Xəbər lenti
21/02/2018 [14:57]:
Azərbaycanda valyuta satışı kəskin azalıb
21/02/2018 [14:52]:
Heyvanlara pasport veriləcək...
21/02/2018 [14:50]:
Ərdoğanın “Cümhur”una qarşı Akşənərin “12-lər”i -Türkiyədə seçki
21/02/2018 [14:48]:
Rusiya kriminal avtoritetləri ölkədən qovur
21/02/2018 [14:47]:
Səməd Səmədov: "Rihanna və Cennifer yarım milyon versələr, duet oxuyaram"
21/02/2018 [14:47]:
"SOCAR Trading"dən Londonda Beynəlxalq Neft Həftəsi çərçivəsində uğurlu tədbir - VİDEO
21/02/2018 [14:33]:
Bu post hansı səbəbdən 4 aydır boş qalıb? OLMAYA...
21/02/2018 [14:29]:
AFFA baş məşqçiyə ağır cəza verdi
21/02/2018 [14:28]:
Azərbaycan-İordaniya iqtisadi əlaqələri müzakirə edildi
21/02/2018 [14:27]:
Rəşad Sadiqov azarkeşləri təhqir etdi, 3 oyunluq cəzalandı
21/02/2018 [14:25]:
Türkiyə əhalisinin 100 milyonu keçəcəyi gözlənilir
21/02/2018 [14:17]:
13 gün əvvəl evdən qaçan gəlinin ANASI: "Qızım dəli deyil, xəstə deyil evdən qaça"
21/02/2018 [14:13]:
Sabiq nazirin axtarışda olan qohumuna HÖKM OXUNDU
21/02/2018 [14:12]:
ADNSU-da doktorantların seminarı keçirildi
21/02/2018 [14:07]:
Əsəd qüvvələri Afrinə girib - İDDİA
21/02/2018 [14:00]:
Sabahdan Bakıda birinci sənəd qəbuluna başlanılır
21/02/2018 [13:56]:
Klassik pedaqoji irsə və müasir tendensiyalara nə dərəcədə yiyələnmişik?
21/02/2018 [13:50]:
Bakıda qadını sevgilisi ilə şantaj edən şəxsə AĞIR CƏZA TƏLƏBİ
21/02/2018 [13:46]:
Mədət Quliyevin ailəsində sevinc: yeni övladı oldu - FOTO
21/02/2018 [13:37]:
Bakı Slavyan Universiteti tarixi yubileylər ərəfəsində
21/02/2018 [13:36]:
Cümhuriyyət parlamentində bahalaşmaya qarşı üsyan: ”Buğda gah qalxır, gah düşür”
21/02/2018 [13:32]:
ABŞ səfiri: "Münaqişənin həllinə sadiqik"
21/02/2018 [13:30]:
Sosial şəbəkələrdə bu bu tip statusları qətiyyən paylaşmayın - 5 MƏSƏLƏ
21/02/2018 [13:29]:
Devalvasiyanın 3-cü İLİ: Azərbaycanın qazandıqları və itirdikləri
21/02/2018 [13:13]:
UNEC dünyanın 250 aparıcı universiteti ilə bir sırada
21/02/2018 [12:58]:
ADP prezident seçkiləri ilə bağlı bəyənat yaydı
21/02/2018 [12:53]:
Türk gəmiləri döyüş vəziyyətinə gətirildi: Prezident təcili...
21/02/2018 [12:50]:
Oğuz Gəncləri ilə deputatın daha bir görüşü baş tutdu
21/02/2018 [12:50]:
Ukraynanın borcu 2 trilyona qalxdı
21/02/2018 [12:41]:
Nazillidə Qarabağ parkı və Xocalı soyqırımı abidəsinin açılışı oldu - FOTOLAR
21/02/2018 [12:39]:
İlham Əliyev İranın müdafiə naziri ilə görüşdü
21/02/2018 [12:38]:
Tarkan kökəlib bu hala düşdü - Foto
21/02/2018 [12:37]:
DİM imtahanda iştirak edən və uğur qazananların yaş intervalını açıqladı
21/02/2018 [12:36]:
“Bu, Fransanı ciddi narahat etməlidir” - XİN-dən açıqlama
21/02/2018 [12:34]:
Həcc ziyarəti üçün bəzi şərtlər dəyişdirildi
21/02/2018 [12:24]:
Azərbaycan sərhədlərində MÜHARİBƏ BAŞLAYIR – Ağ Ev tarixini ELAN ETDİ
21/02/2018 [12:20]:
Azərbaycan bu şəxsi beynəlxalq axtarışa verdi
21/02/2018 [12:10]:
23 mindən çox şəxsin Prezident təqaüdü artırılıb
21/02/2018 [12:09]:
Tehranda eyni iğtişaş, eyni eyni koordinat...
21/02/2018 [12:01]:
Abituriyentlər üçün layihə – “Bir günlük tələbə”
21/02/2018 [11:59]:
Ceki Çandan azərbaycanlı məşhura hədiyyə...
21/02/2018 [11:42]:
“Bütün səhiyyə ocaqlarında infeksiyalarla mübarizə gücləndirilməlidir”
21/02/2018 [11:40]:
Ərdoğana təhdid: "Akşənər 300 siyasətçini topladı"
21/02/2018 [11:38]:
Əsəd öz xalqını bombalayır - 24 saatda 20 uşaq...+Video
21/02/2018 [11:28]:
Təqaüdlərin artımı üçün 1.9 milyon manat ayrılacaq
21/02/2018 [11:09]:
Abdin Fərzəliyev sakinlərlə növbəti səyyar qəbul keçirdi
21/02/2018 [11:05]:
"Türkiyəsiz Suriyanın gələcək dizaynı mümkün deyil..." - Ermənişünas alim
21/02/2018 [11:00]:
Türkiyədə saxta professor həbs edildi: Azərbaycan Universitetini "bitirib"
21/02/2018 [10:58]:
Tənzilə Rüstəmxanlı müğənni kürəkəni haqda: "Qızımı ona vermək istəmirdim"
21/02/2018 [10:56]:
Lənkəranski atasının qatilini məhkəmədə hansı sözə görə güllələmişdi?- İyirmi bir yaşlı gəncin beş illik qisas arzusu...
21/02/2018 [10:54]:
“Survivor”dan uzaqlaşdırıldı - Vəziyyəti ağırdır
21/02/2018 [10:51]:
Çingiz müəllimin reaksiyasının doğurduğu məyusluq - Ərəstun Oruclu yazır
21/02/2018 [10:41]:
Azərbaycanda çay məcrasından çıxdı - Evlər təhlükədə
21/02/2018 [10:24]:
İsrailin yeni “paytaxt”ında 11 FAHİŞƏXANA AŞKARLANDI...
21/02/2018 [10:20]:
Paytaxtın bəzi yollarında sürət həddi endirilib - Yağışa görə
21/02/2018 [10:17]:
Qadın iynələri udaraq intihara cəhd edib -Əri ona xəyanət etdiyi üçün
21/02/2018 [10:17]:
Bizim Quran qarşısındakı 7 vəzifəmiz...
21/02/2018 [10:13]:
Sumqayıtda yaşayış binasının lifti qırılıb, xəsarət alanlar var – FOTO
21/02/2018 [10:11]:
Aqil Abbas: "Sən mənə bir qarabağlı göstər ki, gözünün içi gülsün"
21/02/2018 [10:09]:
Xocalıdan gələn səs... - VİDEO
21/02/2018 [10:06]:
Azərbaycanda təbiət hadisəsi baş verib - Kiçik çillə çıxdı
21/02/2018 [10:03]:
Polisdən əməliyyat - 58 nəfər tutuldu
21/02/2018 [09:59]:
Avro və rubl manata nisbətdə dəyər itirdi
21/02/2018 [09:58]:
Xərçəng şişlərinin özünüməhvetmə mexanizmi aşkarlandı
21/02/2018 [09:52]:
Suriya konflikti böyük maraqlara ev sahibliyi edir - TƏHLİL
21/02/2018 [09:51]:
Azərbaycan-Makedoniya matçının vaxtı dəqiqləşdi
21/02/2018 [09:47]:
”Budur sizin Ağdam, budur sizin Ağdam! Ha haha ha...” - VİDEO
21/02/2018 [09:22]:
Müdafiə Nazirliyindən cəbhədəki vəziyyət barədə - Açıqlama
21/02/2018 [09:18]:
Bakı işğalçını yeni rəqabət müstəvisinə çəkir -İQTİSADİ SAVAŞ
21/02/2018 [09:16]:
İranın müdafiə naziri Bakıda -Generalın səfərinin mümkün səbəbləri
21/02/2018 [09:14]:
ATƏT məşhur təşkilatını seçkiyə görə Azərbaycana göndərir
21/02/2018 [09:12]:
“Laz Ziya”nın qızı “Meral”ın son halı... - FOTOLAR
21/02/2018 [09:06]:
“Alpinistlərin tapılmaması qeyri–peşəkarlıqdır” -Türkiyənin FHN-də işləyən azərbaycanlı xanım
21/02/2018 [09:02]:
“Ermənilər təxribatlar törədə, hətta hücuma keçə bilər” - Polkovnik
21/02/2018 [09:00]:
Lənkəran sakini həyətindən yenot tutub - FOTO
21/02/2018 [08:59]:
Tələbə kreditləri haqda yeni təklif
21/02/2018 [08:57]:
Afrinə girmək istəyən terroçular geri çəkildi
21/02/2018 [08:54]:
"Sakinlər yeniden Mosulu tərk edirlər" - BMT
21/02/2018 [08:40]:
Azərbaycanda yeni qurum yaradıldı - Akif Əlizadə sədr oldu
21/02/2018 [08:38]:
Əli İnsanov həbsdən azad olunacaq? - Ölkədən gedəcək
Bütün arxiv bir sırada
11/08/2017 [12:04] - Siyasət - ( 5466 dəfə baxılıb)

"İran parçalanarsa, Qarabağ hadisəsi təkrarlanar"




Moderator.az Güntay Gəncalpın Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı ilə söhbətinin davamını təqdim edir:

"Keçən yüzil türk millətinin yazqısı açısından çox önəmli olmuşdur. Birinci Dünya Savaşı ilə Türklərin Anadoludakı varlıqları təhdidlə qarşılaşmışdı. Lakin Rusiyadakı oktyabr inqilabı türklər üçün göydən düşmə fürsət olaraq tarixə girdi. Çünkü Çar Rusiyasının amacı İstanbulu işğal edərək oranı başkənd etmək idi. Böyük Pyotrdan qalan vəsiyyət idi. Borçlar bataqlığına gömülən, sənayeləşmə evrəsi keçirməyən geri qalmış Osmanlının da bu plana qarşı çıxma gücü qalmamışdı. Ruslar İstanbula doğru irəlilərkən Lenin öndərliyində oktyabr iniqlabı gerçəkləşdi. Osmanlı ilə savaş halında olan dünyanın super güclərindən Rusya Atatürkün qurtuluş savaşlarında Türkiyənin müttəfiqi oldu. İdeyaların dəyişməsi dövlətlərin pozisionunu da necə sürətlə dəyişdirirmiş! Ruslar İstanbula girsəydilər ingilizlər gibi yapmazdılar. Milyonlarca rusu İstanbula doldurar və türkləri qətl edərlərdi. Lakin iş tərsinə döndü. 

Oktyabr inqilabı necə gerçəkləşdi? Bu qonuda bir sürü araşdırmalar var. Lenini Almanyanın casusu olaraq görənlər də var. Lakin mənə görə Rusyada sosyalist inqilabın gerçəkləşməsinin önəmli səbəbəbkarından biri Mustafa Kamal Atatürk olmuşdur. Bu haqda heç düşünən olmamışdır. Mustafa Kamal Çanaqqalada müttəfiq orduların önünü kəsdi. Mustafa Kamalın Çanaqqala zəfəri bir yandan müttəfiq güclərdə ruh düşkünlüyü yaratdı, bir yandan da müttəfiqlərin Qaradənizə girib Rusyaya hərbi və locistik dəstək sağlamalarını önlədi. Böyləcə rus ordusunda fərar etmələr başladı. Səfalət və yoxsulluq içində savaşdan bezmiş olan rus xalqını və fərari əsgərləri təşkilatlandıran Lenin Çarı devirdi və İstanbulun işğalı ilə bağlı Çarın müttəfiqlərlə gizlin andlaşmasını da 1917-ci ildə ifşa etdi. Yəni sosialist inqilabın bir sürü nədənləri içində Atatürkün Çanaqqalada müttəfiqləri yenməsi də etkili olmuşdur. İşin ilginç yanı Çanaqqalada müttəfiqləri yenən Mustafa Kamal üçün daha sonra sosyalist Rusyanın müttəfiq olması idi. Atatürkün qurtuluş savaşını antiimperyalist olaraq dəyərləndirən Lenin Türkiyəyə silah və altun yardımında bulunurdu. 

Rusyadakı inqilab və iç savaşlar üzündən Türk millətinin yazqısında yeni üfüqlər açıldı. Türk ordusu Qafqazlara girdi və Bakıdakı Şaumiyan güclərini yenərək Azərbaycan adında bir dövlətin tarixə girməsinə imkan sağladı. Dövlətlər hərbi güclə qurular. Bu gücü də tarix Anadolu türklərinə sunmuşdu. 1070-ci ildən bəri dünyada türk millətini öncə Səlcuqlar, sonra da Osmanlılar təmsil etmişdilər. Çox təəssüf ki, tək türk kimliyi və mədəniyyəti adı altında dövlətlərimiz qurulmamış və indi də Səlcuqlu, Osmanlı mədəniyyəti deyə bir tək türk mədəniyyəti sinifləndirilməməkdədir. Daha sonrasında da Atatürk Cümhuriyyəti türk millətini dünyada təmsil edəcəkdi. 

40 il boyunca Çar Rusiyasının idarəsində bulunan Qars, Iğdır və çevrəsinin Türk ordusu tərəfindən geri alınmasına Lenin qarşı çıxmadı. Böyləcə Türk ordusu İrəvanın doqquz km yaxınlığına qədər irəlilərkən ruslarla deyil, sadəcə ermənilərlə savaşdı. Sonra da Qars andlaşmasıyla bu bölgələr Türkiyəyə buraxıldı. 1946-cı ildə Stalin bu bölgələri geri istəsə də, dünya konjönktürləri Türkiyədən yanaydı. Sırf Stalin təhdidi üzündən Türkiyə NATO-ya daxil olmaq üçün Korə savaşına da əsgər göndərəcəkdi.

Digər yandan çarın devrilişi və mərkəzi iqtidarın çöküşüylə Qafqazda Azərbaycan adında bir türk dövləti tarixə girdi. Bu fürsəti də Azərbaycana, Ermənistana və Gürcüstana sağlayan Lenin rəhbərliyindəki inqilab olmuşdur. Azərbaycan adında dövlət Türk Ordusunun yardımı ilə tarixə girərkən ad qonusunda məsələ yaranmışdır. Bəzi rəvayətlərə görə “Azərbaycan” adını Nəsib Bəy Yusifbəyli təklif etmişdir. Çünkü Qafqaz türkləri qamuoyu Azərbaycan adı ilə tanış deyildilər. Digər bilgilərə görə Türk Ordusu Təbriz Mərkəzli birləşik Azərbaycan Türk dövləti quraraq Türküstanla Anadolu arasındakı əngəli çözmək istəyirdi. Çünkü tam bu sıralar Türk ordusu həm də Təbrizdə idi və orada milli düşüncənin inkişafı üçün təşəbbüslər göstərirdi. Lakin Təbrizdə Şeyx Xiyabani və çevrəsi gibi qarşıda əngəllər vardı. Osmanlı yenilməsəydi Türk Ordusu Bakıda yapdığını Təbrizdə də gerçəkləşdirə bilərdi. İngiltərə ilə Osmanlı arasında imzalanan tərki-savaş müqaviləsinin 11-ci maddəsində Türk Ordularının Təbrizi və Qafqazı tərk etməsi vurqulanırdı. 

Türkçülük duyuqu və düşüncələrinin böylə coşqulu olduğu o dövrdə Qafqazda qurulan milli dövlətə daha uyqun və türk kimliyi ilə uyumlu bir ad düşünülməliydi deyə düşünürəm. Bayraqda birinci rəngin çağrışdırdığı kimlik ölkənin adında da açıqca görünsə idi, daha doğru və məntiqli olardı. O zaman hansı ad qoyulsaydı, o ad da tarixə girəcəkdi. Sovetlər zamanında da o ad varlığını sürdürərək müstəqillik dövründə də davam edəcəkdi. Çünkü 1919-ci ildə Lenin-Nərimanov arasındakı görüşdə Qafqaz cumhuriyətləri kommunist partiyaları öz milli və yerəl adları ilə Rusiya bolşevikləri tərəfindən rəsmən tanınmışdı. Nitəkim Qafqaz cümhuriyətləri işğal edildikdən sonra da bu cümhuriyətlərin adlarına toxunulmadı. Ermənistan və Gürcüstan adları bu ölkələrdə yaşayan və çoğunluğu təşkil edən xalqların milli kimlikləri ilə uyum içində ikən, %90-dan çoxunu türklər oluşduran ölkəmizin adı milli türk kimliyimizlə uyum içində olmamışdır və deyildir. 

Böyük tatar türkoloq Rafael Muhəmmədinə görə, 1883-cü ildə Baki-Batum dəmir yolunun açılmasıyla, yəni XIX əsrin ikinci yarısında Qafqaz türk toplumunda yerləşmiş olan rus və fars kültürlərindən başqa türk kültürü də etkin hala gəlir. Məncə də böylə olmuşdur. Özəlliklə Osmanlıdakı İttihad və Tərəqqi Cəmiyyətinin türkçülük düşüncəsi Qafqaz türklərini dərindən etkiləmişdi. Nitəkim M. Hadi gibi öncə İrançı olan və fars mədəniyyətinin keçmişini öyən şairlər İstanbul səfərlərindən sonra tamamən türkçü pozisionda yer aldılar. Ya da H. Cavid gibi böyük filosof şairlər Türkiyədə yetişdi. O dövrün Qafqaz türkləri aydınları indiki “Azərbaycan dili!”ndən fərqli və söz dağarcığı varsıl olan ortaq türkcədə yazmağa özənirdilər. Ulusal dövlətin qurulması yolunda ədəbiyatda və musiqi də möhtəşəm türk milliyətçi duyqu və düşüncələri dalqalanırdı. Osmanlı-türk ordularına edilən dualar ədəbiyata yansıyırdı. Əsərlərini oxurkən heyrətləndiyim könül şairim Cavidin Türk ordusuna yazdığı bir bəndi burada verməyi özümə borc bilirdim:
“Ey böyük Tanrı, 
Ey böyük yaradan!
Hər bəladan əsirgə yurdumuzu,
Kamran eylə şanlı ordumuzu.”

Görüldüyü kimi, Türk Ordusunu kəndi ordusu olaraq alqılayan aydınlar bir tək millət kimliyi təsvir edirdilər. Bu millətin adını da Türk Milləti olaraq nitələyirdilər. Yalnızca Cavid yaradıcılğında deyil, C. Cabbarlının “Ədirnə fəthi” gibi əsərlərdə də bu ideya açıqca bəyan edilmişdir. Çünkü tarixdə Azərbaycan kültür hövzəsi deyə bir bölgə və tanımlama söz qonusu olmamışdır. Bölgədə türk və fars mədəniyyət hövzələri vardır. Azərbaycan ya türk, ya da fars mədəniyyət hövzəsində yer almalıdır. Ana dilinə görə türk kültür hövzəsinə mənsubdur. Lakin inac biçiminə görə fars kültür hövzəsi də onu cəzb etməkdədir. 

Keçən əsrin əvəllərində yayqın olan türk kimlik və kültür hövzəsinə mənsubiyyət duyqusu sovetlər zamanı söndürüldü. Sovetlər zamanı Azərbaycan yazarları Səfəvi Azərbaycan Dövləti deyə bir ideya uydurdular. Bu ideya o qədər yayqınlaşıb dərinləşdi ki, dağdakı bir çobanla 1988-ci ildə meydan hərəkətində danışan şəxslərin bilgiləri səfəvilik qonusunda eyni ölçüdə idi. Nitəkim 1989-cu ildə Ərdəbildə yaşadığımda sərhəddi keçib Ərdəbilə min şövqlə özünü çatdıran Azərbaycan əhalisi Şah İsmayılın qəbrinə sarılıb sevincdən elə ağlaşırdılar ki, heyrət etməmək mümkün olmurdu. Düşünürdük ki, bu əhaliyə Şah İsmayılla bağlı nə söyləmişlər ki, hər kəs eyni həyəcanla ilk onun qəbrini ziyarət edib göz yaşları axıdır? Sonrakı düşüncə həyatımda və araşdırmalarımda bunların səbəbini bir-bir araşdırıb öyrəndim. Şeir və musiqiylə estetizə edilərək xalqın biliçnaltına doldurulan Səfəvi Azərbaycan dövlətinin tarixi reallqıla heç bir bağlantısının olmadığını sezəcəkdim. Lakin iş-işdən keçmişdi və artıq hələ də xalq Səfəviləri müqəddəs olaraq görür və bu ideologiyanın bağnazı halına gəlmişdir. Bir haldakı 1918-ci ildə milli dövlətin quruluşunda əməli və fikri olaraq əməyi keçən aydınlar Səfəviyət ideologiyasının Azərbaycanı və İranı Türk kültür hövzəsindən ayıraraq fars kültür hövzəsinə soxduğuyla bağlı bilgilərini açıqca kitablaşdırmışdılar. 

1988-ci ildən başlayaraq davam edən meydan hərəkətinin söyləmləri ilə 1918-ci ildə dövləti quranların söyləmləri qarşılaşdırıldığında ilginc tablo ortaya çıxır. Əski nəslin söyləmində Bütöv Azərbaycan, Güney Azərbaycan deyə bir bilgi yoxdur. Onlar sırf türk milli kimliyinə dayanmışlar. Lakin Həsrət Ədəbiyatını yazanların əsərlərində bir yerdə də türk sözü keçməməkdədir. Parçalanmış Azərbaycan mifi də türk kimliyindən soyutlanmış biçimdə bəyan edilmişdir. Yəni tarixi gerçəklərlə heç bir bağlantısı olmayan bir biçimdə bəyan edilmişdir. Bu mif sovetlər dağıldıqdan sonra müstəqil Azərbaycan yazqısını olumsuz yöndə etkilədi. Qarabağda savaşlar gedərkən dövlətin ən yetkili ağızlarının “Güney Azərbaycan”, “Bütöv Azərbaycan”dan danışması anlamsız söyləmlər idi. Savaş gedən bir ölkədə nə demokrasi, nə də Güney söyləmi olmalıydı. Hər iki söyləm yenicə qurulmuş olan dövlətin güvənıliyini təhlükəyə soxurdu. Meydan hərəkəti millətçi, qətiətli və hərbçi lider yetişdirə bilmədi. Heç bir dövlət tarixdə demokratik yolla qurulmamışdır. Demokrasi bitməyən sürəcdir. Böyük bir imperatorluğun çökdüyü, ölkədə qanunların olmadığı bir dövrdə hərbçi, millətçi və diktator bir lider karizması qanunun yerinə oturmalıdır. Hər zaman böylə olmuşdur. Nitəkim İkinci Dünya Savaşının dalqaları ABD-yə çatdığında müxalifət qəzetləri qapadılmışdı və doğru olan da budur. Demokrasi dövlətin, ölkənin və millətin güvənliyindən üstün deyildir. Dövlətsizlik bədbəxtlikdir. Ən pis dövlət belə dövlətsizlikdən yaxşıdır. Qarabağdakı yenilgələrimizin tək səbəbi rusların Ermənistanı dəstəkləməsi deyildi. O zaman Rusiyanın başında Putin gibi qətiəyətli bir lider yox idi. Rusiya iç sorunları ilə boğuşurdu. Yenilgəmizin səbəbi yanlış söyləmlərlə uğraşan və güvənlik söyləmi yerinə, yanlış söyləmlər gəlişdirən yönətim idi. Bir rəhbərlik altında düzənli böyük təərrüz savaşı yapılmadı. Mərhum Elçibəy kəndisini Atatürkün əsgəri olaraq nitələsə də, Onun əsgəri gibi davranamadı, çünkü o kriz dönəminin lideri deyildi. Savaş sırasında yönətimin gəlişdirdiyi söyləmlərin heç birisi Azərbaycanın yazqısıyla əlaqəli deyildi. Nitəkim indi o söyləmlər sönmüşdür. Demokrasi adına hər yerindən qalxan dövlətə qafa tutamaz. Nitəkim 1995-ci ildə Heydər Əliyev çox doğru olaraq Cavadovlar qalxışmasını dəmir yumruqla basdırdı və doğru olan da bu idi. Dövlətin ilk ehtiyacı güvənlikldir və ilk görəvi də hansı yolla olursa olsun bu güvənliyi bərqərar etməsidir. Güvənlik həmən lazım olan ehtiyackən, demokratriya bitməyən uzun vədəli sürəc və uyqulamadır. Güvənliyi bərqərar edə bilməyən dövlət yönəticilərini kütlə məsxərə edib şəxsiyyətsizləşədirər. Demokratiya çalxantılı dövrün ehtiyacı ola bilməz. Bir sonrakı nəslin və nəsillərin ehtiyacı ola bilər. Yanlış söyləmlər böyük zərərlər doğurdu. Səfərbər olub yurdu qorumaq yerinə, gərəksiz miflər ürətildi. Güvənlik və dövlət qonusu ilə ilgili Atatürk uyqulamalarından bir örnək söyləmək istərəm.

Atatürk nə milli, nə də demokratik dövlət qurdu. Milli dövlət qurmadı, çünkü milli dövlətin qurulması üçün milli dil və milli dildə eyitim alaraq milli kimliyinin bilincində olan xalq kütləsi yox idi. Qramatikası olan bir dil olmadığından son dönəm Osmanlı aydınları romanlarını Fransızca yazırlardı. Atatürk dövləti qurduqdan sonra bu milləti yaratdı. Dövlətin gücünü də bu yaratma doğrultusunda səfərbər etdi. Milli dili, milli amacı, milli onuru olan və ərəb milliyətçiliyinə xidmət edən ümmətçilikdən ayrılan bir millət yaratdı. Böylə bir millət Atatürkdən öncə yoxdu. İnsanları Allah yaratsa da, hər bir millətin yaradıcı bir öndəri vardır. Türk millətinin yaradıcısı Atatürkdür. Atatürk demokratik dövlət də qurmadı. Dəmokratik dövlət qurmaq üçün xalqı aydınladan Volətlər, Rossolar gərəkirdi. Sərmayə, işçi və orta sinif lazımdı. Heç birsi yoxdu. Demokratik dövlət hansi intelektual denəyimlərə dayanaraq qurula bilərdi? Ayrıca, dünyada heç bir dövlət demokratik iradə ilə qurulmamışdır. Nitəkim günümüzdə demokratikləşmiş olan Almanyanın qurucusu Bismark qan və polat iradə ilə dövlət qurular deyə bir bəyanda bulunmuşdur. Dəmokrasi dövlət qurulub təməllərini möhkəmləndirdikdən sonra başlayan sürəcdir. O zaman Atatürk necə bir dövlət qurmuşdur? Atatürk laik dövlət qurdu. "Ən həqiqi mürşid elimdir" deyərək də doğruları camilərdə və dərgahlarda deyil, kəndi ağlında və elm ocaqlarında arayan bir millət inşa etməyə çalışdı. Dövlət gücü ilə də bunu təşviq etdi. Eyitim kitablarına bu anlayışı soxaraq əski ərəb xurafə və dastanlarını xalqın tarihsəl bəlləyindən arındırmayı yeylədi. Qutsal yerin camilər deyil, çocuqların eyitim aldıqları oxullar olduğu ideyasını topluma aşıladı. İştə milli dövlət qurma peşində qoşan bütün xalqların ehtiyacı olan da budur. 
Azərbaycanda gəlişdirilən Səfəvi kültürü heyranlığı və azərbaycançılıq ideologiyası İrandakı türklərin də yazqısını olumsuz yöndə etkilədi. Gerçəkdən də Azərbaycanda qutsanan Səfəviyyət kültürü söyləndiyi gibi olmuşsa, o zaman biz daha öncə qurtulmalıydıq. Çünkü Səfəvi kültürü və həyat biçimindən biz qopmamış, hələ də bu xurafələrin içində xalqımız yaşayır. Ancaq heç bir sosial, milli və tarixi pozisiona sahib deyilik. Finlandiyada 100 min olan və öz dillərində məktəb və universitetlərə sahib Saami xalqı qədər də hüququmuz yoxdur. Heç bir şeyimiz yoxdur. Milli dövlət qurucusu liderlər millət və dövlət inşasında tarixə fərar etməzlər. Çünkü tarix əsla olduğu gibi təkrar olunmaz. Tarixə fərar etmək yerinə, yaşadığı çağın əqli imknalarına dayanaraq yeni orqanizasion təsis etməlidirlər. 
İndi bu azərbaycançılıq basqısından İranda necə azad olacağıq? Heç bir siyasi, milli, elmi təcrübəsi olmayan gənclər bütöv Azərbaycan deyib, Güney Azərbaycan adına heç bir iş görə bilməyən təşkilat qurub yaxalanaraq illər boyu zindana məhkum edilirlər. Böylə mübarizəmi olar? Oysa biz Türkiyədəki kürdlərin mücadilə tərzindən faydalana bilərik. Bələdiyələri kürd şəhərlərində ələ keçirmişlər. Kürd bələdiyə başqanları bildiri yaydı ki, kim türkcəni və ədəbi kürdcəni yaxşı bilirsə, yüksək maaşla işə alırıq. Nədən bilirsinizmi? Türkiyədə türk dilinə tərcümə edilmiş bütün elmi və tarixi kitabları kürd dilinə tərcümə etdilər. Böyləcə kürdcə düşünə bilən bir xalq yaratmağa çalışdılar. Bizim gənclərə ötürülən azərbaycançılıq ideologiyası onların ağıllarını kor etmiş və ölkədə maddi-siyasi, sosial status qazanıb türk xalqına mədəni xidmət etmək yerinə, əvvəldən başlamaq yerinə, işi axırdan başlayırlar. Heç bir nəticə də əldə etmək olmur. Azərbaycançılığın İrandakı türkləri necə bədbəxt edəcəyi ilə bağlı bir ön görüdə bulunmaq istərdim. 

Böyük Orta Doğu Projəsi kürdlər üçün yeni imkanlar yaratmaqdadır. İran parçalanırsa İranda Azərbaycan adına bir oluşum ortaya çıxamaz. Bunun üçün azərbaycançılıq ideologiyasının mədəni, siyasi, kültürəl qapasitəsi ədəbiyatı yox. İran parçalanırsa, İraq və Suriyədən sonra İranda da bir kürd oluşumu sağlanar. Böyük Kürdistanın yaranma planı irəlilər. Ayrıca, İranda kürd dağları silah anbarıdır və 150 ildir kürdlərin silahlı savaş təcrübələri vardır. İraqdakı yerəl və yabancı güclərin də dəstəyi ilə İran kürdləri bir vuruşla Urmu və çevrə şəhərləri işğal edərlər. Bizimkilər artıq şəhər həyatına alışmış, savaş psixologiyaları və təcrübələri yoxdur. Bu üzdən ailələrini götürüb qaçmaqdan başqa çarələri qalmaz. Örgütlənib savaşana qədər Qarabağ hadisəsi təkrarlanar. Milyonlarca qaçqın Azərbaycan Respublikasına, qismən də Türkiyəyə sığınar. Ölkələrin bölünməsi asan iş deyil. Savaş başlasa yabancı güclər də öz çıxarlarının peşində olacaqlar və böyük güclərin İranda türklərə dəstək vermələri bəklənəməz. Bu üzdən də Azərbaycan-İran-Türkiyə arasında güclü dostluq ilişkiləri bərqərar olmalıdır. Zamanla İran da demokratikləşmə sürəcinə girəcəkdir. Bu, qaçınılmaz sürəcdir. Sovetlərdən daha güclü deyildir İran. Bir sistemlə mücadilə etməklə o sistem çökməz. Sadəcə ona qarşı çıxanları məhv edər. Lakin bir sistem iç işləvsəlliyini itrib ideolojik, inancsal, kültürəl, ekonomik və mədəni çöküşə uğradığında mücadilə etmədən də kəndi-kəndisinə yox olar. İrandakı bu rejim də öylə olacaqdır. İrandakı türklər yalnızca və sadəcə olaraq mədəni və dilsəl sahədə aydınlanmalı, siyasi mücadiləni demokratikləşmə sonrasına ertələməlidirlər. Türkiyənin və Azərbaycanın təcrübələrindən yararlanaraq düşüncələrini türkləşdirməli və kadrlaşmalıdırlar. 

Millətlərin gövdə olaraq kiçilib və ruh olaraq böyüdükləri dönəmlər olmuşdur. Azərbaycan Respublikası gövdə olaraq kiçik olsa da, ruh olaraq böyüməlidir. İqtisadi sıçramalar gerçələşdirməlidir. Bakının susuz torpaqlarında təmiz və dadlı zeytunlar yetişir. Bakı-Masallı-Cəlilabad-Şirvan arası ərazi tamamən zeytun bağlarına dönüşə bilər. Dünyanın, özəlliklə Qərbin bütün zeytun ehtiyacını gedərər. Neftdən gələn gəlirin bir neçə qatı ölkəyə sərmayə axar. Ölkənin iqlimi dəyişər və milyonlarca işçi İrandan gəlib orada mədəni işlərdə çalışar. İllik ortalama gəliri 30 min doların üstündə olan Azərbaycan Respublikasının əhalisi bu əsrin sonuna doğru 50 milyonun üzərində olar və savaşmadan xalq daşıb İrəvana, Dərbəndə yerləşər. Böylə bir planla tarixi torpaqlarımızı sərmayənin və ağlın gücü ilə əldə edə bilərik. İrandakı türklərin də bu durumda mədəni və siyasi statusu dəyişər. 100 milyonluq Türkiyədən, 50 milyonluq Azərbaycan Respulikasından gələn kültürəl basqı türklük bilincinin oyanışına hız verər. Daxili zərurətin də gərəksinimi üzündən Türk dili İranda rəsmi dövlət dili olar. Böyləcə Türk mədəni və dil birliyinin tarixi altyapısı atılmış olar. Bu mövzunu son bölümdə açıqlamağa çalışacağam".


Bizim Quran qarşısındakı 7 vəzifəmiz...
Aqil Abbas: "Sən mənə bir qarabağlı göstər ki, gözünün içi gülsün"
Fotoqrafçı pozğun çıxdı, toy günü kabusa döndü - FOTOLAR
Göygöldə fen almağa gedib, taksiylə qaçan gəlin tapıldı - Açıqlaması şoka saldı
Lavrovdan Türkiyəyə yeni TƏKLİF: “Bəşər Əsədlə…”
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Kriminal
Lənkəranski atasının qatilini məhkəmədə hansı sözə görə güllələmişdi?- İyirmi bir yaşlı gəncin beş illik qisas arzusu...
Kriminal
İsrailin yeni “paytaxt”ında 11 FAHİŞƏXANA AŞKARLANDI...
Dünya
17 illik dostluq 17 bıçaq zərbəsi ilə sona çatdı...
Dünya
Kobra qanı içib canlı ilan yedilər - FOTOLAR
Ədəbiyyat
"Maddi imkanım olsaydı, atamla bağlı çox işlər görərdim"- Xalq şairinin qızı
Həftənin ən çox oxunanları
ABŞ ordusunun rus əsgərlərini darmadağın etdiyinin görüntüləri yayıldı - ŞOK VİDEO
Talışinski Bakıya zəng vuraraq Rövşənin həbs edilməsini istəyir - Lənkəranskiyə qənim kəsilmiş qadın
Lənkəranski Allahşükür Paşazadəyə yazdığı məktubunda nə istəyirdi?- İstintaq materialları...
"And olsun Allaha, əgər kürd olsaydım, kürdlüyümlə fəxr edərdim, amma...”
“Monte Melkonyan məni maşına mindirib bilmədiyim bir evə gətirdi...” - Səkkiz gün erməni əsirliyində...
İsrailin müdafiə naziri erməni deputatları NOKAUT ETDİ: "Qarabağı...”
Dəhşət: Müəllim və şagirdi maşında sevişərkən yaxalandı - VİDEO
Lənkəranskinin “Qara bloknot”unda nə yazılmışdı?- Kriminal avtoritetin şəxsi əşyalarından...
Lütlənən qız-gəlinlərimizlə fəxr etməliyikmi?..
Bir qadın eyni vaxtda 3-4 kişi ilə yaşasa?...- Uşaqların atası kim olacaq?!.
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin