Xəbər lenti
24/04/2018 [12:50]:
Kəlbəcərin Yanşaq kəndindən son görüntülər yayıldı... - FOTO+VİDEO
24/04/2018 [12:45]:
"Bağçalar Təhsil Nazirliyinə qaytarılsın" –Deputat icra başçılarını “VURDU
24/04/2018 [12:44]:
Ermənistanda məxməri inqilabı kim etdi: Rusiya, yoxsa Qərb?
24/04/2018 [12:41]:
Nazim İbrahimovun son görüşü...
24/04/2018 [12:39]:
Naxçıvandakı referendumun nəticələri təsdiq olundu
24/04/2018 [12:38]:
"Alt paltarını açıb iyrənccəsinə aləmə göstərəndə..." -Flora Kərimova Röyanı biabır etdi
24/04/2018 [12:34]:
Rüstəm Behrudi Kəramət Böyükçölü "tərbiyəsiz" adlandırdı - "Alkaş" sözünə görə...
24/04/2018 [12:31]:
“Yuxarı ellərdə səyyah bir dərviş: Yunis Əmrə” mövzusunda elmi konfrans keçirildi
24/04/2018 [12:27]:
İrəvan Sərkisyanın istefasından sonra od tutub yandı: 80 nəfər evakuasiya edildi...
24/04/2018 [12:25]:
Yeni nazir və komitə sədrlərinin təhsili - Harvardı, Sarbonnanı bitirənlər, elmlər namizədi olanlar...
24/04/2018 [12:24]:
Zahid Oruc növbədənkənar parlament seçkilərini istisna etdi: “Nəyə görə?..”
24/04/2018 [12:22]:
“Falçılara gedən qızları yaxşı edib zorlayırlar”
24/04/2018 [12:20]:
Elmira Süleymanova parlamentdə hesabat verir
24/04/2018 [12:19]:
Milli Məclisin iclası başladı – Oqtay Əsədov vəzifə alan deputatları təbrik etdi
24/04/2018 [12:12]:
AMEA-nın Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitunda konfrans keçirildi
24/04/2018 [12:12]:
"Düşmən ölkənin böyük real qlobal və regional qələbəsi rəqibin məğlubiyyətidir"
24/04/2018 [12:07]:
UFAZ-da Frankofoniya həftəsi çərçivəsində rəsm sərgisi keçirildi
24/04/2018 [12:01]:
“Bədənimi onlara qıymıram...” -Natavan Həbibi
24/04/2018 [11:46]:
“Ceyhun Bayramovun namizədliyi daha real görünürdü və gözlənilən idi…”
24/04/2018 [11:38]:
Moskva Dövlət Universitetinin müəllimləri ADPU-da səfərdədir -FOTOLAR
24/04/2018 [11:36]:
Sevgilisinin cinsiyyət orqanını kəsdi - SƏBƏBƏ haqq qazandırılır...
24/04/2018 [11:33]:
Ermənistanda qətl: “Yerkrapa” vitse-prezidenti öldürüldü
24/04/2018 [11:32]:
Pərvin Abıyevadan İDDİALI ÇIXIŞ: “Anasını ağladaram, atasını isə yandıraram”
24/04/2018 [11:29]:
"Azərbaycan öz torpaqlarını hərbi yolla azad etmək siyasətini davam etdirməlidir"
24/04/2018 [11:26]:
Məhkəmə Eldar Mahmudovla bağlı QƏRAR VERDİ: mayın 3-də...
24/04/2018 [11:24]:
Ramiz Mehdiyev Samir Nuriyevi kollektivə təqdim etdi
24/04/2018 [11:24]:
“Onların demokratları da, qeyri-demokratları da “Böyük Ermənistan” xülyasının əsiridir”
24/04/2018 [11:21]:
Əcnəbi biznesmenlər deputatdan şikayət etdi -“1001 gecə” qalmaqalı
24/04/2018 [11:10]:
"Qarabağla bağlı Azərbaycan ən xain zərbəni Ermənistandan deyil, Rusiyadan gözləməlidir"
24/04/2018 [11:10]:
“İstehlakçıların hüquqları ilə bağlı qanunvericilikdə nəzarətlə bağlı çox ciddi boşluqlar var”
24/04/2018 [11:08]:
Rus qızlarının bir gecəsi... - FOTOLAR
24/04/2018 [10:54]:
Paşinyandan hakim partiyaya yeni ultimatum: "“Məxməri inqilabı” yarımçıq qala bilməz"
24/04/2018 [10:50]:
Ötən gün ölkədə 117 cinayət faktı qeydə alındı
24/04/2018 [10:50]:
“Xocalının və Şuşanın işğal xəbərini ilk dəfə mən yaymışam...”- Hərbi jurnalist -FOTOLAR
24/04/2018 [10:40]:
Səudiyyə Ərəbistanında çevriliş xofu –Prosesin pərdəarxası
24/04/2018 [10:40]:
Serjik Sərkisyan Qarabağda hakimiyyətə gətirilə bilərmi?..- Təhlükə
24/04/2018 [10:38]:
Türkiyədə dəhşətli zəlzələ - 13 yaralı - Foto
24/04/2018 [10:36]:
Hüseyn Abdullayev hardadır? – Vəkili açıqladı
24/04/2018 [10:34]:
Sərnişinlər stansiyada düşə bilmədi – Metroda olay
24/04/2018 [10:33]:
Ən güclü pasportlar: 147 ölkəyə vizasız...
24/04/2018 [10:29]:
Bakıda dumanla əlaqədar magistral yolda sürət həddi azaldıldı
24/04/2018 [10:28]:
Müharibə hazırlıqları başladı: Türkiyəyə hücum?
24/04/2018 [10:23]:
“O qız mənim sevgilim olub” - Zorlamada ittiham olunan falçı
24/04/2018 [10:19]:
Külək oyuncaq qəsri havaya qaldırdı: Azyaşlı öldü
24/04/2018 [10:17]:
Lotu Qulinin adamı Ağstafada tutuldu
24/04/2018 [09:58]:
Rusiyanın baş kəşfiyyatçısı İlham Əliyevlə danışıqlarda
24/04/2018 [09:57]:
Təmas xəttində növbəti monitorinq keçiriləcək
24/04/2018 [09:56]:
Ürək üçün ən zərərli beş dərman hansılardır? -DİQQƏTLİ OLUN
24/04/2018 [09:54]:
Moskva bir ay ərzində Suriyaya “S-300” kompleksləri göndərə bilər
24/04/2018 [09:53]:
Xərçəng əməliyyatlarında nanobıçaq sınaqdan keçirilir
24/04/2018 [09:49]:
Manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ
24/04/2018 [09:43]:
Əri döymüş arvadı it də tutdu bir yandan...
24/04/2018 [09:42]:
Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi: "Düşmən atəşkəs rejiminə əməl etmir"
24/04/2018 [09:42]:
Bakıya 1600 yeni vaqon gətiriləcək: Yükdaşımalar asanlaşdırılır
24/04/2018 [09:39]:
BMT baş katibi Qarabağ münaqişəsi zonasında gərginliyin artmasına yol verməməyə çağırdı
24/04/2018 [09:37]:
Kanadada qətliam törədən Ermənistan vətəndaşı olub
24/04/2018 [09:36]:
Neftin qiyməti 75 dollar oldu - Son 4 ildə ilk dəfə
24/04/2018 [09:32]:
Təhsil ekspertindən yeni nazirə tövsiyyə: "Səriştəli kadrlara üstünlük verilməlidir"
24/04/2018 [09:03]:
"Ümid qalır yalnız Ermənistanın yeni rəhbərliyinin Rusiyaya "kəllə" atmasına..."
24/04/2018 [08:52]:
Türklər deyil, ermənilər soqırım etdi - ARAŞDIRMA...
24/04/2018 [08:33]:
Lolitadan onu kişi bilən gömrükçüyə şok cavab: "Qadınam, amma məndə (...) var”
24/04/2018 [08:28]:
Məscid rəhbərlərinə pulsuz ev veriləcək - RƏSMİ...
24/04/2018 [01:03]:
"Azərbaycanın əhəmiyyətli bir şəhəri silahlı qüvvələrimizin nəzarətinə keçməlidir”
24/04/2018 [00:16]:
Azay Quliyevdən Sarkisyanın istefasına - MÜNASİBƏT...
24/04/2018 [00:10]:
Nazim İbrahimov onu əvəz edən Fuad Muradov barədə danışdı - "Ona dəstəyimi göstərəcəm”
23/04/2018 [23:48]:
“Montelər buraları azad edib, biz də qurub-tikməliyik...” - Qubadlıdakı erməni fəhlə
23/04/2018 [23:47]:
Hərbi düşərgədə atışma - 6 ölü
23/04/2018 [23:16]:
Poçt vasitəsilə Azərbaycana soyuq silahlar keçirmək istədilər
23/04/2018 [23:00]:
Naxçıvan Mədəniyyət Nazirliyi və Naxçıvan Turizm Departamenti yaradıldı
23/04/2018 [23:00]:
İlham Əliyevin Türkiyə səfərinin tarixi açıqlandı
23/04/2018 [22:46]:
Kral ailəsinin yeni üzvünün cinsiyyəti bilindi - FOTOLAR
23/04/2018 [22:40]:
Sevgilisinə işgəncə verib canlı yayımladı – FOTO+VİDEO
23/04/2018 [22:37]:
Torontoda mikroavtobus piyadaları əzib
23/04/2018 [22:18]:
Azərbaycan və İran Xəzərdə əməkdaşlığa başlayır
23/04/2018 [22:09]:
Deputat AŞPA-da 11 aprel seçkilərindən danışdı
23/04/2018 [22:00]:
ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri bəyanat yaydı
23/04/2018 [21:54]:
Nikol Paşinyan: "Ermənistanda yeni parlament seçkiləri keçirilməlidir"
23/04/2018 [21:53]:
Dünyanın ən çox qazanan futbolçusu və baş məşqçisi
23/04/2018 [21:30]:
Ərdoğan əsəbiləşib iclası tərk etdi - Video
23/04/2018 [21:28]:
Minsk Qrupu Bakı və Yerevana çağırış etdi
Bütün arxiv bir sırada
21/04/2017 [22:03] - Cəmiyyət - ( 1388 dəfə baxılıb)

Qadın azadlığının müdafiəçisi - Cəlil Məmmədquluzadə



Bəşəriyyətin anası olan qadının əsil qara günləri doqquz ay bətnində bəslədiyi övladını  dünyaya gətirdikdən sonra  başlayır. Saçını süpürgə, qolunu kösöv edən, kiprikləri ilə od götürən, min cür əzab-əziyyətlə boya-başa çatdıran, ərsəyə gətirən ana sonda öz övladı tərəfindən azadlıqdan məhrum edilir, namusu, qeyrəti, mənliyi, ləyaqəti tapdalanır, təhqir edilir, ayaqlar altına atılır. 
Peyğəmbərləri də, imamları da, şahları da, gədaları da, alimləri də, cahilləri də, sərkərdəni də, oğrunu da, cəlladı da, əsil kişini də, nanəcibi də, nakişini də , xeyirxahı da, zülmkarı da  dünyaya gətirən  a n a d ı r. Gözünün nurunu, ürəyinin odunu övladına verən  a n a  zaman-zaman  öz övladları tərəfindən     işgəncələrə məruz qalmış, döyülmüş, söyülmüş, təhqir edilmiş, arzuları ürəyində qalmış,  xoş bir gün görməmişdir.
Lakin ananın övladları içərisində elələri də olmuşdur ki,  qadının ”“ananın  bu vəziyyəti ilə barışmamış, onu bu hala salan  ictimai, siyasi mühitə qarşı bacardığı qədər mübarizə aparmış, mütərəqqi fikirli insanları da  bu mübarizəyə qoşulmağa səsləmişdir. Belə övladlardan biri də  böyük demokrat yazıçı  Cəlil Məmmədquluzadədir. Onun yaradıcılığında qadın azadlığı məsələsi mühüm yer tutur.  Qadın azadlığı məsələsi Azərbaycan maarifçi filosoflarının da həmişə diqqət mərkəzində olmuş, bir növ, ənənə xarakteri almışdır. 
Əsas məsələ  müsəlman Şərqində qadın köləliyinə qarşı , qadın azadlığı uğrunda mübarizədən ibarətdir. İslam aləmundə hökm sürən şəriət qaydalarının qadına  hüquqsuz bir varlıq kimi baxmağı təlqin etməsi azad fikirli mütəfəkkirlərimizin etirazlarına səbəb olmuşdur. Onlar istibdad şəraitində qadınlarla kişilərin qeyri-bərabər vəziyyətini böyük  sosial  ədalətsizlik  sayırdılar. Ona görə istibdad quruluşunun  haqsızlıqlarını  tənqid edəndə qadın hüquqsuzluğunun tənqidi üzərində  xüsusi dayanır, qadın ləyaqətinə hörmət, onların ictimai həyatda  fəaliyyətə cəlb edilməsi, kişilərlə hüquq bərabərliyinin təmin edilməsi haqqında  fikirlər aşılayırdılar.
C.Məmmədquluzadə qadın köləliyini cahilliklə şərtləndirir, “Hicab”ayəsi tərəfdarlarının qadına üzü açıq gəzməyi  qadağan etdiklərini  cahillik, nadanlıq sayır və quranda bu barədə heç bir əmrin olmadığını söyləyir: “Bu ayələrin  heç birində bir xırda da əmr olunmur ki, arvadlar üzlərini  qapasınlar...Burada da biz ayənin ruhunu, arvadların övrəteynini gizlətməklə üzlərini gizlətməyi bərabər tuturuq ki, bundan da daha aşkar cəhaləıt ola bilməz (C.Məmmədquluzadə.Əsərləri, 2-ci cild, səh.178-179).
Üzüaçıq gəzməyi əxlaqsızlıq hesab edən ruhanilərə müraciət edən  ədib yazırdı:” Ayə övrətlərimizi bu tövr bihəya və bivəfa hesab etməyə  əlimizdə bir sübut var, ya yox? Qonşularımız erməni övrətləri gözlərinizin qabağındadır.  Bunlar üzüaçıq dolanırlar.  Heç bir insaf əhli deyə bilməz ki, erməni övrətləri özgə kişi ilə  aşnalıq qatırlar. Hansı vicdan sahibi müsəlman deyə bilər ki,  erməni övrətləri həyasızdırlar? Hansı bir müsəlman görüb və eşidib ki,  erməni övrətləri  ərlərinə xəyanət etsinlər və özgə kişiyə  meyl göstərsinlər? Hansı bir gözəl və cavan müsəlman bacarar bir erməni övrətini özünə aşna etsin? Mənim sözüm budur ki,  ümumiyyətlə heç bir millətin övrətləri barəsində  demək olmaz ki, flan millətin övrətləri bietibar və ismətsizdir, ya flan tayfanın övrətləri  vəfalı və həyalıdır ( yenə orada.səh.180-181).
Qadın azadlığını milli tərəqqinin əlamətlərindən biri  hesab edən C.Məmmədquluzadə  istəyirdi ki,  “Azərbaycan qadınlarının mədəni səviyyəsi və hüquqları  Avropa qadınlarından aşağı olmasın Avropa qadınlarının səviyyəsinə çatmaq üçün Şərq qadınları oxumalı, çalışmalı, vuruşmalı və cəmiyyətlər  təşkil etməlidirlər, yoxsa yer üzündə heç bir islam milləti mədəniyyət meydanında irəli gedə bilməyəcəkdir”( yenə orada.səh.590).
Ədib müsəlman aləmində  dəbdə olan  siğəni əxlaqa, ailə məsuliyyətinə zidd hesab edirdi. Bu cür  fikirlərinə görə ruhanilər  ədibi təqib edir, ölümlə hədələyirdilər.  Bu barədə Həmidə xanım öz xatirələrində belə yazırdı:” Faiq əfəndi Mirzə Cəlilə bildirdi ki, evdən kənara çıxmasın, onu öldürmək istəyirlər.  Şəhərin müsəlman hissəsi böyük həyəcan keçirirdi. Camaat mollaların başçılığı ilə məscidə toplanıb  Mirzə Cəlilə lənət oxuyur, islama rəxnə yetirən o dinsiziin qətlinə fərman verirdi. Başqa yerlərdən avamlar  Mirzə Cəlilə söyüş və hədələrlə  dolu məktublar göndərmişdilər (Həmidə Məmmədquluzadə.Mirzə Cəlil haqqında xatirələrim”. Bakı-1976.səh.29-30).
C.Məmmədquluzadə qadının şəxsiyyət azadlığı problemini islam ideologiyasının, feodal-patriarxal mühitin tənqidi ilə bağlayır, qadın ləyaqətini ucaltmaq üçün  o zamanın mürəkkəb ictimai ideoloji şəraitində cəsarətlə mübarizə aparırdı:” Qadın ləfzi  islam aləmində indiyədək  bir  “od” olubdur ki, ona əl vurmaq barıta əl vurmaq kimi  xətalı hesab olunubdur”- deyirdi (Əsərləri. 3-cü cild, səh.568).
C.Məmmədquluzadə Şərqdə rüsvayçılıq həddinə  çatmış, ürəkbulandıran bir adət olan çoxarvadlılığı Qərbdə olan  təkarvadlılığa qarşı qoyaraq yazırdı: “Bunu heç kəs dana bilməz ki, əcnəbilər..məhz bir arvad alırlar və ölən günə kimi haman bir arvada  qane olurlar. Əgər bunlar bir-birini  xoşladı, ömürlərinin axırırnadək bir yerdə yaşayacaqlar, əgər xoşlamasalar, yenə də bir tövr rəftar edəcəklər ki, ömürlərini başa versinlər və əgər bir-birini o mərtəbədə  xoşlamadılar ki, birinin birinə ikrahı oldu, --o zərurətdə  bunlar ayrılacaqlar. Dünyada bu təbii bir şeydir”(Əsərləri.2-ci cild.səh.175).
Məlumdur ki, islamın təbliğatçıları Avropa qadınlarını namussuz, qeyrətsiz, eyş-işrət düşkünü, gecə-gündüz  barlarda  əxlaqsızlıqla məşğul olan yüngül xasiyyətli  bir varlıq kimi qələmə verir,  lakin Qərbin mütərəqqi cəhətlərinə toxunmaq istəmirdilər.  Bu cür ilahiyyatçıları  Mirzə Cəlil ifşa edərək göstərirdi ki,:”Biz diqqət eləsək, görəcəyik ki,  belə sözü danışanlar və yazanlar  həmişə o kəslər olublar ki, Avropa məişətindən və Avropa mədəniyyətindən əsla bixəbərdirlər”(2-ci cild,səh.352).
Qadın azadlığı Cəlil  Məmmədquluzadə üçün həmişə əhəmiyyətli problem olmuşdur. : “ Bütün ömrümdə vurduğum qələmin çox hissəsi Şərq qadını məsələsi  üstündə vurulub.  Onun üçün də Şəırq qadınlarının dərdini mən hamıdan artıq  anlaya bilirəm. Nədir onların dərdi ?  Şərq qadınını azad etmək, nədən?  Şəriətin kəməndindən, müsəlmanlığın zəncirindən, hərəmxanaların zindanından, qara çarşabın zülmündən”93-cü cild, səh.550)
Şərq qadınının azadlılğı uğrunda ədibin apardığı mübarizəyə dövrünün açıq fikirli, mütərəqqi  ziyalıları  yüksək qiymət verirdilər Y.Vəzirov “Millət” qəzetində çap etdirdiyi məqaləsində yazırdı;”İslam aləmində həlli üsyana səbəb olan bir çox dini məsələləri  “Molla Nəsrəddin” zəmanə nöqteyi-nəzərini etibara alaraq, qolaylıqla həll yoluna saldı. Əski qanun və adətlər dairəsini  pozub geniş bir vadiyə çıxdı...qadın məsələsi kimi zəruri, həyati və bununla belə qarışıq məsələni həll etdi.  Zəmanə yazılmlş qanunlardan qüvvətlidir,--dedi. Zəmanə tələbatına tabe olunuz!”( Qulam Məmmədli.”Molla Nəsrəddin salnaməsi”.Bakı, 1966, səh.370-371)
Cəlil Məmmədquluzadə öyrənmək istəyirdi ki,  görsün Avropada qadın azadlığı məsələsi necə həll olunur, alimlər, siyasətçilər, filosoflar bu məsələyə necə yanaşılrlar. Bu yanaşmalarda Şərq ilə Qərb arasında nə kimi fərqlər mövcuddur. Məsələni araşdıran ədib  yazırdı: “Avropa filosofları qadın məsələsindən danışanda çox millətlərin övrətlərindən söhbət açıblar, amma heç bir millətin övrətlərinin barədə ədəbsizlik və xarlıqla danışmayıblar. Amma bizim üləmaların yazıları  başdan axıra kimi  qərb övrətlərinə föhş demək və hörmətsizliklə danışmaqdır” (2-ci cild, səh.265).
CəMəmmədquluzadə gənc ailələrdə boşanmaların, nikah müqavilələrinin tez-tez pozulmasının, ailələrin dağılmasının səbəbini cütlər arasında həqiqi sevginin, saf məhəbbətin olmamasında, evlənmələrin müəyyən təmənna əsasında baş tutmasında, ötəri həvəslə bağlı olmasında, qadına inamsızlıqda, etibarsızlıqda görqrdü:  Ədib  bunu o dövrün kişilərinin öz dili ilə belə açıqlayır:” Heç razı ola bilmərəm ki,  mənim övrətim dünyada məndən savayı bir kişini görsün, bir kişi ilə danışsın..Yer üzünün bütün müsəlman qardaşları  bu xüsusda mənnən yoldaşdırlar...Mən ondan qorxuram ki, övrətim çıxa kişilərin içinə və görə ki, dünyada məndən də  yaxşı kişi var...Əgər mənə yəqin ola ki, övrətim məni istəyir, onda heç zaddan qorxmaram, onda izin verərəm  hər kəs ilə istəyir danışsın. Amma bir surətdə ki, onun mənə məhəbbəti yoxdur, --otaqdan kənara çıxmağına razı ola bilmərəm.Məhəbbəti mənə ondan ötrü yoxdur ki, o heç bilmir məhəbbət nədir. Onu mənə on dord yaşında könülsüz verəndə  mənim qırx doqquz yaşım var idi. Amma mənə ondan ötrü gəldi ki, bir kasıb qız idi. Mən özüm də bilirəm məni istəməyəcək, ancaq mənim pulumu istəyəcək, qızılımı istəyəcək. Amma nə eybi var, allah müsəlmançılığa bərəkət versin. Məndən savayı o kimi görəcək ki, özgəsinə məhəbbət yetirsin” (2-ci cild, səh.589-590).
C.Məmmədquluzadə cəmiyyətin tərəqqisi, inkişafı, müəyyən məqsədlərə çatması üçün qadınlarla kişilər arasında hüquq bərabərliyinin olmasını zəruri sayır və deyird ki, oğlanları oxutmaq, xaricdə təhsil almaq, ixtisas sahibi olmaq  məqsədilə xaricə göndəririksə, qızlarımıza da  belə bir şərait yaratmalıyıq.  Ədibə görə, “oğlanlar oxusa, qızlar savadsız qalsa, onda onlar evlənəndə bir-birini başa düşməzlər.  Ona görə gərək oğlanlarımızı  Avropa dərsinə göndərəndə  qızlarımızı da qoyaq  dərsə ki.,  heç olmasa Avropa elmindən,  tərbiyəsindən barı yarımçıq da olsa, bir az  oxusunlar və öyrənsinlər( 2-ci cild, səh.246-247)
Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra  qadınlarla ideya-tərbiyə işlərinin aparılmasından danışan ədib yazırdı:” Azad edəndən sonra azad Şərq qadınını tərbiyə etmək, ona həqiq yol göstərmək, öz vəzifəsini bildirmək, qadınlıq şərtlərini  anlatmaq, analıq borcunu dərs vermək, övlad tərbiyəsinin nə olduğunu təlim etmək, ta ki,  bəxti qara Şərq qadını gözünü açıb çıxsın Şura əsrimizin geniş meydanına və cürətlə desin: mənim də bu dünyada  yaşamağa haqqım var! Çünki indi dəxi mən azad Şərq qadınıyam! (3-cü cild, səh.550).
Sosializm şəraitində qadınların kişilərlə bərabər qurub-yaratmaları  ədibi sevindirirdi..” Şura aləmində qadın da bir insandır, kişi də insandır; qadına da ixtiyar lazım, kişi yə də, qadın da nəfəs almaq istəyir, kişi də; nə kişi qadına sahib, ağadır, nə qadın kişiyə, ancaq bunlar yoldaşdırlar. Biz də belə deyirik. ”Şərq  qadını” da  bu sözləri eşidib çıxdı meydana. İndi dəxi İslamın zənciri  onun ayaqlarına dolaşmağa gücsüzdür. İndi dəxi  şəriətmədarların cəhənnəm odlarından qorxan yoxdur.  İndi dəxi arvad qeyrəti çəkən “qeyrətli” qoçular puç olublar. İndi dəxi Əli Bayramovun  yadigarına  açılan Şərq qadını əncümənindən  “qadın azadlığı” və “qadın xoşbəxtliyi” kimi münacatın  sədası Şərq aləminə dağılmaqdadır. Bunu biz istəyirdik və bunu axtarırdıq. Dedik, dedik, axırda arzumuza çatdıq”(3-cü cild, səh.94).
Sovet hakimiyyəti sayəsində  azadlığa çıxan Azərbaycan qadınlarıının   öz şəxsi ləyaqətlərini dərk etməsini, şəriətin hökm sürdüyü  mənfur keçmişə nifrətlə  baxdıqlarını söyləyən ədib  öz fikirlərini qadınların dili ilə ifadə  edir:” Min ildən artıqdır ki, biz pərdə dalındayıq, min ildən artıqdır ki, biz hərəmxanada dustağıq, zalım kişilərə  quluq, müstəbid fazillərin təfsirlərinin qurbanıyıq, hicab çomağının  altındayıq. Dəxi bu qədər bəsdir, dəxi bu qədər kifayətdir.,.bizim qənimimiz, indiyədək bizi əsarətdə saxlayan  həmin çarşaf olubdur. Biz bunu nəinki yad kişilər yanında, hətta yavuq qohumlardan da  gizlənmək üçün  örtmüşük   Və belə gizlənməyə bizi mollalar məcbur ediblər, bizi quranın ehkamı məcbur edibdir (3-cü cild, səh,31).
C.Məmmədquluzadə şəriət qaydalarının  inqilabdan sonra  dərhal tamamilə  aradan qalxacağını güman etmirdi. Keçmişin belə qalıqlarının  hələ bir müddət yaşayacağını düşünürdü. Ancaq yeni həyatın yeni qanunlarının tam qələbəsinə inanırdı:” Bu hal həmişəlik davam edə bilməyəcək, bu ola bilməz ki, iki bacının biri dünya işinin dalınca getsin, o biri bacı gecələr  şirin yuxunu özünə haram edib  axirətdə qılman axtarmaqla məşğul olsun. Bu iki dünya ayrı-ayrı dayanıb dura bilməyəcək.  Ya bu onu öz tərəfinə çəkəcək, ya o bunu. Necə ki mömin müsəlmanlar deyirlər:” ya ağ ləkə qara ləkəni basacaq , ya  qara ləkə ağ ləkəni”
Bəs hansı basacaq? Beynəlxalq zəhmətkeş qadınlar dünyasının müqabilində  “Bikə ya allah” çağıran mömin qadınlar dayanıb dura bilməzlər”(3-cü cild. Səh.397). C.Məmmədquluzadənin qadın azadlığı uğrunda mübarizəsi öz dövrü üçün böyük ictimai əhəmiyyət kəsb edirdi. Sovet hakimiyyəti cəlil Məmmədquluzadənin bütün arzularını, xəyal və istəklərini həyata keçirtdi. İnsanlar arasındakı ayrı-seçkiliyə son qoyuldu,bütün təhsil ocaqlarının qapıları zəhmətkeş xalq kütlələrinin üzünə açıldı. Şərqin bir parçası olan Azərbaycan qadınlarının məğrur səsi insan fəaliyyətinin bütün sahələrindən  eşidilməyə başlandı.
                                                                                
Müstəqil Ağayev,
AMEA Fəlsəfə İnstitutu Azərbaycan fəlsəfə 
tarixi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, fəlsəfə 
üzrə fəlsəfə doktoru, Qabaqcıl Maarif  Xadimi       .

Ermənistanda məxməri inqilabı kim etdi: Rusiya, yoxsa Qərb?
İrəvan Sərkisyanın istefasından sonra od tutub yandı: 80 nəfər evakuasiya edildi...
"Düşmən ölkənin böyük real qlobal və regional qələbəsi rəqibin məğlubiyyətidir"
Sevgilisinin cinsiyyət orqanını kəsdi - SƏBƏBƏ haqq qazandırılır...
Rus qızlarının bir gecəsi... - FOTOLAR
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Gündəm
“Onların demokratları da, qeyri-demokratları da “Böyük Ermənistan” xülyasının əsiridir”
Cəmiyyət
"Qarabağla bağlı Azərbaycan ən xain zərbəni Ermənistandan deyil, Rusiyadan gözləməlidir"
Hadisə
Türklər deyil, ermənilər soqırım etdi - ARAŞDIRMA...
Dünya
Kral ailəsinin yeni üzvünün cinsiyyəti bilindi - FOTOLAR
Dünya
Sevgilisinə işgəncə verib canlı yayımladı – FOTO+VİDEO
Həftənin ən çox oxunanları
Səhiyyə naziri postuna real namizədlər: Ehtimallar özünü doğruldacaqmı?
Nazirlər Kabinetinin yeni tərkibi təsdiqləndi - SİYAHI
Həkimlər infarktdan ölməkdən qaçmağın yolunu açıqladılar: Ən azı həftədə 2 dəfə...
Daha 20 yüksək post prezident sərəncamını gözləyir - SİYAHI...
Abid Şərifovun vəziyyəti pisləşdi – SON DƏQİQƏ
"Bəyəm, mənə nə olub ki, xəstələnim və üstəlik, xəstəxanaya da yerləşdirilim?"
“Yaşlı adamlar, hamilə qadınlar və uşaqlar evdən bayıra çıxmasınlar” - XƏBƏRDARLIQ...
9 övladının DNT-ni yoxlatdı və şoka düşdü - Arvadı xəyanət edirmiş...
Həbsxanadan qaçdı və baş nazirlə eyni təyyarədə uçub ölkəni tərk etdi...
Həbsxanadan qaçıb yarım əsr sonra məktub yazdı: “Bilsəm ki, məni bir il həbs edəcəksiniz...”
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin