Xəbər lenti
23/04/2019 [16:31]:
Paytaxtın ictimai nəqliyyatında çətinliklər yaranıb
23/04/2019 [16:29]:
XİN sazişin vaxtı ilə bağlı açıqlama yaydı
23/04/2019 [16:28]:
Bakı metrosunun 3 aylıq gəliri - 16,6 milyon manat
23/04/2019 [16:25]:
BSU-da “İslamda tolerantlıq” mövzusunda mühazirə keçirilib - FOTOLAR
23/04/2019 [16:24]:
Naxçıvanda orta aylıq əməkhaqqı artıb
23/04/2019 [16:12]:
Bu il Azərbaycana 7978 maşın gətirilib
23/04/2019 [16:08]:
Prezident: "Azərbaycan indi inkişafın yeni mərhələsindədir"
23/04/2019 [16:03]:
MTRŞ Real TV-yə yerüstü yayım üçün lisenziya verib
23/04/2019 [16:02]:
Müsəlman dükan sahibi  satıcının 400 minlik kəsirini bağışladı- İbrətamiz…
23/04/2019 [15:56]:
Bakıdakı şadlıq saraylarının bazarı öldü
23/04/2019 [15:53]:
Frankofoniya həftələrinin yekun konserti “Bakcell”in dəstəyilə keçirilib
23/04/2019 [15:47]:
Sərdar Cəlaloğlu: “Heç kəs müxalifətə rəhbərlik edə bilməz”
23/04/2019 [15:36]:
ADAU-nun rektoru İbrahim Cəfərov Bolqarıstanda səfərdədir
23/04/2019 [15:34]:
"Vətəndaşları narahat edən problemləri həll etməliyik" - İlham Əliyev
23/04/2019 [15:32]:
“İfaçıların səhhətinin üstündə əsirik ki, bu cür problemlər yaşanmasın...”
23/04/2019 [15:22]:
“Formula-1” yarışlarında işıq problemi olmayacaq
23/04/2019 [15:18]:
Ermənilər içməli sudan kütləvi zəhərləndi
23/04/2019 [15:14]:
Millət vəkili əhaliyə verilən təbii qaz limitinin artırılması təklifi ilə çıxış etdi
23/04/2019 [15:12]:
Niyaməddin Orduxanlı ARB TV-nin “Günə Baxış” verlişinin qonağı olub - VİDEO
23/04/2019 [15:01]:
İranın XİN-in başçısı ABŞ-a gedib
23/04/2019 [14:48]:
Rusiyada müflis vətəndaşların sayı 100 mini keçib
23/04/2019 [14:38]:
Fransalı deputat: "Sarı jiletlilər" Azərbaycandakına bənzər islahatlar tələb edirlər"
23/04/2019 [14:38]:
“O, bu gün adını daşıyan məktəbdə təhsil alıb, bir ata kimi mənim üçün ağrılıdır ki..."
23/04/2019 [14:35]:
Nəvələr babalarının kəsdiyi başlara görə təzminat tələb edir: Bütün tarixçilər şokda...
23/04/2019 [14:32]:
ADPU-da "Kitab bilik mənbəyidir" mövzusunda tədbir keçirilib
23/04/2019 [14:24]:
Bakıda məktəbdən 7500 manatlıq oğurluq edildi
23/04/2019 [14:20]:
Gömrükçülər narkotik vasitə aşkarlayıb
23/04/2019 [14:17]:
Nazirlikdən qar uçqununda həlak olan hərbçilərlə bağlı məlumat
23/04/2019 [14:10]:
“Eurovision 2019” təmsilçimizin tanıtım çarxı çəkilib - VİDEO
23/04/2019 [14:08]:
“Biz onun timsalında əsl vətənpərvəri itirmişik”
23/04/2019 [14:07]:
İlham Əliyev vətəndaşlarla görüşdü - FOTOLAR
23/04/2019 [13:56]:
Saakaşvili: "Eybi yox, bir az dözərəm"
23/04/2019 [13:52]:
Qənirə Paşayeva Əhməd bəy Ağaoğluna abidə qoymağa ÇAĞIRDI
23/04/2019 [13:52]:
Yük göndərmə qaydaları dəyişdirilir – Milli Məclis təsdiqlədi
23/04/2019 [13:48]:
Təhsil ekspertləri Ceyhun Bayramovun nazir işlədiyi 365 günə qiymət verdilər...
23/04/2019 [13:45]:
Prezident Mərdəkan-Qala yolunun açılışında oldu
23/04/2019 [13:38]:
Spiker: “Nə üçün müharibəyə çağırış etməliyik?!”
23/04/2019 [13:32]:
“Bizdə bu sahədə vəziyyət ağlamalıdır...”
23/04/2019 [13:30]:
Aqil Abbas İsmayıl Ömərovun müdafiəsinə qalxdı
23/04/2019 [13:24]:
Kəşfiyyat və əks-kəşfiyyat subyektlərinin hərbi qulluqçularının pensiyası artırıldı
23/04/2019 [13:16]:
Bakıda 14 dərəcə isti olacaq
23/04/2019 [13:13]:
“ASAN xidmət”in 108 “Çağrı” mərkəzinə 3 milyonuncu zəng
23/04/2019 [13:09]:
Deputat azərbaycanlı jurnalistlərin Qarabağa getmək təkliflərini qınadı
23/04/2019 [13:07]:
Onlar İTV-nin Yayım Şurasına üzv seçildilər - ADLAR
23/04/2019 [13:06]:
Diaspor Gənclərinin II Yay düşərgəsində iştirak üçün 44 ölkədən 352 nəfər müraciət edib
23/04/2019 [13:05]:
"Bu təxribatçılar dərk etməlidir ki, Mübariz Mənsimov başqa bir ölkənin vətəndaşıdır"
23/04/2019 [13:00]:
Hitler həqiqətən Argentinaya qaçıb? – FTB açıqladı
23/04/2019 [12:56]:
Uçqunda itən hərbçilərimizdən birinin meyiti tapıldı
23/04/2019 [12:54]:
İsmayıllıda qadınları fahişəliyə cəlb edən sahibkar tutulub
23/04/2019 [12:50]:
BMT-dən Azərbaycana qarşı təxribat - Azay Quliyev çağırış etdi
23/04/2019 [12:44]:
Tarixdə iz qoyan 11 dahinin əziyyət çəkdiyi nadir XƏSTƏLİKLƏR
23/04/2019 [12:42]:
Pensiya artımından kənarda qalanların problemi həll edildi
23/04/2019 [12:37]:
“Rusiya Cənubi Qafqazda möhkəmlənməyə çalışır” – Polad qanadların gətirdiyi mesaj...
23/04/2019 [12:36]:
Ümumdünya Kitab Günündə “Nar”dan kənd məktəbinə dəstək - FOTO
23/04/2019 [12:34]:
Millət vəkili BNA-nı quru yuyub yaş sərdi: "Hələ çəkilən ağ boyanın keyfiyyətini demirəm..."
23/04/2019 [12:32]:
Məmmədyarovun bacısı Dünya Kubokuna vəsiqə qazandı
23/04/2019 [12:24]:
Anar Məmmədxanovun anım günüdür
23/04/2019 [12:22]:
Rusiya Ermənistana yeni nəsil qırıcılar göndərir
23/04/2019 [12:20]:
BSU tələbələri Cocuq Mərcanlıda - FOTOLAR
23/04/2019 [12:17]:
Baş redaktorlardan Allahşükür Paşazadə haqqındakı prezident sərəncamına ŞƏRH
23/04/2019 [12:14]:
Generalın qalstukunda gizli kamera –Baş redaktoru necə “ilişdiriblər”…
23/04/2019 [12:09]:
"Tanınmış şəxsiyyətlərlə, dəyər daşıyıcılarıyla cəmiyyət arasında bu qədər sədd yaratmaq olmaz”
23/04/2019 [12:09]:
Bu rayonlar üzrə IX sinif şagirdlərinin buraxılış imtahanının nəticələri açıqlandı –Cavabları necə yoxlamaq olar?
23/04/2019 [12:03]:
Formula 1- ə gələnlərin sayı mitinqdəkilərdən 30 dəfə çoxdur” – Əli Həsənov
23/04/2019 [11:55]:
EQAC layihəsi çərçivəsində növbəti görüşdə ADPU-nun əməkdaşları fəal iştirak ediblər
23/04/2019 [11:47]:
Ramil Usubov yeni idarə rəisi təyin etdi
23/04/2019 [11:36]:
”Sevindirici haldır ki, iki ölkənin gəncliyi qarşılıqlı Vətən sevgisi ilə böyüyürlər”
23/04/2019 [11:31]:
“Formula-1”ə görə bağlanan ərazilərin sakinlərinə tibbi yardım göstərilməsi üçün briqadalar ayrılıb
23/04/2019 [11:29]:
ABŞ-da 1 milyard dollardan çox sərvətə sahib olan Azərbaycanlı kimdir? - MARAQLI
23/04/2019 [11:27]:
İcra başçısının Şəmkirdəki nəhəng biznesi-qızıl balıq, maral və taxıl... -FOTOLAR
23/04/2019 [11:27]:
“Əleyhimizə səsləndirilən fikirlərin hamısı cəfəngiyyatdır, həmin adamların cavabını verəcəm”
23/04/2019 [11:24]:
Bakı meriyası bağça müdirlərinə xəbərdarlıq etdi
23/04/2019 [11:21]:
Çingiz Qənizadə seçiciləri ilə daha bir görüş keçirtdi
23/04/2019 [11:06]:
Fəzail Ağamalı seçiciləri ilə görüşdü
23/04/2019 [11:05]:
FHN matros-xilasedici vəzifəsinə müsabiqə elan etdi
23/04/2019 [10:56]:
Məşhur ifaçı Kılıçdaroğlunu müdafiə etdi
23/04/2019 [10:48]:
Polislərlə hərbçilərə verilən kirayə pulu qaldırıldı
23/04/2019 [10:47]:
İndoneziyada 1500-dən çox məntəqədə təkrar seçkilər keçiriləcək
23/04/2019 [10:42]:
DİM-dən əvvəlki illərin məzunlarına müraciət
23/04/2019 [10:36]:
​Nazarbayev prezidentliyə Tokayevin namizədliyini təklif etdi
Bütün arxiv bir sırada
31/05/2017 [01:06] - Araşdırma - ( 4367 dəfə baxılıb)

Nizami və Füzulinin görkəmi nəyə əsasən müəyyən edilib?- DAÄžILAN MİF






Kinorejissor Vaqif Mustafayevin  “Fransız” filmində maraqlı bir epizod var: cılız, bəstəboy bir kişi  (Arif Qasımov) guya, ölərək o dünyaya düşən Atabalaya (Yaşar Nuri) yaxınlaşaraq özünü Dədə Qorqud kimi təqdim edir. Atabala gülərək “heç belə də Dədə Qorqud olar?” soruşur. Cavab özünü çox gözlətmir. Sısqa kişi “Sən bəyəm Dədə Qorqudu görmüsən?” deyə haqlı bir sual verir. Rejissor burada çox incə bir ştrixi acı yumorla yaradıb. Bu cavab əslində, təxəyyülə hücum idi. Cılız, bəstəboy kişinin o sualı verməsi Atabalanın beynindəki Dədə Qorqud portretini darmadağın etdi. 
Bu gün biz də bir çox tarixi qəhrəmanların, orta əsrlərdə yaşamış şair, filosof, alimlərin əsl portretini görməmişik. Bu, heç mümkün də deyil. Çünki rəssamlar tərəfindən çəkilməyib, yalnız XIX əsrin sonlarında meydana gələn fotonun yaddaşına da təbii ki, köçürülməyib. Onların məlum portretləri ya birbaşa təxəyyül hesabına, ya da həmin qəhrəmanların xarici görkəmini əks etdirən tarixi qeydlər sayəsində çəkilib.

Moderator.az təqdim edəcəyi yazıda üç böyük Azərbaycan mütəfəkkirinin- Nizami Gəncəvi, Məhəmməd Füzuli və Şah İsmayıl Xətai-portretlərinin yaranma tarixçəsindən danışacaq. Öncə başlayaq, intibah dövr Şərq mədəniyyətinin ən güclü nümayəndəsi Nizami Gəncəvidən....

 1939-cu ildə Azərbaycan SSR Mərkəzi Komitəsi tərəfindən Nizami Gəncəvinin 800 illik yubileyinin keçirilməsi qərara alınır. Amma bu yubileydə N.Gəncəvini əyani surətdə canlandıracaq hər hansı bir şəkil olmur. Belə olan halda müsabiqə elan olunur. Tarixçilər, ədəbiyyatşunaslar, rəssamlar işə cəlb olunurlar və Nizami Gəncəvinin portreti çəkilir.
Nizamişünas Yevgeniy Bertels, filosof Heydər Hüseynov, ədəbiyyatşünas Həmid Araslı Nizaminin xarici görünüşünün təxminən necə olduğunu dedikdə, dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyov belə bir ideya irəli sürür, təklif edir və deyir: - “Ağcabədidə siz dediyiniz parametrlərdə və sifət cizgiləri tam uyğun gələn bir axund var, onu tanıyıram”.
Həmin axundu Tarix və Diyarşünaslıq Muzeyindən alınmış geyimlərlə geyindirdikdən sonra Qəzənfər Xalıqov həmin axunda baxaraq Nizami Gəncəvinin portretini yaradır və müsabiqənin qalibi olur. Beləcə dahi şair N. Gəncəvinin o gündən bu günədək hər yerdə istifadə olunan portreti yaranır.

Related image

Haqqında danışacağımız  ikinci  portret isə Məhəmməd Füzuliyə aiddir. Füzulinin də portreti yubileyi ərəfəsində yaranıb. Onu canlandıracaq heç bir portret olmadığından yenidən müsabiqə elan edilir. Dahi Şərq mütəfəkkirinin daş portretini hazırlamaq çox ciddi iş olduğundan kimsə bu işi tam olaraq yerinə yetirə bilmir. Amma Şərq fəlsəfəsinin və klassik ədəbiyyatın vurğunu olan Fuad Əbdürrəhmanov  ilkə imza atır və heykəltəraşlıq tarixində Füzulinin ilk heykəlini hazırlayır. Həmin heykəl barədə daha doğrusu, heykəl olaraq bizə müdriklik mücəssəməsi kimi görünən nurani qoca portretinin necə yaranması barədə bəzi maraqlı fərziyyələr var. 

Belə ki, heykəltəraş Fuad Əbdürrəhmanov Füzuli obrazını yaratmaqda çətinlik çəkirmiş və bu səbəbdən də işləri gecikdirmək məcburiyyətində qalır. Ona bir xeyli portret təqdim olunsa da, rəssam-heykəltaraş təsəvvür etmək istədiyi Füzulini görə bilmir. Bu, onu çox məyus edir. Amma bir gecə yuxudan qəflətən ayılan rəssam hər zaman yaxınlıqdakı masanın üzərində saxladığı plastilinlə bir obraz hazırlayır. Sən demə, həmin vaxt yuxuda bir pirani qoca ona yaxınlaşaraq deyir: “Axtardığın insan mənəm”. 
Məhz bundan sonra heykəltəraş əsl Füzuli heykəlini hazırlaya bilir. Hazırda həmin heykəl Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat Muzeyinin fasadında ucalan 6 heykəldən birincisidir.
Beləcə Füzulinin portreti də yaranır...

Sonda isə növbəti böyük mütəfəkkir Xətainin portretinin yaranma tarixindən danışaq.
Bu gün hamımızın kitablarda, albomlarda, müxtəlif mənbələrdə gördüyümüz, sırf Qızılbaşlara xas olan papaqlı portretinin müəllifi isə naməlum florensiyalı rəssamdır.
O zaman, yəni XVI əsrin əvvəllərində venesiyalılar Səfəvilər dövləti ilə yaxın münasibətinə görə çox fərqlənirdilər. Oradan Səfəvilərin Təbrizdəki sarayına tacirlər, sənətkarlar və elçi qismində diplomatlar gələrdi. Avropada Şah İsmayılın şəxsiyyəti, onun vizual görkəmi haqqında ilk rəy yaradan şəxslər də elə Venesiya tacirləri olub.  

Image result for Xətai
 
Venesiyadan olan bir tacir 1518-ci ildə yol qeydlərində özünün Şah İsmayılla Təbrizdəki görüşlərini belə xatırlayır və onu bu cür xarakterizə edir:
“İndi onun 31 yaşı var. Ortaboylu, olduqca gözəl və mərd bir kişidir. Saqqalını qırxır, bığ saxlayır. Ona qız kimi vurulmaq olar. Solaxay olsa da bütün əmirlərdən güclüdür. Oxatma məşqləri zamanı, adətən musiqi çaldırır. Rəqsi çox sevir və rəqqasələr oynayarkən ayaqlarını yerə döyərək, İsmayıla həsr olunan mahnılar da oxuyurlar.

O, hər gün əmirlərlə oxatma yarışları keçirmək üçün meydana çıxır və həmişə də günün qaliblərinə mükafatlar verir. Bu yarışlar vaxtı onun şərəfinə çalıb-oxuyur, rəqs edirlər. Bu sufi öz təbəələri, xüsusilə də əsgərlər tərəfindən sevilir və pərəstiş olunur. Onun əsgərlərindən bir çoxu döyüşə yalın əllə-dəbilqə və zirehsiz girirlər, onlar əmindirlər ki, İsmayıl onları döyüşdən salamat çıxaracaq”.
Böyük ehtimala əsasən, həmin tacir qrupu ilə eyni vaxtda Şah İsmayılın sarayına gələn və adı hələ də naməlum qalan rəssamlardan biri onun portretini çəkir. Bu gün Xətaini necə təsəvvür ediriksə və necə görürüksə burada həmin portretin çox böyük rolu var.
Həm də Xətaininin portretini Nizami və Füzulinin portretindən fərqləndirən əsas cəhət budur ki, o ehtimallar əsasında yox, konkret olaraq obyektin (Xətainin) real siması əsasında çəkilib.    
XVI əsrin əvvəllərində çəkilən həmin portret hazırda Venesiyada yerləşən Uffitsi muzeyində saxlanılır. İtaliyanın nüfuzlu Mediçi ailəsi tərəfindən inşa edilən muzeyin ilk eksponatlarından biri də elə Şah İsmayıl portreti olub.
Toksana hersoqu I Kosimo Mediçi üçün 1560-cı illərdə ofis kimi tikilməyə başlanan sarayın memarı isə dünyada incəsənət tarixinin  əsasını qoyan Corco Vasari olub. 


Elmin Nuri

Baş redaktorlardan Allahşükür Paşazadə haqqındakı prezident sərəncamına ŞƏRH
İcra başçısının Şəmkirdəki nəhəng biznesi-qızıl balıq, maral və taxıl... -FOTOLAR
14 ildir bu at hər gün şəhərdə tək gəzir - FOTOLAR
Ağalar Vəliyev daha 30 seçicisini Məşhəd ziyarətinə göndərdi - FOTOLAR
İstanbul seçkisi yenidən sual altında - YSK hər an Türkiyəni şoka salan qərar verə bilər...
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Müsəlman dükan sahibi  satıcının 400 minlik kəsirini bağışladı- İbrətamiz…
Cəmiyyət
“İfaçıların səhhətinin üstündə əsirik ki, bu cür problemlər yaşanmasın...”
Mədəniyyət
“Biz onun timsalında əsl vətənpərvəri itirmişik”
Cəmiyyət
“Əleyhimizə səsləndirilən fikirlərin hamısı cəfəngiyyatdır, həmin adamların cavabını verəcəm”
Cəmiyyət
Ağalar Vəliyevin ölkə təhsilinə göstərdiyi dəstək əlahəzrət rəqəmlərin dili ilə...
Həftənin ən çox oxunanları
Ukraynanın yeni birinci xanımı: Yelena Zelenskaya kimdir? (FOTOLAR)
Ermənilər Aprel savaşı haqda cizgi filmi də çəkdi...-FOTO+VİDEO
“Qarabağ Ermənistanla birləşməlidir” – Prezidentliyə namizəddən sərsəm bəyanat
“Gənc qızları rayonlardan Bakıya gətirib fahişəliyə cəlb edirlər” - Həyəcan təbili...
Kəndin imamı evə ikinci arvad gətirdi, mərəkə qopdu - Davanın GÖRÜNTÜLƏRİ - VİDEO
Direktorun təcavüz etdiyi tələbə yandırıldı - DƏHŞƏT...
“A.Mamikonyan və qrupu 1997-ci ildə Xətai metrosu yaxınlığında  yaşayıb və...” 
"İran fəlakət qarşısında- Azərbaycana da böyük təhlükə var..."
""Space"in rəhbəri heç olmazsa öz kanalına baxırmı, bu, söyüşdən də pisdir" - QALMAQAL
"Bu millət erməniyə necə qalib gələ bilər?" - Millət vəkilindən həyəcan təbili...
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)
e-mail: [email protected]