Xəbər lenti
19/08/2017 [15:22]:
İnsan beyninin iki möcüzəsi - MARAQLI
19/08/2017 [15:17]:
Məhkəmə it oğrusu olan qadını belə ifşa etdi - VİDEO
19/08/2017 [14:47]:
Sənə soyuq olur - Gənc şairin anasına yazdığı şeir
19/08/2017 [14:44]:
6 ton Türküstan plovu bişirildi - Rekorda imza atmaq üçün
19/08/2017 [14:27]:
Rusiyada bıçaqlı hücum: 8 adamı yaralayan öldürüldü
19/08/2017 [14:20]:
Tovuzda camış bir qadını vuraraq öldürdü, birini də yaraladı
19/08/2017 [14:16]:
"Gözəl və sağlam saçlar üçün qoz yeyin..."
19/08/2017 [14:10]:
“Məni "Elmed" klinikasında bu hala saldılar” - “Faytonçu” Nazim
19/08/2017 [14:06]:
Həyat yoldaşını butulka ilə zorlayan şəxsin hakim yeznəsi danışdı -Açıqlama
19/08/2017 [14:05]:
Müəllimlərin işə qəbulu üzrə müsabiqə- Müsahibə mərhələsi başlayır
19/08/2017 [14:04]:
Putin Çeçenistan “padişah”ından niyə çəkinir: Kadırov Rusiyada dövlət içində dövlət yaradıb...
19/08/2017 [13:39]:
Gələn həftədən “Sahil” metrosu bağlanır
19/08/2017 [13:15]:
Bu alimlərimizin nəzəriyyələri bəşəriyyətə faydalıdır- "Gizli Lütfi Zadələr"
19/08/2017 [13:15]:
"Elə siyasi partiyalar var ki, onların sırasında hərbi xidmət keçməyən şəxslər var"
19/08/2017 [13:03]:
“Porsche” və “Gelandewagen”lər qorxu yaradır
19/08/2017 [13:00]:
Özbəkistanlı zəvvar Məkkəyə tiryək aparmaq istəyərkən tutuldu
19/08/2017 [12:45]:
“Qarabağ gündəliyi”nin növbəti sayı çapdan çıxdı
19/08/2017 [12:18]:
"İmkanlı şəxslərin qurban kəsib bir arada yeməsi..." -Siyavuş Novruzov
19/08/2017 [12:15]:
Məşhur dünya və Azərbaycan yazıçılarının başına gələn maraqlı, məzəli, faciəvi ƏHVALATLAR
19/08/2017 [12:12]:
Azərbaycanda deputat atasına heykəl qoydurdu - FOTO
19/08/2017 [12:04]:
Qulu Məhərrəmli: “Nuşirəvan müəllimin tənqidləri həyəcan təbilidir”
19/08/2017 [11:57]:
Rusiya İsraili satqın adlandırdı
19/08/2017 [11:44]:
Hərbçilərimiz dünya çempionatında iştirak edəcək
19/08/2017 [11:36]:
Bakıda avtobus sürücüsünü silahla hədələyən şəxsin kimliyi müəyyənləşdi - DİN-dən açıqlama
19/08/2017 [11:28]:
Mark Zukerberq atalıq məzuniyyətinə çıxacağını elan etdi
19/08/2017 [11:06]:
Vəkil Norayr Norikyan: "Zabitləri orduda zorla saxlamaq arzusundadırlar"
19/08/2017 [10:57]:
70 yaşlı qadın hər gün 300 adamı yedizdirir -İbrətamiz
19/08/2017 [10:48]:
“Kopenhagen” Azərbaycana qadağa qoydu - “Qarabağ” azarkeşlərinə görə
19/08/2017 [10:45]:
Üç dostun ölümqabağı son fotosu - Qadın azərbaycanlıdır
19/08/2017 [10:43]:
Ət bahalaşacaqmı?
19/08/2017 [10:18]:
Üç paytaxt arasında Qarabağa görə casus qalmaqalı - “kartlar” açılır...
19/08/2017 [09:59]:
Putin hərbi xərcləri azaldır -Kremli buna vadar edən əsas səbəb
19/08/2017 [09:57]:
Trampın daha bir müşaviri vəzifəsini tərk etdi
19/08/2017 [09:53]:
"Azəri adında millət yoxdur, bu Stalinin uydurmasıdır" — Türk alim
19/08/2017 [09:51]:
Cəbhədə düşmən təxribatı ara vermir — RƏSMİ
19/08/2017 [09:50]:
Faytonçu Nazimin vəfatı xəbəri yayıldı...
19/08/2017 [09:37]:
Mələkdən üstün, heyvandan alçaq ola bilən varlıq hansıdır? - MARAQLI...
19/08/2017 [09:21]:
"Gelandevagen"in avtoş sahibi məşhur modelin sevgilisi imiş
19/08/2017 [09:19]:
“MTN işi” yekunlaşır: Böyük “balıqlar” isə hələ də azadlıqdadır...
19/08/2017 [09:16]:
Araqla qarışdırılmış sosiska istehsal olundu - Marketlərdə növbələr yarandı...
19/08/2017 [09:15]:
Deputat “Qaçqınkom” sədrinin nəvəsinə görə “qəza”ya düşüb...
19/08/2017 [09:07]:
Putin “Rus Məkkəsi” yaradır - Krımın ilhaqının sirri bunda imiş...
19/08/2017 [09:02]:
“QKÇP”-dən 26 il keçdi - qiyamın xeyrini AXC görüb
19/08/2017 [09:02]:
Hasar yerinə akvarium tikdi - Foto+Video
19/08/2017 [08:59]:
Leysan yağışları Çinə ciddi ziyan vurub
19/08/2017 [08:57]:
“Ermənistana ən böyük təhlükə yaradan Naxçıvan faktorudur” -Sabiq nazir
19/08/2017 [08:45]:
İspaniyada dörd terrorçu öldürüldü
19/08/2017 [08:20]:
Məşhur “avtoritet” Lənkəranskinin məzarı üstündə azərbaycanca danışdı -Video
19/08/2017 [08:15]:
Adnan Oktar Azərbaycan xalqını təhqir etdi -Video
19/08/2017 [08:02]:
Kopenhagendə “Qarabağ”ın oyununa baxmaq neçəyə başa gələcək? - Qiymətlər
19/08/2017 [08:00]:
Daşqınlar 10 nəfərin ölümünə səbəb oldu - 11 min insan təxliyyə edildi
19/08/2017 [08:00]:
İstanbulda 5 min polis səfərbər oldu - FOTOLAR
19/08/2017 [07:58]:
Konqoda torpaq sürüşməsi - 200 ölü
19/08/2017 [07:55]:
Neftimizin qiyməti cüzi ucuzlaşdı
19/08/2017 [07:53]:
Misirdə qədim Azərbaycana aid yazılar aşkarlandı
19/08/2017 [02:36]:
Sizə önəmli olan insanlarla münasibətləri qoruyun - Günün qoroskopu
19/08/2017 [01:02]:
İnsan beynində nifrəti yox edən məqam - Şok araşdırma
19/08/2017 [00:56]:
General Şıxlinskinin ömrünün əzablı sonu və gözyaşardan arzusu FOTOLAR
19/08/2017 [00:25]:
13 rəqəmi və cümə günü nəyə görə uğursuzdur? - MARAQLI TARİX
19/08/2017 [00:09]:
Yaddaşı gücləndirmək üçün - 9 QAYDA
19/08/2017 [00:05]:
Syerra-Leonedə təbii fəlakətdə ölənlərin sayı 409-a çatdı
19/08/2017 [00:04]:
Azərbaycanda bəylə gəlinin geyimi müzakirələrə səbəb oldu - FOTO
18/08/2017 [23:56]:
Sərnişin avtobus sürücüsünə tapança tuşladı - Bakıda görünməmiş hadisə+ Video
18/08/2017 [23:44]:
Yalnız bir neçə damcısı siqaret istəyini yox edəcək QARIŞIQ
18/08/2017 [23:43]:
Almaniyada çalışan azərbaycanlı alim: “Lütfi Zadənin nəzəriyyəsi gələcəyimizin...”
18/08/2017 [23:09]:
Azərbaycan milli komandasının futbolçusu "Aue"yə ilk xalı qazandırdı- VİDEO
18/08/2017 [23:07]:
Finlandiya polisi naməlum şəxsin insanlara hücum etməsinə terror aktı kimi baxmır- YENİLƏNİB
18/08/2017 [23:05]:
Barselonada baş vermiş terror aktı qurbanlarının sayı 15 nəfərə çatdı
18/08/2017 [22:42]:
Dünyanın ən uzunsaçlı qadınlarının yaşadığı qəribə qəsəbə- FOTOLAR
18/08/2017 [22:29]:
Donald Trampın “Twitter” hesabının qiyməti 400 milyon dollardır
18/08/2017 [21:23]:
Karapetyana olar, Dilqəm Əsgərova yox?
18/08/2017 [21:21]:
Bakıda fərdi evdə yanğın oldu
18/08/2017 [21:03]:
Məşhur "avtoritet" Şeyx Həmzət Rövşən Lənkəranskinin qəbri üstündə: "Bu böyük itkidir"
18/08/2017 [21:00]:
Finlandiyada naməlum şəxs bıçaqla insanlara hücum edib, ölən və yaralananlar var
18/08/2017 [20:41]:
Bakıda tikinti şirkətinin rəhbəri həbs olundu
18/08/2017 [20:36]:
Ərdoğan Bakıya niyə gəlir? - 4 mühüm məqam
18/08/2017 [20:23]:
“Müsəlman terrorçuları donuz qanına batırılmış güllələrlə öldürmək lazımdır”
18/08/2017 [20:18]:
Boris Yeltsinin avtomobili satışa çıxarıldı - 300 MİN DOLLAR
18/08/2017 [20:16]:
İslam Kərimovun sərvəti barədə sensasiyalı – İddia
18/08/2017 [20:15]:
Prezident yeni doğulan nəvəsindən danışdı
Bütün arxiv bir sırada
21/04/2017 [22:03] - Cəmiyyət - ( 1049 dəfə baxılıb)

Qadın azadlığının müdafiəçisi - Cəlil Məmmədquluzadə



Bəşəriyyətin anası olan qadının əsil qara günləri doqquz ay bətnində bəslədiyi övladını  dünyaya gətirdikdən sonra  başlayır. Saçını süpürgə, qolunu kösöv edən, kiprikləri ilə od götürən, min cür əzab-əziyyətlə boya-başa çatdıran, ərsəyə gətirən ana sonda öz övladı tərəfindən azadlıqdan məhrum edilir, namusu, qeyrəti, mənliyi, ləyaqəti tapdalanır, təhqir edilir, ayaqlar altına atılır. 
Peyğəmbərləri də, imamları da, şahları da, gədaları da, alimləri də, cahilləri də, sərkərdəni də, oğrunu da, cəlladı da, əsil kişini də, nanəcibi də, nakişini də , xeyirxahı da, zülmkarı da  dünyaya gətirən  a n a d ı r. Gözünün nurunu, ürəyinin odunu övladına verən  a n a  zaman-zaman  öz övladları tərəfindən     işgəncələrə məruz qalmış, döyülmüş, söyülmüş, təhqir edilmiş, arzuları ürəyində qalmış,  xoş bir gün görməmişdir.
Lakin ananın övladları içərisində elələri də olmuşdur ki,  qadının –ananın  bu vəziyyəti ilə barışmamış, onu bu hala salan  ictimai, siyasi mühitə qarşı bacardığı qədər mübarizə aparmış, mütərəqqi fikirli insanları da  bu mübarizəyə qoşulmağa səsləmişdir. Belə övladlardan biri də  böyük demokrat yazıçı  Cəlil Məmmədquluzadədir. Onun yaradıcılığında qadın azadlığı məsələsi mühüm yer tutur.  Qadın azadlığı məsələsi Azərbaycan maarifçi filosoflarının da həmişə diqqət mərkəzində olmuş, bir növ, ənənə xarakteri almışdır. 
Əsas məsələ  müsəlman Şərqində qadın köləliyinə qarşı , qadın azadlığı uğrunda mübarizədən ibarətdir. İslam aləmundə hökm sürən şəriət qaydalarının qadına  hüquqsuz bir varlıq kimi baxmağı təlqin etməsi azad fikirli mütəfəkkirlərimizin etirazlarına səbəb olmuşdur. Onlar istibdad şəraitində qadınlarla kişilərin qeyri-bərabər vəziyyətini böyük  sosial  ədalətsizlik  sayırdılar. Ona görə istibdad quruluşunun  haqsızlıqlarını  tənqid edəndə qadın hüquqsuzluğunun tənqidi üzərində  xüsusi dayanır, qadın ləyaqətinə hörmət, onların ictimai həyatda  fəaliyyətə cəlb edilməsi, kişilərlə hüquq bərabərliyinin təmin edilməsi haqqında  fikirlər aşılayırdılar.
C.Məmmədquluzadə qadın köləliyini cahilliklə şərtləndirir, “Hicab”ayəsi tərəfdarlarının qadına üzü açıq gəzməyi  qadağan etdiklərini  cahillik, nadanlıq sayır və quranda bu barədə heç bir əmrin olmadığını söyləyir: “Bu ayələrin  heç birində bir xırda da əmr olunmur ki, arvadlar üzlərini  qapasınlar...Burada da biz ayənin ruhunu, arvadların övrəteynini gizlətməklə üzlərini gizlətməyi bərabər tuturuq ki, bundan da daha aşkar cəhaləıt ola bilməz (C.Məmmədquluzadə.Əsərləri, 2-ci cild, səh.178-179).
Üzüaçıq gəzməyi əxlaqsızlıq hesab edən ruhanilərə müraciət edən  ədib yazırdı:” Ayə övrətlərimizi bu tövr bihəya və bivəfa hesab etməyə  əlimizdə bir sübut var, ya yox? Qonşularımız erməni övrətləri gözlərinizin qabağındadır.  Bunlar üzüaçıq dolanırlar.  Heç bir insaf əhli deyə bilməz ki, erməni övrətləri özgə kişi ilə  aşnalıq qatırlar. Hansı vicdan sahibi müsəlman deyə bilər ki,  erməni övrətləri həyasızdırlar? Hansı bir müsəlman görüb və eşidib ki,  erməni övrətləri  ərlərinə xəyanət etsinlər və özgə kişiyə  meyl göstərsinlər? Hansı bir gözəl və cavan müsəlman bacarar bir erməni övrətini özünə aşna etsin? Mənim sözüm budur ki,  ümumiyyətlə heç bir millətin övrətləri barəsində  demək olmaz ki, flan millətin övrətləri bietibar və ismətsizdir, ya flan tayfanın övrətləri  vəfalı və həyalıdır ( yenə orada.səh.180-181).
Qadın azadlığını milli tərəqqinin əlamətlərindən biri  hesab edən C.Məmmədquluzadə  istəyirdi ki,  “Azərbaycan qadınlarının mədəni səviyyəsi və hüquqları  Avropa qadınlarından aşağı olmasın Avropa qadınlarının səviyyəsinə çatmaq üçün Şərq qadınları oxumalı, çalışmalı, vuruşmalı və cəmiyyətlər  təşkil etməlidirlər, yoxsa yer üzündə heç bir islam milləti mədəniyyət meydanında irəli gedə bilməyəcəkdir”( yenə orada.səh.590).
Ədib müsəlman aləmində  dəbdə olan  siğəni əxlaqa, ailə məsuliyyətinə zidd hesab edirdi. Bu cür  fikirlərinə görə ruhanilər  ədibi təqib edir, ölümlə hədələyirdilər.  Bu barədə Həmidə xanım öz xatirələrində belə yazırdı:” Faiq əfəndi Mirzə Cəlilə bildirdi ki, evdən kənara çıxmasın, onu öldürmək istəyirlər.  Şəhərin müsəlman hissəsi böyük həyəcan keçirirdi. Camaat mollaların başçılığı ilə məscidə toplanıb  Mirzə Cəlilə lənət oxuyur, islama rəxnə yetirən o dinsiziin qətlinə fərman verirdi. Başqa yerlərdən avamlar  Mirzə Cəlilə söyüş və hədələrlə  dolu məktublar göndərmişdilər (Həmidə Məmmədquluzadə.Mirzə Cəlil haqqında xatirələrim”. Bakı-1976.səh.29-30).
C.Məmmədquluzadə qadının şəxsiyyət azadlığı problemini islam ideologiyasının, feodal-patriarxal mühitin tənqidi ilə bağlayır, qadın ləyaqətini ucaltmaq üçün  o zamanın mürəkkəb ictimai ideoloji şəraitində cəsarətlə mübarizə aparırdı:” Qadın ləfzi  islam aləmində indiyədək  bir  “od” olubdur ki, ona əl vurmaq barıta əl vurmaq kimi  xətalı hesab olunubdur”- deyirdi (Əsərləri. 3-cü cild, səh.568).
C.Məmmədquluzadə Şərqdə rüsvayçılıq həddinə  çatmış, ürəkbulandıran bir adət olan çoxarvadlılığı Qərbdə olan  təkarvadlılığa qarşı qoyaraq yazırdı: “Bunu heç kəs dana bilməz ki, əcnəbilər..məhz bir arvad alırlar və ölən günə kimi haman bir arvada  qane olurlar. Əgər bunlar bir-birini  xoşladı, ömürlərinin axırırnadək bir yerdə yaşayacaqlar, əgər xoşlamasalar, yenə də bir tövr rəftar edəcəklər ki, ömürlərini başa versinlər və əgər bir-birini o mərtəbədə  xoşlamadılar ki, birinin birinə ikrahı oldu, --o zərurətdə  bunlar ayrılacaqlar. Dünyada bu təbii bir şeydir”(Əsərləri.2-ci cild.səh.175).
Məlumdur ki, islamın təbliğatçıları Avropa qadınlarını namussuz, qeyrətsiz, eyş-işrət düşkünü, gecə-gündüz  barlarda  əxlaqsızlıqla məşğul olan yüngül xasiyyətli  bir varlıq kimi qələmə verir,  lakin Qərbin mütərəqqi cəhətlərinə toxunmaq istəmirdilər.  Bu cür ilahiyyatçıları  Mirzə Cəlil ifşa edərək göstərirdi ki,:”Biz diqqət eləsək, görəcəyik ki,  belə sözü danışanlar və yazanlar  həmişə o kəslər olublar ki, Avropa məişətindən və Avropa mədəniyyətindən əsla bixəbərdirlər”(2-ci cild,səh.352).
Qadın azadlığı Cəlil  Məmmədquluzadə üçün həmişə əhəmiyyətli problem olmuşdur. : “ Bütün ömrümdə vurduğum qələmin çox hissəsi Şərq qadını məsələsi  üstündə vurulub.  Onun üçün də Şəırq qadınlarının dərdini mən hamıdan artıq  anlaya bilirəm. Nədir onların dərdi ?  Şərq qadınını azad etmək, nədən?  Şəriətin kəməndindən, müsəlmanlığın zəncirindən, hərəmxanaların zindanından, qara çarşabın zülmündən”93-cü cild, səh.550)
Şərq qadınının azadlılğı uğrunda ədibin apardığı mübarizəyə dövrünün açıq fikirli, mütərəqqi  ziyalıları  yüksək qiymət verirdilər Y.Vəzirov “Millət” qəzetində çap etdirdiyi məqaləsində yazırdı;”İslam aləmində həlli üsyana səbəb olan bir çox dini məsələləri  “Molla Nəsrəddin” zəmanə nöqteyi-nəzərini etibara alaraq, qolaylıqla həll yoluna saldı. Əski qanun və adətlər dairəsini  pozub geniş bir vadiyə çıxdı...qadın məsələsi kimi zəruri, həyati və bununla belə qarışıq məsələni həll etdi.  Zəmanə yazılmlş qanunlardan qüvvətlidir,--dedi. Zəmanə tələbatına tabe olunuz!”( Qulam Məmmədli.”Molla Nəsrəddin salnaməsi”.Bakı, 1966, səh.370-371)
Cəlil Məmmədquluzadə öyrənmək istəyirdi ki,  görsün Avropada qadın azadlığı məsələsi necə həll olunur, alimlər, siyasətçilər, filosoflar bu məsələyə necə yanaşılrlar. Bu yanaşmalarda Şərq ilə Qərb arasında nə kimi fərqlər mövcuddur. Məsələni araşdıran ədib  yazırdı: “Avropa filosofları qadın məsələsindən danışanda çox millətlərin övrətlərindən söhbət açıblar, amma heç bir millətin övrətlərinin barədə ədəbsizlik və xarlıqla danışmayıblar. Amma bizim üləmaların yazıları  başdan axıra kimi  qərb övrətlərinə föhş demək və hörmətsizliklə danışmaqdır” (2-ci cild, səh.265).
CəMəmmədquluzadə gənc ailələrdə boşanmaların, nikah müqavilələrinin tez-tez pozulmasının, ailələrin dağılmasının səbəbini cütlər arasında həqiqi sevginin, saf məhəbbətin olmamasında, evlənmələrin müəyyən təmənna əsasında baş tutmasında, ötəri həvəslə bağlı olmasında, qadına inamsızlıqda, etibarsızlıqda görqrdü:  Ədib  bunu o dövrün kişilərinin öz dili ilə belə açıqlayır:” Heç razı ola bilmərəm ki,  mənim övrətim dünyada məndən savayı bir kişini görsün, bir kişi ilə danışsın..Yer üzünün bütün müsəlman qardaşları  bu xüsusda mənnən yoldaşdırlar...Mən ondan qorxuram ki, övrətim çıxa kişilərin içinə və görə ki, dünyada məndən də  yaxşı kişi var...Əgər mənə yəqin ola ki, övrətim məni istəyir, onda heç zaddan qorxmaram, onda izin verərəm  hər kəs ilə istəyir danışsın. Amma bir surətdə ki, onun mənə məhəbbəti yoxdur, --otaqdan kənara çıxmağına razı ola bilmərəm.Məhəbbəti mənə ondan ötrü yoxdur ki, o heç bilmir məhəbbət nədir. Onu mənə on dord yaşında könülsüz verəndə  mənim qırx doqquz yaşım var idi. Amma mənə ondan ötrü gəldi ki, bir kasıb qız idi. Mən özüm də bilirəm məni istəməyəcək, ancaq mənim pulumu istəyəcək, qızılımı istəyəcək. Amma nə eybi var, allah müsəlmançılığa bərəkət versin. Məndən savayı o kimi görəcək ki, özgəsinə məhəbbət yetirsin” (2-ci cild, səh.589-590).
C.Məmmədquluzadə cəmiyyətin tərəqqisi, inkişafı, müəyyən məqsədlərə çatması üçün qadınlarla kişilər arasında hüquq bərabərliyinin olmasını zəruri sayır və deyird ki, oğlanları oxutmaq, xaricdə təhsil almaq, ixtisas sahibi olmaq  məqsədilə xaricə göndəririksə, qızlarımıza da  belə bir şərait yaratmalıyıq.  Ədibə görə, “oğlanlar oxusa, qızlar savadsız qalsa, onda onlar evlənəndə bir-birini başa düşməzlər.  Ona görə gərək oğlanlarımızı  Avropa dərsinə göndərəndə  qızlarımızı da qoyaq  dərsə ki.,  heç olmasa Avropa elmindən,  tərbiyəsindən barı yarımçıq da olsa, bir az  oxusunlar və öyrənsinlər( 2-ci cild, səh.246-247)
Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra  qadınlarla ideya-tərbiyə işlərinin aparılmasından danışan ədib yazırdı:” Azad edəndən sonra azad Şərq qadınını tərbiyə etmək, ona həqiq yol göstərmək, öz vəzifəsini bildirmək, qadınlıq şərtlərini  anlatmaq, analıq borcunu dərs vermək, övlad tərbiyəsinin nə olduğunu təlim etmək, ta ki,  bəxti qara Şərq qadını gözünü açıb çıxsın Şura əsrimizin geniş meydanına və cürətlə desin: mənim də bu dünyada  yaşamağa haqqım var! Çünki indi dəxi mən azad Şərq qadınıyam! (3-cü cild, səh.550).
Sosializm şəraitində qadınların kişilərlə bərabər qurub-yaratmaları  ədibi sevindirirdi..” Şura aləmində qadın da bir insandır, kişi də insandır; qadına da ixtiyar lazım, kişi yə də, qadın da nəfəs almaq istəyir, kişi də; nə kişi qadına sahib, ağadır, nə qadın kişiyə, ancaq bunlar yoldaşdırlar. Biz də belə deyirik. ”Şərq  qadını” da  bu sözləri eşidib çıxdı meydana. İndi dəxi İslamın zənciri  onun ayaqlarına dolaşmağa gücsüzdür. İndi dəxi  şəriətmədarların cəhənnəm odlarından qorxan yoxdur.  İndi dəxi arvad qeyrəti çəkən “qeyrətli” qoçular puç olublar. İndi dəxi Əli Bayramovun  yadigarına  açılan Şərq qadını əncümənindən  “qadın azadlığı” və “qadın xoşbəxtliyi” kimi münacatın  sədası Şərq aləminə dağılmaqdadır. Bunu biz istəyirdik və bunu axtarırdıq. Dedik, dedik, axırda arzumuza çatdıq”(3-cü cild, səh.94).
Sovet hakimiyyəti sayəsində  azadlığa çıxan Azərbaycan qadınlarıının   öz şəxsi ləyaqətlərini dərk etməsini, şəriətin hökm sürdüyü  mənfur keçmişə nifrətlə  baxdıqlarını söyləyən ədib  öz fikirlərini qadınların dili ilə ifadə  edir:” Min ildən artıqdır ki, biz pərdə dalındayıq, min ildən artıqdır ki, biz hərəmxanada dustağıq, zalım kişilərə  quluq, müstəbid fazillərin təfsirlərinin qurbanıyıq, hicab çomağının  altındayıq. Dəxi bu qədər bəsdir, dəxi bu qədər kifayətdir.,.bizim qənimimiz, indiyədək bizi əsarətdə saxlayan  həmin çarşaf olubdur. Biz bunu nəinki yad kişilər yanında, hətta yavuq qohumlardan da  gizlənmək üçün  örtmüşük   Və belə gizlənməyə bizi mollalar məcbur ediblər, bizi quranın ehkamı məcbur edibdir (3-cü cild, səh,31).
C.Məmmədquluzadə şəriət qaydalarının  inqilabdan sonra  dərhal tamamilə  aradan qalxacağını güman etmirdi. Keçmişin belə qalıqlarının  hələ bir müddət yaşayacağını düşünürdü. Ancaq yeni həyatın yeni qanunlarının tam qələbəsinə inanırdı:” Bu hal həmişəlik davam edə bilməyəcək, bu ola bilməz ki, iki bacının biri dünya işinin dalınca getsin, o biri bacı gecələr  şirin yuxunu özünə haram edib  axirətdə qılman axtarmaqla məşğul olsun. Bu iki dünya ayrı-ayrı dayanıb dura bilməyəcək.  Ya bu onu öz tərəfinə çəkəcək, ya o bunu. Necə ki mömin müsəlmanlar deyirlər:” ya ağ ləkə qara ləkəni basacaq , ya  qara ləkə ağ ləkəni”
Bəs hansı basacaq? Beynəlxalq zəhmətkeş qadınlar dünyasının müqabilində  “Bikə ya allah” çağıran mömin qadınlar dayanıb dura bilməzlər”(3-cü cild. Səh.397). C.Məmmədquluzadənin qadın azadlığı uğrunda mübarizəsi öz dövrü üçün böyük ictimai əhəmiyyət kəsb edirdi. Sovet hakimiyyəti cəlil Məmmədquluzadənin bütün arzularını, xəyal və istəklərini həyata keçirtdi. İnsanlar arasındakı ayrı-seçkiliyə son qoyuldu,bütün təhsil ocaqlarının qapıları zəhmətkeş xalq kütlələrinin üzünə açıldı. Şərqin bir parçası olan Azərbaycan qadınlarının məğrur səsi insan fəaliyyətinin bütün sahələrindən  eşidilməyə başlandı.
                                                                                
Müstəqil Ağayev,
AMEA Fəlsəfə İnstitutu Azərbaycan fəlsəfə 
tarixi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, fəlsəfə 
üzrə fəlsəfə doktoru, Qabaqcıl Maarif  Xadimi       .

Mələkdən üstün, heyvandan alçaq ola bilən varlıq hansıdır? - MARAQLI...
“MTN işi” yekunlaşır: Böyük “balıqlar” isə hələ də azadlıqdadır...
Deputat “Qaçqınkom” sədrinin nəvəsinə görə “qəza”ya düşüb...
Məşhur “avtoritet” Lənkəranskinin məzarı üstündə azərbaycanca danışdı -Video
Yaddaşı gücləndirmək üçün - 9 QAYDA
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Bu alimlərimizin nəzəriyyələri bəşəriyyətə faydalıdır- "Gizli Lütfi Zadələr"
Dünya
70 yaşlı qadın hər gün 300 adamı yedizdirir -İbrətamiz
Maraqlı
Araqla qarışdırılmış sosiska istehsal olundu - Marketlərdə növbələr yarandı...
Maraqlı
13 rəqəmi və cümə günü nəyə görə uğursuzdur? - MARAQLI TARİX
Cəmiyyət
Almaniyada çalışan azərbaycanlı alim: “Lütfi Zadənin nəzəriyyəsi gələcəyimizin...”
Həftənin ən çox oxunanları
Qənirə Paşayeva Əli Həsənova müraciət göndərdi - Gözlər "Qaçqınkom" sədrində... (VİDEO)
“Sərf etmədiyi üçün heç kim araşdırmadı ki, Nailin atası kimdir”
Ermənistanda konsertə hazırlaşan Ququş: “Yaşasın Azərbaycan, qurban olum…” – VİDEO
Rüfət Aslanlı haqqında şok iddia: Şərab şüşəsi üzərindəki "mesaj"lar deşifrə ediləcəkmi?
“Mənim qardaşım Naxçıvanın yiyəsidir, mən nə desəm, o da olacaq!”
Prezidentə və 1-ci Vitse Prezidentə Xaçmaz sahibkarlarından tükürpədici MÜRACİƏT...
Tanınmış Musavatçıdan Lütfi Zadənin ünvanına: "Hansı cəhənnəmdə istəyir basdırsınlar"
Toyuğun kəsib atdığımız bu hissəsi Çinə 50 milyon dollara satılır 
Azərbaycanlı milyarder lüks yaxtası ilə Antalyada - FOTO
Ərdoğandan dünya çempionuna sürpriz - FOTO
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
e-mail: [email protected]
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin