Xəbər lenti
20/11/2018 [18:22]:
“Türkiyəni necə məcbur edəcəyimizə qərar verəcəyik” – Gaspar Karapetyandan gülünc bəyanat
20/11/2018 [18:15]:
Havanı çirkləndirən müəssisəyə 12500 manatlıq İDDİA
20/11/2018 [18:13]:
“Azərbaycan Cumhuriyyətinin 100-cü ilində Hüseyin Cavid” adlı proqram düzənləndi
20/11/2018 [18:12]:
Abel Məhərrəmovun milyonluq mülklərinin – Siyahısı
20/11/2018 [18:08]:
“Nar” 4G şəbəkəsini genişləndirməkdə davam edir
20/11/2018 [18:07]:
31 DOST mərkəzi yaradılacaq -SƏRƏNCAM
20/11/2018 [18:06]:
Nazir: “Onların pensiyası 35 faiz artacaq”
20/11/2018 [18:02]:
Rövşən Rzayev məcburi köçkünləri dinlədi
20/11/2018 [17:51]:
Novruz Məmmədov ATƏM-in Minsk konfransının ilk sədri ilə görüşdü
20/11/2018 [17:49]:
Paşinyan cəbhədəki nisbi sakitlik haqda danışdı və…
20/11/2018 [17:41]:
Jek müdiri azadlığa buraxıldı - Binəqədidəki yanğında həbs edilmişdi
20/11/2018 [17:40]:
Dünya çempionu: "Ən böyük arzum Düdənginskinin nəşini Azərbaycana gətirməkdir"
20/11/2018 [17:37]:
Manat və dolların sabahkı məzənnəsi
20/11/2018 [17:31]:
“20 Noyabrdan sonra qəti bildim ki, mənim başım üzərinə kim balta qaldırıbsa…”
20/11/2018 [17:24]:
Təranə Səmədovaya ağır cəza istənilir - MƏHKƏMƏ
20/11/2018 [17:15]:
“Kanalizasiya xətlərinə atılan heyvan leşləri ilə bağlı illər boyu şikayətlər olur”
20/11/2018 [17:09]:
Rusiya daxili işlər nazirliyi bəyanat yaydı
20/11/2018 [16:50]:
Unikal memarlıq abidəsi aşkarlandı VİDEOREPORTAJ
20/11/2018 [16:36]:
Sabah bəzi ərazilərdə işıq olmayacaq
20/11/2018 [16:31]:
Prezident İlham Əliyev sərəncam imzalayıb SİYAHI
20/11/2018 [16:15]:
Erməni millət vəkili Türkiyəni Van hava limanı məsələsində İrəvanla əməkdaşlığa səslədi
20/11/2018 [16:12]:
ADU-da “Kamança” pyesi səhnələşdirildi -FOTOLAR
20/11/2018 [16:10]:
Ayaqqabısında narkotik vasitə gizlətdi
20/11/2018 [16:07]:
“Absheron Hotel Group” turizm sahəsi üzrə əməkdaşlığa başlayır -FOTOLAR
20/11/2018 [15:57]:
"Məktəblərdə dini dərslər keçirilməsə İŞİD-ə qoşulanlar çox olacaq"
20/11/2018 [15:49]:
“Belarusdan hava hücumundan müdafiə sistemlərinin alınması daha aktualdır”
20/11/2018 [15:46]:
Müəllim və şagirdlər arasında kütləvi zəhərlənmə olub
20/11/2018 [15:32]:
Boş giliz və güllə aşkarlandı...
20/11/2018 [15:32]:
Novruz Novruzlunun vəfatı hər kəsi sarsıtdı - VİDEO
20/11/2018 [15:30]:
Avtomibil nəqliyyatı veteranından Ramin Quluzadəyə MÜRACİƏT...
20/11/2018 [15:06]:
İstanbulda "Qara dəniz və Qafqaz ölkələrinin təhlükəsizlik sektorunda islahatlar" mövzusunda beynəlxalq sammit keçirilir
20/11/2018 [15:03]:
190 nömrəli marşrut xəttinin fəaliyyəti dayandırılır
20/11/2018 [15:03]:
İngilis dilinin tədrisində peşəkar səviyyəli müəllim amili başlıca şərtdir
20/11/2018 [14:49]:
MTRŞ telekanal rəhbərlərinə xəbərdarlıq etdi
20/11/2018 [14:43]:
Paşinyan maaş və pensiyaların artırılmasına gəlincə, susur
20/11/2018 [14:29]:
Dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin xatirəsi yad olunacaq
20/11/2018 [14:28]:
Aşıqlar Birliyinin sədrindən haqlı məzəmmət: “Televiziyalar səviyyəsiz aşıq müsabiqələri təşkil edib...”
20/11/2018 [14:19]:
Azərbaycanda 97 nəfər dərmandan zəhərləndi - SƏBƏB
20/11/2018 [14:13]:
Bakıda dəhşətli qəza - Sürücünün parçalanmış görüntüləri yayıldı - VİDEO (+18)
20/11/2018 [14:08]:
“İnternet təhlükəsizliyi və rəqəmsal vətəndaşlıq" Şirvanda...
20/11/2018 [14:05]:
Türkiyədə TürkPA-nın iclası keçirilir
20/11/2018 [14:04]:
Nəcməddin Sadıkov ordu generalı ilə müzakirə apardı
20/11/2018 [14:00]:
Ötən gün Azərbaycan yollarında 5 piyada öldü
20/11/2018 [13:58]:
İlham Əliyev Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisini qəbul etdi - FOTO
20/11/2018 [13:55]:
O binanın sakinlərinə yeni MƏNZİLLƏR VERİLƏCK - Nazir müavini AÇIQLADI
20/11/2018 [13:51]:
"Fədayə Laçın məhkəmənin tez yekunlaşmasını istəyir"
20/11/2018 [13:51]:
100-dən çox ölkənin südçülük üzrə göstəricisinin əks olduğu hesabatda Azərbaycanın da adı var
20/11/2018 [13:38]:
Bakı metrosundakı soyğunçular tutuldu
20/11/2018 [13:31]:
Lənkəran sakini çaqqalı boğub öldürdü – FOTOLAR
20/11/2018 [13:31]:
Kərəm Həsənov Salyanda vətəndaş qəbulu keçirəcək
20/11/2018 [13:22]:
“Yaltaq", “sözəbaxan” olsaydım, “çətin adam” sayılmazdım”
20/11/2018 [13:17]:
Barselonada qatarın qəzaya uğraması nəticəsində xəsarət alanların sayı 40-a çatıb
20/11/2018 [13:06]:
“Əvvəl sevmək daha gözəl idi, indi qocalmışam..."
20/11/2018 [12:48]:
Gəncə İcra Hakimiyyəti: "Dağıntılar altında qalanların hamısı artıq tapılıb" - Son XƏBƏR
20/11/2018 [12:46]:
Kremldən işğal edilmiş torpaqlarla bağlı SENSASİON QƏRAR: Buna hazırlıq gedir
20/11/2018 [12:42]:
Bakıda baş verən yol qəzasında sürücünün arvadı öldü
20/11/2018 [12:41]:
Bank hesabından 790 manat oğurlayan tutuldu
20/11/2018 [12:39]:
Milli Qəhrəmanın doğum günüdür
20/11/2018 [12:38]:
Kanalizasiyadan mal başları, sement kisələri çıxdı -FOTOLAR
20/11/2018 [12:34]:
Havalar pisləşəcək - Güclü külək, yağış, sulu qar... - XƏBƏRDARLIQ
20/11/2018 [12:30]:
Görüntüsü ilə başgicəlləndirən toyuq - VİDEO
20/11/2018 [12:24]:
Novruz Novruzlu dünyasını dəyişib
20/11/2018 [12:22]:
Qadınlarla bağlı yeni hesabat hazırlanır
20/11/2018 [12:21]:
“Ən vəhşi və qəbuledilməz şey bu millətin gəncliyinin istismarıdır”
20/11/2018 [12:17]:
Millət vəkili Yunanıstan, Yeni Zelandiya, Bəhreyn və Sinqapurun fəal qadınları ilə görüşdü
20/11/2018 [12:14]:
Mühəndislik sahəsi üzrə ilin ən böyük tədbirlərindən biri: “Makers’ Day 2018”
20/11/2018 [12:11]:
Rus ekspertlər kasıb Ermənistan və Rusiyanın bahalı qırıcılarından danışırlar: "Qarabağ savaşı təzələnsə, Rusiya hərbçiləri qarışmayacaqlar” – Araşdırma
20/11/2018 [12:10]:
Qabiliyyət imtahanlarının proqramları və qiymətləndirmə meyarları müzakirə olundu
20/11/2018 [12:09]:
Qorbaçovu ayağa qalxmağa məcbur edən alim – Qarakənd faciəsinin akademik qurbanı
20/11/2018 [12:08]:
DİM yeni buraxılış imtahanı modelində onlayn sınaq imtahanları keçirəcək - Abituriyentlərə “hava-su” kimi xəbər
20/11/2018 [12:04]:
Mikayıl Müşfiqi diri-diri divara hörüblər? - Tədqiqatçı alim Ədalət Tahirzadə bu versiyanı araşdırmağa çağırır
20/11/2018 [11:59]:
“Instagram”da məktəbli qızları fahişəliyə cəlb edən Cəlal həbs edildi - FOTOLAR
20/11/2018 [11:56]:
Aİİ-nin müəllimi beynəlxalq konfransda ölkəmizi təmsil etdi
20/11/2018 [11:48]:
"Şah İsmayıl Xətainin bir tərəfi xristian, avropalı idi” - Professordan açıqlama
20/11/2018 [11:42]:
190 qram narkotik vasitə - heroin aşkarlandı
20/11/2018 [11:39]:
Kəmaləddin Heydərov Gəncədə partlayış baş vermiş ərazidə - FOTO
20/11/2018 [11:33]:
"Müəllimlik etmək", "Fəhləlik etmək" kimi sözlər şübhəli sözlər sırasındadır
20/11/2018 [11:23]:
Nyu-Yorkda Azərbaycan İrəvanı haqqında film Amerika ictimaiyyətinə təqdim edilib
20/11/2018 [11:21]:
“Müsabiqənin məqsədi kitaba qarşı marağın azalmasının qarşısını almaqdır...”
20/11/2018 [11:17]:
Eldar Əzizovdan gözləntilər - nələri dəyişə biləcək...
Bütün arxiv bir sırada
31/05/2017 [01:06] - Araşdırma - ( 4137 dəfə baxılıb)

Nizami və Füzulinin görkəmi nəyə əsasən müəyyən edilib?- DAÄžILAN MİF






Kinorejissor Vaqif Mustafayevin  “Fransız” filmində maraqlı bir epizod var: cılız, bəstəboy bir kişi  (Arif Qasımov) guya, ölərək o dünyaya düşən Atabalaya (Yaşar Nuri) yaxınlaşaraq özünü Dədə Qorqud kimi təqdim edir. Atabala gülərək “heç belə də Dədə Qorqud olar?” soruşur. Cavab özünü çox gözlətmir. Sısqa kişi “Sən bəyəm Dədə Qorqudu görmüsən?” deyə haqlı bir sual verir. Rejissor burada çox incə bir ştrixi acı yumorla yaradıb. Bu cavab əslində, təxəyyülə hücum idi. Cılız, bəstəboy kişinin o sualı verməsi Atabalanın beynindəki Dədə Qorqud portretini darmadağın etdi. 
Bu gün biz də bir çox tarixi qəhrəmanların, orta əsrlərdə yaşamış şair, filosof, alimlərin əsl portretini görməmişik. Bu, heç mümkün də deyil. Çünki rəssamlar tərəfindən çəkilməyib, yalnız XIX əsrin sonlarında meydana gələn fotonun yaddaşına da təbii ki, köçürülməyib. Onların məlum portretləri ya birbaşa təxəyyül hesabına, ya da həmin qəhrəmanların xarici görkəmini əks etdirən tarixi qeydlər sayəsində çəkilib.

Moderator.az təqdim edəcəyi yazıda üç böyük Azərbaycan mütəfəkkirinin- Nizami Gəncəvi, Məhəmməd Füzuli və Şah İsmayıl Xətai-portretlərinin yaranma tarixçəsindən danışacaq. Öncə başlayaq, intibah dövr Şərq mədəniyyətinin ən güclü nümayəndəsi Nizami Gəncəvidən....

 1939-cu ildə Azərbaycan SSR Mərkəzi Komitəsi tərəfindən Nizami Gəncəvinin 800 illik yubileyinin keçirilməsi qərara alınır. Amma bu yubileydə N.Gəncəvini əyani surətdə canlandıracaq hər hansı bir şəkil olmur. Belə olan halda müsabiqə elan olunur. Tarixçilər, ədəbiyyatşunaslar, rəssamlar işə cəlb olunurlar və Nizami Gəncəvinin portreti çəkilir.
Nizamişünas Yevgeniy Bertels, filosof Heydər Hüseynov, ədəbiyyatşünas Həmid Araslı Nizaminin xarici görünüşünün təxminən necə olduğunu dedikdə, dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyov belə bir ideya irəli sürür, təklif edir və deyir: - “Ağcabədidə siz dediyiniz parametrlərdə və sifət cizgiləri tam uyğun gələn bir axund var, onu tanıyıram”.
Həmin axundu Tarix və Diyarşünaslıq Muzeyindən alınmış geyimlərlə geyindirdikdən sonra Qəzənfər Xalıqov həmin axunda baxaraq Nizami Gəncəvinin portretini yaradır və müsabiqənin qalibi olur. Beləcə dahi şair N. Gəncəvinin o gündən bu günədək hər yerdə istifadə olunan portreti yaranır.

Related image

Haqqında danışacağımız  ikinci  portret isə Məhəmməd Füzuliyə aiddir. Füzulinin də portreti yubileyi ərəfəsində yaranıb. Onu canlandıracaq heç bir portret olmadığından yenidən müsabiqə elan edilir. Dahi Şərq mütəfəkkirinin daş portretini hazırlamaq çox ciddi iş olduğundan kimsə bu işi tam olaraq yerinə yetirə bilmir. Amma Şərq fəlsəfəsinin və klassik ədəbiyyatın vurğunu olan Fuad Əbdürrəhmanov  ilkə imza atır və heykəltəraşlıq tarixində Füzulinin ilk heykəlini hazırlayır. Həmin heykəl barədə daha doğrusu, heykəl olaraq bizə müdriklik mücəssəməsi kimi görünən nurani qoca portretinin necə yaranması barədə bəzi maraqlı fərziyyələr var. 

Belə ki, heykəltəraş Fuad Əbdürrəhmanov Füzuli obrazını yaratmaqda çətinlik çəkirmiş və bu səbəbdən də işləri gecikdirmək məcburiyyətində qalır. Ona bir xeyli portret təqdim olunsa da, rəssam-heykəltaraş təsəvvür etmək istədiyi Füzulini görə bilmir. Bu, onu çox məyus edir. Amma bir gecə yuxudan qəflətən ayılan rəssam hər zaman yaxınlıqdakı masanın üzərində saxladığı plastilinlə bir obraz hazırlayır. Sən demə, həmin vaxt yuxuda bir pirani qoca ona yaxınlaşaraq deyir: “Axtardığın insan mənəm”. 
Məhz bundan sonra heykəltəraş əsl Füzuli heykəlini hazırlaya bilir. Hazırda həmin heykəl Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat Muzeyinin fasadında ucalan 6 heykəldən birincisidir.
Beləcə Füzulinin portreti də yaranır...

Sonda isə növbəti böyük mütəfəkkir Xətainin portretinin yaranma tarixindən danışaq.
Bu gün hamımızın kitablarda, albomlarda, müxtəlif mənbələrdə gördüyümüz, sırf Qızılbaşlara xas olan papaqlı portretinin müəllifi isə naməlum florensiyalı rəssamdır.
O zaman, yəni XVI əsrin əvvəllərində venesiyalılar Səfəvilər dövləti ilə yaxın münasibətinə görə çox fərqlənirdilər. Oradan Səfəvilərin Təbrizdəki sarayına tacirlər, sənətkarlar və elçi qismində diplomatlar gələrdi. Avropada Şah İsmayılın şəxsiyyəti, onun vizual görkəmi haqqında ilk rəy yaradan şəxslər də elə Venesiya tacirləri olub.  

Image result for Xətai
 
Venesiyadan olan bir tacir 1518-ci ildə yol qeydlərində özünün Şah İsmayılla Təbrizdəki görüşlərini belə xatırlayır və onu bu cür xarakterizə edir:
“İndi onun 31 yaşı var. Ortaboylu, olduqca gözəl və mərd bir kişidir. Saqqalını qırxır, bığ saxlayır. Ona qız kimi vurulmaq olar. Solaxay olsa da bütün əmirlərdən güclüdür. Oxatma məşqləri zamanı, adətən musiqi çaldırır. Rəqsi çox sevir və rəqqasələr oynayarkən ayaqlarını yerə döyərək, İsmayıla həsr olunan mahnılar da oxuyurlar.

O, hər gün əmirlərlə oxatma yarışları keçirmək üçün meydana çıxır və həmişə də günün qaliblərinə mükafatlar verir. Bu yarışlar vaxtı onun şərəfinə çalıb-oxuyur, rəqs edirlər. Bu sufi öz təbəələri, xüsusilə də əsgərlər tərəfindən sevilir və pərəstiş olunur. Onun əsgərlərindən bir çoxu döyüşə yalın əllə-dəbilqə və zirehsiz girirlər, onlar əmindirlər ki, İsmayıl onları döyüşdən salamat çıxaracaq”.
Böyük ehtimala əsasən, həmin tacir qrupu ilə eyni vaxtda Şah İsmayılın sarayına gələn və adı hələ də naməlum qalan rəssamlardan biri onun portretini çəkir. Bu gün Xətaini necə təsəvvür ediriksə və necə görürüksə burada həmin portretin çox böyük rolu var.
Həm də Xətaininin portretini Nizami və Füzulinin portretindən fərqləndirən əsas cəhət budur ki, o ehtimallar əsasında yox, konkret olaraq obyektin (Xətainin) real siması əsasında çəkilib.    
XVI əsrin əvvəllərində çəkilən həmin portret hazırda Venesiyada yerləşən Uffitsi muzeyində saxlanılır. İtaliyanın nüfuzlu Mediçi ailəsi tərəfindən inşa edilən muzeyin ilk eksponatlarından biri də elə Şah İsmayıl portreti olub.
Toksana hersoqu I Kosimo Mediçi üçün 1560-cı illərdə ofis kimi tikilməyə başlanan sarayın memarı isə dünyada incəsənət tarixinin  əsasını qoyan Corco Vasari olub. 


Elmin Nuri

Mühəndislik sahəsi üzrə ilin ən böyük tədbirlərindən biri: “Makers’ Day 2018”
Bərəkətli ömür, bərəkətli ruzi, bərəkətli nəsil, bərəkətli mal... - Allahın fəziləti
Həzrət İsanın 1500 illik qısa və buruq saçlı rəsmi tapıldı - MARAQLI
Ölü doğulan uşağı üçün etdikləri şok yaratdı - FOTOLAR
Həyatlarında ilk dəfə paltaryuyan maşın gördülər - MARAQLI
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Abel Məhərrəmovun milyonluq mülklərinin – Siyahısı
Cəmiyyət
"Məktəblərdə dini dərslər keçirilməsə İŞİD-ə qoşulanlar çox olacaq"
Şou-biznes
Xalq artisti FOTOSU ilə izləyicilərini təəccübləndirdi
Müsahibə
“Deputatların çoxunun şəxsi biznesi var, heç maaşa ehtiyacları da yoxdur...”
Cəmiyyət
Abel Məhərrəmovu bitirən konfransdan reportaj - Şeyx və qudası tək oturub (VİDEO)
Həftənin ən çox oxunanları
Xəzər TV rektorun qovulmasının səbəbini açıqladı: Akademiki qara günlər gözləyir - VİDEO
“İsmət Qayıbov vertolyota minəndə Tamerlan Qarayev TƏKİDLƏ ONA DEYİB Kİ...”
"Misir Mərdanov Abel Məhərrəmovun deyil, Bəhram Əsgərovun rektor olmasını istəyirdi"
Bütün Rusiya AYAĞA QALXDI: Nurməhəmmədovdan İBRƏTAMİZ TƏKLİF...
"Abel Məhərrəmovdan sonra islahatçı rektor təyinatı BDU-nu daha tez böhrandan çıxara bilər"
"Başa düşə bilmirəm ki, hansı məntiqlə qadınları 65 yaşda pensiyaya çıxarırıq?"
Abel Məhərrəmovun rektorluq "kitabını bağlayan" SENSASİON SƏBƏB...
“Bu reklama çəkilməklə bir ailə başçısını üç il yarım həbsdən azad etdirdim...” - VİDEO
Ərdoğan yarım milyard dollarlıq ikimərtəbəli təyyarəsi ilə ilk dəfə uçdu - FOTO
“Bizim sevgimiz də, nifrətimiz də, dostluğumuz da, düşmənliyimiz də kişi kimi olub”
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə