Xəbər lenti
21/01/2019 [16:22]:
Səməd Seyidov yenidən AŞPA-nın vitse-prezidenti seçildi
21/01/2019 [16:19]:
Mehman Hüseynov Prezidentə müraciət etdi
21/01/2019 [16:16]:
AŞPA üzvlərinin 2019-cu il üçün səlahiyyətləri təsdiq edildi
21/01/2019 [16:15]:
AŞPA-nın sədri seçildi
21/01/2019 [16:10]:
Kirayənişin ev sahibini küt alətlə vurdu
21/01/2019 [16:08]:
“Məhəmməd  rüşvət alır!..”  –Əməllərimiz adlarımıza uyğundurmu?..
21/01/2019 [16:03]:
Sürücülərin nəzərinə! - BNA müraciət etdi
21/01/2019 [16:00]:
Elnarənin açıqlaması ətrafında qalmaqal bitmir - "Müğənnilik nə vaxtdan eyib peşə olub?"
21/01/2019 [15:58]:
“Bu qanun muğam sənətimizin inkişafına, mədəniyyətimizin təbliğinə təkan verəcək”
21/01/2019 [15:47]:
Ötən il Gürcüstan Azərbaycana 98 mln. dollar dəyərində siqaret satıb
21/01/2019 [15:35]:
Adamın diriykən Ruhu yoxdusa, öləndən sonra necə yarana bilər...?
21/01/2019 [15:25]:
ADP İdarə Heyətinin növbəti toplantısı keçirildi
21/01/2019 [15:13]:
Dünya ədəbiyyatında yer alan və ən çox oxunan şairlər - SİYAHI
21/01/2019 [15:09]:
ADNSU-nun rektoru Azərbaycan nümayəndə heyətinin tərkibində İsraildə işgüzar səfərdədir
21/01/2019 [15:00]:
Bu məşhurlar qrafiklə sekslə məşğul olur - Cədvəl intimi müntəzəmləşdirirmiş...
21/01/2019 [15:00]:
Rektor: “Şəhidlərin xatirəsi UNEC-də daim ehtiramla yad edilir, əziz tutulur”
21/01/2019 [14:52]:
Aİİ-də imtahan sessiyasının gedişatını müşahidə etmək məqsədilə mediatur təşkil olundu
21/01/2019 [14:50]:
“Vikipediya”da məşhur bəstəkar Elza İbrahimova haqqında 8 dildə məqalə yaradıldı
21/01/2019 [14:47]:
Həbsdə olan erməni general Fransaya getmək istəyir
21/01/2019 [14:40]:
101 dövlət əmlakı özəlləşdirilir
21/01/2019 [14:37]:
Evdən qızıl və pul oğurlayan şəxs tutuldu
21/01/2019 [14:35]:
Azərbaycanda yeni diaspor saytı fəaliyyətə başladı
21/01/2019 [14:34]:
Şəfiqə Axundovanın anadan olmasından 95 il ötür
21/01/2019 [14:33]:
İrandan Azərbaycana narkotik keçirilməsinin qarşısı alındı
21/01/2019 [14:29]:
Məmur olmaq istəyənlərin NƏZƏRİNƏ
21/01/2019 [14:28]:
Doğmaları şəhid olan məşhurlar - Gülüstan, Elariz, Nadir...
21/01/2019 [14:26]:
Ucarda yeniyetmə qız qaçırılıb - "Bizə ev və maşın təklif edirlər ki, şikayətimizi geri götürək"
21/01/2019 [14:15]:
Nəsiminin “Hüseyni” təxəllüsü ilə yazdığı şeirləri aşkar edildi
21/01/2019 [14:01]:
Erməni yazıçı heç vaxt olmayan “ermənilərin Bakı qətliamı”na görə dünyanı ayağa qaldırır...
21/01/2019 [13:53]:
Mehriban Xanlarova anası üçün göz yaşı tökdü - VİDEO
21/01/2019 [13:34]:
60 ölkənin dövlət başçısı Davos Forumuna toplaşır
21/01/2019 [13:26]:
Qatı duman Heydər Əliyev Beynəlxalq Hava Limanının işinə təsir edib?
21/01/2019 [13:25]:
"Kriminal aləmdən bəhs edən kitabların nəşri sahəsində nəzarətsizlik var...” - EKSPERT
21/01/2019 [13:23]:
Gürcüstanın Azərbaycana borcu azalıb
21/01/2019 [12:57]:
Gənc ifaçı Narananın yeni klipi təqdim edilir – VİDEO
21/01/2019 [12:45]:
Dəmir yolları zolağı boyunca yeni fiber-optik infrastrukturun tikintisinə başlanıldı
21/01/2019 [12:43]:
Ermənistanda azərbaycanlıya 10 il həbs cəzası verilib
21/01/2019 [12:40]:
Abituriyentlərin NƏZƏRİNƏ: Yeni qəbul modelinə uyğun olaraq sınaq imtahanı keçiriləcək
21/01/2019 [12:29]:
"Təəssüflər ki, vətənpərvərlik mahnılarına ayrılan efir vaxtı kifayət deyil" - Xalq artisti
21/01/2019 [12:21]:
“O, böyük əsərlərin müəllifi olmaqla yanaşı, həm də sinəsi dağlı bir qadın idi...”
21/01/2019 [12:09]:
“Onlar zəifdirlər və qorxurlar...”
21/01/2019 [11:57]:
Aynişan kədərləndi: "Anam 7 il yataqda mübarizə apardı"
21/01/2019 [11:54]:
“Xaricdəki alimlərimizin Vətənə geri dönməsinə inanmıram, çünki...” - ABŞ-dakı soydaşımız
21/01/2019 [11:44]:
Antarktidada sirli orqanizmlər aşkarlandı
21/01/2019 [11:43]:
Nazir: "Çexiya şirkətləri Bakı-Tbilisi-Qars ilə yükdaşımalara maraq göstərir"
21/01/2019 [11:43]:
Texnoloji fəsadlar və ya AİLƏLƏRİ DAĞIDAN YENİLİK
21/01/2019 [11:41]:
ADNSU-nun “Azneft” ŞHK komandası ölkəmizi KiViN-2019 beynəlxalq festivalında təmsil edir
21/01/2019 [11:34]:
“Coşqun ofisiant, mən satıcı işləyir, Azər Axşam və Rafael klounluq edirdi” - Bir qrupun MƏZUNLARI - FOTOLAR
21/01/2019 [11:22]:
İki gün keçirilməyən dərslər necə tənzimlənəcək? - AÇIQLAMA
21/01/2019 [11:03]:
Şəhid polkovnikin şəhadətindən bir il ötür - FOTOLAR
21/01/2019 [10:58]:
Xalq şairinin oğlu: “Doğum günü məsələsinə fikir verən adam deyildi...”
21/01/2019 [10:55]:
Röyanın 20 Yanvar paylaşımına da söz tapdılar, müğənni susdurdu - FOTO
21/01/2019 [10:47]:
Son iki günün “yol terroru”: 7 qəza, 2 ölü, 12 yaralı
21/01/2019 [10:45]:
Vaşinqtonda yanğın aparıcı telekanalların studiyalarına ziyan vurub
21/01/2019 [10:43]:
Gəncədə “20 Yanvar” faciəsi şəhidlərinin xatirəsi anıldı -FOTOLAR
21/01/2019 [10:35]:
Azərbaycanda 3 Ermənistan vətəndaşı   “Niva” ilə  çaya düşüb öldü-FOTO-Yenilənib
21/01/2019 [10:31]:
"20 Yanvar xalqımızın qəhrəmanlıq və birlik günüdür"
21/01/2019 [10:29]:
“Güzəştli mənzil” sistemində YENİLİKLƏR
21/01/2019 [10:15]:
Bu günün HAVASI
21/01/2019 [10:08]:
Mustafa Abbasbəyli nazir müşaviri təyin edilib
21/01/2019 [10:02]:
Ermənilər kəndlərimizi atəşə tutdu
21/01/2019 [09:55]:
Amerikada yaşayan azərbaycanlı ailə...
21/01/2019 [09:43]:
Manat yeni həftəyə bu MƏZƏNNƏ ilə başladı
21/01/2019 [09:41]:
Novruz Novruzlu bu gün anılacaq: “Qısa film və səhnəciklər oynanılacaq”
21/01/2019 [09:34]:
Bu ilin ilk Ay tutulması baş verdi
21/01/2019 [09:30]:
Firuz Mustafanın anası vəfat edib
21/01/2019 [09:27]:
Azərbaycan hakerləri minlərlə erməni  profil və ünvanını sındırdı...
21/01/2019 [09:24]:
Milli Məclisin deputatları Strasburqdadır - AŞPA sessiyası BAŞLAYIR
21/01/2019 [08:43]:
Mollalar məscidlərarası voleybol yarışı təşkil etdi – İbrətamiz...- FOTO
21/01/2019 [07:59]:
"Söyüş  möminə yaraşmaz, amma lənət –zalımla mübarizə vasitəsidir..."
20/01/2019 [22:09]:
20 Yanvar Şəhidləri Qətərdə anıldı - FOTOLAR
20/01/2019 [21:26]:
Kraliçanın 97 yaşlı əri cəzalandırıla bilər
20/01/2019 [20:49]:
İnkişaf etməməyin çox ciddi bir səbəbi
20/01/2019 [20:31]:
8 BMT sülhməramlısı öldürüldü
20/01/2019 [20:21]:
Ehtiyatlı olun, evdən çıxmayın - Tramp amerikalılara səsləndi
20/01/2019 [20:19]:
“Azərbaycanın ağrı-acısını heç vaxt unutmayacağıq”
20/01/2019 [20:07]:
Kişilər qalın qaşlı qadınları bəyənir -ARAŞDIRMA
20/01/2019 [19:56]:
Parisdə 20 Yanvar münasibəti ilə ADR nümayəndələrinin məzarları ziyarət edilib
20/01/2019 [19:55]:
Antalyada şəhidlərimiz anıldı - "Qəbələ"nin oyununda
20/01/2019 [19:53]:
DİN bu gün Şəhidlər xiyabanında baş vermiş insidentə münasibət bildirib
Bütün arxiv bir sırada
31/05/2017 [01:06] - Araşdırma - ( 4223 dəfə baxılıb)

Nizami və Füzulinin görkəmi nəyə əsasən müəyyən edilib?- DAÄžILAN MİF






Kinorejissor Vaqif Mustafayevin  “Fransız” filmində maraqlı bir epizod var: cılız, bəstəboy bir kişi  (Arif Qasımov) guya, ölərək o dünyaya düşən Atabalaya (Yaşar Nuri) yaxınlaşaraq özünü Dədə Qorqud kimi təqdim edir. Atabala gülərək “heç belə də Dədə Qorqud olar?” soruşur. Cavab özünü çox gözlətmir. Sısqa kişi “Sən bəyəm Dədə Qorqudu görmüsən?” deyə haqlı bir sual verir. Rejissor burada çox incə bir ştrixi acı yumorla yaradıb. Bu cavab əslində, təxəyyülə hücum idi. Cılız, bəstəboy kişinin o sualı verməsi Atabalanın beynindəki Dədə Qorqud portretini darmadağın etdi. 
Bu gün biz də bir çox tarixi qəhrəmanların, orta əsrlərdə yaşamış şair, filosof, alimlərin əsl portretini görməmişik. Bu, heç mümkün də deyil. Çünki rəssamlar tərəfindən çəkilməyib, yalnız XIX əsrin sonlarında meydana gələn fotonun yaddaşına da təbii ki, köçürülməyib. Onların məlum portretləri ya birbaşa təxəyyül hesabına, ya da həmin qəhrəmanların xarici görkəmini əks etdirən tarixi qeydlər sayəsində çəkilib.

Moderator.az təqdim edəcəyi yazıda üç böyük Azərbaycan mütəfəkkirinin- Nizami Gəncəvi, Məhəmməd Füzuli və Şah İsmayıl Xətai-portretlərinin yaranma tarixçəsindən danışacaq. Öncə başlayaq, intibah dövr Şərq mədəniyyətinin ən güclü nümayəndəsi Nizami Gəncəvidən....

 1939-cu ildə Azərbaycan SSR Mərkəzi Komitəsi tərəfindən Nizami Gəncəvinin 800 illik yubileyinin keçirilməsi qərara alınır. Amma bu yubileydə N.Gəncəvini əyani surətdə canlandıracaq hər hansı bir şəkil olmur. Belə olan halda müsabiqə elan olunur. Tarixçilər, ədəbiyyatşunaslar, rəssamlar işə cəlb olunurlar və Nizami Gəncəvinin portreti çəkilir.
Nizamişünas Yevgeniy Bertels, filosof Heydər Hüseynov, ədəbiyyatşünas Həmid Araslı Nizaminin xarici görünüşünün təxminən necə olduğunu dedikdə, dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyov belə bir ideya irəli sürür, təklif edir və deyir: - “Ağcabədidə siz dediyiniz parametrlərdə və sifət cizgiləri tam uyğun gələn bir axund var, onu tanıyıram”.
Həmin axundu Tarix və Diyarşünaslıq Muzeyindən alınmış geyimlərlə geyindirdikdən sonra Qəzənfər Xalıqov həmin axunda baxaraq Nizami Gəncəvinin portretini yaradır və müsabiqənin qalibi olur. Beləcə dahi şair N. Gəncəvinin o gündən bu günədək hər yerdə istifadə olunan portreti yaranır.

Related image

Haqqında danışacağımız  ikinci  portret isə Məhəmməd Füzuliyə aiddir. Füzulinin də portreti yubileyi ərəfəsində yaranıb. Onu canlandıracaq heç bir portret olmadığından yenidən müsabiqə elan edilir. Dahi Şərq mütəfəkkirinin daş portretini hazırlamaq çox ciddi iş olduğundan kimsə bu işi tam olaraq yerinə yetirə bilmir. Amma Şərq fəlsəfəsinin və klassik ədəbiyyatın vurğunu olan Fuad Əbdürrəhmanov  ilkə imza atır və heykəltəraşlıq tarixində Füzulinin ilk heykəlini hazırlayır. Həmin heykəl barədə daha doğrusu, heykəl olaraq bizə müdriklik mücəssəməsi kimi görünən nurani qoca portretinin necə yaranması barədə bəzi maraqlı fərziyyələr var. 

Belə ki, heykəltəraş Fuad Əbdürrəhmanov Füzuli obrazını yaratmaqda çətinlik çəkirmiş və bu səbəbdən də işləri gecikdirmək məcburiyyətində qalır. Ona bir xeyli portret təqdim olunsa da, rəssam-heykəltaraş təsəvvür etmək istədiyi Füzulini görə bilmir. Bu, onu çox məyus edir. Amma bir gecə yuxudan qəflətən ayılan rəssam hər zaman yaxınlıqdakı masanın üzərində saxladığı plastilinlə bir obraz hazırlayır. Sən demə, həmin vaxt yuxuda bir pirani qoca ona yaxınlaşaraq deyir: “Axtardığın insan mənəm”. 
Məhz bundan sonra heykəltəraş əsl Füzuli heykəlini hazırlaya bilir. Hazırda həmin heykəl Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat Muzeyinin fasadında ucalan 6 heykəldən birincisidir.
Beləcə Füzulinin portreti də yaranır...

Sonda isə növbəti böyük mütəfəkkir Xətainin portretinin yaranma tarixindən danışaq.
Bu gün hamımızın kitablarda, albomlarda, müxtəlif mənbələrdə gördüyümüz, sırf Qızılbaşlara xas olan papaqlı portretinin müəllifi isə naməlum florensiyalı rəssamdır.
O zaman, yəni XVI əsrin əvvəllərində venesiyalılar Səfəvilər dövləti ilə yaxın münasibətinə görə çox fərqlənirdilər. Oradan Səfəvilərin Təbrizdəki sarayına tacirlər, sənətkarlar və elçi qismində diplomatlar gələrdi. Avropada Şah İsmayılın şəxsiyyəti, onun vizual görkəmi haqqında ilk rəy yaradan şəxslər də elə Venesiya tacirləri olub.  

Image result for Xətai
 
Venesiyadan olan bir tacir 1518-ci ildə yol qeydlərində özünün Şah İsmayılla Təbrizdəki görüşlərini belə xatırlayır və onu bu cür xarakterizə edir:
“İndi onun 31 yaşı var. Ortaboylu, olduqca gözəl və mərd bir kişidir. Saqqalını qırxır, bığ saxlayır. Ona qız kimi vurulmaq olar. Solaxay olsa da bütün əmirlərdən güclüdür. Oxatma məşqləri zamanı, adətən musiqi çaldırır. Rəqsi çox sevir və rəqqasələr oynayarkən ayaqlarını yerə döyərək, İsmayıla həsr olunan mahnılar da oxuyurlar.

O, hər gün əmirlərlə oxatma yarışları keçirmək üçün meydana çıxır və həmişə də günün qaliblərinə mükafatlar verir. Bu yarışlar vaxtı onun şərəfinə çalıb-oxuyur, rəqs edirlər. Bu sufi öz təbəələri, xüsusilə də əsgərlər tərəfindən sevilir və pərəstiş olunur. Onun əsgərlərindən bir çoxu döyüşə yalın əllə-dəbilqə və zirehsiz girirlər, onlar əmindirlər ki, İsmayıl onları döyüşdən salamat çıxaracaq”.
Böyük ehtimala əsasən, həmin tacir qrupu ilə eyni vaxtda Şah İsmayılın sarayına gələn və adı hələ də naməlum qalan rəssamlardan biri onun portretini çəkir. Bu gün Xətaini necə təsəvvür ediriksə və necə görürüksə burada həmin portretin çox böyük rolu var.
Həm də Xətaininin portretini Nizami və Füzulinin portretindən fərqləndirən əsas cəhət budur ki, o ehtimallar əsasında yox, konkret olaraq obyektin (Xətainin) real siması əsasında çəkilib.    
XVI əsrin əvvəllərində çəkilən həmin portret hazırda Venesiyada yerləşən Uffitsi muzeyində saxlanılır. İtaliyanın nüfuzlu Mediçi ailəsi tərəfindən inşa edilən muzeyin ilk eksponatlarından biri də elə Şah İsmayıl portreti olub.
Toksana hersoqu I Kosimo Mediçi üçün 1560-cı illərdə ofis kimi tikilməyə başlanan sarayın memarı isə dünyada incəsənət tarixinin  əsasını qoyan Corco Vasari olub. 


Elmin Nuri

Adamın diriykən Ruhu yoxdusa, öləndən sonra necə yarana bilər...?
"Kriminal aləmdən bəhs edən kitabların nəşri sahəsində nəzarətsizlik var...” - EKSPERT
Kişilər qalın qaşlı qadınları bəyənir -ARAŞDIRMA
Məşhur milyarder 3 dollarlıq hamburger üçün sıra gözlədi - MARAQLI... +FOTO
600 il 3 qitəyə hökmranlıq etmiş imperiya: Hansı ölkələri neçə il idarə edib + SİYAHI
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Maraqlı
Bu məşhurlar qrafiklə sekslə məşğul olur - Cədvəl intimi müntəzəmləşdirirmiş...
Gündəm
Erməni yazıçı heç vaxt olmayan “ermənilərin Bakı qətliamı”na görə dünyanı ayağa qaldırır...
Cəmiyyət
20 yanvar...
Maraqlı
Ər tapa bilmələri üçün qızlara məcburən yemək yedizdirilir
Maraqlı
“Mona Liza”nı dünyanın məşhur sənət əsəri edən nədir?
Həftənin ən çox oxunanları
Bakıda gözlənilən tornado Elman Rüstəmovla Əhməd Əhmədzadəni Londondan vurdu - FOTOLAR
Bakıda dəhşətli qəza: "Mazda" 2 ayın gəlinini vurub öldürdü - FOTOLAR 18+
Bu ölkədən idxal olunan 7 ərzağı başınıza silah dirəsələr də YEMƏK OLMAZ!!!
“Sabah ölkədə elə proseslər baş verə bilər ki, eşidəndə adamın tükləri biz-biz olar...”
Xalqı hansı sülhə hazırlayırlar? - Təhlükə başımızın üstündədir, yoxsa...?
Putin Paşinyanı qucaqlayır, Lukaşenko İrəvan yolçuluğunda... - Bəs biz nəyi gözləyirik?
Soydaşlarımız Moskvada "Vı, pustoy narod" sözlərinə etiraza toplaşır - SON XƏBƏR... + VİDEO
Ucarda dəhşət: 16 yaşlı qız qaçırılıdı, zorlandı, sonra ailəsinə qaytarıldı - VİDEO
"Nənəm erməniyə ərə gedə bilməzdi..." - Həcərin nəticəsi
Şəhər meri 30 il kirayədə yaşayan süpürgəçiyə ev verdi-İbrətamiz- FOTOLAR  
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə