa sözlə, bu “gizlinlər” tarixən mövcud olmuş həm dini, həm mədəni, həm siyasi, həm də iqtisadi mənada müxtəlif qərəzli rasional istəkləri ifadə etməklə yanaşı, bəlkə də, fenomenoloji instinktlər formatında mövcud olan müəmmalı “tarixi sehrlər” kimi də baş verməkdədir. Onu da etiraf etmək məcburiyyətindəyik ki, “...bugünkü dünya müxtəlif dünyalardan təşkil olunmuşdur ki, bu dünyaların da hər biri müstəqil, bütöv dünyadır və bu səbəbdən də, üstünlük və ağalıq uğrunda zor tətbiqini ləğv etmədən, dialoq və kompromis axtarışlarında olmağa məhkumdur”lar. Göründüyü kimi, müasir dövrün başlıca paradiqması olan qloballaşma özünü müsbət sferalarda göstərməklə yanaşı, müxtəlif ziddiyyətli məqamlarla da ortaya çıxmaqdadır. Çünki bir çox hallarda “qara qüvvələri” dəf etmək adı altında “Qərb özü siyasətdə zor və yalandan istifadə edir, başqalarına isə bu hüquqdan istifadəni yasaqlayır”. Bu anlamda, professor İlham Məmmədzadənin haqlı olaraq qeyd etdiyi kimi, “dialoq zərurəti bərabərsizliyin, yaxud rəqabətin məkrini ləğv etmir”. Yaxud J.Deridanın təbirincə desək, indi artıq “yaxşı və pis” anlayışlarının aradan qalxdığı bir dövrdə hər kəsin, hər bir dövlətin, hər bir cəmiyyətin yalnız öz “yaxşısına” tarixi sədaqəti ağrılı olsa da, başa düşülən olmalı, yaxud o, instinktlərdən, ənənədən, tarixi və dini-mədəni varislikdən doğan ziddiyyətlər kimi qəbul edilməlidir.

Ardı var...

Şölət ZEYNALOV,

AMEA-nın Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunun Dinşünaslıq və mədəniyyətin fəlsəfi problemləri şöbəsinin elmi işçisi

Leonid Kuçmadan bədbin açıqlama: “Ukraynanın yeni prezidentinə yazığım gəlir”
"Məktəblərin qapısını uğurlu insanlara açmaq, uşaqları internet qəfəsindən mütailə dünyasına yönləndirmək lazım"
Elektrik dirəyi yaşlı qadının üstünə aşdı - QORXUNC... + VİDEO
Məğlubiyyəti həzm edə bilməyən Ərdoğan "Türkiyə ittifaqı"na nail ola biləcəkmi?
"Qoy Paşinyan desin ki, 5 rayonun qaytarılmasını nəzərdə tutan "Lavrov planı" müzakirə edilməyib"
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
"Biz uşaqlara bu cür təbliğ etməyi bacarsaq küçə müğənnilərini özləri üçün qəhrəman seçməyəcəklər"
Cəmiyyət
"Müasirliklə ayaqlaşmağımız üçün təhsilimizin cavan, iti ayaqları olmalıdır"
Cəmiyyət
M.C.Bağırovu ittiham edən şəxs: "Rəsulzadə ilə əlaqəli bütün donosları qulaqardına vururdu"
Köşə
Cəbrayılda Haykanuşla görüş...
Dünya
Evlənmək istədiyi kişiyə 159 min mesaj göndərdi "Sənin böyrəyindən suşi hazırlayacam"
Həftənin ən çox oxunanları
Ermənilər Aprel savaşı haqda cizgi filmi də çəkdi...-FOTO+VİDEO
“Gənc qızları rayonlardan Bakıya gətirib fahişəliyə cəlb edirlər” - Həyəcan təbili...
“Fahişəxanalar baş alıb gedir, otellərdə və digər obyektlərdə əxlaqsızlıqlıq hökm sürür"
Kəndin imamı evə ikinci arvad gətirdi, mərəkə qopdu - Davanın GÖRÜNTÜLƏRİ - VİDEO
Direktorun təcavüz etdiyi tələbə yandırıldı - DƏHŞƏT...
“A.Mamikonyan və qrupu 1997-ci ildə Xətai metrosu yaxınlığında  yaşayıb və...” 
“Bu erməni qrupu Bakı, Sumqayıt, Şamaxıdakı və s. qohumları vasitəsilə məxfi işlər aparır...” 
İcra başçısının müavini Elinanın intiharından danışdı: “Həmin videonu mən...”
Separatçı rejim Dilqəmlə Şahbazın doğmalarının  onlarla görüşə bilməsi şərtini açıqladı...
“Həbsdən çıxanda elə bildi ki, hamısı başına toplanacaq, ətəyindən öpəcəklər...”
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)
e-mail: [email protected]