Xəbər lenti
21/02/2018 [14:57]:
Azərbaycanda valyuta satışı kəskin azalıb
21/02/2018 [14:52]:
Heyvanlara pasport veriləcək...
21/02/2018 [14:50]:
Ərdoğanın “Cümhur”una qarşı Akşənərin “12-lər”i -Türkiyədə seçki
21/02/2018 [14:48]:
Rusiya kriminal avtoritetləri ölkədən qovur
21/02/2018 [14:47]:
Səməd Səmədov: "Rihanna və Cennifer yarım milyon versələr, duet oxuyaram"
21/02/2018 [14:47]:
"SOCAR Trading"dən Londonda Beynəlxalq Neft Həftəsi çərçivəsində uğurlu tədbir - VİDEO
21/02/2018 [14:33]:
Bu post hansı səbəbdən 4 aydır boş qalıb? OLMAYA...
21/02/2018 [14:29]:
AFFA baş məşqçiyə ağır cəza verdi
21/02/2018 [14:28]:
Azərbaycan-İordaniya iqtisadi əlaqələri müzakirə edildi
21/02/2018 [14:27]:
Rəşad Sadiqov azarkeşləri təhqir etdi, 3 oyunluq cəzalandı
21/02/2018 [14:25]:
Türkiyə əhalisinin 100 milyonu keçəcəyi gözlənilir
21/02/2018 [14:17]:
13 gün əvvəl evdən qaçan gəlinin ANASI: "Qızım dəli deyil, xəstə deyil evdən qaça"
21/02/2018 [14:13]:
Sabiq nazirin axtarışda olan qohumuna HÖKM OXUNDU
21/02/2018 [14:12]:
ADNSU-da doktorantların seminarı keçirildi
21/02/2018 [14:07]:
Əsəd qüvvələri Afrinə girib - İDDİA
21/02/2018 [14:00]:
Sabahdan Bakıda birinci sənəd qəbuluna başlanılır
21/02/2018 [13:56]:
Klassik pedaqoji irsə və müasir tendensiyalara nə dərəcədə yiyələnmişik?
21/02/2018 [13:50]:
Bakıda qadını sevgilisi ilə şantaj edən şəxsə AĞIR CƏZA TƏLƏBİ
21/02/2018 [13:46]:
Mədət Quliyevin ailəsində sevinc: yeni övladı oldu - FOTO
21/02/2018 [13:37]:
Bakı Slavyan Universiteti tarixi yubileylər ərəfəsində
21/02/2018 [13:36]:
Cümhuriyyət parlamentində bahalaşmaya qarşı üsyan: ”Buğda gah qalxır, gah düşür”
21/02/2018 [13:32]:
ABŞ səfiri: "Münaqişənin həllinə sadiqik"
21/02/2018 [13:30]:
Sosial şəbəkələrdə bu bu tip statusları qətiyyən paylaşmayın - 5 MƏSƏLƏ
21/02/2018 [13:29]:
Devalvasiyanın 3-cü İLİ: Azərbaycanın qazandıqları və itirdikləri
21/02/2018 [13:13]:
UNEC dünyanın 250 aparıcı universiteti ilə bir sırada
21/02/2018 [12:58]:
ADP prezident seçkiləri ilə bağlı bəyənat yaydı
21/02/2018 [12:53]:
Türk gəmiləri döyüş vəziyyətinə gətirildi: Prezident təcili...
21/02/2018 [12:50]:
Oğuz Gəncləri ilə deputatın daha bir görüşü baş tutdu
21/02/2018 [12:50]:
Ukraynanın borcu 2 trilyona qalxdı
21/02/2018 [12:41]:
Nazillidə Qarabağ parkı və Xocalı soyqırımı abidəsinin açılışı oldu - FOTOLAR
21/02/2018 [12:39]:
İlham Əliyev İranın müdafiə naziri ilə görüşdü
21/02/2018 [12:38]:
Tarkan kökəlib bu hala düşdü - Foto
21/02/2018 [12:37]:
DİM imtahanda iştirak edən və uğur qazananların yaş intervalını açıqladı
21/02/2018 [12:36]:
“Bu, Fransanı ciddi narahat etməlidir” - XİN-dən açıqlama
21/02/2018 [12:34]:
Həcc ziyarəti üçün bəzi şərtlər dəyişdirildi
21/02/2018 [12:24]:
Azərbaycan sərhədlərində MÜHARİBƏ BAŞLAYIR – Ağ Ev tarixini ELAN ETDİ
21/02/2018 [12:20]:
Azərbaycan bu şəxsi beynəlxalq axtarışa verdi
21/02/2018 [12:10]:
23 mindən çox şəxsin Prezident təqaüdü artırılıb
21/02/2018 [12:09]:
Tehranda eyni iğtişaş, eyni eyni koordinat...
21/02/2018 [12:01]:
Abituriyentlər üçün layihə – “Bir günlük tələbə”
21/02/2018 [11:59]:
Ceki Çandan azərbaycanlı məşhura hədiyyə...
21/02/2018 [11:42]:
“Bütün səhiyyə ocaqlarında infeksiyalarla mübarizə gücləndirilməlidir”
21/02/2018 [11:40]:
Ərdoğana təhdid: "Akşənər 300 siyasətçini topladı"
21/02/2018 [11:38]:
Əsəd öz xalqını bombalayır - 24 saatda 20 uşaq...+Video
21/02/2018 [11:28]:
Təqaüdlərin artımı üçün 1.9 milyon manat ayrılacaq
21/02/2018 [11:09]:
Abdin Fərzəliyev sakinlərlə növbəti səyyar qəbul keçirdi
21/02/2018 [11:05]:
"Türkiyəsiz Suriyanın gələcək dizaynı mümkün deyil..." - Ermənişünas alim
21/02/2018 [11:00]:
Türkiyədə saxta professor həbs edildi: Azərbaycan Universitetini "bitirib"
21/02/2018 [10:58]:
Tənzilə Rüstəmxanlı müğənni kürəkəni haqda: "Qızımı ona vermək istəmirdim"
21/02/2018 [10:56]:
Lənkəranski atasının qatilini məhkəmədə hansı sözə görə güllələmişdi?- İyirmi bir yaşlı gəncin beş illik qisas arzusu...
21/02/2018 [10:54]:
“Survivor”dan uzaqlaşdırıldı - Vəziyyəti ağırdır
21/02/2018 [10:51]:
Çingiz müəllimin reaksiyasının doğurduğu məyusluq - Ərəstun Oruclu yazır
21/02/2018 [10:41]:
Azərbaycanda çay məcrasından çıxdı - Evlər təhlükədə
21/02/2018 [10:24]:
İsrailin yeni “paytaxt”ında 11 FAHİŞƏXANA AŞKARLANDI...
21/02/2018 [10:20]:
Paytaxtın bəzi yollarında sürət həddi endirilib - Yağışa görə
21/02/2018 [10:17]:
Qadın iynələri udaraq intihara cəhd edib -Əri ona xəyanət etdiyi üçün
21/02/2018 [10:17]:
Bizim Quran qarşısındakı 7 vəzifəmiz...
21/02/2018 [10:13]:
Sumqayıtda yaşayış binasının lifti qırılıb, xəsarət alanlar var – FOTO
21/02/2018 [10:11]:
Aqil Abbas: "Sən mənə bir qarabağlı göstər ki, gözünün içi gülsün"
21/02/2018 [10:09]:
Xocalıdan gələn səs... - VİDEO
21/02/2018 [10:06]:
Azərbaycanda təbiət hadisəsi baş verib - Kiçik çillə çıxdı
21/02/2018 [10:03]:
Polisdən əməliyyat - 58 nəfər tutuldu
21/02/2018 [09:59]:
Avro və rubl manata nisbətdə dəyər itirdi
21/02/2018 [09:58]:
Xərçəng şişlərinin özünüməhvetmə mexanizmi aşkarlandı
21/02/2018 [09:52]:
Suriya konflikti böyük maraqlara ev sahibliyi edir - TƏHLİL
21/02/2018 [09:51]:
Azərbaycan-Makedoniya matçının vaxtı dəqiqləşdi
21/02/2018 [09:47]:
”Budur sizin Ağdam, budur sizin Ağdam! Ha haha ha...” - VİDEO
21/02/2018 [09:22]:
Müdafiə Nazirliyindən cəbhədəki vəziyyət barədə - Açıqlama
21/02/2018 [09:18]:
Bakı işğalçını yeni rəqabət müstəvisinə çəkir -İQTİSADİ SAVAŞ
21/02/2018 [09:16]:
İranın müdafiə naziri Bakıda -Generalın səfərinin mümkün səbəbləri
21/02/2018 [09:14]:
ATƏT məşhur təşkilatını seçkiyə görə Azərbaycana göndərir
21/02/2018 [09:12]:
“Laz Ziya”nın qızı “Meral”ın son halı... - FOTOLAR
21/02/2018 [09:06]:
“Alpinistlərin tapılmaması qeyri–peşəkarlıqdır” -Türkiyənin FHN-də işləyən azərbaycanlı xanım
21/02/2018 [09:02]:
“Ermənilər təxribatlar törədə, hətta hücuma keçə bilər” - Polkovnik
21/02/2018 [09:00]:
Lənkəran sakini həyətindən yenot tutub - FOTO
21/02/2018 [08:59]:
Tələbə kreditləri haqda yeni təklif
21/02/2018 [08:57]:
Afrinə girmək istəyən terroçular geri çəkildi
21/02/2018 [08:54]:
"Sakinlər yeniden Mosulu tərk edirlər" - BMT
21/02/2018 [08:40]:
Azərbaycanda yeni qurum yaradıldı - Akif Əlizadə sədr oldu
21/02/2018 [08:38]:
Əli İnsanov həbsdən azad olunacaq? - Ölkədən gedəcək
Bütün arxiv bir sırada
04/08/2017 [18:46] - Araşdırma - ( 3075 dəfə baxılıb)

İnsanlığı gizlicə məhv edən təhlükə- Ciddiyə almadığımız faciə






İnsan üçün ən zəruri element oksigendir. Məhz oksigenin bir neçə dəqiqə belə çatışmaması insan həyatına son qoya bilər. XX əsrin başlanğıcından bu yana dünyada oksigen fabrikləri sayılan meşələrin qırılma prosesi davam edir. Qlobal ekoproblemin əsas maddələrindən biri də meşələrin yoxa çıxması ilə bağlıdır.

Əlbəttə ki, meşələrin, ağacların qırılmasının ətraf mühitə olan zərəri barəsində hamımız bilirik. Heç kəs, “meşənin qırılması insanlar üçün yaxşıdır” sözünü deməyib və deməz də. Lakin meşələrin qırılması ilə bərabər meydana gələn elə gizli problemlər var ki, Moderator.az məhz onlardan danışacaq:

cin-ormanlari-3.jpg

Vaxtilə yaşadığımız planetin quru ərazisinin az qala yarıya qədəri meşələrlə örtülü olub. İndi bu rəqəm iki dəfə azalıb. Cənubi Amerikada, Uzaq Şərqi Asiyada və Sakit okean adalarındakı sıx meşələr müxtəlif məlum səbəblərdən yox olur. Meşələr tədricən özünü bərpa etmək xüsusiyyətinə malik olsalar da, insanın dağıdıcı antropogen fəaliyyəti qarşısında aciz qalır, son nəticədə özünü bərpa etmək xüsusiyyətini tam itirərək savannaya, çöllüyə çevrilirlər.  

2000-2005-ci illər arasında ən çox Afrika və Cənubi Amerikadakı meşələr məhv olub, hər il təxminən 4,3 milyon hektar meşə sahəsi xəritədən silinib. BMT hesabatına görə, dünyada hər il təxminən Yunanıstanın sahəsindən 100 dəfə böyük ərazilərdə meşələr yox olur. BMT-nin 229 ölkədə apardığı araşdırmalarının nəticələrinə görə, təkcə 2000-2005-ci illər arasında 7,3 milyon hektar meşəlik sahə yox olub. Ümumiyyətlə, son iki əsrdə meşələrin 40 faizi, ötən 40 ildə 460 milyon hektarı məhv olub. Bundan başqa, dünyadakı ağac növlərindən 10 faizi, yəni 8 mindən çox ağac növü yox olma təhlükəsi ilə üzləşib.

peru-ormanlari-5.jpg

İnsanların meşələri qırmasının üstünə təbii fəlakətləri, meşə yanğınlarını da gələndə, meşələrdən əsər-əlamət qalmır. Həm də, dünyada baş verən meşə yanğınlarının cəmi 4 faizi ildırım vurması, vulkan nəticəsində və s. təbii səbəblərdən baş verir. Əksər yanğınlarsa qəsdən və ya yanlış aparılan meşə təsərrüfatı siyasəti nəticəsində insanlar tərəfindən törədilir. Dəhşətli meşə yanğınlarının əsas səbəbləri sırasında qəsdən yanğın törətmə, hədsiz istilər, su çatışmazlığı, süni ekzotik meşələr göstərilir. Meşələrdə yerə düşən kiçik bir şüşə qırığı belə günəş şüaları ilə alışıb, yanğına səbəb olur. Hətta illərlə torpaqda qalmış şüşə belə fəlakətə gətirə bilər. Son illər baş verən yanğınlar Sakit okean bölgəsi, Aralıq dənizi  hövzəsi və Şimali Amerika bölgələrində meşə sahələrinin azalmasına gətirib çıxarıb. Ancaq yanğınların meşələrə vurduğu ziyan ağacların kortəbii, amansızcasına qırılması ilə müqayisəyə gələ bilməz. Təqribi hesablamalara görə, dünyada icazəsiz ağac kəsmələri ilə ortaya çıxan illik  itki 10 milyard dollardır.

 Meşə qırğınlarının bilinməyən fəsadları

Ağacların hətta qismən kəsilməsi də qalan ağacların həyat mühitini dəyişdirir. Onların həyat fəaliyyəti və vəziyyətini pozur. Meşənin tamam kəsilməsi ilə meşə mühiti açıq məkana çevrilir. Bu isə onun sonu deməkdir. Cavan meşə bitkilərinin ot və kol yaruslarının kölgəsevən bitkilərin xlorofili parçalanır. Nəticədə ağacın yarpaqları saralır, özü sürətlə quruyur. Ağacın yerüstü orqanları inkişafdan kəsilir. Qırılmış yerlərdə işıqsevən, qızmaya və rütubət qıtığına davamlı bitkilərin məskunlaşması üçün şərait yaranır. Bu zaman heyvanların tərkibi də dəyişir. 
Meşələrin bərpası torpaqların eroziyasını, qida maddələrinin yuyulmasını  azaldır və su mübadiləsi rejimi dəyişir. 
Meşələrin çox qırıldığı yerlərdə  isə onların bərpası sonradan qeyri-mümkün olur. 
Hazırda köhnə və qırılmış ağaclarda öz qidasını axtaran ağacdələn və digər növ quşların mövcudluğu bütün Avropada təhlükə altındadır. Buna səbəb meşələrin böyük hissəsinin monokultur massivə çevrilməsidir. Qərbi Almaniyada meşə massivlərinin çox hissəsində - 97 faizində cəmisi 3 ağac növü qalıb. 
Bu cür meşələr müxtəlif xəstəliklərə daha tez tutulur. Epidemiya və zərərvericilərin basqını ABŞ, Mərkəzi Avropa və Çinin şam ağacı plantasiyaları üçün adi hala çevrilib. Epidemiyalar təkcə ayrı-ayrı meşə massivlərini yox,  bütün ekosistemi məhv etmək gücündədirlər. 

hindistan-ormanlari-6.jpg

Dünyada ən çox meşəlik əraziyə sahib olan ölkələr:

Dünyada ən çox meşəlik əraziyə sahib olan ölkə təbii ki, Rusiyadır. Ərazicə Avropa qitəsindən də böyük olan Rusiyada 8 milyon hektardan çox meşəliklər var. Sibir, Tayqa, tundra  meşələri Rusiyanın “vizit kartı” hesab edilir.
İkinci yerdə isə Braziliya gəlir. “Planetin ağciyəri” sayılan Amazonka meşələrinin böyük hissəsi bu ölkənin  payına düşür. Braziliyada meşəlik ərazi 5 milyon hektardan çoxdu. 
Üçüncü yerdə isə Kanada gəlir. Zəngin yeraltı və yerüstü sərvətlərinə görə fərqlənən və onların qorunması üçün xüsusi cəhdlər edən, bunu çox gözəl bacaran Kanada meşəlik ərazilərinin ümumi sahəsi beş milyon hektara qədərdir. 
Dördüncü yerdə  dünya nəhəngi olan ABŞ gəlir. ABŞ-da meşəliklərin ümumi ərazisi  əvvəlki onilliklərə nisbətdə xeyli azalıb. Lakin yenə də ABŞ siyahının dördüncü pilləsində qalmağı bacarıb. Buradakı meşəlik ərazilərinin ümumi sahəsi 3 milyon hektardan çoxdu.
İlk beşliyin sonuncu ölkəsi isə digər bir dünya nəhəngi Çindir. Amma Çinlə ABŞ arasındakı meşəlik əraziləri arasında kəskin fərq var. Asiya ölkəsində meşələrin ümumi ərazisi cəmi 1,3 milyon hektardır.

Elmin Nuri

Bizim Quran qarşısındakı 7 vəzifəmiz...
Aqil Abbas: "Sən mənə bir qarabağlı göstər ki, gözünün içi gülsün"
Fotoqrafçı pozğun çıxdı, toy günü kabusa döndü - FOTOLAR
Göygöldə fen almağa gedib, taksiylə qaçan gəlin tapıldı - Açıqlaması şoka saldı
Lavrovdan Türkiyəyə yeni TƏKLİF: “Bəşər Əsədlə…”
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Kriminal
Lənkəranski atasının qatilini məhkəmədə hansı sözə görə güllələmişdi?- İyirmi bir yaşlı gəncin beş illik qisas arzusu...
Kriminal
İsrailin yeni “paytaxt”ında 11 FAHİŞƏXANA AŞKARLANDI...
Dünya
17 illik dostluq 17 bıçaq zərbəsi ilə sona çatdı...
Dünya
Kobra qanı içib canlı ilan yedilər - FOTOLAR
Ədəbiyyat
"Maddi imkanım olsaydı, atamla bağlı çox işlər görərdim"- Xalq şairinin qızı
Həftənin ən çox oxunanları
ABŞ ordusunun rus əsgərlərini darmadağın etdiyinin görüntüləri yayıldı - ŞOK VİDEO
Talışinski Bakıya zəng vuraraq Rövşənin həbs edilməsini istəyir - Lənkəranskiyə qənim kəsilmiş qadın
Lənkəranski Allahşükür Paşazadəyə yazdığı məktubunda nə istəyirdi?- İstintaq materialları...
"And olsun Allaha, əgər kürd olsaydım, kürdlüyümlə fəxr edərdim, amma...”
“Monte Melkonyan məni maşına mindirib bilmədiyim bir evə gətirdi...” - Səkkiz gün erməni əsirliyində...
İsrailin müdafiə naziri erməni deputatları NOKAUT ETDİ: "Qarabağı...”
Dəhşət: Müəllim və şagirdi maşında sevişərkən yaxalandı - VİDEO
Lənkəranskinin “Qara bloknot”unda nə yazılmışdı?- Kriminal avtoritetin şəxsi əşyalarından...
Lütlənən qız-gəlinlərimizlə fəxr etməliyikmi?..
Bir qadın eyni vaxtda 3-4 kişi ilə yaşasa?...- Uşaqların atası kim olacaq?!.
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin