Xəbər lenti
18/02/2018 [23:22]:
Qurbanov: "Nadir hallarda bu cür oyun izləyirik"
18/02/2018 [22:48]:
İstintaq Komitəsinin sədri 3 yaşlı Zəhranın ölümü ilə bağlı istintaqı şəxsi nəzarətinə götürdü
18/02/2018 [22:31]:
Xaçmazda baş verən qəzada ölənlərin sayı 3-ə çatdı
18/02/2018 [22:30]:
Şəmistan Əlizamanlı Afrin əməliyyatına dəstək verdi- MAHNI TÜRKİYƏDƏ GÜNDƏM OLDU (VİDEO)
18/02/2018 [22:14]:
Məşhur modelin evi hər kəsi heyran etdi - Nağıl kimi evdən FOTOLAR
18/02/2018 [21:59]:
Rusiyada ev yandı: 3 uşaq yanaraq öldü
18/02/2018 [21:56]:
Hamıya örnək olsun, ömrün, günün, həyatın...
18/02/2018 [21:35]:
Azərbaycan Avropada birinci oldu – YENİLƏNİB
18/02/2018 [21:29]:
Dağıstanda silahlı hücum nəticəsində ölənlərin sayı artıb - YENİLƏNİB
18/02/2018 [21:27]:
Antalyada FETÖ/PYD əməliyyatı: 12 nəfər saxlanıldı
18/02/2018 [21:15]:
Bakı metrosu yeni qatarlar alır
18/02/2018 [21:14]:
“Mübariz Barbi” həqarətə görə Britaniya ordusunu tərk etdi...
18/02/2018 [20:55]:
14 yaşlı qız dəm qazından öldü
18/02/2018 [20:39]:
Xaçmaz-Quba yolunda qəza - ölən və xəsarət alanlar var
18/02/2018 [20:34]:
"Yalnız ölkənin mərhəmətli və qayğıkeş prezidenti olduğuna görə ümidimizi üzməmişik..."
18/02/2018 [20:11]:
Pxençxanda Leninə görə rus azarkeşləri stadiondan qovdular...
18/02/2018 [20:04]:
Keçmiş millət vəkili vəfat etdi
18/02/2018 [20:03]:
Tramp: “FTB-nin başı mənə qarışıb, silahlının məktəbdə qətliam törədəcəyini görməyib...”
18/02/2018 [19:59]:
Telegram-ın yaradıcısı 850 milyon dollar investisiya cəlb etdi
18/02/2018 [19:25]:
Qadınları xoşbəxt etməyin YOLLARI
18/02/2018 [19:19]:
14 yaşlı məşhur Youtube ulduzu başından vuruldu - FOTOLAR
18/02/2018 [19:16]:
Moskvaya 48 rublla gedib, orada milyarder olan soydaşımızın hekayəsi
18/02/2018 [18:48]:
Vəkillər Kollegiyası yeni ünvana köçdü
18/02/2018 [18:46]:
Anası fotoşəkilini çəkərkən pilləkən boşluğundan aşağı düşdü - VİDEO
18/02/2018 [18:41]:
Netanyahu Zərifə: Bizi təhdid etməyin – VİDEO
18/02/2018 [18:39]:
İsveçdə 1 milyon insan kilsə üzvlüyündən imtina edib
18/02/2018 [18:31]:
Məhəmməd Peyğəmbərin(s) səhabəsinə aid nadir yazı tapıldı - FOTO
18/02/2018 [18:31]:
Dəhşət: Müəllim və şagirdi maşında sevişərkən yaxalandı - VİDEO
18/02/2018 [18:10]:
Nərgiz Paşayevanın qızı Bakıdakı məşhur kinoteatrı TƏNQİD ETDİ
18/02/2018 [17:30]:
Azərbaycanın qadın güləşçisi beynəlxalq turnirdə gümüş medal qazandı
18/02/2018 [17:26]:
İlham Əliyev Ruhaniyə başsağlığı verdi
18/02/2018 [17:21]:
Rusiyada yanğında ölən azərbaycanlıların sayı beşə çatdı
18/02/2018 [17:17]:
Salyanda ağır yol qəzası: 2 ölü, 2 yaralı var
18/02/2018 [17:13]:
"Onlar "New York Times"ın jurnalistlərindən fərqli olaraq kişilik və dəyanət nümayiş etdirdilər"
18/02/2018 [16:03]:
"Artıq bu işə partiyanın yüzlərlə üzvü cəlb edilib" - BAXCP-də növbədənkənar canlanma...
18/02/2018 [15:58]:
Milli hərəkatdan korrupsiyaya qədər uzanan yol!
18/02/2018 [15:34]:
Rusiyada atom elektrik stansiyasında transformator yandı
18/02/2018 [15:27]:
Laçında Seyid məzarı salamat qalıb!..- Ermənilər də Peyğəmbər(s) nəslindən qorxurlar...(Video)
18/02/2018 [15:23]:
Boyunbağı düzəltmək üçün barmağını kəsdi - FOTO
18/02/2018 [15:19]:
Yüksəkliyi 4 metrə qədər çatır, görənlər heyrətə gəlir - FOTO
18/02/2018 [14:56]:
Ayaqları olmadığına görə valideynləri onda imtina etmişdi, indi dünya çempionudur- FOTOLAR
18/02/2018 [14:53]:
TDY “Beynəlxalq Trans-Xəzər Nəqliyyat Marşrutu” Assosiasiyasına daimi üzv seçildi - FOTOLAR
18/02/2018 [14:49]:
"Sportinq" rəhbərliyi klub işçilərinə TV-yə baxmağı qadağan etdi
18/02/2018 [14:47]:
Venesualada hərbi təlimlər keçiriləcək
18/02/2018 [14:47]:
Azərbaycan Estoniyanın şərq bazarlarına çıxışına kömək edə bilər
18/02/2018 [14:37]:
“Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu regiona yeni dinamika gətirib”
18/02/2018 [14:22]:
Əfv sərəncamının verilmə vaxtı DƏYİŞDİRİLƏ BİLƏR
18/02/2018 [14:11]:
Lavrov Azərbaycanı Rusiyadan ayırmaq cəhdlərindən danışdı
18/02/2018 [14:07]:
“Ən qorxduğumuz şey “kupalnik”də görüntülənməkdir” - Sevil-Sevinc bacıları
18/02/2018 [14:01]:
İrandakı qəzada Azərbaycan vətəndaşları olub? - XİN-dən açıqlama
18/02/2018 [13:42]:
Qənirə Paşayeva Uludağ Universitetində Xocalı soyqırımı ilə bağlı konfrans verdi
18/02/2018 [13:36]:
Bakının bu yollarında sürət həddi endirildi
18/02/2018 [13:27]:
“Təhqirin ən pis variantlarını futbolçuya demək olmaz” - Sadiqov
18/02/2018 [13:24]:
Bakıda qadını niyə tikə-tikə doğrayıb zibilliyə atdılar? - Səbəb məlum oldu
18/02/2018 [12:56]:
Azərbaycanda banklar 11 milyard manatdan artıq kredit verib
18/02/2018 [12:37]:
“Qarabağ” “Səbail”ə, “Kəpəz” “Keşlə”yə qarşı
18/02/2018 [12:17]:
General Həsən Firuzabadi: “Kərtənkələlər bizə qarşı casusluq edib”
18/02/2018 [12:15]:
Almaniya dünya üçün ən böyük təhdidi açıqladı
18/02/2018 [12:11]:
İranda təyyarə qəzası: 66 ölü – YENİLƏNİB
18/02/2018 [11:35]:
Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı
18/02/2018 [11:34]:
Lənkəranskinin “ştatlı” killeri “Axsaq Nazim” kim olub?- İstintaq materialları...(FOTO)
18/02/2018 [11:28]:
Türk ordusunun zərbəsi: 1614 meyit...
18/02/2018 [11:25]:
Rusiyada hədiyyə qazanmaq istəyən kişi dirəkdən yıxıldı – VİDEO
18/02/2018 [11:13]:
İsrail Qəzza zolağına aviazərbələr endirib
18/02/2018 [11:00]:
Tramp Federal Təhqiqatlar Bürosunu ittiham etdi
18/02/2018 [10:53]:
Gürcüstanı gücləndirəcəyik - ABŞ
18/02/2018 [10:47]:
Salyanda dəhşətli yol qəzası - 2 ölü, 2 yaralı+ Fotolar
18/02/2018 [10:34]:
Gədəbəydə 20 yaşlı qadın dərmandan zəhərləndi
18/02/2018 [10:19]:
Rusiyada hədiyyə qazanmaq istəyən kişi dirəkdən yıxıldı – VİDEO
18/02/2018 [10:10]:
“Mercedes”, “BMW”, “Porsche”, “Range Rover” avtomobillərinin bazarda payı azalıb - SƏBƏB
18/02/2018 [10:06]:
Ukrayna Rusiya ilə danışıqların şərtini açıqladı
18/02/2018 [09:59]:
Azərbaycanlı aktyor vəfat etdi
18/02/2018 [09:59]:
“Özümüzü alçalmış kimi hiss etdik” - Samir Abbasov
18/02/2018 [09:54]:
Kürdə suyun səviyyəsi artıb
18/02/2018 [09:52]:
Pentaqon rəhbəri Gürcüstanın baş naziri ilə regional təhlükəsizliyi müzakirə edib
18/02/2018 [09:48]:
Tövlə yandı, 5 baş heyvan tələf oldu
18/02/2018 [09:44]:
Hollivud ulduzları İslam məbədində diz çökdü... - Fotolar
18/02/2018 [09:40]:
Sarkisyan Azərbaycan dilində danışdı: "Haralısan..."
18/02/2018 [01:36]:
Taylandda quyuya düşmüş bala fili belə xilas etdilər - VİDEO
18/02/2018 [00:55]:
Türkiyə-ABŞ münasibətləri: Tamam ya davam?
Bütün arxiv bir sırada
10/10/2017 [12:45] - Ədəbiyyat - ( 3931 dəfə baxılıb)

Dünya alimlərinin Nizaminin türklüyü barəsində səhih tədqiqatları - Konkret faktlar





İbtidai siniflər üçün nəzərdə tutulan dəftərlərin üstündə dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi fars ədəbiyyatının nümayəndəsi kimi göstərilməsi media və sosial şəbəkələrdə etirazlara səbəb oldu. 
Qeyd edək ki, bu dəftərlər ölkənin, demək olar ki, bütün məktəblərində istifadə olunur.  Dəftərin üz qabığında Nizami Gəncəvinin fotosu verilib və onun haqqında olan qısa məlumatda aşağıdakı cümlələr qeyd olunub: “Əbu Məhəmməd ibn Yusif daha çox Nizami Gəncəvi ləqəbi ilə tanınır. Orta əsrlər Şərqinin ən böyük şairlərindən biri, fars epik ədəbiyyatının ən böyük romantik şairi, farsdilli epik poeziyaya danışıq dili və realistik stili gətirmiş sənətkardır”.
Son məlumatlara əsasən, barəsində danışdığımız səhv aradan qaldırılıb. 
Lakin yenə də böyük Nizami Gəncəvinin Azərbaycan, türk millətinə aidliyini təsdiqləyən faktlara ehtiyac var. Çünki Nizami təəssüf ki, dünyanın bir neçə ölkəsində  də ara-sıra bu cür “səhih” bilgilərlə xatırlanıb. 
Siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru Zaur Əliyev Nizami Gəncəvinin kimliyi və aid olduğu xalq barəsində konkret faktlarla çıxış edib.
Moderator.az xəbər verir ki, araşdırmaçı əvvəlcə dünya alimlərinin Nizami gəncəvinin türk olması ilə bağlı sitatlarını qabardıb:


 “Alman yazıçısı İohan Şerr: "Nizami ata tərəfdən türk idi”.

Amerika tarixçisi Lev Slyozkin 1934-cü ildə SSRİ Yazıçılar Birliyinin birinci Konqresində nümayəndə heyətinin üzvü kimi çıxış edərək, Nizami Gəncəvini “Gəncədən olan türk” adlandırıb.
İran ədəbiyyatşünasları: “Nizami Gəncəvi farsca yazıb, amma ondan türk ətri gəlir”.
3 aprel 1939-cu ildə Ukrayna şairi Nikolay Bajanın «Pravda» qəzetində məqaləsi çıxır. Məqalədə o, Stalinlə görüşündən danışırdı: “Yoldaş Stalin mənə azərbaycanlı şair Nizami ilə bağlı danışdı, onun əsərlərindən sitat gətirdi, o, bu sözlərlə onu əsaslandırmağa çalışırdı ki, Nizamini İran ədəbiyyatına vermək lazım deyil. Ona görə yox ki, farsca şeirlər yazıb, ona görə ki, o öz poemalarında farsca şeir yazmağa məcbur olduğunu və öz xalqıyla doğma dilində kontakta icazə verilmədiyini göstərir”.
1947-ci il 22 sentyabrda SSRİ Yazıçılar İttifaqının sədri Nikolay Tixonovun “Pravda” qəzetində belə bir məqaləsi dərc olunub: “Aydındır ki, Nizami farsca yazıb, Azərbaycan xalqının düşmənləri olan burjua tarixçiləri, İran milliyətçiləri tərəfindən Nizaminin fars şairi kimi qələmə verilməsi və onu vətəni Azərbaycanla əlaqəsinin olmaması faktı ilk dəfə deyil, ancaq bu həyasız yalan heç kimi aldada bilmədi”.

Yevgeni Bertels tərəfindən hazırlanan Böyük Sovet Ensiklopediyası 1939-cu ildə Nizamini Azərbaycan şairi kimi təqdim etdi və 1940-cı ildən sonra artıq Nizaminin azərbaycanlı olması bütün sovet alimləri tərəfindən qəbul olundu.
Qərb tədqiqatçılarından Hammer, Baxer, Rutter, Erdman, Atkinson, Duda, Vilson, Blend kimi şərqşünaslar onu türk adlandırıblar”. 

Araşdımaçı alim daha sonra Nizaminin nə üçün fars dilində yazmasının səbəblərini də konkret faktlarla əsaslandırır:

“Nizami Gəncəvi 1188-ci il sentyabr ayının 24-də bitirdiyi «Leyli və Məcnun» əsərini türk dilində yazmaq istəyib. “Leyli və Məcnun”u türk dilində deyil, fars dilində yazmasını əmr verən Axsitanın hərəkətləri onu çox qəzəbləndirir, amma oğlu Məhəmmədin xahişi ilə onu farsca yazmağa razılıq verir. Amma öz etirazını əsərdə belə şərh etmişdir: “Nə cürətim vardır əmrdən qaçam, nə də könlün vardır xəzinə açam ”.

 Qərb ədəbiyyatı isə onu əsasən fars və iranlı kimi təqdim edir. Burada fars dilində yazmış olduğunu əsas kimi götürürlər. Halbuki, fars dilində yazmaq o dövrün ənənəsi idi. Bir-iki əsr keçdi və buz sındırıldı. Xətai, Nəsimi, Füzuli, Bürhanəddin, Nəvai və başqaları türk dilində də yazmağın mümkün olduğunu sübut etdilər. Nizami bir türk oğlu olduğundan əsərlərində də türklərin təəssübünü çəkən bir adam kimi çıxış edirdi. İndiki dillə deyilsə, ona bir türkçü kimi yanaşmalıyıq. Nizami irsinin görkəmli tədqiqatçısı Rüstəm Əliyev deyirdi ki, Nizami nəinki türk, hətta türkçü idi. Nizaminin əsərlərilə ayaqüstü tanışlıq belə bu şəkildə düşünməyə əsas verir. “Sirlər xəzinəsində” qoca bir qadının sultan Səncərə irad tutması buna misal ola bilər: “türklərin şöhrəti tutmuş aləmi, sən türk deyil, bir hindlisənmiş?”, yaxud “ölkələri ədalətdən güllü yazdı türklərin», deyən Nizami Türk Səlcuq dövlətindəki sosial ədaləti nəzərdə tutur. Poemalar fars dilinin dəri ləhcəsində, Xorasan, Bəlx dialektində yazılıb. Şairin isə Xorasanda, indiki Əfqanıstanda olub həmin yerlərdə yaşayan farslarla ünsiyyətdə olmayıb. Çünki Nizaminin əsərləri Xorasan ləhcəsindədir, Nizami də Xorasanda olmayıb. Xorasanda olmamısansa, Xorasan ləhcəsində necə yaza bilərdi Nizami Gəncəvi?”

Zaur Əliyevin Nizami Gəncəvinin anasını, ailəsi ilə bağlı verdiyi məlumatlar, daha doğrusu, onların da türklüyü barəsindəki səhih informasiyalar çox maraqlıdır:

“Onun anasının Kürd qızı olması da yalandır. Nizaminin elə sözləri var ki, bunlar onun türkə məhəbbətidir, vətəninə məhəbbətidir. “Leyli və Məcnun”da anası haqda yazır: “gər madəri mən Rəiseyi-qord, madər sifatənə piş-e-mən mord”. Yəni, mənim anam Rəisə ana sifətində qarşımda öldü. Farslar bu “qord” sözünü kürd kimi qələmə verirlər, amma “qord” igid deməkdir. Nizami müxtəlif qadınlar haqqında da “qord” sözünü işlədib. “Xosrov və Şirin”də Məhinbanu Şirinə deyir ki, Xosrov Keyxosrov nəslindəndirsə, sən də Əfrasiyab nəslindənsən. Əfrasiyab nəslindən olmaq Turan hökmdarı olmaq deməkdir. Nizami Gəncəvinin fars mədəniyyətinə aid olması haqda deyilənlər yanlışdır. Nizaminin dünyagörüşü, yaradıcılığı xalqının folkloru, dili, ləhcəsi, ədəbiyyatı ilə bağlı şəkildə formalaşıb. Nizaminin fars ədəbiyyatına təsiri böyükdür, Nizami olmasaydı, Hafiz, Sədi, Cami və başqaları yaza bilməzdilər. Onlar Nizamidən iqtibaslar ediblər. 
Vaxtilə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə yazırdı ki, "farspərəstlər və ermənilər Nizamini bizdən qopartmaq istəyirdilər"

“Dağ kimi ucalmışdı bir zaman Türk dövləti deyən” Nizami necə ərəb yaxud farsa xidmət edə bilərdi?
“Xosrov və Şirin” əsərində yazır:

“Türklüyüm bu Həbəşdə heç getmir.
Dadlı dovğaya xalq meyl etmir”.

Burda da “Farslığım” və ya “Kürdlüyüm” deyil,  “Türklüyüm” deyir. Hələ XV əsrdə Dövlətşah Səmərqəndi «Təzkirətül-şüəra» kitabında Nizaminin türkcə divanı barədə məlumat verib. 
Şah İsmayıl Xətai də Nizamini çox sevirdi. Onun fərmanıyla «Xəmsə»nin üzü dəfələrlə köçürülüb. Nizami (Gəncəvi) də öz övladını türkzadə (türk oğlu) adlandırır "Xosrov və Şirin" əsərinin sonunda yazır:

Əgər şod torkəm əz xərgəh nəhani,
Xodayə, torkzadəmva to dani.
(Əgər türküm çadırdan gizlinə çəkildisə də,
Xudaya, türk balasını sən özün qoru.)

Məlumdur ki, bu misralarda şair çox sevdiyi Afaqın dünyadan köçməsindən bəhs açır, ona "türküm" deyir, Afaqdan olan oğlu Məhəmmədi isə "türk balası" adlandırır.
Keçən əsrin 20-ci illərində İrana səfər etmiş akademik Marrın şəhadətinə görə, İran alimləri farsca yazdığına görə onu İran-fars şairi hesab etsələr də, «Əz asare-Nizami buye-türk miyayəd» («Nizaminin əsərlərindən türk iyi gəlir») deyərək, şairin yaradıcılığını ruhən (candan-könüldən) qəbul edə bilmirlər”.

Elmin Nuri

Antalyada FETÖ/PYD əməliyyatı: 12 nəfər saxlanıldı
İsveçdə 1 milyon insan kilsə üzvlüyündən imtina edib
"Sportinq" rəhbərliyi klub işçilərinə TV-yə baxmağı qadağan etdi
“Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu regiona yeni dinamika gətirib”
Taylandda quyuya düşmüş bala fili belə xilas etdilər - VİDEO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
"Yalnız ölkənin mərhəmətli və qayğıkeş prezidenti olduğuna görə ümidimizi üzməmişik..."
Dünya
Anası fotoşəkilini çəkərkən pilləkən boşluğundan aşağı düşdü - VİDEO
Hadisə
Dəhşət: Müəllim və şagirdi maşında sevişərkən yaxalandı - VİDEO
Cəmiyyət
Nərgiz Paşayevanın qızı Bakıdakı məşhur kinoteatrı TƏNQİD ETDİ
Dünya
Boyunbağı düzəltmək üçün barmağını kəsdi - FOTO
Həftənin ən çox oxunanları
ABŞ ordusunun rus əsgərlərini darmadağın etdiyinin görüntüləri yayıldı - ŞOK VİDEO
Talışinski Bakıya zəng vuraraq Rövşənin həbs edilməsini istəyir - Lənkəranskiyə qənim kəsilmiş qadın
Azərbaycandan qaz istəyən ölkənin prezidenti İrəvanda “SOYQIRIM” ABİDƏSİNƏ BAŞ ƏYDİ - FOTO
"And olsun Allaha, əgər kürd olsaydım, kürdlüyümlə fəxr edərdim, amma...”
"Türkiyə hər tərəfdən onu udacaq bir çəmbərin icindədir!" - "Gecikmək fəlakətə bərabərdi..."
İsrailin müdafiə naziri erməni deputatları NOKAUT ETDİ: "Qarabağı...”
Baş prokuror: “Araşdırın, məmurlar Xəzərin sahilində bu villaları hansı pulla tikiblər...”
Mehriban Əliyevanın namizədliyinin irəli sürülməsinə növbəti təşəbbüs...- BU DƏFƏ ŞƏKİDƏN GƏLDİ
"Serj Sərkisyan həmsədrlərə İlham Əliyevdən şikayət edərək deyib ki..."
Lütlənən qız-gəlinlərimizlə fəxr etməliyikmi?..
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin