Xəbər lenti
27/04/2017 [10:57]:
Sabiq nazir rayon icra hakimiyyətlərinin ləğvini təklif etdi
27/04/2017 [10:48]:
Dolların alış qiyməti bahalaşdı
27/04/2017 [10:02]:
“Porno-asılılıq insanlarda sonsuzluq yaradır..” - Senator
27/04/2017 [09:38]:
“Əcnəbi tələbələrin fikir platforması”nın qalibləri – UNEC tələbələri
27/04/2017 [09:20]:
Prezidentin Xoşbəxt Yusifzadə ilə maraqlı dialoqu - “Film çəkməyə gəlmişdilər..."
27/04/2017 [09:15]:
Yalanın vurduğu 6 ictimai ziyan...
27/04/2017 [09:09]:
FHN Lənkərandakı ağır qəza ilə bağlı məlumat yaydı
27/04/2017 [09:06]:
Dünya bazarında neftin qiymətləri
27/04/2017 [01:52]:
28 apreldə Azərbaycan bir daha işğal olunacaqmı?
27/04/2017 [01:43]:
"O, erməni olsa belə, Ermənistanın deyil, Ukraynanın daxili işlər naziridir və..."
27/04/2017 [01:29]:
Şəxsi münasibətlərdə təşəbbüskar olun - Günün qoroskopu
27/04/2017 [01:19]:
“Sahibkarlar bu fərmandan yararlana bilərlər”
27/04/2017 [01:03]:
Avtomobil qəzasına düşmüş xəstənin ayağını tərs tikdilər - Foto
27/04/2017 [00:55]:
90 yaşlı görünən zavallı qızcığaz - FOTOLAR
27/04/2017 [00:37]:
Gözəllik kraliçası - “Allaha dua edirdim ki, gözəlliyimi al, amma gözlərim görsün...”
27/04/2017 [00:30]:
ABŞ 150 saniyəyə raketlərimizi vurar -Rusiyadan etiraf
27/04/2017 [00:17]:
Traktorçu həkimliklə 500 min dollar qazandı - Şok
27/04/2017 [00:03]:
ABŞ qitələrarası ballistik raketi sınaqdan keçirdi
26/04/2017 [23:37]:
Dünyanın ən çox siqaret çəkən gənci siqareti tərgidib arıqladı - FOTO
26/04/2017 [23:34]:
Əbədiyyətin qorunduğu məkandan-"Cavid muzeyi"ndən REPORTAJ-FOTOLAR
26/04/2017 [23:30]:
“iPhone 8”in konseptual videosu yayıldı - Video
26/04/2017 [23:29]:
"İllər keçir, amma acıları bitmir" - Qənirə Paşayeva Çernobıl faciəsindən yazır...
26/04/2017 [23:22]:
Jurnalistin avtobobili yarasız hala salındı - FOTO
26/04/2017 [23:16]:
İstanbulda tələbələri daşıyan mikroavtobus yandı - FOTOLAR
26/04/2017 [23:11]:
"Qarabağda, hətta Zəngəzurda heç kim qalmayacaq" - Erməni ekspert
26/04/2017 [22:54]:
Türkiyədə rus generalın meyiti tapıldı
26/04/2017 [22:47]:
Kremldən Ərdoğana cavab: " Dəyişməyib"
26/04/2017 [22:39]:
Köhnə avtomobillər istifadədən yığışdırıla bilər – TƏKLİF
26/04/2017 [22:35]:
Ağ saçlı albinos uşaq görənləri heyrətləndirdi - FOTOLAR
26/04/2017 [22:34]:
İtlərin toyuna görə Aşıqlar Birliyindən qovulan danışdı - Video
26/04/2017 [22:31]:
Azərbaycanda bu saytlara giriş qadağan olunur - Nazirlik məhkəməyə müraciət etdi
26/04/2017 [22:18]:
Din xadimi nazirin yanında Quran oxuyarkən öldü - VİDEO
26/04/2017 [21:43]:
"Yaşı 70-i keçmiş bir şəxslə bu formada prinsip aparmaq doğru hal deyil”
26/04/2017 [21:39]:
"Mama" Merkelin "bəxtəvər" əri... - Elə hər zavod bir maşın hədiyyə eləsə...
26/04/2017 [21:23]:
Əli İnsanovun 7 il cəza aldığı məhkəmədəki son sözü -“Mən bu yola kəfənlə çıxmışam”
26/04/2017 [21:20]:
"Erməni xalqı cinayətkar rejimin girovuna çevrilib" -Əli Həsənov
26/04/2017 [21:07]:
Aqiyə Naxçıvanlı vətəndaşları qəbul etdi
26/04/2017 [20:58]:
“Metsamor” problemi hər kəsdən çox erməniləri narahat etməlidir”
26/04/2017 [20:37]:
“Abşeron” Gənclər Şəhərciyinə qazın verilməsi dayandırılıb - Etiraz
26/04/2017 [20:32]:
Nəcməddin Sadıkov beynəlxalq müdafiə sərgisində
26/04/2017 [20:12]:
“Prezident Administrasiyası ləğv edilə bilməz”
26/04/2017 [19:38]:
Ədliyyə naziri Goranboy rayonunda vətəndaşları qəbul etdi
26/04/2017 [19:28]:
İADC-nin Avropadakı Əməliyyatlar üzrə regional vitse-prezidenti ADNSU-da oldu
26/04/2017 [19:07]:
Türkmənistanlı tələbə: “Mənə ADU ilə maraqlanmağı məsləhət gördülər”
26/04/2017 [19:04]:
Komitə əməkdaşları monitorinq keçirdi
26/04/2017 [19:02]:
"Növbəti dilemma qarşısında qalmışıq..." -Təhsil eksperti
26/04/2017 [18:53]:
Əli İnsanova daha 7 il 5 gün həbs cəzası verildi
26/04/2017 [18:51]:
ADU-da SABAH qruplarına seçimlə bağlı görüş keçirildi
26/04/2017 [18:49]:
İnterpol dövlət əmlaknını talayan azərbaycanlını axtarır
26/04/2017 [18:47]:
Prezident: "Bu il 2 milyard ton neftin hasil olunmasını qeyd edəcəyik"
26/04/2017 [18:05]:
Azərbaycanda 91 şagird yazıb-oxumağı bacarmır - IX və XI siniflərdə
26/04/2017 [17:59]:
Mərkəzi Bank sabahın məzənnəsini açıqladı
26/04/2017 [17:21]:
“Kasıbçılıq, səfalət idi” - Prezident
26/04/2017 [17:15]:
Qərb Universitetində millət vəkili Qənirə Paşayeva ilə görüş keçirildi
26/04/2017 [16:59]:
Qitələr birləşəcək, dənizlər yox olacaq - Ailimlərdən ŞOK İDDİALAR
26/04/2017 [16:54]:
“Sahibkarlar Günü”nə həsr olunan Konfrans keçirildi
26/04/2017 [16:47]:
Prokuror Əli İnsanova daha 8 il iş istədi
26/04/2017 [16:45]:
Deputatdan Azərbaycan kommunistlərinin rəhbərinə ağır sözlər: “Xəcalət çəkin”
26/04/2017 [16:39]:
İspaniyalı professor ADU-da seminar keçirildi
26/04/2017 [16:28]:
2040-da neft bitəcək - Dünyadan gizlədilən 50 həqiqət
26/04/2017 [16:24]:
“Əmək haqları 1 manat artırıldı” kimi təqdimatlar yanlışdır
26/04/2017 [16:20]:
Yeni qanun layihəsi yoxsullaşma probleminin həllinə kömək edəcək
26/04/2017 [16:13]:
Goranboyda daha bir əcaib toy - Milli Qəhrəman meymununu evləndirib?
26/04/2017 [16:01]:
“Moskva görüşü ciddi siyasi nəticələrə səbəb olmayacaq, amma...”
26/04/2017 [15:58]:
“Bu, çox aşağılayıcı bir hərəkətdir” - Aydın Mirzəzadə
26/04/2017 [15:53]:
Evimizdə Hipatit B-ni yayan ən böyük təhlükə- Uzaq durun
26/04/2017 [15:36]:
"Samir Şərifov Azərbaycanın maliyyə sektorunu çökdürüb" - "Həbs olunmalıdır..."
26/04/2017 [15:29]:
Milli Məclisin növbəti iclasının vaxtı və GÜNDƏLİYİ
26/04/2017 [15:28]:
Şagird qızlara alt paltarı hədiyyə edən müəllim həbs olundu
26/04/2017 [15:16]:
Ərdoğan: "Suriya münaqişəsini həll etmək olmaz..."
26/04/2017 [15:16]:
Tanrılarla baş-başa - Qədim Elladadan fotolu-xəyali, tarixi-mifik reportaj
26/04/2017 [15:12]:
“Bilsəydim ki, Cəmil müəllim də namizədliyini irəli sürəcək...”
26/04/2017 [14:59]:
Hind fəlsəfəsinin 4 qızıl qaydası
26/04/2017 [14:37]:
İlham Əliyevə Kəbə örtüyünün bir fraqmenti hədiyyə edildi -Foto
26/04/2017 [14:35]:
“İŞİD” Messini əsir götürübmüş... - İri məbləğdə pul üçün
26/04/2017 [14:33]:
İtlərin toyundakı balabançı Aşıqlar Birliyindən qovuldu - Bəyanat
26/04/2017 [14:31]:
"O, qız uşağıdır, toy etməsəydim, verməzdilər" - 60 yaşlı polkovnik
26/04/2017 [14:28]:
Təyyarədə saksafon ifa edən musiqiçi iki min dollar yığdı - Video
26/04/2017 [14:20]:
Müəllim məktub yazıb damarlarını kəsdi - Qubadakı hoteldə+Foto
26/04/2017 [13:50]:
“Marina, kəndinə gəl”
Bütün arxiv bir sırada
21/04/2017 [22:03] - Cəmiyyət - ( 943 dəfə baxılıb)

Qadın azadlığının müdafiəçisi - Cəlil Məmmədquluzadə



Bəşəriyyətin anası olan qadının əsil qara günləri doqquz ay bətnində bəslədiyi övladını  dünyaya gətirdikdən sonra  başlayır. Saçını süpürgə, qolunu kösöv edən, kiprikləri ilə od götürən, min cür əzab-əziyyətlə boya-başa çatdıran, ərsəyə gətirən ana sonda öz övladı tərəfindən azadlıqdan məhrum edilir, namusu, qeyrəti, mənliyi, ləyaqəti tapdalanır, təhqir edilir, ayaqlar altına atılır. 
Peyğəmbərləri də, imamları da, şahları da, gədaları da, alimləri də, cahilləri də, sərkərdəni də, oğrunu da, cəlladı da, əsil kişini də, nanəcibi də, nakişini də , xeyirxahı da, zülmkarı da  dünyaya gətirən  a n a d ı r. Gözünün nurunu, ürəyinin odunu övladına verən  a n a  zaman-zaman  öz övladları tərəfindən     işgəncələrə məruz qalmış, döyülmüş, söyülmüş, təhqir edilmiş, arzuları ürəyində qalmış,  xoş bir gün görməmişdir.
Lakin ananın övladları içərisində elələri də olmuşdur ki,  qadının –ananın  bu vəziyyəti ilə barışmamış, onu bu hala salan  ictimai, siyasi mühitə qarşı bacardığı qədər mübarizə aparmış, mütərəqqi fikirli insanları da  bu mübarizəyə qoşulmağa səsləmişdir. Belə övladlardan biri də  böyük demokrat yazıçı  Cəlil Məmmədquluzadədir. Onun yaradıcılığında qadın azadlığı məsələsi mühüm yer tutur.  Qadın azadlığı məsələsi Azərbaycan maarifçi filosoflarının da həmişə diqqət mərkəzində olmuş, bir növ, ənənə xarakteri almışdır. 
Əsas məsələ  müsəlman Şərqində qadın köləliyinə qarşı , qadın azadlığı uğrunda mübarizədən ibarətdir. İslam aləmundə hökm sürən şəriət qaydalarının qadına  hüquqsuz bir varlıq kimi baxmağı təlqin etməsi azad fikirli mütəfəkkirlərimizin etirazlarına səbəb olmuşdur. Onlar istibdad şəraitində qadınlarla kişilərin qeyri-bərabər vəziyyətini böyük  sosial  ədalətsizlik  sayırdılar. Ona görə istibdad quruluşunun  haqsızlıqlarını  tənqid edəndə qadın hüquqsuzluğunun tənqidi üzərində  xüsusi dayanır, qadın ləyaqətinə hörmət, onların ictimai həyatda  fəaliyyətə cəlb edilməsi, kişilərlə hüquq bərabərliyinin təmin edilməsi haqqında  fikirlər aşılayırdılar.
C.Məmmədquluzadə qadın köləliyini cahilliklə şərtləndirir, “Hicab”ayəsi tərəfdarlarının qadına üzü açıq gəzməyi  qadağan etdiklərini  cahillik, nadanlıq sayır və quranda bu barədə heç bir əmrin olmadığını söyləyir: “Bu ayələrin  heç birində bir xırda da əmr olunmur ki, arvadlar üzlərini  qapasınlar...Burada da biz ayənin ruhunu, arvadların övrəteynini gizlətməklə üzlərini gizlətməyi bərabər tuturuq ki, bundan da daha aşkar cəhaləıt ola bilməz (C.Məmmədquluzadə.Əsərləri, 2-ci cild, səh.178-179).
Üzüaçıq gəzməyi əxlaqsızlıq hesab edən ruhanilərə müraciət edən  ədib yazırdı:” Ayə övrətlərimizi bu tövr bihəya və bivəfa hesab etməyə  əlimizdə bir sübut var, ya yox? Qonşularımız erməni övrətləri gözlərinizin qabağındadır.  Bunlar üzüaçıq dolanırlar.  Heç bir insaf əhli deyə bilməz ki, erməni övrətləri özgə kişi ilə  aşnalıq qatırlar. Hansı vicdan sahibi müsəlman deyə bilər ki,  erməni övrətləri həyasızdırlar? Hansı bir müsəlman görüb və eşidib ki,  erməni övrətləri  ərlərinə xəyanət etsinlər və özgə kişiyə  meyl göstərsinlər? Hansı bir gözəl və cavan müsəlman bacarar bir erməni övrətini özünə aşna etsin? Mənim sözüm budur ki,  ümumiyyətlə heç bir millətin övrətləri barəsində  demək olmaz ki, flan millətin övrətləri bietibar və ismətsizdir, ya flan tayfanın övrətləri  vəfalı və həyalıdır ( yenə orada.səh.180-181).
Qadın azadlığını milli tərəqqinin əlamətlərindən biri  hesab edən C.Məmmədquluzadə  istəyirdi ki,  “Azərbaycan qadınlarının mədəni səviyyəsi və hüquqları  Avropa qadınlarından aşağı olmasın Avropa qadınlarının səviyyəsinə çatmaq üçün Şərq qadınları oxumalı, çalışmalı, vuruşmalı və cəmiyyətlər  təşkil etməlidirlər, yoxsa yer üzündə heç bir islam milləti mədəniyyət meydanında irəli gedə bilməyəcəkdir”( yenə orada.səh.590).
Ədib müsəlman aləmində  dəbdə olan  siğəni əxlaqa, ailə məsuliyyətinə zidd hesab edirdi. Bu cür  fikirlərinə görə ruhanilər  ədibi təqib edir, ölümlə hədələyirdilər.  Bu barədə Həmidə xanım öz xatirələrində belə yazırdı:” Faiq əfəndi Mirzə Cəlilə bildirdi ki, evdən kənara çıxmasın, onu öldürmək istəyirlər.  Şəhərin müsəlman hissəsi böyük həyəcan keçirirdi. Camaat mollaların başçılığı ilə məscidə toplanıb  Mirzə Cəlilə lənət oxuyur, islama rəxnə yetirən o dinsiziin qətlinə fərman verirdi. Başqa yerlərdən avamlar  Mirzə Cəlilə söyüş və hədələrlə  dolu məktublar göndərmişdilər (Həmidə Məmmədquluzadə.Mirzə Cəlil haqqında xatirələrim”. Bakı-1976.səh.29-30).
C.Məmmədquluzadə qadının şəxsiyyət azadlığı problemini islam ideologiyasının, feodal-patriarxal mühitin tənqidi ilə bağlayır, qadın ləyaqətini ucaltmaq üçün  o zamanın mürəkkəb ictimai ideoloji şəraitində cəsarətlə mübarizə aparırdı:” Qadın ləfzi  islam aləmində indiyədək  bir  “od” olubdur ki, ona əl vurmaq barıta əl vurmaq kimi  xətalı hesab olunubdur”- deyirdi (Əsərləri. 3-cü cild, səh.568).
C.Məmmədquluzadə Şərqdə rüsvayçılıq həddinə  çatmış, ürəkbulandıran bir adət olan çoxarvadlılığı Qərbdə olan  təkarvadlılığa qarşı qoyaraq yazırdı: “Bunu heç kəs dana bilməz ki, əcnəbilər..məhz bir arvad alırlar və ölən günə kimi haman bir arvada  qane olurlar. Əgər bunlar bir-birini  xoşladı, ömürlərinin axırırnadək bir yerdə yaşayacaqlar, əgər xoşlamasalar, yenə də bir tövr rəftar edəcəklər ki, ömürlərini başa versinlər və əgər bir-birini o mərtəbədə  xoşlamadılar ki, birinin birinə ikrahı oldu, --o zərurətdə  bunlar ayrılacaqlar. Dünyada bu təbii bir şeydir”(Əsərləri.2-ci cild.səh.175).
Məlumdur ki, islamın təbliğatçıları Avropa qadınlarını namussuz, qeyrətsiz, eyş-işrət düşkünü, gecə-gündüz  barlarda  əxlaqsızlıqla məşğul olan yüngül xasiyyətli  bir varlıq kimi qələmə verir,  lakin Qərbin mütərəqqi cəhətlərinə toxunmaq istəmirdilər.  Bu cür ilahiyyatçıları  Mirzə Cəlil ifşa edərək göstərirdi ki,:”Biz diqqət eləsək, görəcəyik ki,  belə sözü danışanlar və yazanlar  həmişə o kəslər olublar ki, Avropa məişətindən və Avropa mədəniyyətindən əsla bixəbərdirlər”(2-ci cild,səh.352).
Qadın azadlığı Cəlil  Məmmədquluzadə üçün həmişə əhəmiyyətli problem olmuşdur. : “ Bütün ömrümdə vurduğum qələmin çox hissəsi Şərq qadını məsələsi  üstündə vurulub.  Onun üçün də Şəırq qadınlarının dərdini mən hamıdan artıq  anlaya bilirəm. Nədir onların dərdi ?  Şərq qadınını azad etmək, nədən?  Şəriətin kəməndindən, müsəlmanlığın zəncirindən, hərəmxanaların zindanından, qara çarşabın zülmündən”93-cü cild, səh.550)
Şərq qadınının azadlılğı uğrunda ədibin apardığı mübarizəyə dövrünün açıq fikirli, mütərəqqi  ziyalıları  yüksək qiymət verirdilər Y.Vəzirov “Millət” qəzetində çap etdirdiyi məqaləsində yazırdı;”İslam aləmində həlli üsyana səbəb olan bir çox dini məsələləri  “Molla Nəsrəddin” zəmanə nöqteyi-nəzərini etibara alaraq, qolaylıqla həll yoluna saldı. Əski qanun və adətlər dairəsini  pozub geniş bir vadiyə çıxdı...qadın məsələsi kimi zəruri, həyati və bununla belə qarışıq məsələni həll etdi.  Zəmanə yazılmlş qanunlardan qüvvətlidir,--dedi. Zəmanə tələbatına tabe olunuz!”( Qulam Məmmədli.”Molla Nəsrəddin salnaməsi”.Bakı, 1966, səh.370-371)
Cəlil Məmmədquluzadə öyrənmək istəyirdi ki,  görsün Avropada qadın azadlığı məsələsi necə həll olunur, alimlər, siyasətçilər, filosoflar bu məsələyə necə yanaşılrlar. Bu yanaşmalarda Şərq ilə Qərb arasında nə kimi fərqlər mövcuddur. Məsələni araşdıran ədib  yazırdı: “Avropa filosofları qadın məsələsindən danışanda çox millətlərin övrətlərindən söhbət açıblar, amma heç bir millətin övrətlərinin barədə ədəbsizlik və xarlıqla danışmayıblar. Amma bizim üləmaların yazıları  başdan axıra kimi  qərb övrətlərinə föhş demək və hörmətsizliklə danışmaqdır” (2-ci cild, səh.265).
CəMəmmədquluzadə gənc ailələrdə boşanmaların, nikah müqavilələrinin tez-tez pozulmasının, ailələrin dağılmasının səbəbini cütlər arasında həqiqi sevginin, saf məhəbbətin olmamasında, evlənmələrin müəyyən təmənna əsasında baş tutmasında, ötəri həvəslə bağlı olmasında, qadına inamsızlıqda, etibarsızlıqda görqrdü:  Ədib  bunu o dövrün kişilərinin öz dili ilə belə açıqlayır:” Heç razı ola bilmərəm ki,  mənim övrətim dünyada məndən savayı bir kişini görsün, bir kişi ilə danışsın..Yer üzünün bütün müsəlman qardaşları  bu xüsusda mənnən yoldaşdırlar...Mən ondan qorxuram ki, övrətim çıxa kişilərin içinə və görə ki, dünyada məndən də  yaxşı kişi var...Əgər mənə yəqin ola ki, övrətim məni istəyir, onda heç zaddan qorxmaram, onda izin verərəm  hər kəs ilə istəyir danışsın. Amma bir surətdə ki, onun mənə məhəbbəti yoxdur, --otaqdan kənara çıxmağına razı ola bilmərəm.Məhəbbəti mənə ondan ötrü yoxdur ki, o heç bilmir məhəbbət nədir. Onu mənə on dord yaşında könülsüz verəndə  mənim qırx doqquz yaşım var idi. Amma mənə ondan ötrü gəldi ki, bir kasıb qız idi. Mən özüm də bilirəm məni istəməyəcək, ancaq mənim pulumu istəyəcək, qızılımı istəyəcək. Amma nə eybi var, allah müsəlmançılığa bərəkət versin. Məndən savayı o kimi görəcək ki, özgəsinə məhəbbət yetirsin” (2-ci cild, səh.589-590).
C.Məmmədquluzadə cəmiyyətin tərəqqisi, inkişafı, müəyyən məqsədlərə çatması üçün qadınlarla kişilər arasında hüquq bərabərliyinin olmasını zəruri sayır və deyird ki, oğlanları oxutmaq, xaricdə təhsil almaq, ixtisas sahibi olmaq  məqsədilə xaricə göndəririksə, qızlarımıza da  belə bir şərait yaratmalıyıq.  Ədibə görə, “oğlanlar oxusa, qızlar savadsız qalsa, onda onlar evlənəndə bir-birini başa düşməzlər.  Ona görə gərək oğlanlarımızı  Avropa dərsinə göndərəndə  qızlarımızı da qoyaq  dərsə ki.,  heç olmasa Avropa elmindən,  tərbiyəsindən barı yarımçıq da olsa, bir az  oxusunlar və öyrənsinlər( 2-ci cild, səh.246-247)
Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra  qadınlarla ideya-tərbiyə işlərinin aparılmasından danışan ədib yazırdı:” Azad edəndən sonra azad Şərq qadınını tərbiyə etmək, ona həqiq yol göstərmək, öz vəzifəsini bildirmək, qadınlıq şərtlərini  anlatmaq, analıq borcunu dərs vermək, övlad tərbiyəsinin nə olduğunu təlim etmək, ta ki,  bəxti qara Şərq qadını gözünü açıb çıxsın Şura əsrimizin geniş meydanına və cürətlə desin: mənim də bu dünyada  yaşamağa haqqım var! Çünki indi dəxi mən azad Şərq qadınıyam! (3-cü cild, səh.550).
Sosializm şəraitində qadınların kişilərlə bərabər qurub-yaratmaları  ədibi sevindirirdi..” Şura aləmində qadın da bir insandır, kişi də insandır; qadına da ixtiyar lazım, kişi yə də, qadın da nəfəs almaq istəyir, kişi də; nə kişi qadına sahib, ağadır, nə qadın kişiyə, ancaq bunlar yoldaşdırlar. Biz də belə deyirik. ”Şərq  qadını” da  bu sözləri eşidib çıxdı meydana. İndi dəxi İslamın zənciri  onun ayaqlarına dolaşmağa gücsüzdür. İndi dəxi  şəriətmədarların cəhənnəm odlarından qorxan yoxdur.  İndi dəxi arvad qeyrəti çəkən “qeyrətli” qoçular puç olublar. İndi dəxi Əli Bayramovun  yadigarına  açılan Şərq qadını əncümənindən  “qadın azadlığı” və “qadın xoşbəxtliyi” kimi münacatın  sədası Şərq aləminə dağılmaqdadır. Bunu biz istəyirdik və bunu axtarırdıq. Dedik, dedik, axırda arzumuza çatdıq”(3-cü cild, səh.94).
Sovet hakimiyyəti sayəsində  azadlığa çıxan Azərbaycan qadınlarıının   öz şəxsi ləyaqətlərini dərk etməsini, şəriətin hökm sürdüyü  mənfur keçmişə nifrətlə  baxdıqlarını söyləyən ədib  öz fikirlərini qadınların dili ilə ifadə  edir:” Min ildən artıqdır ki, biz pərdə dalındayıq, min ildən artıqdır ki, biz hərəmxanada dustağıq, zalım kişilərə  quluq, müstəbid fazillərin təfsirlərinin qurbanıyıq, hicab çomağının  altındayıq. Dəxi bu qədər bəsdir, dəxi bu qədər kifayətdir.,.bizim qənimimiz, indiyədək bizi əsarətdə saxlayan  həmin çarşaf olubdur. Biz bunu nəinki yad kişilər yanında, hətta yavuq qohumlardan da  gizlənmək üçün  örtmüşük   Və belə gizlənməyə bizi mollalar məcbur ediblər, bizi quranın ehkamı məcbur edibdir (3-cü cild, səh,31).
C.Məmmədquluzadə şəriət qaydalarının  inqilabdan sonra  dərhal tamamilə  aradan qalxacağını güman etmirdi. Keçmişin belə qalıqlarının  hələ bir müddət yaşayacağını düşünürdü. Ancaq yeni həyatın yeni qanunlarının tam qələbəsinə inanırdı:” Bu hal həmişəlik davam edə bilməyəcək, bu ola bilməz ki, iki bacının biri dünya işinin dalınca getsin, o biri bacı gecələr  şirin yuxunu özünə haram edib  axirətdə qılman axtarmaqla məşğul olsun. Bu iki dünya ayrı-ayrı dayanıb dura bilməyəcək.  Ya bu onu öz tərəfinə çəkəcək, ya o bunu. Necə ki mömin müsəlmanlar deyirlər:” ya ağ ləkə qara ləkəni basacaq , ya  qara ləkə ağ ləkəni”
Bəs hansı basacaq? Beynəlxalq zəhmətkeş qadınlar dünyasının müqabilində  “Bikə ya allah” çağıran mömin qadınlar dayanıb dura bilməzlər”(3-cü cild. Səh.397). C.Məmmədquluzadənin qadın azadlığı uğrunda mübarizəsi öz dövrü üçün böyük ictimai əhəmiyyət kəsb edirdi. Sovet hakimiyyəti cəlil Məmmədquluzadənin bütün arzularını, xəyal və istəklərini həyata keçirtdi. İnsanlar arasındakı ayrı-seçkiliyə son qoyuldu,bütün təhsil ocaqlarının qapıları zəhmətkeş xalq kütlələrinin üzünə açıldı. Şərqin bir parçası olan Azərbaycan qadınlarının məğrur səsi insan fəaliyyətinin bütün sahələrindən  eşidilməyə başlandı.
                                                                                
Müstəqil Ağayev,
AMEA Fəlsəfə İnstitutu Azərbaycan fəlsəfə 
tarixi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, fəlsəfə 
üzrə fəlsəfə doktoru, Qabaqcıl Maarif  Xadimi       .

Dünyanın ən çox siqaret çəkən gənci siqareti tərgidib arıqladı - FOTO
"İllər keçir, amma acıları bitmir" - Qənirə Paşayeva Çernobıl faciəsindən yazır...
Jurnalistin avtobobili yarasız hala salındı - FOTO
İstanbulda tələbələri daşıyan mikroavtobus yandı - FOTOLAR
“Prezident Administrasiyası ləğv edilə bilməz”
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
Maraqlı
“Porno-asılılıq insanlarda sonsuzluq yaradır..” - Senator
Müsahibə
"O, erməni olsa belə, Ermənistanın deyil, Ukraynanın daxili işlər naziridir və..."
Hadisə
Gözəllik kraliçası - “Allaha dua edirdim ki, gözəlliyimi al, amma gözlərim görsün...”
Reportaj
Əbədiyyətin qorunduğu məkandan-"Cavid muzeyi"ndən REPORTAJ-FOTOLAR
Hadisə
Din xadimi nazirin yanında Quran oxuyarkən öldü - VİDEO
Həftənin ən çox oxunanları
Ərdoğan ermənilərə başsağlığı verdi -“Sizləri sevgi və hörmətlə salamlayıram"
Türkiyə doğrudanmı Azərbaycana xəyanət etdi?
"Allaha, Qurana and olsun ki, məmurla sevgili deyiləm"
Həkimdən xəstə qadına qarşı alçaq hərəkət - "Sağalacaqsan" deyib...
Dünyanı heyrətə salan intim adətlər: Qızlar hamiləlikdən qorunmağa çalışsalar da...
Artur Rasizadədən qərar: Əməkhaqqı 1 manat artırıldı
Zakir Həsənovdan "müharibəyə hazır olun" əmri: komandirlərə tapşırıq verildi
Cinsiyyət dəyişdirmə əməliyyatında cinsi orqan necə əldə edilir? - FOTOLAR
Toyuq kimi "kürt yatan" kişi 3 həftə sonra cücə çıxardı - İNANILMAZ
Mehriban Əliyeva ilə general arasında dialoq: "Bu məsələ öz həllini tapmalıdır"
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
e-mail: [email protected]
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin