Xəbər lenti
27/04/2017 [11:02]:
Hacıbala Abutalıbovun və oliqarxların gül kimi biznesi batdı -Dövlət qazandı
27/04/2017 [10:57]:
Sabiq nazir rayon icra hakimiyyətlərinin ləğvini təklif etdi
27/04/2017 [10:48]:
Dolların alış qiyməti bahalaşdı
27/04/2017 [10:02]:
“Porno-asılılıq insanlarda sonsuzluq yaradır..” - Senator
27/04/2017 [09:38]:
“Əcnəbi tələbələrin fikir platforması”nın qalibləri – UNEC tələbələri
27/04/2017 [09:20]:
Prezidentin Xoşbəxt Yusifzadə ilə maraqlı dialoqu - “Film çəkməyə gəlmişdilər..."
27/04/2017 [09:15]:
Yalanın vurduğu 6 ictimai ziyan...
27/04/2017 [09:09]:
FHN Lənkərandakı ağır qəza ilə bağlı məlumat yaydı
27/04/2017 [09:06]:
Dünya bazarında neftin qiymətləri
27/04/2017 [01:52]:
28 apreldə Azərbaycan bir daha işğal olunacaqmı?
27/04/2017 [01:43]:
"O, erməni olsa belə, Ermənistanın deyil, Ukraynanın daxili işlər naziridir və..."
27/04/2017 [01:29]:
Şəxsi münasibətlərdə təşəbbüskar olun - Günün qoroskopu
27/04/2017 [01:19]:
“Sahibkarlar bu fərmandan yararlana bilərlər”
27/04/2017 [01:03]:
Avtomobil qəzasına düşmüş xəstənin ayağını tərs tikdilər - Foto
27/04/2017 [00:55]:
90 yaşlı görünən zavallı qızcığaz - FOTOLAR
27/04/2017 [00:37]:
Gözəllik kraliçası - “Allaha dua edirdim ki, gözəlliyimi al, amma gözlərim görsün...”
27/04/2017 [00:30]:
ABŞ 150 saniyəyə raketlərimizi vurar -Rusiyadan etiraf
27/04/2017 [00:17]:
Traktorçu həkimliklə 500 min dollar qazandı - Şok
27/04/2017 [00:03]:
ABŞ qitələrarası ballistik raketi sınaqdan keçirdi
26/04/2017 [23:37]:
Dünyanın ən çox siqaret çəkən gənci siqareti tərgidib arıqladı - FOTO
26/04/2017 [23:34]:
Əbədiyyətin qorunduğu məkandan-"Cavid muzeyi"ndən REPORTAJ-FOTOLAR
26/04/2017 [23:30]:
“iPhone 8”in konseptual videosu yayıldı - Video
26/04/2017 [23:29]:
"İllər keçir, amma acıları bitmir" - Qənirə Paşayeva Çernobıl faciəsindən yazır...
26/04/2017 [23:22]:
Jurnalistin avtobobili yarasız hala salındı - FOTO
26/04/2017 [23:16]:
İstanbulda tələbələri daşıyan mikroavtobus yandı - FOTOLAR
26/04/2017 [23:11]:
"Qarabağda, hətta Zəngəzurda heç kim qalmayacaq" - Erməni ekspert
26/04/2017 [22:54]:
Türkiyədə rus generalın meyiti tapıldı
26/04/2017 [22:47]:
Kremldən Ərdoğana cavab: " Dəyişməyib"
26/04/2017 [22:39]:
Köhnə avtomobillər istifadədən yığışdırıla bilər – TƏKLİF
26/04/2017 [22:35]:
Ağ saçlı albinos uşaq görənləri heyrətləndirdi - FOTOLAR
26/04/2017 [22:34]:
İtlərin toyuna görə Aşıqlar Birliyindən qovulan danışdı - Video
26/04/2017 [22:31]:
Azərbaycanda bu saytlara giriş qadağan olunur - Nazirlik məhkəməyə müraciət etdi
26/04/2017 [22:18]:
Din xadimi nazirin yanında Quran oxuyarkən öldü - VİDEO
26/04/2017 [21:43]:
"Yaşı 70-i keçmiş bir şəxslə bu formada prinsip aparmaq doğru hal deyil”
26/04/2017 [21:39]:
"Mama" Merkelin "bəxtəvər" əri... - Elə hər zavod bir maşın hədiyyə eləsə...
26/04/2017 [21:23]:
Əli İnsanovun 7 il cəza aldığı məhkəmədəki son sözü -“Mən bu yola kəfənlə çıxmışam”
26/04/2017 [21:20]:
"Erməni xalqı cinayətkar rejimin girovuna çevrilib" -Əli Həsənov
26/04/2017 [21:07]:
Aqiyə Naxçıvanlı vətəndaşları qəbul etdi
26/04/2017 [20:58]:
“Metsamor” problemi hər kəsdən çox erməniləri narahat etməlidir”
26/04/2017 [20:37]:
“Abşeron” Gənclər Şəhərciyinə qazın verilməsi dayandırılıb - Etiraz
26/04/2017 [20:32]:
Nəcməddin Sadıkov beynəlxalq müdafiə sərgisində
26/04/2017 [20:12]:
“Prezident Administrasiyası ləğv edilə bilməz”
26/04/2017 [19:38]:
Ədliyyə naziri Goranboy rayonunda vətəndaşları qəbul etdi
26/04/2017 [19:28]:
İADC-nin Avropadakı Əməliyyatlar üzrə regional vitse-prezidenti ADNSU-da oldu
26/04/2017 [19:07]:
Türkmənistanlı tələbə: “Mənə ADU ilə maraqlanmağı məsləhət gördülər”
26/04/2017 [19:04]:
Komitə əməkdaşları monitorinq keçirdi
26/04/2017 [19:02]:
"Növbəti dilemma qarşısında qalmışıq..." -Təhsil eksperti
26/04/2017 [18:53]:
Əli İnsanova daha 7 il 5 gün həbs cəzası verildi
26/04/2017 [18:51]:
ADU-da SABAH qruplarına seçimlə bağlı görüş keçirildi
26/04/2017 [18:49]:
İnterpol dövlət əmlaknını talayan azərbaycanlını axtarır
26/04/2017 [18:47]:
Prezident: "Bu il 2 milyard ton neftin hasil olunmasını qeyd edəcəyik"
26/04/2017 [18:05]:
Azərbaycanda 91 şagird yazıb-oxumağı bacarmır - IX və XI siniflərdə
26/04/2017 [17:59]:
Mərkəzi Bank sabahın məzənnəsini açıqladı
26/04/2017 [17:21]:
“Kasıbçılıq, səfalət idi” - Prezident
26/04/2017 [17:15]:
Qərb Universitetində millət vəkili Qənirə Paşayeva ilə görüş keçirildi
26/04/2017 [16:59]:
Qitələr birləşəcək, dənizlər yox olacaq - Ailimlərdən ŞOK İDDİALAR
26/04/2017 [16:54]:
“Sahibkarlar Günü”nə həsr olunan Konfrans keçirildi
26/04/2017 [16:47]:
Prokuror Əli İnsanova daha 8 il iş istədi
26/04/2017 [16:45]:
Deputatdan Azərbaycan kommunistlərinin rəhbərinə ağır sözlər: “Xəcalət çəkin”
26/04/2017 [16:39]:
İspaniyalı professor ADU-da seminar keçirildi
26/04/2017 [16:28]:
2040-da neft bitəcək - Dünyadan gizlədilən 50 həqiqət
26/04/2017 [16:24]:
“Əmək haqları 1 manat artırıldı” kimi təqdimatlar yanlışdır
26/04/2017 [16:20]:
Yeni qanun layihəsi yoxsullaşma probleminin həllinə kömək edəcək
26/04/2017 [16:13]:
Goranboyda daha bir əcaib toy - Milli Qəhrəman meymununu evləndirib?
26/04/2017 [16:01]:
“Moskva görüşü ciddi siyasi nəticələrə səbəb olmayacaq, amma...”
26/04/2017 [15:58]:
“Bu, çox aşağılayıcı bir hərəkətdir” - Aydın Mirzəzadə
26/04/2017 [15:53]:
Evimizdə Hipatit B-ni yayan ən böyük təhlükə- Uzaq durun
26/04/2017 [15:36]:
"Samir Şərifov Azərbaycanın maliyyə sektorunu çökdürüb" - "Həbs olunmalıdır..."
26/04/2017 [15:29]:
Milli Məclisin növbəti iclasının vaxtı və GÜNDƏLİYİ
26/04/2017 [15:28]:
Şagird qızlara alt paltarı hədiyyə edən müəllim həbs olundu
26/04/2017 [15:16]:
Ərdoğan: "Suriya münaqişəsini həll etmək olmaz..."
26/04/2017 [15:16]:
Tanrılarla baş-başa - Qədim Elladadan fotolu-xəyali, tarixi-mifik reportaj
26/04/2017 [15:12]:
“Bilsəydim ki, Cəmil müəllim də namizədliyini irəli sürəcək...”
26/04/2017 [14:59]:
Hind fəlsəfəsinin 4 qızıl qaydası
26/04/2017 [14:37]:
İlham Əliyevə Kəbə örtüyünün bir fraqmenti hədiyyə edildi -Foto
26/04/2017 [14:35]:
“İŞİD” Messini əsir götürübmüş... - İri məbləğdə pul üçün
26/04/2017 [14:33]:
İtlərin toyundakı balabançı Aşıqlar Birliyindən qovuldu - Bəyanat
26/04/2017 [14:31]:
"O, qız uşağıdır, toy etməsəydim, verməzdilər" - 60 yaşlı polkovnik
26/04/2017 [14:28]:
Təyyarədə saksafon ifa edən musiqiçi iki min dollar yığdı - Video
26/04/2017 [14:20]:
Müəllim məktub yazıb damarlarını kəsdi - Qubadakı hoteldə+Foto
Bütün arxiv bir sırada
20/04/2017 [22:10] - Cəmiyyət - ( 771 dəfə baxılıb)

Tanrıçılıq fəlsəfəsi...



II Yazı


İndi “şamanizm” kimi qələmə verilən dini təlimi qədim dövrlərdə “şaman” deyil Kam//Qam təbliğ edirdi ki, onların adıyla bu dini-fəlsəfi təlimi Kamlıq adlandırmaq da doğru deyildir. Məhz bunu doğru anlayaraq İbrahim Qəfəsoğlu da H.Tanyunun fikirlərinə qatılaraq hesab edir ki, qədim türklərin dini inancı Tanrıçılıqla  “şamanlıq” arasında heyrət ediləcək dərəcədə yaxınlıq olsa da, bütün hallarda türklər təbiət qüvvələrinə, atalara və tək Tanrıya sitayiş ediblər. Başqa sözlə, qədim türklərdə bütlərə sitayiş olmadığına görə, onlar arasında “şamanizm” və “totemizmə” yer olmamışdır. Qəfəsoğluya görə, əski türklərin qədim dini Göy Tanrı dini olmuş və ehtimala görə “şamanizm” türklər arasında moğollar tərəfindən yayılmışdır. Türk bilgələrindən Rəfik Özdək də İ.Qəfəsoğlunun bu mövqeyindən çıxış edərək yazırdı ki, qədim türklər heç vaxt nə totemçi, nə bütpərəst, nə də şamançı olmayıblar; şamanizm moğol inancı olmuş, türklər ara­sında geniş yayılmamış və daha çox sehr, cadu kimi başa düşülmüşdür.

Biz də, qədim Türklərin Tanrıçılıq fəlsəfəsini “şamanizm” adı altında verilməsini tamamilə yanlış hesab edirik. Çünki hazırda “şamanizm” kimi verilən dini-fəlsəfi görüşlərin çoxu Göy Tanrı fəlsəfəsinə aid olmuşdur. Sadəcə, avropalılar tərəfindən “şamanizm” adlandırılan qamlıq təlimi əski türklərin Göy Tanrıyla bağlı təsəvvürlərinin ilkin mərhələsidir. Milli bilgəmiz Əli bəy Hüseynzadənin təbrincə desək, türklərin qədim zamanlarda əsasən təbiətə, təbiət sirlərinə pərəstişdən ibarət bulunan “şamanizm”i bəzi qamların/“şaman”ların şarlatanlığı sayəsində sonralar bütpərəstlik dərəcəsinə düşmüş, ancaq bu bütpərəstlik, həmin dövrlərdə bir o qədər qaba olmayıb Misir, yaxud da Yunan qədim məzhəbləri kimi xurafat səviyyəsinə enməmişdir. Eyni zamanda Hüseynzadə türklərin ilkin inanclarında olan oda sitayişilərni “şaman”larla qamlarla bağlayıb, Arilərin gəlişindən sonra ortaya çıxan zərdüştilərin atəşpərəstliyə aid olmamasına diqqət çəkmişdir. O yazırdı: «Nura pərəstiş guya İyzədə (Hörmüzə – F.Q.) pərəstiş demək olduğundan Zərdüşt məz­hə­binin başçıları tərəfindən axırda qaba bir atəşpərəstliyə çevrildi. Atəşpərəstlik isə zatən yuxarıda qeyd olunan şaman (əslində Qamların Tanrıçılıq fəlsəfəsində – F.Q.) məzhəbində də var idi. Bir çox adətimiz bu dövrlərdən qalmadır. Məsələn, axır çər­şənbə­lərdə atəş yandırıb üzərindən atılmamız və sairə».

O qeyd edirdi ki, “şamanizm”dən sonra türklərin əsas dini-fəlsəfi təlimi Göy Tanrıçılıq olmuşdur. Başqa sözlə, bəzi “şaman”ların/qamların yanlış əməlləri nəticəsində “şamanizm” bütpərəstliyə çevrilsə də, ancaq “şaman” bütpərəstliyi uzun sürməmiş və Tanrıçılıq dini yaranmışdır. O yazır: «Fəqət şu təəddüd ilahə ilə bəra­bər türk oğuzlarda vəhdaniyyəti-rəbbaniyyə fikrinə bir me­yil bulunduğuna sahibüssəma mənasına gələn və ilahülilahə olması möhtəmil olan «tanrı», yəni gög tanrı və yaxud sadə «gög» denilən allah dəlalət ediyor. Qədim türklərin ruha etiqadları var idi. Orxon abidəsinə görə ruh bir quş şəklində təsəvvür olunuyordu. Movtayı dəfn etmək adəti dəxi talibi-diqqətdir». Maraqlıdır ki, digər milli bilgəmiz Əhməd bəy Ağaoğlu da Türklərin ilkin dünyagörüşünün formalaşmasında “şamanizm”i görmüş, sonradan onu Tanrıçılıqla eyniləşdirmişdir. «Tanrı dağında» he­kayə-məqaləsində Ə.Ağaoğlu yazırdı ki, qədim türkləri Tanrıya doğru aparanlar Şamanlar Şamanı/Qamlar Qamı Qara­qumlu Göyçə həm də Tanrı qulu, Tanrı elçisi olmuşdur. Eyni zamanda Ə.Ağaoğlu bu hekayəsində göstərməyə çalışır ki, Şaman/Qam insanı Tanrı ilə qovuşduran bir məbud, Tanrıya aparan yolun bələdçisidir: «Özümü Tanrı dağının təpəsində, Şamanı öndə, özümü arxada yeriyən gördüm. Dağın təpəsi geniş və uzun bir meydandı. Minlərcə insanlar toplanmışdı. Diqqət etdim: şamanlar və şamanlara qoşulmuş mənim kimi Tanrı aşiqləri idi! Hər elin şamanları başda Şamanlar Şa­manı olmaq üzrə ayrı bir səf təşkil edirdi. Odur, sarı rəngli tuğun altında Cunqariya şamanları, bax qırmızı rəng­li tuğun yanında Qırğız şamanları, o biri tərəfdə göy rəngli Orxon şamanları, daha o biri yanda yaşıl rəngli Qaşqar şamanları, onların sol tərəfində Qobi şamanları, sağ tərəfdə pənbə rəngli Altay şamanları! Bu da bizim qara rəngli Qaraqum şamanları» (4, s.85). Yusif Vəzir Çəmənzəminli isə turanlıların ya da iskitlərin bilgələrini, fəlsəfə-din bilicilərini birmənalı şəkildə qam adlandırmış, qamların nüfuzunun Türk-Turan xaqanından daha böyük olmasını yazmışdır.

Bu baxımdan “türklər hələ Turanda yaşayarkən onların ilk dini şaman dini olmuşdur”, ya da türk soylu iskitlərin, yəni turanlıların dini əqidələri “şamanlıq” olub fikirləri, bizim üçün Turanlıların əski dövrlərdə Tanrıçılığa tapınması anlamındadır. Çünki dini-fəlsəfi təlimləri təbliğ edənləri indiki anlamda “şaman” ya da əski adıyla “qam” adlandırıb bu dini fəlsəfi təlimi də uyğun olaraq “şamanizm”, “qamlıq” adlandırmaq qətiyyən doğru deyildir. Əksinə, avropalılar tərəfindən “şaman” adlandırılan, əslində isə doğma adı qam olan bilgələrimizin düşüncələrinin əsasında Tanrı ideyası dayanmışdır. Qamlar məhz Tanrıya, Göy Tanrıya istinad edərək öz öncəgörmələrini, düşüncələrini ifadə etmişlər. Ona görə də, Avropa alimləri tərəfindən bilərəkdən ya bilməyərərkdən “şamanizm” kimi qələmə verilən, bizim bir çox alimlərimiz tərəfindən də təkrarlanan bu fəlsəfənin əsasında Tanrı ya da Göy Tanrı ideyası dayanır.

Bizcə, Türklərin ən əski dini-fəlsəfi inancı olan Tanrıçılığın “şamanizm” adlandırılaraq Orta Asiya və Altayda göstərilməsi təsadüfi olmamışdır. Bununla da, Avropa alimləri bir tərəfdən qədim dövrlərdə Türklərin bütpərəst olmasına, digər tərəfdən isə Ön Asiyadan uzaq tutulmasına çalışmışlar. Ona görə də, V.Radlovun, L.Qumilyovun heç bir əsas olmadan türklərin qədim fəlsəfəsini “şamanizm” adı altında Altay və Orta Asiyayla məhdudlaşdıraraq  “gənc”ləşdirmələrini, üstəlik monqollarla bir sıra qoymalarını tamamilə cəfəngiyyat hesab edirik. Digər tərəfdən də Avropa alimləri qamlığı mənfi anlamda sehirbazlıq, cadugərlik kimi də qiymətləndirməklə fəlsəfi yükünü azaltmağa çalışmışlar. Halbuki onların sehirbazlığı, cadugərliyi elmi fikrin inkişafına səbəb olmuşdur. Başqa sözlə, qamların/”şaman”ların sehirbazlığıyla digər xalqların sehirbazlığı arasında xeyli dərəcədə fərqliliklər vardır. Türk filosofu Ülken doğru yazır ki: “Türklərdə sehir daima dinin yanında bir mövqe almış və bu iki təfəkkür birbiriylə mücadilə edəcək yerdə biləkis birbirini tamamlamışdır. Halbuki Sami qövmlərdə - eskeriya – dinlə sehir, “rahib” ilə “kahin” mücadilə etmişlər və bu növü millətlərdə dini inqilablar bundan doğmuşdur. İslamiyyətdən sonra əski Türk dini mütəkəllimlər və fiqihləri yetişdirdiyi kimi, əski Türk sehri də Xorasan ərənlərini, dərvişlərini, yəni Türk mistiklərini yetişdirmişdir. Həqiqətdir ki, İslamiyyətdən sonra da Türk təriqətləri daima çiftçilik, mədənçilik, çobanlıq, dəbbağlıq, empirik təbabət kimi texnik işlərini mühafizə etmişlər və adətən təriqəti ona mərbut dini bir vəzifə halına gətirmişdilər”.

Bununla da belə bir nəticəyə gəlirik ki, Tanrıçılıq fəlsəfəsinin “şamanizm”, qamlıq, adları altında verilməsi, üstəlik onun mənfi anlamda “sehirbazlığa” yozulması qəsdli xarakter daşımış, Göy Tanrı ideyasının əsil mahiyyətinin açılmasına əngəllər yaratmışdır. Bu anlamda çoxcildlik «Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi»nin 1-ci cildin­də doğru yazılır ki, “şamanizm”lə Tanrıçılığa eyni statusdan baxmaq doğru deyildir. “Şamanizm” türk xalq­la­rının mənəvi həyatında böyük yer tutsa da, türk mentaliteti Tanrıçılıq üzərində qurulmuşdur: «Bu durumda şamanizm müstəqil dini-mifoloji sistem kimi formalaşa bilməzdi. Sa­də­cə olaraq, tanrıçılıq ideologiyası çərçivəsində toplumun prak­tik ehtiyaclarına cavab verməkdə, məişət səviyyəsində fərdi və gündəlik məsələləri həll etməkdə idi. Bu baxımdan şa­manizmin tanrıçılıq sistemindəki yeri, təsəvvüfün (xüsusilə də xalq təsəvvüfünün) İslam dini içindəki statusu ilə eynidir».

Bizcə, türklərin, o cümlədən Azər­bay­can türklərinin ilk dini olan qamlıq, əslində qamların təbliğ etdiyi Tanrıçılığın kö­kün­də təbiət­dən asılılıq durur ki, bu aslı­lıqa qarşı insanların apardığı mübarizə onun yaranmasında mühüm rol oynamışdır. Təbiətdən aslılığa qarşı mübarizə aparan Qamlar soyun-qəbilə­birləşmə­sinin fikir aləminin başçısı, ictimaiyyətin fikri və düşüncə dünyası idi. Tanrıçılıq dininin xadimi qam, yaxud da qamğan-qamxan olmuş, kağan termini də qam və qan sözlərinin birləşməsidir. Eyni zamanda qamın sinonimi ata, baba, qaqa, dədədir. Burada bir məsələyə də toxunaq ki, Türklərə aid “Qut” sözü də sonralar şamanizmə aid edilmişdir. Halbuki göydən Tanrının işıq vasitəsilə insanlar göndərdiyi uğurlu ruha inanan qədim türklər bu olayı qut adlandırmışlar. Başqa sözlə, Qutlu soydan birinin başçı seçilməsi ilə gerçəkləşən seçimi xalq etsə də, bu, toyda seçilən xaqanın tanrı qutu alması kimi dəyərləndirilmişdir. Eyni zamanda, “qut” sözünün ilahiliyi ilə bağlı Türk xalqları arasında onlarla (“ye, ürəyində qutun olsun”, “Bu ad bu igidə qutlu olsun” və s.) ifadələr vardır.

Hesab edirik ki, Tanrıçılığı təbliğ edənin Qam/Qamxan adlanması doğru olduğu halda, “şaman” sözü çox sonralar meydana çıxmış və Tanrıçılıqla ciddi bir bağlılığı yoxdur. Belə ki, “şaman” anlayışı Orta əsrlərdə Sibir Elində və digər ona yaxın bölgələrdəki xalqlarla türklərin dini inanclarının qarışmasının nəticəsidir. Bu nümunə kimi, qədim “şaman” inancları hesab olunan Altay rəvayətlərində ruslardan, moğollardan bəhs olunmasıdır. Altay əfsanələrinə görə, şaman Berqeselex qamlıq edərək onlardan vergi almaq istəyən ruslara deyir ki, Uluu Toyon (Ülgen) göydə yaşayır. Ruslar şamandan tələb edirlər ki, bunu sübut etsin. Şaman isə qamlıq edə-edə göyə uçaraq Uluu Toyonla görüşür və ruslardan-şüşəgözlülərdən, büzgözlülər­dən ona şikayət edib yardım istəyir. Digər tərəfdən Tanrıçılığı təbliğ edən Qamlar Göy Tanrını bir­mənalı şəkildə gözə görünməz ilahi qüvvə hesab etdikləri halda, Altay əfsanlərinə görə, qışda göy donur və buzla örtülü olur, beləliklə şamanların əli göyə çatmır.

Bu anlamda qədim dövrdə yaşamış Qamların, yəni Türk bilgələrin Tanrıçılıq fəlsəfəsini çox sonralar meydana çıxan “şamanizm” anlayışı içində vermək  doğru deyildir. Ancaq onu da başa düşürük ki, hazırda qədim türklərin Tanrıçılığı təbliğ edən Qamların fəaliyyətiylə indi Şamanizm adlanan inancları biri-birindən ayırmaq çox çətindir. Ən azı ona görə ki, Tanrıçılığı təbliğ edən Qamların dini işləriylə indiki “şamanlar”ın gördüyü işlər arasında ziddiyyətlərlə yanaşı, oxşarlıqlar da çoxdur. Məhz bundan yol alaraq hesab edirik ki, vaxtilə Qamların təbliğ etdiyi Tanrıçılıq dini-fəlsəfi təlimi ilə orta əsrlərdə Tanrıçılığın təsiri altında Sibir Elində və onun çevrəsində formalaşan Şamanizm arasındakı oxşarlıqları və fərqlilikləri doğru anlamaq lazmdırldir. Beləliklə, birmənalı şəkildə iddia edirik ki, Türklərin qədim dini-fəlsəfi təlimi “şamanizm” deyil, Tanrıçılıq olmuş, onu təbliğ edənlər isə qamlar, ozanlar, bilgələr olmuşlar. Bu həmin Qamlardır ki, Sumerlər, Aratta, Qut Eli, Subar Eli, Turan-Saka İmperiyaları, Manna, Midiya, Parfiya dövründə Tanrıçılığı təbliğ etməyə davam etmişlər.

Dos., Dr. Faiq Qəzənfəroğlu

Dünyanın ən çox siqaret çəkən gənci siqareti tərgidib arıqladı - FOTO
"İllər keçir, amma acıları bitmir" - Qənirə Paşayeva Çernobıl faciəsindən yazır...
Jurnalistin avtobobili yarasız hala salındı - FOTO
İstanbulda tələbələri daşıyan mikroavtobus yandı - FOTOLAR
“Prezident Administrasiyası ləğv edilə bilməz”
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
Maraqlı
“Porno-asılılıq insanlarda sonsuzluq yaradır..” - Senator
Müsahibə
"O, erməni olsa belə, Ermənistanın deyil, Ukraynanın daxili işlər naziridir və..."
Hadisə
Gözəllik kraliçası - “Allaha dua edirdim ki, gözəlliyimi al, amma gözlərim görsün...”
Reportaj
Əbədiyyətin qorunduğu məkandan-"Cavid muzeyi"ndən REPORTAJ-FOTOLAR
Hadisə
Din xadimi nazirin yanında Quran oxuyarkən öldü - VİDEO
Həftənin ən çox oxunanları
Ərdoğan ermənilərə başsağlığı verdi -“Sizləri sevgi və hörmətlə salamlayıram"
Türkiyə doğrudanmı Azərbaycana xəyanət etdi?
"Allaha, Qurana and olsun ki, məmurla sevgili deyiləm"
Həkimdən xəstə qadına qarşı alçaq hərəkət - "Sağalacaqsan" deyib...
Dünyanı heyrətə salan intim adətlər: Qızlar hamiləlikdən qorunmağa çalışsalar da...
Artur Rasizadədən qərar: Əməkhaqqı 1 manat artırıldı
Zakir Həsənovdan "müharibəyə hazır olun" əmri: komandirlərə tapşırıq verildi
Cinsiyyət dəyişdirmə əməliyyatında cinsi orqan necə əldə edilir? - FOTOLAR
Toyuq kimi "kürt yatan" kişi 3 həftə sonra cücə çıxardı - İNANILMAZ
Mehriban Əliyeva ilə general arasında dialoq: "Bu məsələ öz həllini tapmalıdır"
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
e-mail: [email protected]
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin