Xəbər lenti
23/05/2017 [12:24]:
Dünyada hər saniyədə bir insan evini məcburən tərk etməli olub
23/05/2017 [12:19]:
Bakı qoçularını ram edən gürcü: Qafqazın Napoleonu
23/05/2017 [12:12]:
Zakir Həsənov Mançester şəhərində baş vermiş terrora münasibətini açıqladı – FOTO
23/05/2017 [12:09]:
9 yaşlı uşaq 90 dəfə cərrahi əməliyyat keçirib- Amma yenə də...
23/05/2017 [12:03]:
Əmanət amanatı...
23/05/2017 [11:55]:
İsrail vətəndaşının “Bakı sərgüzəştləri”: gömrükdə 35 min dolları əlindən alındı
23/05/2017 [11:48]:
Ərdoğan ölkə rəhbərləri ilə bütün görüşləri ləğv etdi
23/05/2017 [11:46]:
Bu kənddə yeni doğulan hər qız üçün 111 ağac əkilir - İNANILMAZ SƏBƏB
23/05/2017 [11:42]:
Fərman Ceyranlı həbs olundu
23/05/2017 [11:40]:
Tarixin ən böyük xeyriyyəçiliyini etdi
23/05/2017 [11:33]:
Hakimiyyət Rusiyaya qarşı hərəkətə keçdi -Sərt cavab
23/05/2017 [11:19]:
Nəsiman Yaqubludan Araz Əlizadəyə cavab: “Fikirləriniz tamamilə əsassızdır”
23/05/2017 [10:52]:
Rusiya xarici siyasətinin erməni “keşişi” – Lavrovun portreti
23/05/2017 [10:51]:
Mehriban Əliyeva: “Allah bütün müsəlmanları qorusun”
23/05/2017 [10:46]:
Ankarada AKP-nin qurultayında qətliam hazırlayan İŞİD-çi Qusar sakini çıxdı- FOTO
23/05/2017 [10:24]:
İki qardaşın öldüyü yanğının görüntüləri yayıldı – VİDEO + YENİLƏNİB
23/05/2017 [10:20]:
Qoca Amerika ermənisi Xankəndindən Laçına yollandı... - Piyada/Video
23/05/2017 [10:06]:
Mançesterdə baş verən partlayışdan sonra şübhəlilər saxlanıldı
23/05/2017 [10:01]:
Cəbhədən ən son xəbər – RƏSMİ
23/05/2017 [10:00]:
Qəbul imtahanlarında ikinci dəfə iştirak etmək istəyənlərin qeydiyyatı başa çatdı
23/05/2017 [09:57]:
Dollar sabit qaldı, avro, rubl bahalaşdı
23/05/2017 [09:23]:
"Ziyalı sözünün, ziyalının özünün ayağının ekranlardan kəsilməsi fəlakətdir"
23/05/2017 [09:05]:
7 partiya bəyanat yaydı: Təcili tədbirlər görülməlidir...
23/05/2017 [08:58]:
Mazelli və Karrantinin Tərtərdə nə işi? - İlham İsmayıl yazır...
23/05/2017 [03:19]:
Yeni planları hələlik təxirə salın - Günün qoroskopu
23/05/2017 [02:27]:
EVİN TAVANINDAN 55 kq ağırlığında arı pətəyi çıxdı-VİDEO
23/05/2017 [01:37]:
KXCP - 28 May Respublika Günü münasibəti ilə bayram tədbiri keçirəcək
23/05/2017 [01:29]:
Cümhuriyyət qəhrəmanları harada dəfn olunublar?- Qürbətin doğma məzarları
23/05/2017 [01:27]:
Odlar Yurdu Universiteti ərəb ölkələrindən tələbə qəbulu ilə bağlı protokollar imzaladı
23/05/2017 [00:39]:
Trampın həyat yoldaşı onu belə məyus etdi – VİDEO
23/05/2017 [00:31]:
Hamının sevimlisi olan türk aktrisa xərçəngə mübtəla oldu- FOTO
23/05/2017 [00:31]:
"Putinin istədiyi adam ABŞ-da prezident seçildi" - ABŞ-ın eks kəşfiyyat şefi...
23/05/2017 [00:18]:
Donald Tramp Süleyman Peyğəmbərin məbədini ziyarət etdi - FOTO
23/05/2017 [00:10]:
İslam Oyunlarının bağlanış mərasimindən – FOTOREPORTAJ
23/05/2017 [00:03]:
Telekanallarda sözün bitdiyi yer - İTV və Mədəniyyət TV-nin "əkiz" filmi...
22/05/2017 [22:56]:
Qəzəbli it inəyə hücum etdi və öldürüldü - VİDEO
22/05/2017 [22:53]:
Bakının mərkəzində canavarla gəzdi – VİDEO
22/05/2017 [22:49]:
Daha bir milyarder, daha bir boşanma və... 15 milyard dollarlıq təzminat tələbi
22/05/2017 [22:42]:
Pul zibilliyi: milyardlarla manat pul aşkar olundu
22/05/2017 [22:41]:
Donald Tramp İsrail baş nazirinin əlini sıxmağı yaddan çıxardı
22/05/2017 [22:40]:
Şamaxıda təbii fəlakət: "Qonşuda yatırıq ki, sel gəlib bizi aparar"- FOTO/VİDEO
22/05/2017 [22:36]:
Mehriban Əliyeva: "Azərbaycan növbəti tarixi qələbəyə imza atdı"
22/05/2017 [22:33]:
Trampdan Tehranı hiddətləndirəcək açıqlama: "İran buna görə ABŞ-a minnətdar olmalıdır..."
22/05/2017 [22:27]:
Türkiyə ABŞ-a nota verdi, gərginlik böyüyür – VİDEO
22/05/2017 [22:09]:
"Bizə nüvə silahı lazımdır..." - general Ter-Qriqoryants
22/05/2017 [22:01]:
Bakıda piyada sürücünü bu cür cəzalandırdı – FOTO
22/05/2017 [21:59]:
Ruhani: “Terrora qarşı real mübarizəni bu xalqlar aparır”
22/05/2017 [21:57]:
Şimali Koreya raketin buraxılış kadrlarını yaydı – VİDEO
22/05/2017 [21:50]:
Dərslər sentyabrın 1-də başlayıb, mayın 25-də tamamlansın – TƏKLİF
22/05/2017 [21:48]:
Gəlin namizəd qızılları da götürüb qaçdı – Film kimi olay
22/05/2017 [21:46]:
İslamiadanın bağlanış mərasimi keçirilir – CANLI YAYIM
22/05/2017 [21:45]:
Fatma Səttarovaya Prezidentin fərdi təqaüdü veriləcək
22/05/2017 [21:42]:
“Laçının erməni sakinləri evlərini pulsuz özəlləşdirirlər...” - Şəhər meri
22/05/2017 [20:53]:
Qayınını qətlə yetirən şəxs məhkəmə zalından azadlığa buraxıldı
22/05/2017 [19:28]:
Həsən Ruhani: "Tehranda Rusiya və Azərbaycanın iştirakı ilə beynəlxalq forum keçiriləcək" - YENİLƏNİB
22/05/2017 [19:26]:
FHN polkovniki Bakıda yanğında iki qardaşın ölməsindən danışdı - YENİLƏNİB
22/05/2017 [19:23]:
Azərbaycan prezidenti BƏƏ nümayəndə heyətini qəbul etdi - YENİLƏNİB
22/05/2017 [19:22]:
Prezident İbrahim Quliyevi “Şöhrət” ordeni ilə təltif etdi
22/05/2017 [19:20]:
Bakıda dəhşətli yanğın: 2 qardaş yanaraq öldü (FOTO/VİDEO)
22/05/2017 [19:15]:
Azərbaycanlı biznesmenin gülməli görüntüləri yayıldı - VİDEO
22/05/2017 [19:12]:
Ağıllı insanlarda olan 4 qəribə xüsusiyyət
22/05/2017 [19:06]:
Rusiya Ermənistana bu silahları verir
22/05/2017 [19:03]:
İcra Hakimiyyətindən konsertdə çıxış edən cinsi azlıq nümayəndəsi ilə bağlı AÇIQLAMA (VİDEO)
22/05/2017 [18:58]:
Rasim Musabəyov: “Gəlib boş- boş bəyanat verməkdənsə...”
22/05/2017 [18:56]:
Trampın səfəri öncəsi İsraildə hücum...
22/05/2017 [18:52]:
Bəstəkar Firəngiz Əlizadə “Şöhrət” ordeni ilə təltif olundu – SƏRƏNCAM
22/05/2017 [18:49]:
“Qeyri-neft sektorunun inkişafına 10 il öncə başlasaydıq...”
22/05/2017 [18:38]:
Tanınmış yazıçı-publisist DAMM və İNK-nin üzvü seçildi- FOTOLAR
22/05/2017 [18:34]:
Cinsi ehtiyacını ödəmək üçün 53 nəfəri vəhşicəsinə öldürdü - DƏHŞƏT-FOTOLAR
22/05/2017 [18:33]:
Qənirə Paşayeva Ümumdünya Qadın Sammitinin prezidenti ilə görüşdü
22/05/2017 [18:22]:
Bir dəfə də bu ictimai rəyi qəribçiliyə salmasaq nə olar ki...?
22/05/2017 [18:20]:
Tural Aslanova vəzifə verildi
22/05/2017 [18:10]:
Nazir Trampın çıxışı zamanı xoruldadı...- VİDEO
22/05/2017 [18:06]:
“Baku Busıness Factory” kovörker mərkəzi üçün yeni layihələrin qəbuluna start verdi
22/05/2017 [17:41]:
Azərbaycanda gizli sevgi yaşayan qadına əri kömək etdi - ŞOK TƏFƏRRÜAT
22/05/2017 [17:09]:
"Siyasi mühitdə də faktiki olaraq atəşkəs yaranıb"
22/05/2017 [17:00]:
"Fatehlərin divanı" 50 seriya çəkilib, Mir Cəfər Bağırovda dayanacaqdı"- MÜSAHİBƏ
22/05/2017 [16:57]:
Makkeyn Lavrov və Putini təhqir etdi
22/05/2017 [16:43]:
5 tələbənin öldüyü maşın saatda 157 ilə gedirmiş- AÇIQLAMA - SƏNƏDLƏR
22/05/2017 [16:38]:
Toyda burnu sındırılan vətəndaşla bağlı cinayət işi davam edir- HƏBS TƏHLÜKƏSİ VAR-FOTOLAR
Bütün arxiv bir sırada
21/04/2017 [22:03] - Cəmiyyət - ( 977 dəfə baxılıb)

Qadın azadlığının müdafiəçisi - Cəlil Məmmədquluzadə



Bəşəriyyətin anası olan qadının əsil qara günləri doqquz ay bətnində bəslədiyi övladını  dünyaya gətirdikdən sonra  başlayır. Saçını süpürgə, qolunu kösöv edən, kiprikləri ilə od götürən, min cür əzab-əziyyətlə boya-başa çatdıran, ərsəyə gətirən ana sonda öz övladı tərəfindən azadlıqdan məhrum edilir, namusu, qeyrəti, mənliyi, ləyaqəti tapdalanır, təhqir edilir, ayaqlar altına atılır. 
Peyğəmbərləri də, imamları da, şahları da, gədaları da, alimləri də, cahilləri də, sərkərdəni də, oğrunu da, cəlladı da, əsil kişini də, nanəcibi də, nakişini də , xeyirxahı da, zülmkarı da  dünyaya gətirən  a n a d ı r. Gözünün nurunu, ürəyinin odunu övladına verən  a n a  zaman-zaman  öz övladları tərəfindən     işgəncələrə məruz qalmış, döyülmüş, söyülmüş, təhqir edilmiş, arzuları ürəyində qalmış,  xoş bir gün görməmişdir.
Lakin ananın övladları içərisində elələri də olmuşdur ki,  qadının –ananın  bu vəziyyəti ilə barışmamış, onu bu hala salan  ictimai, siyasi mühitə qarşı bacardığı qədər mübarizə aparmış, mütərəqqi fikirli insanları da  bu mübarizəyə qoşulmağa səsləmişdir. Belə övladlardan biri də  böyük demokrat yazıçı  Cəlil Məmmədquluzadədir. Onun yaradıcılığında qadın azadlığı məsələsi mühüm yer tutur.  Qadın azadlığı məsələsi Azərbaycan maarifçi filosoflarının da həmişə diqqət mərkəzində olmuş, bir növ, ənənə xarakteri almışdır. 
Əsas məsələ  müsəlman Şərqində qadın köləliyinə qarşı , qadın azadlığı uğrunda mübarizədən ibarətdir. İslam aləmundə hökm sürən şəriət qaydalarının qadına  hüquqsuz bir varlıq kimi baxmağı təlqin etməsi azad fikirli mütəfəkkirlərimizin etirazlarına səbəb olmuşdur. Onlar istibdad şəraitində qadınlarla kişilərin qeyri-bərabər vəziyyətini böyük  sosial  ədalətsizlik  sayırdılar. Ona görə istibdad quruluşunun  haqsızlıqlarını  tənqid edəndə qadın hüquqsuzluğunun tənqidi üzərində  xüsusi dayanır, qadın ləyaqətinə hörmət, onların ictimai həyatda  fəaliyyətə cəlb edilməsi, kişilərlə hüquq bərabərliyinin təmin edilməsi haqqında  fikirlər aşılayırdılar.
C.Məmmədquluzadə qadın köləliyini cahilliklə şərtləndirir, “Hicab”ayəsi tərəfdarlarının qadına üzü açıq gəzməyi  qadağan etdiklərini  cahillik, nadanlıq sayır və quranda bu barədə heç bir əmrin olmadığını söyləyir: “Bu ayələrin  heç birində bir xırda da əmr olunmur ki, arvadlar üzlərini  qapasınlar...Burada da biz ayənin ruhunu, arvadların övrəteynini gizlətməklə üzlərini gizlətməyi bərabər tuturuq ki, bundan da daha aşkar cəhaləıt ola bilməz (C.Məmmədquluzadə.Əsərləri, 2-ci cild, səh.178-179).
Üzüaçıq gəzməyi əxlaqsızlıq hesab edən ruhanilərə müraciət edən  ədib yazırdı:” Ayə övrətlərimizi bu tövr bihəya və bivəfa hesab etməyə  əlimizdə bir sübut var, ya yox? Qonşularımız erməni övrətləri gözlərinizin qabağındadır.  Bunlar üzüaçıq dolanırlar.  Heç bir insaf əhli deyə bilməz ki, erməni övrətləri özgə kişi ilə  aşnalıq qatırlar. Hansı vicdan sahibi müsəlman deyə bilər ki,  erməni övrətləri həyasızdırlar? Hansı bir müsəlman görüb və eşidib ki,  erməni övrətləri  ərlərinə xəyanət etsinlər və özgə kişiyə  meyl göstərsinlər? Hansı bir gözəl və cavan müsəlman bacarar bir erməni övrətini özünə aşna etsin? Mənim sözüm budur ki,  ümumiyyətlə heç bir millətin övrətləri barəsində  demək olmaz ki, flan millətin övrətləri bietibar və ismətsizdir, ya flan tayfanın övrətləri  vəfalı və həyalıdır ( yenə orada.səh.180-181).
Qadın azadlığını milli tərəqqinin əlamətlərindən biri  hesab edən C.Məmmədquluzadə  istəyirdi ki,  “Azərbaycan qadınlarının mədəni səviyyəsi və hüquqları  Avropa qadınlarından aşağı olmasın Avropa qadınlarının səviyyəsinə çatmaq üçün Şərq qadınları oxumalı, çalışmalı, vuruşmalı və cəmiyyətlər  təşkil etməlidirlər, yoxsa yer üzündə heç bir islam milləti mədəniyyət meydanında irəli gedə bilməyəcəkdir”( yenə orada.səh.590).
Ədib müsəlman aləmində  dəbdə olan  siğəni əxlaqa, ailə məsuliyyətinə zidd hesab edirdi. Bu cür  fikirlərinə görə ruhanilər  ədibi təqib edir, ölümlə hədələyirdilər.  Bu barədə Həmidə xanım öz xatirələrində belə yazırdı:” Faiq əfəndi Mirzə Cəlilə bildirdi ki, evdən kənara çıxmasın, onu öldürmək istəyirlər.  Şəhərin müsəlman hissəsi böyük həyəcan keçirirdi. Camaat mollaların başçılığı ilə məscidə toplanıb  Mirzə Cəlilə lənət oxuyur, islama rəxnə yetirən o dinsiziin qətlinə fərman verirdi. Başqa yerlərdən avamlar  Mirzə Cəlilə söyüş və hədələrlə  dolu məktublar göndərmişdilər (Həmidə Məmmədquluzadə.Mirzə Cəlil haqqında xatirələrim”. Bakı-1976.səh.29-30).
C.Məmmədquluzadə qadının şəxsiyyət azadlığı problemini islam ideologiyasının, feodal-patriarxal mühitin tənqidi ilə bağlayır, qadın ləyaqətini ucaltmaq üçün  o zamanın mürəkkəb ictimai ideoloji şəraitində cəsarətlə mübarizə aparırdı:” Qadın ləfzi  islam aləmində indiyədək  bir  “od” olubdur ki, ona əl vurmaq barıta əl vurmaq kimi  xətalı hesab olunubdur”- deyirdi (Əsərləri. 3-cü cild, səh.568).
C.Məmmədquluzadə Şərqdə rüsvayçılıq həddinə  çatmış, ürəkbulandıran bir adət olan çoxarvadlılığı Qərbdə olan  təkarvadlılığa qarşı qoyaraq yazırdı: “Bunu heç kəs dana bilməz ki, əcnəbilər..məhz bir arvad alırlar və ölən günə kimi haman bir arvada  qane olurlar. Əgər bunlar bir-birini  xoşladı, ömürlərinin axırırnadək bir yerdə yaşayacaqlar, əgər xoşlamasalar, yenə də bir tövr rəftar edəcəklər ki, ömürlərini başa versinlər və əgər bir-birini o mərtəbədə  xoşlamadılar ki, birinin birinə ikrahı oldu, --o zərurətdə  bunlar ayrılacaqlar. Dünyada bu təbii bir şeydir”(Əsərləri.2-ci cild.səh.175).
Məlumdur ki, islamın təbliğatçıları Avropa qadınlarını namussuz, qeyrətsiz, eyş-işrət düşkünü, gecə-gündüz  barlarda  əxlaqsızlıqla məşğul olan yüngül xasiyyətli  bir varlıq kimi qələmə verir,  lakin Qərbin mütərəqqi cəhətlərinə toxunmaq istəmirdilər.  Bu cür ilahiyyatçıları  Mirzə Cəlil ifşa edərək göstərirdi ki,:”Biz diqqət eləsək, görəcəyik ki,  belə sözü danışanlar və yazanlar  həmişə o kəslər olublar ki, Avropa məişətindən və Avropa mədəniyyətindən əsla bixəbərdirlər”(2-ci cild,səh.352).
Qadın azadlığı Cəlil  Məmmədquluzadə üçün həmişə əhəmiyyətli problem olmuşdur. : “ Bütün ömrümdə vurduğum qələmin çox hissəsi Şərq qadını məsələsi  üstündə vurulub.  Onun üçün də Şəırq qadınlarının dərdini mən hamıdan artıq  anlaya bilirəm. Nədir onların dərdi ?  Şərq qadınını azad etmək, nədən?  Şəriətin kəməndindən, müsəlmanlığın zəncirindən, hərəmxanaların zindanından, qara çarşabın zülmündən”93-cü cild, səh.550)
Şərq qadınının azadlılğı uğrunda ədibin apardığı mübarizəyə dövrünün açıq fikirli, mütərəqqi  ziyalıları  yüksək qiymət verirdilər Y.Vəzirov “Millət” qəzetində çap etdirdiyi məqaləsində yazırdı;”İslam aləmində həlli üsyana səbəb olan bir çox dini məsələləri  “Molla Nəsrəddin” zəmanə nöqteyi-nəzərini etibara alaraq, qolaylıqla həll yoluna saldı. Əski qanun və adətlər dairəsini  pozub geniş bir vadiyə çıxdı...qadın məsələsi kimi zəruri, həyati və bununla belə qarışıq məsələni həll etdi.  Zəmanə yazılmlş qanunlardan qüvvətlidir,--dedi. Zəmanə tələbatına tabe olunuz!”( Qulam Məmmədli.”Molla Nəsrəddin salnaməsi”.Bakı, 1966, səh.370-371)
Cəlil Məmmədquluzadə öyrənmək istəyirdi ki,  görsün Avropada qadın azadlığı məsələsi necə həll olunur, alimlər, siyasətçilər, filosoflar bu məsələyə necə yanaşılrlar. Bu yanaşmalarda Şərq ilə Qərb arasında nə kimi fərqlər mövcuddur. Məsələni araşdıran ədib  yazırdı: “Avropa filosofları qadın məsələsindən danışanda çox millətlərin övrətlərindən söhbət açıblar, amma heç bir millətin övrətlərinin barədə ədəbsizlik və xarlıqla danışmayıblar. Amma bizim üləmaların yazıları  başdan axıra kimi  qərb övrətlərinə föhş demək və hörmətsizliklə danışmaqdır” (2-ci cild, səh.265).
CəMəmmədquluzadə gənc ailələrdə boşanmaların, nikah müqavilələrinin tez-tez pozulmasının, ailələrin dağılmasının səbəbini cütlər arasında həqiqi sevginin, saf məhəbbətin olmamasında, evlənmələrin müəyyən təmənna əsasında baş tutmasında, ötəri həvəslə bağlı olmasında, qadına inamsızlıqda, etibarsızlıqda görqrdü:  Ədib  bunu o dövrün kişilərinin öz dili ilə belə açıqlayır:” Heç razı ola bilmərəm ki,  mənim övrətim dünyada məndən savayı bir kişini görsün, bir kişi ilə danışsın..Yer üzünün bütün müsəlman qardaşları  bu xüsusda mənnən yoldaşdırlar...Mən ondan qorxuram ki, övrətim çıxa kişilərin içinə və görə ki, dünyada məndən də  yaxşı kişi var...Əgər mənə yəqin ola ki, övrətim məni istəyir, onda heç zaddan qorxmaram, onda izin verərəm  hər kəs ilə istəyir danışsın. Amma bir surətdə ki, onun mənə məhəbbəti yoxdur, --otaqdan kənara çıxmağına razı ola bilmərəm.Məhəbbəti mənə ondan ötrü yoxdur ki, o heç bilmir məhəbbət nədir. Onu mənə on dord yaşında könülsüz verəndə  mənim qırx doqquz yaşım var idi. Amma mənə ondan ötrü gəldi ki, bir kasıb qız idi. Mən özüm də bilirəm məni istəməyəcək, ancaq mənim pulumu istəyəcək, qızılımı istəyəcək. Amma nə eybi var, allah müsəlmançılığa bərəkət versin. Məndən savayı o kimi görəcək ki, özgəsinə məhəbbət yetirsin” (2-ci cild, səh.589-590).
C.Məmmədquluzadə cəmiyyətin tərəqqisi, inkişafı, müəyyən məqsədlərə çatması üçün qadınlarla kişilər arasında hüquq bərabərliyinin olmasını zəruri sayır və deyird ki, oğlanları oxutmaq, xaricdə təhsil almaq, ixtisas sahibi olmaq  məqsədilə xaricə göndəririksə, qızlarımıza da  belə bir şərait yaratmalıyıq.  Ədibə görə, “oğlanlar oxusa, qızlar savadsız qalsa, onda onlar evlənəndə bir-birini başa düşməzlər.  Ona görə gərək oğlanlarımızı  Avropa dərsinə göndərəndə  qızlarımızı da qoyaq  dərsə ki.,  heç olmasa Avropa elmindən,  tərbiyəsindən barı yarımçıq da olsa, bir az  oxusunlar və öyrənsinlər( 2-ci cild, səh.246-247)
Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra  qadınlarla ideya-tərbiyə işlərinin aparılmasından danışan ədib yazırdı:” Azad edəndən sonra azad Şərq qadınını tərbiyə etmək, ona həqiq yol göstərmək, öz vəzifəsini bildirmək, qadınlıq şərtlərini  anlatmaq, analıq borcunu dərs vermək, övlad tərbiyəsinin nə olduğunu təlim etmək, ta ki,  bəxti qara Şərq qadını gözünü açıb çıxsın Şura əsrimizin geniş meydanına və cürətlə desin: mənim də bu dünyada  yaşamağa haqqım var! Çünki indi dəxi mən azad Şərq qadınıyam! (3-cü cild, səh.550).
Sosializm şəraitində qadınların kişilərlə bərabər qurub-yaratmaları  ədibi sevindirirdi..” Şura aləmində qadın da bir insandır, kişi də insandır; qadına da ixtiyar lazım, kişi yə də, qadın da nəfəs almaq istəyir, kişi də; nə kişi qadına sahib, ağadır, nə qadın kişiyə, ancaq bunlar yoldaşdırlar. Biz də belə deyirik. ”Şərq  qadını” da  bu sözləri eşidib çıxdı meydana. İndi dəxi İslamın zənciri  onun ayaqlarına dolaşmağa gücsüzdür. İndi dəxi  şəriətmədarların cəhənnəm odlarından qorxan yoxdur.  İndi dəxi arvad qeyrəti çəkən “qeyrətli” qoçular puç olublar. İndi dəxi Əli Bayramovun  yadigarına  açılan Şərq qadını əncümənindən  “qadın azadlığı” və “qadın xoşbəxtliyi” kimi münacatın  sədası Şərq aləminə dağılmaqdadır. Bunu biz istəyirdik və bunu axtarırdıq. Dedik, dedik, axırda arzumuza çatdıq”(3-cü cild, səh.94).
Sovet hakimiyyəti sayəsində  azadlığa çıxan Azərbaycan qadınlarıının   öz şəxsi ləyaqətlərini dərk etməsini, şəriətin hökm sürdüyü  mənfur keçmişə nifrətlə  baxdıqlarını söyləyən ədib  öz fikirlərini qadınların dili ilə ifadə  edir:” Min ildən artıqdır ki, biz pərdə dalındayıq, min ildən artıqdır ki, biz hərəmxanada dustağıq, zalım kişilərə  quluq, müstəbid fazillərin təfsirlərinin qurbanıyıq, hicab çomağının  altındayıq. Dəxi bu qədər bəsdir, dəxi bu qədər kifayətdir.,.bizim qənimimiz, indiyədək bizi əsarətdə saxlayan  həmin çarşaf olubdur. Biz bunu nəinki yad kişilər yanında, hətta yavuq qohumlardan da  gizlənmək üçün  örtmüşük   Və belə gizlənməyə bizi mollalar məcbur ediblər, bizi quranın ehkamı məcbur edibdir (3-cü cild, səh,31).
C.Məmmədquluzadə şəriət qaydalarının  inqilabdan sonra  dərhal tamamilə  aradan qalxacağını güman etmirdi. Keçmişin belə qalıqlarının  hələ bir müddət yaşayacağını düşünürdü. Ancaq yeni həyatın yeni qanunlarının tam qələbəsinə inanırdı:” Bu hal həmişəlik davam edə bilməyəcək, bu ola bilməz ki, iki bacının biri dünya işinin dalınca getsin, o biri bacı gecələr  şirin yuxunu özünə haram edib  axirətdə qılman axtarmaqla məşğul olsun. Bu iki dünya ayrı-ayrı dayanıb dura bilməyəcək.  Ya bu onu öz tərəfinə çəkəcək, ya o bunu. Necə ki mömin müsəlmanlar deyirlər:” ya ağ ləkə qara ləkəni basacaq , ya  qara ləkə ağ ləkəni”
Bəs hansı basacaq? Beynəlxalq zəhmətkeş qadınlar dünyasının müqabilində  “Bikə ya allah” çağıran mömin qadınlar dayanıb dura bilməzlər”(3-cü cild. Səh.397). C.Məmmədquluzadənin qadın azadlığı uğrunda mübarizəsi öz dövrü üçün böyük ictimai əhəmiyyət kəsb edirdi. Sovet hakimiyyəti cəlil Məmmədquluzadənin bütün arzularını, xəyal və istəklərini həyata keçirtdi. İnsanlar arasındakı ayrı-seçkiliyə son qoyuldu,bütün təhsil ocaqlarının qapıları zəhmətkeş xalq kütlələrinin üzünə açıldı. Şərqin bir parçası olan Azərbaycan qadınlarının məğrur səsi insan fəaliyyətinin bütün sahələrindən  eşidilməyə başlandı.
                                                                                
Müstəqil Ağayev,
AMEA Fəlsəfə İnstitutu Azərbaycan fəlsəfə 
tarixi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, fəlsəfə 
üzrə fəlsəfə doktoru, Qabaqcıl Maarif  Xadimi       .

Tarixin ən böyük xeyriyyəçiliyini etdi
7 partiya bəyanat yaydı: Təcili tədbirlər görülməlidir...
"Bizə nüvə silahı lazımdır..." - general Ter-Qriqoryants
“O insanlar ölənə qədər Qaradənizdən tutulan balığı yemədilər” - SƏBƏB
“Qazaxıstan Azərbaycanı məhkəməyə verə bilməz, çünki...”
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
Maraqlı
Bu kənddə yeni doğulan hər qız üçün 111 ağac əkilir - İNANILMAZ SƏBƏB
Dünya
Qoca Amerika ermənisi Xankəndindən Laçına yollandı... - Piyada/Video
Maraqlı
"Putinin istədiyi adam ABŞ-da prezident seçildi" - ABŞ-ın eks kəşfiyyat şefi...
Cəmiyyət
“Laçının erməni sakinləri evlərini pulsuz özəlləşdirirlər...” - Şəhər meri
Maraqlı
Ağıllı insanlarda olan 4 qəribə xüsusiyyət
Həftənin ən çox oxunanları
"Ərimdən intiqam almaq üçün fahişəlik etdim..."
Qız maşını saxlayıb küçənin ortasında oynadı - BAKIDA - VİDEO
"Quranda namaz yoxdur..." - Sabiq nazirdən ŞOK AÇIQLAMA 
"Oğlumun dostuyla yatmışdı, şəkilləri internetdə yayılmışdı..." - Susannanın intiharının TƏFƏRRÜATI
Anası illərlə yolunu gözlədi: gəldi, başını kəsdi - FOTO
Moskva Bakıdakı seçkilərə hazırlaşır: Namizəd çox, ssenari bol...
“Uşaqlar da, müəllimlər də iyunda məktəbə getməyə hazır deyil” - Dərs ilinin vaxtı dəyişdirilir?
Moskvanın mərkəzində "Allahu Əkbər" sədası...- Şəhər sakinləri təlaşda
Ərəb biznesmen Trampın evli qızına elçi düşdü - VİDEO
"Heç bir müştəriyə "yox" demirəm" –Cazibədar biznes ledi Aydan
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
e-mail: [email protected]
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin