Xəbər lenti
22/10/2017 [15:53]:
BSU-da intellektual oyun yarışması keçirildi
22/10/2017 [15:31]:
Saakaşvilinin tərəfdarları Kiyevdə mitinq keçirir – FOTO
22/10/2017 [15:28]:
Gül: “Gülənin Türkiyəyə ekstradisiyasına mane olacaq prosedur qalmayıb”
22/10/2017 [15:25]:
Temur Abazov Marneuli rayon icra başçısı seçildi
22/10/2017 [15:10]:
İndi də deyirlər, Qiyamət 2058-ci ildə qopacaq… - Bəs Quran nə deyir?
22/10/2017 [15:00]:
Türkiyədən Azərbaycana jest - “Derbidə “Qarabağ”ın plakatı açılsın”
22/10/2017 [14:47]:
Bayrağımıza xor baxan valinin ibrətlik sonu
22/10/2017 [14:17]:
Trampdan sensasion açıqlama- PKK/PYD-ni müttəfiqləri kimi qiymətləndirdi və onları təbrik etdi
22/10/2017 [13:47]:
Oqtay Bayramov FHN-dən ayrıldı
22/10/2017 [13:39]:
Sabah yağış yağacaq
22/10/2017 [13:29]:
Tbilisinin merinin adı bəlli oldu
22/10/2017 [13:28]:
Naviqasiya sistemində problem yaranan təyyarə Bakıya qayıda bildi
22/10/2017 [13:04]:
Qazaxıstanda qanunsuz yaşayıb-işləyən 13 Azərbaycan vətəndaşı saxlanıldı
22/10/2017 [12:58]:
Bakı milyonçularının sirri- Onların varidatını kimlər taladı?
22/10/2017 [12:49]:
Ağ Ev ABŞ-ın sabiq prezidentini Şimali Koreyaya buraxmadı
22/10/2017 [12:47]:
Cocuq-Mərcanlıya ikinci köç gözlənilir
22/10/2017 [12:45]:
60 il gedilmiş yol...
22/10/2017 [12:05]:
Qarabağa görə bütün türk dünyası ayağa qalxmalıdır" - Jandarma generalı...
22/10/2017 [11:58]:
Məşhur futbolçu ilə aktrisa evləndi - Ərdoğan nikah şahidləri oldu+ Fotolar
22/10/2017 [11:57]:
Tramp: “Facebook Klintonu dəstəkləyirdi”
22/10/2017 [11:56]:
Gürcüstanda azərbaycanlıların yaşadığı rayonlarda icra başçısı kimlər olacaq?- İlkin nəticələr
22/10/2017 [11:54]:
Gürcüstanda seçkilərin ilkin nəticələrini açıqlandı
22/10/2017 [11:54]:
Şimali Koreya özünü tamhüquqlu nüvə dövləti elan etdi
22/10/2017 [11:16]:
"Gələn ilin büdcəsinə yığılan hər 100 manatın 38 manatı tikintiyə xərclənəcək"
22/10/2017 [11:11]:
İmam Hüseynin (ə) kəramət və möcüzələri...
22/10/2017 [11:11]:
Qazaxda evdə partlayış baş verib -Xəsarət alan var
22/10/2017 [11:03]:
Şuşa əsilli jurnalist Myanmarda təhlükəli anlar yaşadı… -Fotolar
22/10/2017 [10:59]:
Netanyahu Bərzaninin lobbiçiliyinə başladı
22/10/2017 [10:55]:
Azərbaycanda qonorarlarla bağlı mühüm QƏRAR
22/10/2017 [10:54]:
Bakıda 1 ədəd 82 mm-lik minaatan mərmisi tapıldı
22/10/2017 [10:53]:
Messi İspaniya çempionatında "qol+ötürmə" sistemi üzrə 500-cü xalını topladı
22/10/2017 [10:36]:
“Ukraynanın xilası üçün 70 gün bəs edər” - Mixeil Saakaşvili
22/10/2017 [10:32]:
Bakıda parkomatı sındırdılar: "Samaraya bilet lazımdır"
22/10/2017 [10:27]:
“Taliban” məsuliyyəti üzərinə götürdü - 15 ölü, 4 yaralı
22/10/2017 [10:21]:
Cəbhədə ermənilərin təxribatı davam edir
22/10/2017 [02:22]:
Əlverişli zamandır - Günün qoroskopu
22/10/2017 [01:36]:
Ərdoğan: “Bu şəhərə xəyanət etmişik”
22/10/2017 [01:25]:
Barselonada yarım milyon insan küçələrə çıxdı
22/10/2017 [00:37]:
6 nəfəri öldürən milyarder qızı məhkəməyə ağlayaraq gəldi, gülərək çıxdı - FOTOLAR
22/10/2017 [00:17]:
Ayaqyolunda olan zaman mobil telefondan heç vaxt istifadə etməyin - VİDEO
21/10/2017 [23:45]:
Erməni mətbuatı güllələdikləri əsgərin fotosunu yaydı - FOTO
21/10/2017 [23:42]:
Zirvədən geriyə baxanda...
21/10/2017 [23:39]:
Putindən şok xəbərdarlıq: “Atomdan daha təhlükəli silah yaranır”
21/10/2017 [23:39]:
Seyran Səxavətin dilinin obrazlılığı - Obrazlarının dili...
21/10/2017 [23:29]:
Cüdoçularımızdan fantastik nəticə - Finalda erməniyə qalib gəldi
21/10/2017 [23:29]:
Tanınmış vəkil Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsini məhkəməyə verir...
21/10/2017 [23:23]:
Gürcüstanda azərbaycanlıların yaşadığı kəndin seçki məntəqəsinə polis cəlb olundu
21/10/2017 [23:15]:
Qətlə yetirilən Tərtər sakininin atası Space və Xəzər TV-ni ittiham etdi - İzi azdırmağa çalışıblar...
21/10/2017 [22:45]:
"Ərdoğan heç zaman "kürd kəndiri"ni öz boğazına keçirməz..."
21/10/2017 [22:31]:
Azərbaycanlı hərbi jurnalist Putinə müraciət etdi - Gözlənilməz...
21/10/2017 [22:25]:
Azərbaycan Milli Hərəkatının ideoloji əsasları...
21/10/2017 [22:13]:
Haçadağda erməninin nə ölümü vardı ki...? - "Qədim tarix" xəstələri...
21/10/2017 [22:08]:
Bərzaniyə daha bir zərbə - İraqdakı bütün neft quyuları rəsmi Bağdadın nəzarətinə keçdi
21/10/2017 [22:00]:
Gürcüstanda yerli idarəetmə orqanlarına seçkilər başa çatdı
21/10/2017 [21:59]:
ATƏT PA-nın vitse-prezidenti Azay Quliyev qurumun prezidentinin dəyişməsinə aydınlıq gətirdi
21/10/2017 [21:52]:
Arvadına uşağının gözü qarşısında 8 zərbə vurub - Təfərrüat + Yenilənib
21/10/2017 [21:07]:
Almaniyada qadın siyasətçi boğazı kəsilərək öldürülüb - Xəyanət üstündə
21/10/2017 [21:02]:
Kataloniya rəhbərliyi işdən çıxarıldı -Növbədənkənar parlament seçkiləri keçiriləcək
21/10/2017 [20:34]:
İntizam Komissiyası Zeynəb Xanlarovanın da məsələsinə baxa bilər - AÇIQLAMA
21/10/2017 [20:32]:
Müsavatda seçki keçirildi -Heç kim səs toplaya bilmədi
21/10/2017 [20:31]:
Prezidentin Ehtiyat Fondunda nə qədər vəsait olur... - Gələn ilin məbləği məlum oldu
21/10/2017 [19:44]:
Makedoniyalı siyasətçi: "Qarabağ sevgisini kağızda yox,ürəyimizdə yaşadırıq"
21/10/2017 [19:16]:
Cümhuriyyət parlamentinin yeganə qadını - Mollaların təhdid etdiyi başıaçıq xanım kim idi?.. - FOTO
21/10/2017 [19:11]:
Azercell yarışma elan edir - Qalibə 1500 manatlıq hədiyyə veriləcək
21/10/2017 [18:54]:
Gürcüstandakı seçkilərdə azərbaycanlılar sıxışdırılır - Əraziyə qüvvə yeridildi
21/10/2017 [18:50]:
Ağa Musa Nağıyev oğlunun müalicəsi üçün niyə pul vermədi?- Tarixi fakt
21/10/2017 [18:48]:
“Sistem tam oturuşana qədər “Qaydalar”da dəyişikliklər labüddür”
21/10/2017 [17:58]:
Saakaşvili Hikmət Cavadovla şam etdi - Mitinq şəhərciyində - VİDEO
21/10/2017 [17:55]:
Nəcməddin Sadıkov ABŞ-a gedib
21/10/2017 [17:52]:
Pan-Afrika Parlamentinin prezidenti Azərbaycana səfərə gəlir
21/10/2017 [17:46]:
Həyat yoldaşımın arzusunu gerçəkləşdirdim: “13 uşağı övladlığa götürdüm”-FOTOLAR
21/10/2017 [17:20]:
Rəsulzadənin şorsatan kişiyə görə "qorodavoy"u döyməsi- Romanın V Fəsli
21/10/2017 [17:12]:
14 yaşlı qız evli kişidən hamilə qaldı -Bakıda biabırçılıq
21/10/2017 [17:08]:
Rusiyanın energetika nazirinin qızının fotoları yayıldı - İlk dəfə
21/10/2017 [17:01]:
FETÖ-nün əsas adamlarından biri həbs olundu
21/10/2017 [16:58]:
Rusiyada bomba həyəcanı - İcra Hakimiyyətinin binası boşaldıldı
21/10/2017 [16:51]:
Rusiya XİN: “İŞİD-lə mübarizədə istənilən addımları təqdir edirik”
21/10/2017 [16:46]:
Direktor toya nəmər kimi diplom salıb - Ramiz Məmmədov adını "Tarix"ə yazdıra bildi...
21/10/2017 [16:39]:
Dünyanın ən kök uşağı hesab olunan körpə rekord çəkidədir - FOTOLAR
21/10/2017 [16:17]:
Türkiyənin məşhur məşqçisi: “Qarabağı və “Qarabağ”klubunu çox sevirik”
Bütün arxiv bir sırada
21/04/2017 [22:03] - Cəmiyyət - ( 1107 dəfə baxılıb)

Qadın azadlığının müdafiəçisi - Cəlil Məmmədquluzadə



Bəşəriyyətin anası olan qadının əsil qara günləri doqquz ay bətnində bəslədiyi övladını  dünyaya gətirdikdən sonra  başlayır. Saçını süpürgə, qolunu kösöv edən, kiprikləri ilə od götürən, min cür əzab-əziyyətlə boya-başa çatdıran, ərsəyə gətirən ana sonda öz övladı tərəfindən azadlıqdan məhrum edilir, namusu, qeyrəti, mənliyi, ləyaqəti tapdalanır, təhqir edilir, ayaqlar altına atılır. 
Peyğəmbərləri də, imamları da, şahları da, gədaları da, alimləri də, cahilləri də, sərkərdəni də, oğrunu da, cəlladı da, əsil kişini də, nanəcibi də, nakişini də , xeyirxahı da, zülmkarı da  dünyaya gətirən  a n a d ı r. Gözünün nurunu, ürəyinin odunu övladına verən  a n a  zaman-zaman  öz övladları tərəfindən     işgəncələrə məruz qalmış, döyülmüş, söyülmüş, təhqir edilmiş, arzuları ürəyində qalmış,  xoş bir gün görməmişdir.
Lakin ananın övladları içərisində elələri də olmuşdur ki,  qadının –ananın  bu vəziyyəti ilə barışmamış, onu bu hala salan  ictimai, siyasi mühitə qarşı bacardığı qədər mübarizə aparmış, mütərəqqi fikirli insanları da  bu mübarizəyə qoşulmağa səsləmişdir. Belə övladlardan biri də  böyük demokrat yazıçı  Cəlil Məmmədquluzadədir. Onun yaradıcılığında qadın azadlığı məsələsi mühüm yer tutur.  Qadın azadlığı məsələsi Azərbaycan maarifçi filosoflarının da həmişə diqqət mərkəzində olmuş, bir növ, ənənə xarakteri almışdır. 
Əsas məsələ  müsəlman Şərqində qadın köləliyinə qarşı , qadın azadlığı uğrunda mübarizədən ibarətdir. İslam aləmundə hökm sürən şəriət qaydalarının qadına  hüquqsuz bir varlıq kimi baxmağı təlqin etməsi azad fikirli mütəfəkkirlərimizin etirazlarına səbəb olmuşdur. Onlar istibdad şəraitində qadınlarla kişilərin qeyri-bərabər vəziyyətini böyük  sosial  ədalətsizlik  sayırdılar. Ona görə istibdad quruluşunun  haqsızlıqlarını  tənqid edəndə qadın hüquqsuzluğunun tənqidi üzərində  xüsusi dayanır, qadın ləyaqətinə hörmət, onların ictimai həyatda  fəaliyyətə cəlb edilməsi, kişilərlə hüquq bərabərliyinin təmin edilməsi haqqında  fikirlər aşılayırdılar.
C.Məmmədquluzadə qadın köləliyini cahilliklə şərtləndirir, “Hicab”ayəsi tərəfdarlarının qadına üzü açıq gəzməyi  qadağan etdiklərini  cahillik, nadanlıq sayır və quranda bu barədə heç bir əmrin olmadığını söyləyir: “Bu ayələrin  heç birində bir xırda da əmr olunmur ki, arvadlar üzlərini  qapasınlar...Burada da biz ayənin ruhunu, arvadların övrəteynini gizlətməklə üzlərini gizlətməyi bərabər tuturuq ki, bundan da daha aşkar cəhaləıt ola bilməz (C.Məmmədquluzadə.Əsərləri, 2-ci cild, səh.178-179).
Üzüaçıq gəzməyi əxlaqsızlıq hesab edən ruhanilərə müraciət edən  ədib yazırdı:” Ayə övrətlərimizi bu tövr bihəya və bivəfa hesab etməyə  əlimizdə bir sübut var, ya yox? Qonşularımız erməni övrətləri gözlərinizin qabağındadır.  Bunlar üzüaçıq dolanırlar.  Heç bir insaf əhli deyə bilməz ki, erməni övrətləri özgə kişi ilə  aşnalıq qatırlar. Hansı vicdan sahibi müsəlman deyə bilər ki,  erməni övrətləri həyasızdırlar? Hansı bir müsəlman görüb və eşidib ki,  erməni övrətləri  ərlərinə xəyanət etsinlər və özgə kişiyə  meyl göstərsinlər? Hansı bir gözəl və cavan müsəlman bacarar bir erməni övrətini özünə aşna etsin? Mənim sözüm budur ki,  ümumiyyətlə heç bir millətin övrətləri barəsində  demək olmaz ki, flan millətin övrətləri bietibar və ismətsizdir, ya flan tayfanın övrətləri  vəfalı və həyalıdır ( yenə orada.səh.180-181).
Qadın azadlığını milli tərəqqinin əlamətlərindən biri  hesab edən C.Məmmədquluzadə  istəyirdi ki,  “Azərbaycan qadınlarının mədəni səviyyəsi və hüquqları  Avropa qadınlarından aşağı olmasın Avropa qadınlarının səviyyəsinə çatmaq üçün Şərq qadınları oxumalı, çalışmalı, vuruşmalı və cəmiyyətlər  təşkil etməlidirlər, yoxsa yer üzündə heç bir islam milləti mədəniyyət meydanında irəli gedə bilməyəcəkdir”( yenə orada.səh.590).
Ədib müsəlman aləmində  dəbdə olan  siğəni əxlaqa, ailə məsuliyyətinə zidd hesab edirdi. Bu cür  fikirlərinə görə ruhanilər  ədibi təqib edir, ölümlə hədələyirdilər.  Bu barədə Həmidə xanım öz xatirələrində belə yazırdı:” Faiq əfəndi Mirzə Cəlilə bildirdi ki, evdən kənara çıxmasın, onu öldürmək istəyirlər.  Şəhərin müsəlman hissəsi böyük həyəcan keçirirdi. Camaat mollaların başçılığı ilə məscidə toplanıb  Mirzə Cəlilə lənət oxuyur, islama rəxnə yetirən o dinsiziin qətlinə fərman verirdi. Başqa yerlərdən avamlar  Mirzə Cəlilə söyüş və hədələrlə  dolu məktublar göndərmişdilər (Həmidə Məmmədquluzadə.Mirzə Cəlil haqqında xatirələrim”. Bakı-1976.səh.29-30).
C.Məmmədquluzadə qadının şəxsiyyət azadlığı problemini islam ideologiyasının, feodal-patriarxal mühitin tənqidi ilə bağlayır, qadın ləyaqətini ucaltmaq üçün  o zamanın mürəkkəb ictimai ideoloji şəraitində cəsarətlə mübarizə aparırdı:” Qadın ləfzi  islam aləmində indiyədək  bir  “od” olubdur ki, ona əl vurmaq barıta əl vurmaq kimi  xətalı hesab olunubdur”- deyirdi (Əsərləri. 3-cü cild, səh.568).
C.Məmmədquluzadə Şərqdə rüsvayçılıq həddinə  çatmış, ürəkbulandıran bir adət olan çoxarvadlılığı Qərbdə olan  təkarvadlılığa qarşı qoyaraq yazırdı: “Bunu heç kəs dana bilməz ki, əcnəbilər..məhz bir arvad alırlar və ölən günə kimi haman bir arvada  qane olurlar. Əgər bunlar bir-birini  xoşladı, ömürlərinin axırırnadək bir yerdə yaşayacaqlar, əgər xoşlamasalar, yenə də bir tövr rəftar edəcəklər ki, ömürlərini başa versinlər və əgər bir-birini o mərtəbədə  xoşlamadılar ki, birinin birinə ikrahı oldu, --o zərurətdə  bunlar ayrılacaqlar. Dünyada bu təbii bir şeydir”(Əsərləri.2-ci cild.səh.175).
Məlumdur ki, islamın təbliğatçıları Avropa qadınlarını namussuz, qeyrətsiz, eyş-işrət düşkünü, gecə-gündüz  barlarda  əxlaqsızlıqla məşğul olan yüngül xasiyyətli  bir varlıq kimi qələmə verir,  lakin Qərbin mütərəqqi cəhətlərinə toxunmaq istəmirdilər.  Bu cür ilahiyyatçıları  Mirzə Cəlil ifşa edərək göstərirdi ki,:”Biz diqqət eləsək, görəcəyik ki,  belə sözü danışanlar və yazanlar  həmişə o kəslər olublar ki, Avropa məişətindən və Avropa mədəniyyətindən əsla bixəbərdirlər”(2-ci cild,səh.352).
Qadın azadlığı Cəlil  Məmmədquluzadə üçün həmişə əhəmiyyətli problem olmuşdur. : “ Bütün ömrümdə vurduğum qələmin çox hissəsi Şərq qadını məsələsi  üstündə vurulub.  Onun üçün də Şəırq qadınlarının dərdini mən hamıdan artıq  anlaya bilirəm. Nədir onların dərdi ?  Şərq qadınını azad etmək, nədən?  Şəriətin kəməndindən, müsəlmanlığın zəncirindən, hərəmxanaların zindanından, qara çarşabın zülmündən”93-cü cild, səh.550)
Şərq qadınının azadlılğı uğrunda ədibin apardığı mübarizəyə dövrünün açıq fikirli, mütərəqqi  ziyalıları  yüksək qiymət verirdilər Y.Vəzirov “Millət” qəzetində çap etdirdiyi məqaləsində yazırdı;”İslam aləmində həlli üsyana səbəb olan bir çox dini məsələləri  “Molla Nəsrəddin” zəmanə nöqteyi-nəzərini etibara alaraq, qolaylıqla həll yoluna saldı. Əski qanun və adətlər dairəsini  pozub geniş bir vadiyə çıxdı...qadın məsələsi kimi zəruri, həyati və bununla belə qarışıq məsələni həll etdi.  Zəmanə yazılmlş qanunlardan qüvvətlidir,--dedi. Zəmanə tələbatına tabe olunuz!”( Qulam Məmmədli.”Molla Nəsrəddin salnaməsi”.Bakı, 1966, səh.370-371)
Cəlil Məmmədquluzadə öyrənmək istəyirdi ki,  görsün Avropada qadın azadlığı məsələsi necə həll olunur, alimlər, siyasətçilər, filosoflar bu məsələyə necə yanaşılrlar. Bu yanaşmalarda Şərq ilə Qərb arasında nə kimi fərqlər mövcuddur. Məsələni araşdıran ədib  yazırdı: “Avropa filosofları qadın məsələsindən danışanda çox millətlərin övrətlərindən söhbət açıblar, amma heç bir millətin övrətlərinin barədə ədəbsizlik və xarlıqla danışmayıblar. Amma bizim üləmaların yazıları  başdan axıra kimi  qərb övrətlərinə föhş demək və hörmətsizliklə danışmaqdır” (2-ci cild, səh.265).
CəMəmmədquluzadə gənc ailələrdə boşanmaların, nikah müqavilələrinin tez-tez pozulmasının, ailələrin dağılmasının səbəbini cütlər arasında həqiqi sevginin, saf məhəbbətin olmamasında, evlənmələrin müəyyən təmənna əsasında baş tutmasında, ötəri həvəslə bağlı olmasında, qadına inamsızlıqda, etibarsızlıqda görqrdü:  Ədib  bunu o dövrün kişilərinin öz dili ilə belə açıqlayır:” Heç razı ola bilmərəm ki,  mənim övrətim dünyada məndən savayı bir kişini görsün, bir kişi ilə danışsın..Yer üzünün bütün müsəlman qardaşları  bu xüsusda mənnən yoldaşdırlar...Mən ondan qorxuram ki, övrətim çıxa kişilərin içinə və görə ki, dünyada məndən də  yaxşı kişi var...Əgər mənə yəqin ola ki, övrətim məni istəyir, onda heç zaddan qorxmaram, onda izin verərəm  hər kəs ilə istəyir danışsın. Amma bir surətdə ki, onun mənə məhəbbəti yoxdur, --otaqdan kənara çıxmağına razı ola bilmərəm.Məhəbbəti mənə ondan ötrü yoxdur ki, o heç bilmir məhəbbət nədir. Onu mənə on dord yaşında könülsüz verəndə  mənim qırx doqquz yaşım var idi. Amma mənə ondan ötrü gəldi ki, bir kasıb qız idi. Mən özüm də bilirəm məni istəməyəcək, ancaq mənim pulumu istəyəcək, qızılımı istəyəcək. Amma nə eybi var, allah müsəlmançılığa bərəkət versin. Məndən savayı o kimi görəcək ki, özgəsinə məhəbbət yetirsin” (2-ci cild, səh.589-590).
C.Məmmədquluzadə cəmiyyətin tərəqqisi, inkişafı, müəyyən məqsədlərə çatması üçün qadınlarla kişilər arasında hüquq bərabərliyinin olmasını zəruri sayır və deyird ki, oğlanları oxutmaq, xaricdə təhsil almaq, ixtisas sahibi olmaq  məqsədilə xaricə göndəririksə, qızlarımıza da  belə bir şərait yaratmalıyıq.  Ədibə görə, “oğlanlar oxusa, qızlar savadsız qalsa, onda onlar evlənəndə bir-birini başa düşməzlər.  Ona görə gərək oğlanlarımızı  Avropa dərsinə göndərəndə  qızlarımızı da qoyaq  dərsə ki.,  heç olmasa Avropa elmindən,  tərbiyəsindən barı yarımçıq da olsa, bir az  oxusunlar və öyrənsinlər( 2-ci cild, səh.246-247)
Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra  qadınlarla ideya-tərbiyə işlərinin aparılmasından danışan ədib yazırdı:” Azad edəndən sonra azad Şərq qadınını tərbiyə etmək, ona həqiq yol göstərmək, öz vəzifəsini bildirmək, qadınlıq şərtlərini  anlatmaq, analıq borcunu dərs vermək, övlad tərbiyəsinin nə olduğunu təlim etmək, ta ki,  bəxti qara Şərq qadını gözünü açıb çıxsın Şura əsrimizin geniş meydanına və cürətlə desin: mənim də bu dünyada  yaşamağa haqqım var! Çünki indi dəxi mən azad Şərq qadınıyam! (3-cü cild, səh.550).
Sosializm şəraitində qadınların kişilərlə bərabər qurub-yaratmaları  ədibi sevindirirdi..” Şura aləmində qadın da bir insandır, kişi də insandır; qadına da ixtiyar lazım, kişi yə də, qadın da nəfəs almaq istəyir, kişi də; nə kişi qadına sahib, ağadır, nə qadın kişiyə, ancaq bunlar yoldaşdırlar. Biz də belə deyirik. ”Şərq  qadını” da  bu sözləri eşidib çıxdı meydana. İndi dəxi İslamın zənciri  onun ayaqlarına dolaşmağa gücsüzdür. İndi dəxi  şəriətmədarların cəhənnəm odlarından qorxan yoxdur.  İndi dəxi arvad qeyrəti çəkən “qeyrətli” qoçular puç olublar. İndi dəxi Əli Bayramovun  yadigarına  açılan Şərq qadını əncümənindən  “qadın azadlığı” və “qadın xoşbəxtliyi” kimi münacatın  sədası Şərq aləminə dağılmaqdadır. Bunu biz istəyirdik və bunu axtarırdıq. Dedik, dedik, axırda arzumuza çatdıq”(3-cü cild, səh.94).
Sovet hakimiyyəti sayəsində  azadlığa çıxan Azərbaycan qadınlarıının   öz şəxsi ləyaqətlərini dərk etməsini, şəriətin hökm sürdüyü  mənfur keçmişə nifrətlə  baxdıqlarını söyləyən ədib  öz fikirlərini qadınların dili ilə ifadə  edir:” Min ildən artıqdır ki, biz pərdə dalındayıq, min ildən artıqdır ki, biz hərəmxanada dustağıq, zalım kişilərə  quluq, müstəbid fazillərin təfsirlərinin qurbanıyıq, hicab çomağının  altındayıq. Dəxi bu qədər bəsdir, dəxi bu qədər kifayətdir.,.bizim qənimimiz, indiyədək bizi əsarətdə saxlayan  həmin çarşaf olubdur. Biz bunu nəinki yad kişilər yanında, hətta yavuq qohumlardan da  gizlənmək üçün  örtmüşük   Və belə gizlənməyə bizi mollalar məcbur ediblər, bizi quranın ehkamı məcbur edibdir (3-cü cild, səh,31).
C.Məmmədquluzadə şəriət qaydalarının  inqilabdan sonra  dərhal tamamilə  aradan qalxacağını güman etmirdi. Keçmişin belə qalıqlarının  hələ bir müddət yaşayacağını düşünürdü. Ancaq yeni həyatın yeni qanunlarının tam qələbəsinə inanırdı:” Bu hal həmişəlik davam edə bilməyəcək, bu ola bilməz ki, iki bacının biri dünya işinin dalınca getsin, o biri bacı gecələr  şirin yuxunu özünə haram edib  axirətdə qılman axtarmaqla məşğul olsun. Bu iki dünya ayrı-ayrı dayanıb dura bilməyəcək.  Ya bu onu öz tərəfinə çəkəcək, ya o bunu. Necə ki mömin müsəlmanlar deyirlər:” ya ağ ləkə qara ləkəni basacaq , ya  qara ləkə ağ ləkəni”
Bəs hansı basacaq? Beynəlxalq zəhmətkeş qadınlar dünyasının müqabilində  “Bikə ya allah” çağıran mömin qadınlar dayanıb dura bilməzlər”(3-cü cild. Səh.397). C.Məmmədquluzadənin qadın azadlığı uğrunda mübarizəsi öz dövrü üçün böyük ictimai əhəmiyyət kəsb edirdi. Sovet hakimiyyəti cəlil Məmmədquluzadənin bütün arzularını, xəyal və istəklərini həyata keçirtdi. İnsanlar arasındakı ayrı-seçkiliyə son qoyuldu,bütün təhsil ocaqlarının qapıları zəhmətkeş xalq kütlələrinin üzünə açıldı. Şərqin bir parçası olan Azərbaycan qadınlarının məğrur səsi insan fəaliyyətinin bütün sahələrindən  eşidilməyə başlandı.
                                                                                
Müstəqil Ağayev,
AMEA Fəlsəfə İnstitutu Azərbaycan fəlsəfə 
tarixi şöbəsinin aparıcı elmi işçisi, fəlsəfə 
üzrə fəlsəfə doktoru, Qabaqcıl Maarif  Xadimi       .

İmam Hüseynin (ə) kəramət və möcüzələri...
“Ukraynanın xilası üçün 70 gün bəs edər” - Mixeil Saakaşvili
Erməni mətbuatı güllələdikləri əsgərin fotosunu yaydı - FOTO
Putindən şok xəbərdarlıq: “Atomdan daha təhlükəli silah yaranır”
Seyran Səxavətin dilinin obrazlılığı - Obrazlarının dili...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Maraqlı
İndi də deyirlər, Qiyamət 2058-ci ildə qopacaq… - Bəs Quran nə deyir?
İqtisadiyyat
"Gələn ilin büdcəsinə yığılan hər 100 manatın 38 manatı tikintiyə xərclənəcək"
Dünya
Bərzaniyə daha bir zərbə - İraqdakı bütün neft quyuları rəsmi Bağdadın nəzarətinə keçdi
Hadisə
Direktor toya nəmər kimi diplom salıb - Ramiz Məmmədov adını "Tarix"ə yazdıra bildi...
Dünya
Dünyanın ən kök uşağı hesab olunan körpə rekord çəkidədir - FOTOLAR
Həftənin ən çox oxunanları
“Hər imkanda məni zorlayırdılar” - Olimpiya çempionu+ Fotolar
Mütəxəssislərdən xəbərdarlıq: “İctimai nəqliyyatda yaşlılara yer verməyin...”
"Sükan arxasında şirin söhbət etmək də, nağıl danışmaq da olar..."
14 yaşlı qızının seks videolarını çəkib sevgilisinə yollayan ana da varmış - DƏHŞƏT...
“Bundan sonra Sarkisyanla danışıqlara getməyin heç bir mənası yoxdur”
"Əgər İraq ordusu ildırım sürətiylə Kərkükü döyüşsüz ələ keçirdisə..."
Prezident Aparatındakı müşavirədə tənqidi çıxışı ilə hamını heyrətləndirdi... - VİDEO
Yağış və qara görə də əhalidən pul yığılmağa başlandı - RƏSMİ...
“Şeyxülislam başda olmaqla bütün dindarlar Mehriban Əliyevanın namizədliyini dəstəkləyəcək”
Üzərində Ermənistan bayrağı olan avtomobilin sahibi: – “Bu gecə Azərbaycanı tərk edəcəm”
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin