Xəbər lenti
23/02/2018 [10:15]:
Lənkəranski kimsəsizlər qəbristanlığında dəfn edilən hansı rəssam qadının məzarını bərpa edib? - Partiya üzvü danışır...
23/02/2018 [10:14]:
BMT-nin Nüvə Agentliyi: İran nüvə razılığının şərtlərinə əməl edir
23/02/2018 [10:14]:
Səlim Müslümov İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının baş katibi ilə görüşüb - FOTOLAR
23/02/2018 [10:12]:
Naməlum şəxs restoranın tüstü bacasına düşüb - VİDEO
23/02/2018 [10:06]:
Trampın Azərbaycan sərhədinə atdığı “bomba” - İranla müharibə hazırlığı
23/02/2018 [10:03]:
İnterpol daha bir azərbaycanlını axtarışa verdi
23/02/2018 [10:01]:
Zakir Həsənov Qırmızı ordunun yubileyinə qatılmadı -Müdafiə nazirimizdən önəmli addım
23/02/2018 [09:57]:
Eldar Mahmudovun “kassir” və “qara qutusu”na ağır cəza tələbi
23/02/2018 [09:53]:
Xalq artistinin oğlu: "Atamın ölüm qərarını mən verdim"
23/02/2018 [09:50]:
Heydər Əliyev bu mərmini özü ilə İrana apardı və... – Fakt
23/02/2018 [09:49]:
Xocalı faciəsinin şahidi: “Ərimin ürəyini diri-diri çıxartdılar...”
23/02/2018 [09:47]:
Parlament seçkiləri də erkən keçiriləcək - iddia
23/02/2018 [09:43]:
Əli İnsanov ad gününü Almaniyada keçirə bilər - 22 martda
23/02/2018 [09:42]:
Cəbhədə şiddətli atışma oldu
23/02/2018 [09:30]:
Səfirlikdə 400 kiloqram narkotik aşkarlandı
23/02/2018 [09:27]:
“Bir çox şəhər və kəndlər xarabalığa çevrildi” - Əli Həsənov
23/02/2018 [09:27]:
Niyaməddin Orduxanlı Avropa Parlamentinin 500 deputatına rəsmi müraciət etdi
23/02/2018 [09:21]:
Azərbaycanın korrupsiya indeksi: 180 ölkə arasında 122-ci sıra...
23/02/2018 [09:19]:
Dövlət qulluqçuları üçün də maaş artımı gözlənilir
23/02/2018 [09:08]:
Sosial şəbəkədə canlı yayıma çıxdı - Kamerada meyiti tapıldı - VİDEO
23/02/2018 [09:07]:
AvroLiqada 1/8 finalçılar bilindi - NƏTİCƏLƏR
23/02/2018 [08:59]:
“Ziya Bünyadovu vuranda rusca ana söyüşü söydü” - qatilin qandonduran etirafları
23/02/2018 [08:57]:
Sərvəti milyardlarla ölçülən azərbaycanlı oğrular - SİYAHI
23/02/2018 [08:55]:
Bu gün Milli Məclisdə 19 məsələ müzakirəyə çıxarılır - SİYAHI
23/02/2018 [08:53]:
Manatın bugünkü MƏZƏNNƏSİ
23/02/2018 [08:24]:
Bakıda qonşular arasında KÜTLƏVİ DAVA - 20 nəfər... - FOTOLAR
23/02/2018 [00:41]:
Niderland “erməni soyqırımı”nı tanıdı
23/02/2018 [00:07]:
Bürclər - 23 FEVRAL
22/02/2018 [23:58]:
"Bayıl yamacındakı sürüşmə Bakının Baş planının olmamasından qaynaqlanır"
22/02/2018 [23:35]:
Fələstin prezidenti ABŞ-da xəstəxanaya yerləşdirildi
22/02/2018 [23:35]:
Beyləqanda ağır yol qəzası - 2 ölü, 2 yaralı
22/02/2018 [22:59]:
Qadın paltarı geyinən radikal islamçı kişilər yaxalandı
22/02/2018 [22:44]:
Qarsdakı Baş Konsulluğumuz “Xocalıya Ədalət” adlı silsilə tədbirlərə başladı - FOTO
22/02/2018 [22:35]:
"Genesis G70" sport-sedan dizayna görə mükafat aldı - "Əsrin gözəli"...
22/02/2018 [22:33]:
Köçəryan Xankəndində “30 illiyə” qatıldı - Ter-Petrosyan isə dəvət olunsa da - gəlmədi...
22/02/2018 [22:29]:
"Niyə universitetlərin nə qədər tələbə qəbul etməsini Nazirlər Kabineti müəyyənləşdirir?"
22/02/2018 [22:27]:
Putin bir neçə ölkənin müdafiə naziri ilə görüşdü - YENİLƏNİB
22/02/2018 [22:21]:
İran hədələdi: "Nüvə razılaşmasını tərk edəcəyik"
22/02/2018 [22:17]:
Rusiya qızıl ehtiyatına görə dünyada beşinci yeri tutdu
22/02/2018 [22:00]:
“Əlini Cəbi adlı əsgəranlı erməni vurmuşdu”- Qarabağın ilk şəhidlərinin birinin qardaşı
22/02/2018 [21:55]:
Təyyarələrdə mobil operatorların xidmətləri niyə dayandırılıb?
22/02/2018 [21:47]:
“Torpaqlarımız heç vaxt geri qayıtmayacaq.... onu ancaq ala bilərik”
22/02/2018 [21:35]:
Ermənistanda gərginlik artır - Serj Sarkisyan hədəfdədir
22/02/2018 [21:31]:
İlin əvvəlindən Ermənistanın 9 hərbçisi Qarabağda məhv olub
22/02/2018 [21:22]:
Milli Məclis biganələr yığnağı, haqq deyənlər haqsızların danlağı...
22/02/2018 [21:12]:
Sankt Peterburqda terror aktının qarşısı alındı
22/02/2018 [21:05]:
Azərbaycan gimnastı qızıl medal qazandı
22/02/2018 [21:04]:
ABŞ dəniz piyadaları rus qışına hazırlaşır
22/02/2018 [20:35]:
"Erməni milliyətçiliyinin kökündə faşizm dayanır"
22/02/2018 [20:22]:
Bu gün "Fəlakət"in toyudur - FOTOLAR
22/02/2018 [20:08]:
Rusiya böyük faciədən döndü - Genişmiqyaslı əməliyyat
22/02/2018 [20:08]:
Misir prezidenti Şahin Mustafayevi qəbul etdi
22/02/2018 [20:05]:
Qadınları necə sevək? - KİŞİLƏRƏ MƏSLƏHƏT
22/02/2018 [20:04]:
Kristian Vigenin Minsk qrupu həmsədrlərini tənqid etdi
22/02/2018 [19:54]:
Elza Seyidcahanın şeirlər kitabı çap olundu
22/02/2018 [19:51]:
Kreml iki şərtə görə güzəştə gedəcək: “Böyük müharibəyə hazırlıq başlayıb"
22/02/2018 [19:47]:
Üç övladı gözünün qarşısında donub, ölən ana: “Soruşurdular ki, bəs atamız hanı?”
22/02/2018 [19:42]:
Xalq yazıçısı “Yeni Müsavat”a niyə danışmadı?
22/02/2018 [19:42]:
Afrində Əsədlə Öcalanın şəkilləri qaldırıldı - FOTOLAR
22/02/2018 [19:19]:
“Nar” “İlin mobil operatoru” mükafatına layiq görüldü
22/02/2018 [19:08]:
ADNSU-nun rektoru təhsillərini xaricdə davam etdirəcək tələbələrlə görüşdü
22/02/2018 [18:58]:
ADU-nun rektoru Kamal Abdulla Rumıniya səfiri ilə görüşdü
22/02/2018 [18:56]:
Naxçıvana 3 milyon manat ayrıldı
22/02/2018 [18:55]:
Prezidentin fərdi təqaüdü 1450 manat olacaq
22/02/2018 [18:54]:
Gənc istedadların təqaüdü 100 manat artırıldı
22/02/2018 [18:53]:
Bakının bu rayonlarında içməli su olmayacaq
22/02/2018 [18:52]:
Seçkiqabağı təşviqat üçün ödənişsiz efir və dərc yeri bu KİV-də olacaq
22/02/2018 [18:51]:
Fəxri adlara görə aylıq təqaüdlərin məbləği artırıldı
22/02/2018 [18:44]:
ADNSU-nun rektoru “METAK” şirkətinin nümayəndələri ilə görüşdü
22/02/2018 [18:33]:
Prezident Bruney sultanını təbrik edib
22/02/2018 [18:29]:
Sumqayıt sakini Şirvanda heroinlə tutuldu
22/02/2018 [18:27]:
Bakıda şagirdin açıq-saçıq şəklini yayan müəllimlə bağlı araşdırma başladı
22/02/2018 [18:25]:
Azərbaycan-Rusiya sərhəddində ilk demarkasiya nişanı quraşdırılıb
22/02/2018 [18:13]:
Afaq Bəşirqızından xanımlara 8 Mart hədiyyəsi
22/02/2018 [18:11]:
Azərbaycan ən çox Rusiyadan məhsul alıb
22/02/2018 [18:06]:
Dövlət hesabına göstərilən xidmət üçün vəkilərə ödəniş 3 dəfə artırılacaq
22/02/2018 [18:06]:
Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasına yeni baş həkim təyin olundu
22/02/2018 [17:59]:
Prezident vəkilliyin inkişafı ilə bağlı sərəncam imzaladı
22/02/2018 [17:55]:
Əhmədinejat İran xalqı üçün azad seçim istədi - Xameneinə məktub
22/02/2018 [17:53]:
Vəkillər Kollegiyası yeni bina ilə təmin olunacaq
Bütün arxiv bir sırada
21/10/2017 [19:16] - Cəmiyyət - ( 1271 dəfə baxılıb)

Cümhuriyyət parlamentinin yeganə qadını - Mollaların təhdid etdiyi başıaçıq xanım kim idi?.. - FOTO



Gələn il Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifələrindən olan Azərbaycan Cümhuriyyətinin (AXC) 100 illik yubileyi dövlət səviyyəsində qeyd ediləcək.

Təəssüf ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətindən danışdıqda Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Fətəli xan Xoyski, Nəsib bəy Yusifbəyli kimi azsaylı insanların adlarını çəkməklə, onlar barəsində yazıları oxumaqla kifayətlənirik.
 
Lakin həm onların rəhbərlik etdiyi komandanın əksər üzvləri, həm də 23 ay ərzində əvəzsiz işlər görmüş digər şəxslər təəssüf ki, unudulur. Onların arasında ziyalı qadınlar da var. Etiraf edək ki, 1918-ci ilin Bakısında bir qadının ziyalı elitada çalışması bir kişinin bu istiqamətdəki fəaliyyətindən azı on dəfə çətin idi.
 
Cümhuriyyət dövrünün ziyalı qadınları əsasən mədəni-maarifçi, sosial, ictimai sahədə fəaliyyət göstərirdilər. Həm pedaqoji, həm də publisistik fəaliyyətlərinin kökündə maarifçilik missiyası duran bu xanımlar heç də dövrün kişilərindən geri qalmırdılar. Buna səbəb əslində Cümhuriyyət hakimiyyətinin qadın məsələsi və qadın hüquqları istiqamətində apardığı düzgün siyasət idi. Şərqdə ilk dəfə olaraq qadına seçkidə iştirak etmək hüququ verilmişdi. Yeni qız məktəbləri açılır və xanımlar hazır kadr kimi cəmiyyət üçün yetişdirilirdi. Məhz, bu addımlar cımiyyətdə qadının da rolunu artırırdı.

Onlardan biri də”¦
 
Onlardan biri də Şəfiqə Əfəndizadədir. O, Azərbaycan Cümhuriyyəti parlamentinin yeganə qadın əməkdaşı, Cənubi Qafqazın ilk qadın jurnalisti hesab edilir.

Şəfiqə xanım  1882-ci ildə Gürcüstanın tarixən türklərin yaşadığı Cavahetiya bölgəsində, Axalsix rayonunun Azqur kəndində doğulub. Atası Məmmədəmin Şeyxzadə dövrünün tanınmış ziyalısı və müəllimi idi. Övladlarının təhsil alması ilə şəxsən özü məşğul olurdu. Şəfiqə də bacısı Səidə ilə təhsillərini məhz atasından alıb. On dörd yaşında ikən o, Şəki şəhərinə gedir. Burada atasının çalışdığı "Darrüssiyada" məktəbinin nəzdində qızlar üçün açılmış xüsusi qrupda dərs deməyə başlayır. Lakin burada çox qalmır, həmin il Bakıya gəlir. Qadın savadsızlığına qarşı mübarizə aparan ziyalılarla çiyin-çiyinə çalışır.

Bu zaman böyük mesenat, milyonçu Hacı Zeynalabdin Tağıyev Bakıda ilk qızlar məktəbini açır. Bununla da, müsəlman Şərqində qadınların yüksək təhsil almasının təməli qoyulur. Görkəmli ictimai-siyasi xadim Nəriman Nərimanov Məmmədəmin Şeyxzadəyə məktub yazaraq, ondan qızını həmin məktəbdə dərs deməyə göndərməsini xahiş edir. Ata bu dəvətdən məmnun qalır. Ancaq qızının dövlət məktəbində təhsil almadığı üçün belə bir hüququ olmadığını bildirir. Belə olan halda Şəfiqə 1901-ci ildə Tiflisə qayıdır, orada imtahan verir və müəllimlik attestatı alır. Sonra yenidən Bakıya dönür. Rus-müsəlman qızlar məktəbində ana dilindən dərs deyir. 

Mollaların qənimi

Şəfiqə xanım Cümhuriyyət dövrünün ən fəal xanımı hesab olunur. O, ali təhsil almamasına baxmayaraq, həm publisist, həm də pedaqoq kimi çox dəyərli fəaliyyətə sahiblənib. Həmçinin, Cümhuriyyət parlamentində stenoqramçı kimi çalışaraq, orada bütün Azərbaycan qadınlarını təmsil edib. 

Bu xanım mütərrəqqi fikirlərinə görə xeyli təzyiqlərə də məruz qalıb. Məsələn, bir gün yas məclisində kişilərin yığışdığı məkana daxil olur və mollanın qələtini düzəldir. Baxmayaraq ki, o zaman qadının kişi məclisində olması qadağan idi. Amma buna rəğmən Şəfiqə xanım savadsız molla ilə də mübahisə edir ki, bu da məclisdəkilərin hiddətinə səbəb olur.

Tarix üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsiyyə Əhmədova Şəfiqə xanım barəsində bir məqamı xüsusi qeyd edir: 


“Milli istiqlal hərəkatının yükşəlişində qadınlarımızın da öz payı var. Onlar əsasən  “Nəşri Maarif”, “Nicat” cəmiyyətlərində ictimai, maarifçi və xeyriyyə işləri ilə məşğul olurdular. Cumhuriyyət dövrünün faəl xanımlarından Şəfiqə Əfəndizadəni göstərə bilərik. Qeyd edək ki, həm Şəfiqə xanım, həm də dövrün digər ziyalı qadını Sara xanım qurultayda başıaçıq çıxış edəndə az qala böyük “İsmailiyyə” binası alqışlardan titrəyirdi. İnsanlar bir ağızdan “yaşasın hüruriyyəti nisvan!” deməklə bu iki xanımı alqışlayırdılar. 
Daha sonra Kazanda ümumrus müsəlmanlar qurultayı keçirildi. Orada da Şəfiqə xanım Əfəndizadə, Səlimə xanım Yaqubova iştirak edirdilər.  Şəfiqə xanım həm parlamentdə stenoqramçı işləyir, həm gimnaziyada dərs deyir,  həm də publisistik fəaliyyət göstərirdi. “Şərq qadını”, “Dəbistan” jurnalında çalışıb. “İşıq” jurnalı var idi ki, o Azərbaycanın ilk qadın jurnalı olub”.
 
İctimai fəalların sevimlisi 

Ş.Əfəndizadə həm də ictimai işlərlə də məşğul olurdu. O, Hacının Qızlar məktəbində dərs deyən zaman müəllimə rəfiqələri - Hənifə xanım Məlikova, Səkinə Axundzadə, Sara Vəzirova ilə birlikdə dram dərnəyi yaratmışdı. Eyni zamanda, qızlara teatr mədəniyyəti, aktyorluq sənəti barədə məlumatlar verir, onları o dövrdə çıxan mətbuat xülasələri ilə tanış edirdi.

Şəfiqə xanıç bir müəllimə kimi də, şagirdlərdə Azərbaycan ədəbiyyatına maraq və həvəs yaradırdə. Qızlara nəinki ədəbi əsərləri, dərslikləri oxumağı, eyni zamanda sərbəst, aydın, savadlı yazmağı da öyrədirdi. Gənc qızların yüksək təhsil almasına çalışan Şəfiqə xanım 1910-cu ilədək bu məktəbdə müəllimə işləyib. Fars, rus və ərəb dillərini, Şərq klassik ədəbiyyatını dərindən öyrənib. Eyni zamanda, qadın pedaqoji məktəbindəki müəllimlik kurslarında dərs deyib.

Cümhuriyyət dövrü mətbuatının araşdırıcısı Qərənfil Quliyeva Şəfiqə xanımın fəaliyyətinin çox az öyrənildiyini qeyd edir:

“1917-ci ilin aprelində Bakıda İsmailiyyə binasında Zaqafqaziya müsəlmanlarının qurultayı keçirilib. Qurultayda müxtəlif təbəqələrdən olan kişilərlə yanaşı, cəmi üç qadın - Tiflisdən Sara Talışinskaya, Bakıdan Şəfiqə Əfəndizadə və Sara Vəzirova iştirak ediblər. Fars, rus və ərəb dillərini yaxşı bilən, Şərq ədəbiyyatını mükəmməl öyrənən, Avropa mədəniyyəti ilə yaxından tanış olan Şəfiqə xanımın səlis, aydın və savadlı çıxışı hamını heyran edir. Şəfiqə xanım çıxışının sonunda qadınların maariflənməsi üçün yeni məktəblərin və teatrların açılmasını tələb edir. Onun çıxışı salonda böyük əks-səda doğurur”.

 İki haşiyə

Tarixçi M.Oruclu yazır: "Şəfiqə Əfəndizadə və Sona Talışxanova adlı iki azərbaycanlı qadının çıxışından sonra vəziyyət nümayəndələri qadın məsələsinə ciddi münasibət bildirməyə vadar etdi. Qadınların çıxışından sonra keçmiş Bakı qazısı Ağa Məhəmməd Kərim tribunaya çıxaraq onları şəriət qanunlarına zidd olaraq kişilər qarşısında çıxış etdiklərinə görə mühakimə etdi. Bu zaman bütün zal qızışdı, kimin kimlə savaşdığı məlum olmadı. Maarifpərvər ziyalılar aranı sakitləşdirərək, qadınları gizlincə dal qapıdan cıxarmağa nail oldular".

****

C.Məmmədquluzadənin "Ölülər" pyesi ilk dəfə Bakıda 1916-cı ildə tamaşaya qoyulub. Tamaşa zamanı Şəfiqə xanım salonda bir qadının ağladığını görərək, ona yaxınlaşıb. Nə üçün ağladığını soruşanda qadın "Bu ki mənim həyatımdır, çəkdiyim əzablardır", - deyə həyəcanla cavab verib. 
"Ağlama, bacım. Bu, təkcə sənin yox, bütün Azərbaycan qadınlarının həyatıdır", - deyə Şəfiqə xanım onu sakitləşdirib. Bu hadisə onu çox təsirləndirib. "Açıq söz" qəzetində "Ölülər" pyesi haqqında məqalə yazıb. 

Cümhuriyyət dövründəki çətinliklər

Araşdırmaçı Qərənfil Quliyeva Şəfiqə xanımın AXC dövründəki fəaliyyəti haqqındakı araşdırma yazısında onun xeyli çətinliklər yaşadığını göstərir:

“1918-ci ilin martında ermənilər tərəfindən törədilən mart faciəsi Şəfiqə xanımın da həyatına ağır zərbələr vurub. Bu qanlı olayda Şəfiqə xanımın başına bəlalar gəlib. Bir müddət Qubada, Azqurda və İstanbulda yaşayıb. Lakin Azərbaycanda baş verən hadisələri mütəmadi olaraq izləyib və münasibət bildirib. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qələbəsindən sonra 1919-cu ilin aprelində Bakıya qayıdan Şəfiqə xanım yenidən pedaqoji işinə bərpa olunub”.
 
Son dayanacaq ”“ Sovet dövrü”¦

Amma o, Sovet dövründə də dinc oturmayıb. Bu illərdə də müəllimliklə yanaşı, publisistik fəaliyyətini davam etdirib. 1923-cü ildə nəşrə başlayan "Şərq qadını" jurnalının redaksiya heyətinin üzvü seçilib, jurnalın məsul katibi və bədii ədəbiyyat şöbəsinin müdiri olub. Jurnal o zaman onun haqqında yazırdı: 

"Şəfiqə xanım bütün Zaqafqaziyada ilk Azərbaycan dili müəlliməsi və bununla yanaşı, ilk Azərbaycan qadın jurnalistivə publisisti olmuşdur". 

Tədqiqatçıların yazdığına görə, 1932-ci ilə qədər pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olan Şəfiqə xanım Zaqafqaziyada, Qafqazda, Moskvada keçirilən qadın konfrans və qurultaylarında nümayəndə kimi iştirak edirdi. 

Bütün ömrünü Azərbaycan qadınının maariflənməsinə, azadlığına həsr edən Şəfiqə xanım Əfəndizadə 1959-cu ildə Bakıda dünyasını dəyişib.(modern.az)

Qadın paltarı geyinən radikal islamçı kişilər yaxalandı
Qarsdakı Baş Konsulluğumuz “Xocalıya Ədalət” adlı silsilə tədbirlərə başladı - FOTO
"Niyə universitetlərin nə qədər tələbə qəbul etməsini Nazirlər Kabineti müəyyənləşdirir?"
Yumurtladığını iddia edən uşaq həkimləri çaş-baş saldı
Aygün Kazımova fərqli görnüşdə - FOTO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Eldar Mahmudovun “kassir” və “qara qutusu”na ağır cəza tələbi
Şou-biznes
Bu gün "Fəlakət"in toyudur - FOTOLAR
Dünya
Radio aparıcısı canlı yayım zamanı doğdu - VİDEO
Dünya
Vəfalı it 12 il ölən sahibinin məzarı başında gözlədi - VİDEO
Maraqlı
Novruz bayramı ilə bağlı heç zaman eşitmədiyimiz əfsanə və miflər -TARİX
Həftənin ən çox oxunanları
Lənkəranski Allahşükür Paşazadəyə yazdığı məktubunda nə istəyirdi?- İstintaq materialları...
”Budur sizin Ağdam, budur sizin Ağdam! Ha haha ha...” - VİDEO
Azərbaycan sərhədlərində MÜHARİBƏ BAŞLAYIR – Ağ Ev tarixini ELAN ETDİ
“Monte Melkonyan məni maşına mindirib bilmədiyim bir evə gətirdi...” - Səkkiz gün erməni əsirliyində...
İsrailin müdafiə naziri erməni deputatları NOKAUT ETDİ: "Qarabağı...”
Dəhşət: Müəllim və şagirdi maşında sevişərkən yaxalandı - VİDEO
Lənkəranskinin “Qara bloknot”unda nə yazılmışdı?- Kriminal avtoritetin şəxsi əşyalarından...
“Hər bir erməni qaçqın Azərbaycandan 110 min dollar tələb etməlidir” - Həyasızlığın son həddi...
Amerikalı konkisürən qızların intim geyimləri hamını çaşbaş saldı - FOTOLAR
Bir qadın eyni vaxtda 3-4 kişi ilə yaşasa?...- Uşaqların atası kim olacaq?!.
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin