Xəbər lenti
22/06/2018 [00:24]:
Ac mədəyə yeməyin zərərli olduğu 10 məhsul...
22/06/2018 [00:15]:
Dövlət də insan kimi canlıdır- Doğular, böyüyər, yaşlanar və ölər...
22/06/2018 [00:07]:
Milli futbolçu ölümlə hədələnir - Qırmızı vərəqə aldığına görə
21/06/2018 [23:57]:
Son bir ildə Naxçıvanın əhalisi artıb
21/06/2018 [23:16]:
Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: MIRZƏ ŞƏFİ VAZEH
21/06/2018 [23:13]:
Afaq Aslan Damlaya və onun mətbuat katibinə xəbərdarlıq etdi: "Həddinizi bilin, elə faktlar ortaya qoyaram ki..." - VİDEO
21/06/2018 [23:09]:
Cazibədar aparıcıdan qalmaqallı açıqlama: “Kuboku qazansaq ekrana çılpaq çıxacam” - FOTOLAR
21/06/2018 [23:04]:
Hər gün itinin sidiyini içir: “Dərimə çox yaxşı təsir edir”- VİDEO
21/06/2018 [23:03]:
“Sizi güneyli-quzeyli bütöv Azərbaycanın baş canişini təyin edəcəyəm...”- Hitler M.Ə. Rəsulzadəyə...
21/06/2018 [22:36]:
Tramp Merkelə konfet atdı: “Bax, Angela, sonra demə ki, mən sənə heç nə vermirəm”
21/06/2018 [22:33]:
“Görünən şeylər o qədər başımızı qatdı ki, görünməyən şeylər yaddan çıxdı”
21/06/2018 [22:26]:
Fələstin daha bir təşkilata üzv oldu
21/06/2018 [22:22]:
Azercell “Yaşa Azərbaycanım” sərgisinə dəstək oldu
21/06/2018 [22:17]:
Şəmkirdə musiqiçiləri daşıyan “VAZ” traktorla toqquşub, xəsarət alanlar var
21/06/2018 [22:14]:
Paşinyana qarşı qaldırılan cinayət işi bağlanıb
21/06/2018 [22:12]:
Şirkət rəhbəri işdə məhəbbət məcarasına görə istefaya getdi
21/06/2018 [22:11]:
UNEC rektoru Akif Əlizadənin təkliflərini dəstəklədi
21/06/2018 [22:01]:
Milyarder qızıyla nişanlanan Anar sirlərini açdı: “Arağın küpünə girir”
21/06/2018 [21:44]:
Türkiyə ilk “F-35” qırıcılarını qəbul etdi
21/06/2018 [21:17]:
“Qarabağ” bu qapıçıya 600 min ödəməyə hazırdır
21/06/2018 [21:16]:
Camal Quliyev Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinə təyinat almayıb - AÇIQLAMA
21/06/2018 [21:12]:
UNEC rektoru Akif Əlizadənin təklifini dəstəklədi: "Reytinqlər həmin statuslara görə müəyyən edilməlidir"
21/06/2018 [21:10]:
“Övladlarım gələndə yer olmadığına görə ağlayıb demişəm ki, biz kişi deyilik...” - Reportaj, FOTOLAR
21/06/2018 [20:15]:
İtiylə gəzməyə çıxan gənc güllələndi - FOTOLAR
21/06/2018 [19:48]:
Antonio Quterreş: Ölkələrin BMT Təhlükəsizlik Şurasının qərarlarını icra etməsi çox vacibdir
21/06/2018 [19:45]:
Sumqayıtda universitet binası uçdu - FOTO
21/06/2018 [19:39]:
XİN: BMT TŞ-nın qətnamələrinin icrası Minsk qrupunun həmsədrlərinə həvalə edilib
21/06/2018 [19:35]:
Vaqif Dərgahlı: “Arsrun Ovannisyan axmaq şərhləri ilə insanları təəccübləndirməyə davam edir”
21/06/2018 [19:30]:
Vahid Ələkbərovdan neftin qiyməti ilə bağlı proqnoz - 100 dollara çatmayacaq
21/06/2018 [19:20]:
Baş nazirin birinci müavini vəzifəsindən azad edildi
21/06/2018 [19:00]:
Prezident turizm cənnəti ilə bağlı sərəncam verdi
21/06/2018 [18:59]:
64800 şagird üçün keçirilən buraxılış imtahanı başa çatıb
21/06/2018 [18:58]:
Dilqəm Əsgərova görə Ombudsmana müraciət etdilər: "Bircə günlük oğul toyunu görməyi nəsib etdirin"
21/06/2018 [18:48]:
Roza “Maşın”nın ŞOK GİZLİNLƏRİNİ AÇDI : “Telefonu Hüseynin elə yerindən çıxardılar ki…”
21/06/2018 [18:45]:
“Elə şortikli qızlar var ki, “abırlı” geyinən qadınlardan qeyrətlidir” – Şeyxin qudası
21/06/2018 [18:42]:
Ölkənin Bank-maliyyə sistemini kim və niyə çökdürür?
21/06/2018 [18:34]:
Onlar UNEC-i seçir...
21/06/2018 [18:32]:
Beynəlxalq elmi müsabiqənin ən gənc azərbaycanlı qalibini tanıyın -FOTOLAR
21/06/2018 [18:29]:
Kəbə yaxınlığında cadugər yaxalandı -Foto+Video
21/06/2018 [18:23]:
Ərdoğan: “Qəndildə 35 PKK rəhbəri məhv edilib”
21/06/2018 [18:19]:
Facebook-da yenilik -Pul qazanmaq olacaq
21/06/2018 [18:18]:
Cocuq Mərcanlıya daha 50 ailə köçürülüb
21/06/2018 [18:16]:
QAT Qarabağ mitinqi üçün yenidən BŞİH-ə müraciət etdi
21/06/2018 [18:14]:
Qadını alçaltdığını etiraf edən məşhur Azərbaycan şairi...
21/06/2018 [18:09]:
Yalançı patriotlar...
21/06/2018 [17:53]:
Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ
21/06/2018 [17:49]:
Qazaxın icra başçısı vətəndaşları fərdi şəkildə qəbul etdi -FOTOLAR
21/06/2018 [17:31]:
Arvadı küsüb gedən kişi intihar etdi - Şabranda
21/06/2018 [17:20]:
Putin Ukraynaya görə Təhlükəsizlik Şurasının iclasını çağırdı
21/06/2018 [17:16]:
“Nazirə qarşı təxribatdan söhbət gedə bilməz”
21/06/2018 [17:09]:
Netanyahunun arvadı 100 minlik yemək sifariş edib?
21/06/2018 [17:08]:
Roma papası: "Miqrantlar olmasa, Avropa boşalacaq"
21/06/2018 [17:05]:
Türkiyədə kartof “ceyranın belində”: Bəs bizdə?
21/06/2018 [17:02]:
Danimarka – Peru matçına bir milyonuncu azarkeş gələcək
21/06/2018 [17:01]:
“Azərbaycanda özəl məktəblər şəbəkəsini artırmaq lazımdır” - Əli Əhmədov
21/06/2018 [16:58]:
Bankdan külli miqdarda pul oğurlayan bankir saxlanıldı
21/06/2018 [16:50]:
6 manatlıq salatı turistə 41 manata satdılar - Bakıda
21/06/2018 [16:44]:
Putin və Poroşenko ukraynalı rejissorun taleyini müzakirə etdi
21/06/2018 [16:43]:
Göyçayda körpünün dağılmasına görə vəzifəli şəxslər həbs edildi - RƏSMİ
21/06/2018 [16:38]:
Azərbaycanlı siyasətçinin İsveç qəzetlərində məqaləsi dərc olundu
21/06/2018 [16:31]:
Vikipediyada AXC ilə bağlı nə baş verir? - VİDEO
21/06/2018 [16:27]:
Ermənilər Qarabağda yeni səngərlər qazırlar - FOTOLAR
21/06/2018 [16:25]:
“Dövlət büdcəsində cəmi 2 milyard manat artım var”
21/06/2018 [16:06]:
Məmmədyarov belaruslu həmkarı ilə görüşdü
21/06/2018 [16:05]:
Bakıda 17 yaşlı qızdan oğlanlara qarşı ağılasığmaz hərəkət: intim əlaqə üçün yanına çağırır, sonra... FOTO
21/06/2018 [15:43]:
İpoteka predmetinin satışına dair prosedur müəyyənləşdi
21/06/2018 [15:20]:
Dünən toyu oldu, bu gün əkiz doğacağı bilindi - Kral ailəsi yeni təlaşda
21/06/2018 [15:06]:
Azərbaycan-İran sərhədindəki atışma ilə bağlı rəsmi MƏLUMAT
21/06/2018 [14:59]:
"Belə yarıtmaz əməllər ölkənin maliyyə dayaqlarının zəifləməsinə aparır"
21/06/2018 [14:45]:
Milli Ordunun qurulmasında iştirak etmiş döyüşçü: “Hələ ki namusumuz yad əllərdədir...”
21/06/2018 [14:44]:
Azərbaycan kanalında erotik rəqs - VİDEO
21/06/2018 [14:30]:
Azərbaycanda böyük əməliyyat – 1 tondan çox narkotik ələ keçirildi
21/06/2018 [14:28]:
Metroda sərnişinləri üzdən tanıma sistemi işə düşəcək
21/06/2018 [14:10]:
"Elmarla məni qarışdırırlar" - Çavuşoğlu
21/06/2018 [14:08]:
Arxeoloqların sensasiyalı tapıntısı: Qeyri-adi mumiya
21/06/2018 [14:05]:
"Azərbaycanın tranzit-logistika imkanları Çinin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünə töhfə verir"
21/06/2018 [14:01]:
Hacı Nuran xəstəxanaya yerləşdirildi – FOTO
21/06/2018 [14:01]:
Dövlət xidmətindən əcaib açıqlama: "Zəhərlənmə olmadığı üçün monitorinq keçirməmişik"
21/06/2018 [13:54]:
Mogerini: "Avropa İttifaqı Minsk qrupunun vasitəçilik səylərini və təkliflərini dəstəkləyir"
21/06/2018 [13:50]:
Havanın temperaturu 37 dərəcəyə yüksələcək
Bütün arxiv bir sırada
21/04/2017 [22:03] - Cəmiyyət - ( 1512 dəfə baxılıb)

Qadın azadlığının müdafiəçisi - Cəlil Məmmədquluzadə



Bəşəriyyətin anası olan qadının əsil qara günləri doqquz ay bətnində bəslədiyi övladını  dünyaya gətirdikdən sonra  başlayır. Saçını süpürgə, qolunu kösöv edən, kiprikləri ilə od götürən, min cür əzab-əziyyətlə boya-başa çatdıran, ərsəyə gətirən ana sonda öz övladı tərəfindən azadlıqdan məhrum edilir, namusu, qeyrəti, mənliyi, ləyaqəti tapdalanır, təhqir edilir, ayaqlar altına atılır. 
Peyğəmbərləri də, imamları da, şahları da, gədaları da, alimləri də, cahilləri də, sərkərdəni də, oğrunu da, cəlladı da, əsil kişini də, nanəcibi də, nakişini də , xeyirxahı da, zülmkarı da  dünyaya gətirən  a n a d ı r. Gözünün nurunu, ürəyinin odunu övladına verən  a n a  zaman-zaman  öz övladları tərəfindən     işgəncələrə məruz qalmış, döyülmüş, söyülmüş, təhqir edilmiş, arzuları ürəyində qalmış,  xoş bir gün görməmişdir.
Lakin ananın övladları içərisində elələri də olmuşdur ki,  qadının ”“ananın  bu vəziyyəti ilə barışmamış, onu bu hala salan  ictimai, siyasi mühitə qarşı bacardığı qədər mübarizə aparmış, mütərəqqi fikirli insanları da  bu mübarizəyə qoşulmağa səsləmişdir. Belə övladlardan biri də  böyük demokrat yazıçı  Cəlil Məmmədquluzadədir. Onun yaradıcılığında qadın azadlığı məsələsi mühüm yer tutur.  Qadın azadlığı məsələsi Azərbaycan maarifçi filosoflarının da həmişə diqqət mərkəzində olmuş, bir növ, ənənə xarakteri almışdır. 
Əsas məsələ  müsəlman Şərqində qadın köləliyinə qarşı , qadın azadlığı uğrunda mübarizədən ibarətdir. İslam aləmundə hökm sürən şəriət qaydalarının qadına  hüquqsuz bir varlıq kimi baxmağı təlqin etməsi azad fikirli mütəfəkkirlərimizin etirazlarına səbəb olmuşdur. Onlar istibdad şəraitində qadınlarla kişilərin qeyri-bərabər vəziyyətini böyük  sosial  ədalətsizlik  sayırdılar. Ona görə istibdad quruluşunun  haqsızlıqlarını  tənqid edəndə qadın hüquqsuzluğunun tənqidi üzərində  xüsusi dayanır, qadın ləyaqətinə hörmət, onların ictimai həyatda  fəaliyyətə cəlb edilməsi, kişilərlə hüquq bərabərliyinin təmin edilməsi haqqında  fikirlər aşılayırdılar.
C.Məmmədquluzadə qadın köləliyini cahilliklə şərtləndirir, “Hicab”ayəsi tərəfdarlarının qadına üzü açıq gəzməyi  qadağan etdiklərini  cahillik, nadanlıq sayır və quranda bu barədə heç bir əmrin olmadığını söyləyir: “Bu ayələrin  heç birində bir xırda da əmr olunmur ki, arvadlar üzlərini  qapasınlar...Burada da biz ayənin ruhunu, arvadların övrəteynini gizlətməklə üzlərini gizlətməyi bərabər tuturuq ki, bundan da daha aşkar cəhaləıt ola bilməz (C.Məmmədquluzadə.Əsərləri, 2-ci cild, səh.178-179).
Üzüaçıq gəzməyi əxlaqsızlıq hesab edən ruhanilərə müraciət edən  ədib yazırdı:” Ayə övrətlərimizi bu tövr bihəya və bivəfa hesab etməyə  əlimizdə bir sübut var, ya yox? Qonşularımız erməni övrətləri gözlərinizin qabağındadır.  Bunlar üzüaçıq dolanırlar.  Heç bir insaf əhli deyə bilməz ki, erməni övrətləri özgə kişi ilə  aşnalıq qatırlar. Hansı vicdan sahibi müsəlman deyə bilər ki,  erməni övrətləri həyasızdırlar? Hansı bir müsəlman görüb və eşidib ki,  erməni övrətləri  ərlərinə xəyanət etsinlər və özgə kişiyə  meyl göstərsinlər? Hansı bir gözəl və cavan müsəlman bacarar bir erməni övrətini özünə aşna etsin? Mənim sözüm budur ki,  ümumiyyətlə heç bir millətin övrətləri barəsində  demək olmaz ki, flan millətin övrətləri bietibar və ismətsizdir, ya flan tayfanın övrətləri  vəfalı və həyalıdır ( yenə orada.səh.180-181).
Qadın azadlığını milli tərəqqinin əlamətlərindən biri  hesab edən C.Məmmədquluzadə  istəyirdi ki,  “Azərbaycan qadınlarının mədəni səviyyəsi və hüquqları  Avropa qadınlarından aşağı olmasın Avropa qadınlarının səviyyəsinə çatmaq üçün Şərq qadınları oxumalı, çalışmalı, vuruşmalı və cəmiyyətlər  təşkil etməlidirlər, yoxsa yer üzündə heç bir islam milləti mədəniyyət meydanında irəli gedə bilməyəcəkdir”( yenə orada.səh.590).
Ədib müsəlman aləmində  dəbdə olan  siğəni əxlaqa, ailə məsuliyyətinə zidd hesab edirdi. Bu cür  fikirlərinə görə ruhanilər  ədibi təqib edir, ölümlə hədələyirdilər.  Bu barədə Həmidə xanım öz xatirələrində belə yazırdı:” Faiq əfəndi Mirzə Cəlilə bildirdi ki, evdən kənara çıxmasın, onu öldürmək istəyirlər.  Şəhərin müsəlman hissəsi böyük həyəcan keçirirdi. Camaat mollaların başçılığı ilə məscidə toplanıb  Mirzə Cəlilə lənət oxuyur, islama rəxnə yetirən o dinsiziin qətlinə fərman verirdi. Başqa yerlərdən avamlar  Mirzə Cəlilə söyüş və hədələrlə  dolu məktublar göndərmişdilər (Həmidə Məmmədquluzadə.Mirzə Cəlil haqqında xatirələrim”. Bakı-1976.səh.29-30).
C.Məmmədquluzadə qadının şəxsiyyət azadlığı problemini islam ideologiyasının, feodal-patriarxal mühitin tənqidi ilə bağlayır, qadın ləyaqətini ucaltmaq üçün  o zamanın mürəkkəb ictimai ideoloji şəraitində cəsarətlə mübarizə aparırdı:” Qadın ləfzi  islam aləmində indiyədək  bir  “od” olubdur ki, ona əl vurmaq barıta əl vurmaq kimi  xətalı hesab olunubdur”- deyirdi (Əsərləri. 3-cü cild, səh.568).
C.Məmmədquluzadə Şərqdə rüsvayçılıq həddinə  çatmış, ürəkbulandıran bir adət olan çoxarvadlılığı Qərbdə olan  təkarvadlılığa qarşı qoyaraq yazırdı: “Bunu heç kəs dana bilməz ki, əcnəbilər..məhz bir arvad alırlar və ölən günə kimi haman bir arvada  qane olurlar. Əgər bunlar bir-birini  xoşladı, ömürlərinin axırırnadək bir yerdə yaşayacaqlar, əgər xoşlamasalar, yenə də bir tövr rəftar edəcəklər ki, ömürlərini başa versinlər və əgər bir-birini o mərtəbədə  xoşlamadılar ki, birinin birinə ikrahı oldu, --o zərurətdə  bunlar ayrılacaqlar. Dünyada bu təbii bir şeydir”(Əsərləri.2-ci cild.səh.175).
Məlumdur ki, islamın təbliğatçıları Avropa qadınlarını namussuz, qeyrətsiz, eyş-işrət düşkünü, gecə-gündüz  barlarda  əxlaqsızlıqla məşğul olan yüngül xasiyyətli  bir varlıq kimi qələmə verir,  lakin Qərbin mütərəqqi cəhətlərinə toxunmaq istəmirdilər.  Bu cür ilahiyyatçıları  Mirzə Cəlil ifşa edərək göstərirdi ki,:”Biz diqqət eləsək, görəcəyik ki,  belə sözü danışanlar və yazanlar  həmişə o kəslər olublar ki, Avropa məişətindən və Avropa mədəniyyətindən əsla bixəbərdirlər”(2-ci cild,səh.352).
Qadın azadlığı Cəlil  Məmmədquluzadə üçün həmişə əhəmiyyətli problem olmuşdur. : “ Bütün ömrümdə vurduğum qələmin çox hissəsi Şərq qadını məsələsi  üstündə vurulub.  Onun üçün də Şəırq qadınlarının dərdini mən hamıdan artıq  anlaya bilirəm. Nədir onların dərdi ?  Şərq qadınını azad etmək, nədən?  Şəriətin kəməndindən, müsəlmanlığın zəncirindən, hərəmxanaların zindanından, qara çarşabın zülmündən”93-cü cild, səh.550)
Şərq qadınının azadlılğı uğrunda ədibin apardığı mübarizəyə dövrünün açıq fikirli, mütərəqqi  ziyalıları  yüksək qiymət verirdilər Y.Vəzirov “Millət” qəzetində çap etdirdiyi məqaləsində yazırdı;”İslam aləmində həlli üsyana səbəb olan bir çox dini məsələləri  “Molla Nəsrəddin” zəmanə nöqteyi-nəzərini etibara alaraq, qolaylıqla həll yoluna saldı. Əski qanun və adətlər dairəsini  pozub geniş bir vadiyə çıxdı...qadın məsələsi kimi zəruri, həyati və bununla belə qarışıq məsələni həll etdi.  Zəmanə yazılmlş qanunlardan qüvvətlidir,--dedi. Zəmanə tələbatına tabe olunuz!”( Qulam Məmmədli.”Molla Nəsrəddin salnaməsi”.Bakı, 1966, səh.370-371)
Cəlil Məmmədquluzadə öyrənmək istəyirdi ki,  görsün Avropada qadın azadlığı məsələsi necə həll olunur, alimlər, siyasətçilər, filosoflar bu məsələyə necə yanaşılrlar. Bu yanaşmalarda Şərq ilə Qərb arasında nə kimi fərqlər mövcuddur. Məsələni araşdıran ədib  yazırdı: “Avropa filosofları qadın məsələsindən danışanda çox millətlərin övrətlərindən söhbət açıblar, amma heç bir millətin övrətlərinin barədə ədəbsizlik və xarlıqla danışmayıblar. Amma bizim üləmaların yazıları  başdan axıra kimi  qərb övrətlərinə föhş demək və hörmətsizliklə danışmaqdır” (2-ci cild, səh.265).
CəMəmmədquluzadə gənc ailələrdə boşanmaların, nikah müqavilələrinin tez-tez pozulmasının, ailələrin dağılmasının səbəbini cütlər arasında həqiqi sevginin, saf məhəbbətin olmamasında, evlənmələrin müəyyən təmənna əsasında baş tutmasında, ötəri həvəslə bağlı olmasında, qadına inamsızlıqda, etibarsızlıqda görqrdü:  Ədib  bunu o dövrün kişilərinin öz dili ilə belə açıqlayır:” Heç razı ola bilmərəm ki,  mənim övrətim dünyada məndən savayı bir kişini görsün, bir kişi ilə danışsın..Yer üzünün bütün müsəlman qardaşları  bu xüsusda mənnən yoldaşdırlar...Mən ondan qorxuram ki, övrətim çıxa kişilərin içinə və görə ki, dünyada məndən də  yaxşı kişi var...Əgər mənə yəqin ola ki, övrətim məni istəyir, onda heç zaddan qorxmaram, onda izin verərəm  hər kəs ilə istəyir danışsın. Amma bir surətdə ki, onun mənə məhəbbəti yoxdur, --otaqdan kənara çıxmağına razı ola bilmərəm.Məhəbbəti mənə ondan ötrü yoxdur ki, o heç bilmir məhəbbət nədir. Onu mənə on dord yaşında könülsüz verəndə  mənim qırx doqquz yaşım var idi. Amma mənə ondan ötrü gəldi ki, bir kasıb qız idi. Mən özüm də bilirəm məni istəməyəcək, ancaq mənim pulumu istəyəcək, qızılımı istəyəcək. Amma nə eybi var, allah müsəlmançılığa bərəkət versin. Məndən savayı o kimi görəcək ki, özgəsinə məhəbbət yetirsin” (2-ci cild, səh.589-590).
C.Məmmədquluzadə cəmiyyətin tərəqqisi, inkişafı, müəyyən məqsədlərə çatması üçün qadınlarla kişilər arasında hüquq bərabərliyinin olmasını zəruri sayır və deyird ki, oğlanları oxutmaq, xaricdə təhsil almaq, ixtisas sahibi olmaq  məqsədilə xaricə göndəririksə, qızlarımıza da  belə bir şərait yaratmalıyıq.  Ədibə görə, “oğlanlar oxusa, qızlar savadsız qalsa, onda onlar evlənəndə bir-birini başa düşməzlər.  Ona görə gərək oğlanlarımızı  Avropa dərsinə göndərəndə  qızlarımızı da qoyaq  dərsə ki.,  heç olmasa Avropa elmindən,  tərbiyəsindən barı yarımçıq da olsa, bir az  oxusunlar və öyrənsinlər( 2-ci cild, səh.246-247)
Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra  qadınlarla ideya-tərbiyə işlərinin aparılmasından danışan ədib yazırdı:” Azad edəndən sonra azad Şərq qadınını tərbiyə etmək, ona həqiq yol göstərmək, öz vəzifəsini bildirmək, qadınlıq şərtlərini  anlatmaq, analıq borcunu dərs vermək, övlad tərbiyəsinin nə olduğunu təlim etmək, ta ki,  bəxti qara Şərq qadını gözünü açıb çıxsın Şura əsrimizin geniş meydanına və cürətlə desin: mənim də bu dünyada  yaşamağa haqqım var! Çünki indi dəxi mən azad Şərq qadınıyam! (3-cü cild, səh.550).
Sosializm şəraitində qadınların kişilərlə bərabər qurub-yaratmaları  ədibi sevindirirdi..” Şura aləmində qadın da bir insandır, kişi də insandır; qadına da ixtiyar lazım, kişi yə də, qadın da nəfəs almaq istəyir, kişi də; nə kişi qadına sahib, ağadır, nə qadın kişiyə, ancaq bunlar yoldaşdırlar. Biz də belə deyirik. ”Şərq  qadını” da  bu sözləri eşidib çıxdı meydana. İndi dəxi İslamın zənciri  onun ayaqlarına dolaşmağa gücsüzdür. İndi dəxi  şəriətmədarların cəhənnəm odlarından qorxan yoxdur.  İndi dəxi arvad qeyrəti çəkən “qeyrətli” qoçular puç olublar. İndi dəxi Əli Bayramovun  yadigarına  açılan Şərq qadını əncümənindən  “qadın azadlığı” və “qadın xoşbəxtliyi” kimi münacatın  sədası Şərq aləminə dağılmaqdadır. Bunu biz istəyirdik və bunu axtarırdıq. Dedik, dedik, axırda arzumuza çatdıq”(3-cü cild, səh.94).
Sovet hakimiyyəti sayəsində  azadlığa çıxan Azərbaycan qadınlarıının   öz şəxsi ləyaqətlərini dərk etməsini, şəriətin hökm sürdüyü  mənfur keçmişə nifrətlə  baxdıqlarını söyləyən ədib  öz fikirlərini qadınların dili ilə ifadə  edir:” Min ildən artıqdır ki, biz pərdə dalındayıq, min ildən artıqdır ki, biz hərəmxanada dustağıq, zalım kişilərə  quluq, müstəbid fazillərin təfsirlərinin qurbanıyıq, hicab çomağının  altındayıq. Dəxi bu qədər bəsdir, dəxi bu qədər kifayətdir.,.bizim qənimimiz, indiyədək bizi əsarətdə saxlayan  həmin çarşaf olubdur. Biz bunu nəinki yad kişilər yanında, hətta yavuq qohumlardan da  gizlənmək üçün  örtmüşük   Və belə gizlənməyə bizi mollalar məcbur ediblər, bizi quranın ehkamı məcbur edibdir (3-cü cild, səh,31).
C.Məmmədquluzadə şəriət qaydalarının  inqilabdan sonra  dərhal tamamilə  aradan qalxacağını güman etmirdi. Keçmişin belə qalıqlarının  hələ bir müddət yaşayacağını düşünürdü. Ancaq yeni həyatın yeni qanunlarının tam qələbəsinə inanırdı:” Bu hal həmişəlik davam edə bilməyəcək, bu ola bilməz ki, iki bacının biri dünya işinin dalınca getsin, o biri bacı gecələr  şirin yuxunu özünə haram edib  axirətdə qılman axtarmaqla məşğul olsun. Bu iki dünya ayrı-ayrı dayanıb dura bilməyəcək.  Ya bu onu öz tərəfinə çəkəcək, ya o bunu. Necə ki mömin müsəlmanlar deyirlər:” ya ağ ləkə qara ləkəni basacaq , ya  qara ləkə ağ ləkəni”
Bəs hansı basacaq? Beynəlxalq zəhmətkeş qadınlar dünyasının müqabilində  “Bikə ya allah” çağıran mömin qadınlar dayanıb dura bilməzlər”(3-cü cild. Səh.397). C.Məmmədquluzadənin qadın azadlığı uğrunda mübarizəsi öz dövrü üçün böyük ictimai əhəmiyyət kəsb edirdi. Sovet hakimiyyəti cəlil Məmmədquluzadənin bütün arzularını, xəyal və istəklərini həyata keçirtdi. İnsanlar arasındakı ayrı-seçkiliyə son qoyuldu,bütün təhsil ocaqlarının qapıları zəhmətkeş xalq kütlələrinin üzünə açıldı. Şərqin bir parçası olan Azərbaycan qadınlarının məğrur səsi insan fəaliyyətinin bütün sahələrindən  eşidilməyə başlandı.
                                                                                
Müstəqil Ağayev,
AMEA Fəlsəfə İnstitutu Azərbaycan fəlsəfə 
tarixi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, fəlsəfə 
üzrə fəlsəfə doktoru, Qabaqcıl Maarif  Xadimi       .

Ac mədəyə yeməyin zərərli olduğu 10 məhsul...
“Görünən şeylər o qədər başımızı qatdı ki, görünməyən şeylər yaddan çıxdı”
UNEC rektoru Akif Əlizadənin təklifini dəstəklədi: "Reytinqlər həmin statuslara görə müəyyən edilməlidir"
“Elə şortikli qızlar var ki, “abırlı” geyinən qadınlardan qeyrətlidir” – Şeyxin qudası
Qırğızların gündəlik həyatları 150 illik FOTOLARDA
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Maraqlı
Cazibədar aparıcıdan qalmaqallı açıqlama: “Kuboku qazansaq ekrana çılpaq çıxacam” - FOTOLAR
Cəmiyyət
“Sizi güneyli-quzeyli bütöv Azərbaycanın baş canişini təyin edəcəyəm...”- Hitler M.Ə. Rəsulzadəyə...
Cəmiyyət
“Övladlarım gələndə yer olmadığına görə ağlayıb demişəm ki, biz kişi deyilik...” - Reportaj, FOTOLAR
Cəmiyyət
Dilqəm Əsgərova görə Ombudsmana müraciət etdilər: "Bircə günlük oğul toyunu görməyi nəsib etdirin"
Dünya
Öldüyü düşünülən gənc dəfn zamanı ortaya çıxdı - FOTO
Həftənin ən çox oxunanları
Maşın Rozanın əlindən alındı - SON DƏQİQƏ
Xankəndi səmasına qırıcılar qaldırıldı - Düşmən “gəl-gəl” deyir... Fotolar+Video
Tanınmış aparıcı canlı yayımdan qovuldu, səbəbi hər kəsi təəccübləndirdi - FOTO
32 yaşında dövlət quran, 33 yaşında isə öldürülərək cəsədi dənizə atılan qəhrəman Kırım türkü - ARAŞDIRMA
Yarıçılpaq səudiyyəli fanat qadın və hicablı rus azarkeş qız - Futbol çempionatındakı təzadlar + VİDEO
Paşinyan Azərbaycanda yeni açılan erməni kilsəsinə baş çəkdi- FOTOLAR
İki Ali Baş Komandanımızın Xankəndindəki paradını bizə çox görməyin: - TARİXİ SEÇİM...
"Ölkəni mollaxanaya çevirmək istəyənlərə qarşı dirəniş göstərməliyik" -Deputatdan çağırış...
Paşinyanın gəncliyinə aid biabırçı şəkli paylaşıldı - FOTO
DÇ-2018: Ən gözəl azarkeşlər -FOTOLAR
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin