Xəbər lenti
20/01/2018 [15:07]:
Suriyada terrorçular Türkiyəyə qarşı çıxmayan dinc sakinlərə atəş açdı
20/01/2018 [14:52]:
"Həmişə qəlbimdə qalacaqsınız" - Dino Ndlovu
20/01/2018 [14:48]:
Bakıda avtomobili oğruları saxlanıldı
20/01/2018 [14:44]:
Corc Soros ona qarşı olan dövlətlərə meydan oxudu: "Ölənə qədər sizinlə varam”
20/01/2018 [14:39]:
Dilçilik institutunun direktoru orfoqrafiya lüğətinə təklif olunan dəyişikliklərə aydınlıq gətirdi- MÜSAHİBƏ
20/01/2018 [14:37]:
Şəki rayon təşkilatında 20 Yanvar faciəsinin qurbanları yad edildi- FOTO
20/01/2018 [14:36]:
Yeməyə ildə ancaq 5 manat xərcləyən adam - Onun məqsədi israfçılığa diqqət çəkməkdir
20/01/2018 [14:33]:
Şəhidin son statusu ürək dağladı -"Allah bizi şəhidliyə layiq bilsin”
20/01/2018 [14:32]:
İyirmi yeddi ildir doğum günü qeyd etməyən bəstəkar – FOTO
20/01/2018 [14:29]:
İqtisadi böhran: 550 min insan ölkədən qaçdı
20/01/2018 [14:26]:
Azərbaycan Ordusunun şəhid əsgəri dəfn olunub – FOTO
20/01/2018 [14:26]:
Ən pis ssenari: "Türkiyə-Rusiya savaşı ola bilər" - Trofimçuk
20/01/2018 [13:35]:
Suriyada kürd terrorçuları dörd türk hərbçini öldürdü
20/01/2018 [13:31]:
Bazar gününə olan hava proqnozu
20/01/2018 [13:15]:
Azərbaycanda bu banklara məxsus 12 maşın satıldı - Açıq hərracda
20/01/2018 [12:50]:
20 yanvar Şəhidləri Belqradda da anıldı
20/01/2018 [12:42]:
Dünyada ən böyük havatəmizləyici işə düşdü - FOTO+VİDEO
20/01/2018 [12:32]:
Xəzərin hüquqi statusuna dair işçi qrupunun gələn ay iclası olacaq
20/01/2018 [12:27]:
Füzuli sakini qohumunu güllələdi
20/01/2018 [12:25]:
Türkiyə səfiri: "Şəhidlər Azərbaycanın müstəqilliyinin yolunu açdılar"
20/01/2018 [12:20]:
“20 Yanvar ərəfəsində İsa Qəmbər də, Etibar Məmmədov da mənimlə görüşməyə cəhd edirdi...”
20/01/2018 [12:15]:
ABŞ-da hökumətin fəaliyyəti dayandı
20/01/2018 [12:14]:
Pişiyə 30 min avroluq miras qaldı - Bəxtəvər 4 müxtəlif divanda yatır...
20/01/2018 [12:09]:
20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib
20/01/2018 [12:07]:
Azərbaycan-Rusiya sərhədində ilk sərhəd nişanlarının qoyulmasına başlanacaq
20/01/2018 [12:00]:
Alman alimlər DNT-dən süni əl yaratdılar - KƏŞF
20/01/2018 [11:57]:
“Sinemanın kral və kraliçasi” layihəsinin Azərbaycan seçiminə start veriləcək
20/01/2018 [11:45]:
Məzahir Pənahov hesabat verməyən partiyalar haqda: “Kəskin mövqe tutmaq tezdir”
20/01/2018 [11:33]:
Yapon mühəndis elektromobil-amfibiya yartadı - AVTOİNQİLAB...
20/01/2018 [11:32]:
“Ağlaya-ağlaya zabitə dedim ki, məni atama görə niyə döyürsüz” - Cümhuriyyət generalının oğlu
20/01/2018 [11:29]:
MSK prezident seçkiləri ilə bağlı hazırlıqlara başladı
20/01/2018 [11:27]:
Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi bir neçə qurumun işini görəcək
20/01/2018 [11:25]:
“Azneft”dəki yaşayış binasında yanğın lokallaşdırıldı
20/01/2018 [11:24]:
Polisdən əməliyyat: Axtarışda olan 16 nəfər saxlanıldı
20/01/2018 [11:16]:
Moderator.az vətəndaşın oteldə oğurlanan 1700 manatını "tapdı"...
20/01/2018 [11:14]:
Əli Əhmədov: "Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi bir neçə aya fəaliyyətə başlayır"
20/01/2018 [11:06]:
Güllü talalardan keçirdi yolum, ətrinə bələndim gülün-çiçəyin...
20/01/2018 [10:59]:
74 yaşlı kişi pensiya kartını verməyən arvadını bıçaqladı
20/01/2018 [10:57]:
Ucarda ata və oğul bıçaqlandı - Ata öldü
20/01/2018 [10:37]:
Süfrə mədəniyyəti ilə bağlı Həzrət Zəhradan (s.ə) 3 tövsiyə - MARAQLI...
20/01/2018 [10:30]:
Terrorçular Türkiyəyə qarşı çıxmayan dinc sakinlərə atəş açıb - 25 nəfər öldü
20/01/2018 [10:20]:
Bayılda sürüşmə zonası aktivləşib -Təhlükənin miqyası genişlənir
20/01/2018 [10:07]:
İlham Əliyev Şəhidlər Xiyabanını ziyarət etdi
20/01/2018 [10:06]:
Rusiyaya məxsus dünyanın ən böyük gəmiləri geri çəkilir
20/01/2018 [10:02]:
“Şübhə doğuran adamları banka girərkən yoxlamaq lazımdır” –Sabiq rəis
20/01/2018 [09:58]:
“Meydanda insanlar gəlib yalvarırdılar ki, bircə dəqiqə bayraqdan tutmağa icazə verilsin”
20/01/2018 [09:54]:
Ankarada "Qərənfilin ağısı-20 Yanvar" adlı anma mərasimi keçirildi - VİDEO
20/01/2018 [09:47]:
BMP-nin altında qalan azərbaycanlı: "Qorbaçovu dəfələrlə məhkəməyə verdim, amma..."
20/01/2018 [09:46]:
Ermənistan silahlı bölmələri atəşkəs rejimini 132 dəfə pozdu
20/01/2018 [09:41]:
Zahid Oruc: “Rusiya Azərbaycanı və digər dövlətləri öz qütbündə görmək istəyirsə...”
20/01/2018 [09:40]:
Ölkədən külli miqdarda xarici valyuta çıxarılmasının qarşısı alındı - Fotolar
20/01/2018 [09:37]:
Türkiyədə avtobus qəzaya uğrayıb, 13 nəfər ölüb, 42 nəfər yaralanıb
20/01/2018 [09:36]:
“İçki içmirəm, siqaret çəkmirəm, nə intizamsız hərəkətim olub?” - Kamran Ağayev
20/01/2018 [09:32]:
BƏƏ-də saxlanılan qətərli şeyx intihar edəcəyini açıqladı
20/01/2018 [09:28]:
Bakının mərkəzində yaşayış binası yanır
20/01/2018 [08:57]:
ABŞ-dan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə xəyanət- sensasion faktlar
20/01/2018 [02:08]:
2017-ci ildə “ASAN” kommunal vasitəsi ilə Azərişıq “ASC”-yə 140 min müraciət daxil olub
20/01/2018 [01:43]:
Faiq Ağayev Nazın hərəkətinə əsəbiləşdi - "Kimdir onun valideynləri?"
20/01/2018 [01:43]:
“Orfoqrafik lüğətlə bağlı müzakirələrin vaxtı uzadılmalıdır” - MÜSAHİBƏ
20/01/2018 [01:23]:
“20 yanvar günü Bakıda qırğın törədən ermənilər Qroznıda məhv edildi”
20/01/2018 [01:08]:
Saakaşvili Putinin buzlu suda çimmək "rekord"unu təzələdi - FOTOLAR
20/01/2018 [01:08]:
Etibar Məmmədov: "Onların xalqla əlaqələri yox idi"
20/01/2018 [00:55]:
"AXC və kommunistlərin Azərbaycanın bütün tarixi faciələrinin üzərində əməkdaşlığı olub"
20/01/2018 [00:52]:
"Qırğızıstana təklif etmişəm ki, borcun qarşılığında İssık- Qul gölünü 99 illiyə bizə icarəyə verin"
20/01/2018 [00:27]:
Azərbaycanda Ümumxalq Hüzn Günüdür
20/01/2018 [00:16]:
20 Yanvar: müasir tariximizin şəhid qanı ilə yazılmış hünər səhifəsi...
20/01/2018 [00:05]:
"Niyə Dövlət Departameni bu cür ermənipərəst konqresmenləri başa salmır ki..."
19/01/2018 [23:55]:
20 yanvar Şəhidləri İğdırda anıldı - FOTOLAR
19/01/2018 [23:53]:
Hər 5 saniyədən bir feysbukda 205 min status paylaşılır - MARAQLI
19/01/2018 [23:51]:
"Mən həqiqətən də bu məxluqların milllətinin düşməniyəm..."
19/01/2018 [23:37]:
Lavrov qoşunların Afrindən çəkilməsini təkzib etdi
19/01/2018 [23:35]:
Yaqub Mahmudov: "Universitetin adı mənim təklifimlə dəyişdirilib"
19/01/2018 [23:27]:
"Cümhuriyyət İli" kimlərin ilidir?
19/01/2018 [23:18]:
Bələdiyyələrə yeni səlahiyyət verildi
19/01/2018 [23:15]:
Saqarecoda 20 Yanvar şəhidləri anıldı
19/01/2018 [23:11]:
Qarabağda 1000-ə yaxın yeni erməni ailəsi quruldu...- Tələsmək gərəkdir!
19/01/2018 [23:08]:
Tariximizə şəhidlərimizin qanı ilə yazılan gün
19/01/2018 [22:54]:
İstintaq təcridxanalarında saxlanılanların sayı 24 faizədək azaldı
19/01/2018 [22:54]:
Salyan sakinindən 3 kiloqramdan çox narkotik vasitə götürüldü
19/01/2018 [22:36]:
Danimarkada "Palmali"ya məxsus tanker saxlanıldı
Bütün arxiv bir sırada
11/11/2017 [13:44] - Ədəbiyyat - ( 2316 dəfə baxılıb)

Rəsulzadənin ömrünün son günləri- Romandan parça




Gələn il Azərbaycan Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyi dövlət səviyyəsində qeyd ediləcək. 

Moderator.az yubiley münasibətilə hazırlayacağı yazılar silsiləsindən tanınmış şair, publisist, professor Vüqar Əhmədin böyük dövlət xadimi, ADR lideri Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin həyat və fəaliyyətinə həsr etdiyi "Son nəfəsədək Azərbaycan" romanını fəsillərlə təqdim edəcək.
 
M.Ə.Rəsulzadənin 130 illik yubileyi münasibətilə yazılan romanda arxiv materiallarına və tarixi sənədlərə istinad edilib:

                                                      *********

Bir həftə idi sanki gecələr onu boğurdular. Bu gecə daha çətin nəfəs alırdı. Leyla xanım həmişəki kimi yatağının başında oturmuşdu.  Həyatın hər üzünü görmüş, eyiblər  çirkabında üzən bəşər övladında eyib axtarmamış, hər kəsin yalnız müs¬bət cəhətlərini görmüş, ona pislik eləyənləri də, ləkə yaxanları da, böhtan atanları da bağış¬lamış, kinsiz, küdurətsiz, vətənini, torpağını, bir vaxtlar hər guşəsində, hər daşında, hər nöqtəsində üçrəngli bayraq dalğalandırdığı cənnət-Azərbaycanını, millətini, xalqını intəhasız dərəcədə sevmiş, yetmiş bir yaşlı müdrik, mömin, əməlisaleh, təqva sahibinə sonsuz bir pərişanlıqla tamaşa edirdi. Yetmiş bir illik həyatını iman işığı ilə nurlandıran ağsaqqalın bənizi kağız kimi ağappaq idi.  Üzündə həyat izi itmək üzrə idi. Xırıldaya-xrırıldaya hərdən zorla da olsa gözlərini açıb qürbətdə yaşadığı illər ərzində ona çox yaxşı həyat yoldaşı olmuş, acısını öz acısı, sevincini öz sevinci hesab etmiş, daim dərdlərinə şərik olmuş Leyla xanım tez-tez yaş parça ilə onun çatlamış dodaqlarını silir və hər dəfə sildikcə də gözlərinin yaşı yatağının üzərinə tökülürdü. Tək əllərinin yox, bütün bədəninin buzlamağından, rənginin həddən artıq solğunluğundan, güclə nəfəs almağından, nəfəs alarkən xırıldamağından ömrünün sonuna lap az qaldığı məlum idi.  Leyla xanım onun öləcəyinə yüz faiz əmin olsa da heç olmasa bir neçə gün yaşamağını, bir neçə gün də onun günahsız, məsum, olduqca nurlu simasına tamaşa eləmək istəyirdi. Bu nurlu sima ona çox şeylər bəxş eləmişdi. Bu nurlu simada o, çoxlarında olmayan ali keyfiyyətlər görmüşdü. Bu nurlu sima gözəl, təmiz əxlaq rəmzi, yalnız və yalnız müsbət mənəvi keyfiyyətlərdən ibarət əsl insanlıq timsalı idi. 
1938-ci ildə ilk dəfə tanışlıqdan bir ay sonra Varşavada təkrarən rastlaşıb bir-birinə könül bağlamışdılar. O vaxtdan ruhları da bir-birinə qırılmaz tellərlə bənd olmuşdu. 1939-cu ildə Sovet hökuməti ilə Almaniya gizli müqaviləyə əsasən Polşanı öz aralarında bölüşdürəndən sonra Yozef Pilsudskinin vətənində duruş gətirə bilməmiş, oradan uzaqlaşmışdılar. Avropanın bir neçə torpağını ayaqlayandan sonra dünyanın ən halal məmləkətlərindən biri olan Türkiyəyə gəlmiş, orada Məhəmməd Əmin bəyin dostlarının əhatəsində evliliklərini davam etdirmişdilər. Və günlərin birində Məhəmməd Əmin bəy intəhasız dərəcədə sevdiyi Mövlanə Füzulinin “Leyli və Məcnun” əsərini oxuyub onun üçün polyak dilinə tərcümə eləyəndən sonra “Leyli” obrazı onu o qədər məftun eləmişdi ki, özündən asılı olmayaraq onu bilmədikləri bir çox mətləblərdən hali eləyən ömür-gün yoldaşına;-“Pan, çox xahiş eləyirəm bundan sonra mənə Vanda demə, Leyla de”,-söyləmişdi. 
O zamandan Məhəmməd Əmin bəy onu “Leyla xanım” deyə çağırmışdı. Bu ad onun ürəyinə yağ kimi yayılmışdı. Çünki “Leyla” saf, pak, ülvi eşq, sevgi, məhəbbət rəmzi idi. Onun eşqi iffətdən qaynaqlanırdı, onda şəhvətdən, ehtirasdan əsər-əlamət yox idi. 
Vanda xanımın adını dəyişib “Leyla” eləməsinin başqa bir səbəbi var idi. Bu da Məhəmməd Əmin bəyin öz vətəninin, torpağının, bayrağının, dininin, dilinin, xalqının, xalqına aid olan milli dəyərlərin, adət-ənənələrin məcnunu olması idi. O, bu vətən fədaisinin, vətən “dəlisinin” “leylası” olmaq istəmişdi.. 
Bir də gözlərini açıb leylasına baxdı,  həyat yoldaşının yaş dolu gözlərini görüb nəsə demək istədi, lakin bacarmadı, yumdu gözlərini və zaman kəsiyində bütün həyatı, yetmiş bir illik ömrü gözünün önündən çox tez fırlanan bir kino lenti kimi gəlib keçdi. Uşaqlıq illəri, Novxanıdakı evləri, tay-tuşları ilə cürbəcür uşaq oyunları oynaması, bir qədər böyüyəndən son¬ra at sürməsi, mavi Xəzərdə balıq tək üzməsi, anası Zinyət xanım, atası Hacı Ələkbər ağa, bacısı Şəhrəbanu, anası Zinyət xanımın vaxtsız vəfatından sonra Maral ananın onlara analıq eləməsi, atasının dini təhsil ocağı, müəzzinlərin azan verməsi, hafizlərin Quran oxuması,  nəhayət Bakı həyatı, Sultan Məcid Qənizadənin rus-müsəlman məktəbi, Texniki məktəb, Bakıda üzləşdiyi hadisələr, atasının Bakıda aldığı təzə mülkə köçməsi, yenə doğmalarıyla bir yerdə olması, “Kaspi” mətbəəsində çalışması, başına çoxlu dostlar toplaması, “Hümmət” təşkilatını yaratması, daşnaklara qarşı mübarizəsi, çar üsul-idarəsinə qarşı sərt çxışları, toplantılarda bolşevikləri “qıfılbənd”ə salması, onlara qarşı radikal etirazları, çar məmurları tərəfindən təqib olunması, İrana getməsi, İrandakı həyatı, publisist yaradıcılığı, Bakıya qayıtması, yenə Bakıda siyasi mübarizəyə qoşulması, doğmaca əmisi qızı Ümbülbanu ilə ailə qurması, qızları Lətifənin, Xalidənin, oğlu Rəsulun dünyaya gəlməsi, 1918-ci ildə daşnak-bolşevik neofaşist hərbi qüvvələrinin xalqına qarşı soyqırım törətməsi, Tiflisə getməsi, dörd müsəlman partiyasının iştirakı ilə qurultay çağırıb Azərbaycan Demokratik Xalq Cümhuriyyətini elan etməsi, Türkiyədə Xəlil paşa, Vəhib paşa və başqa lazımlı şəxslərlə görüşü, Qafqaz İslam Ordusunun yaranmasında siyasi fəaliyyəti, Bakıya gəlməsi, üç rəng bayrağın altında sevincindən ağlaması, Bakıda, bütün Qafqazda ilk dəfə olaraq universitet yaratması, həmin universitetin təntənəli açılışı, bir il on bir ay müddətində dövlətçilik işləri, onunla birlikdə Azərbaycanı müstəqilliyə qovuşduran, 1920-ci ildə riyakar ermənilər tərəfindən terror nəticəısində öldürülmüş Fətəli xan Xoyskinin, Nəsib bəy Yusifzadənin, 1934-cü ildə Azərbaycan həqiqəti anlada-anlada Parisdə dünyasını dəyişmiş Əlimərdan bəy Topçubaşovun, Məhəmməd Həsən Hacınskinin və başqa əqidə arxadaşlarının nurlu simaları gözlərinin qarşısında canlandı. Sonra  qara günlərin başlanması, oğlu Azərin dünyaya göz açması, XI qırmızı ordunun Azərbaycanı işğal etməsi, yenidən siyasi fəaliyyətini  davam etdirmək üçün Lahıca getməsi, Lahıcda həbs olunması, “Osobıy otdel”in zirzəmisi, onun üzvülərinin sərsəm-sərsəm sualları, Stalinin onu ordan azad etdirib Moskvaya aparması, Moskvada müəllimlik fəaliyyəti, dostlarının onu xaricə qaçırması, Azərbaycana ən doğma olan Türkiyəyə pənah gətirməsi, Türkiyədəki siyasi fəaliyyəti, oğlu Rəsulun günahsız yerə güllələlənməsi xəbərini alarkən sarsılması, həyat yoldaşı Ümbülbanu xanımın, qızı Xalidənin, oğlu Azərin, analığı Maral ananın sürgün olunması xəbərini. Sonra da Maral ananın, ömür-gün yoldaşı, əmisi qızı Ümbülbanu xanımın ölüm xəbərlərini eşidərkən, üç ildən sonra böyük qızı Lətifənin körpə uşağı Evşənlə birlikdə soyuqdan donub ölmələri xəbərini öyrənərkən dəhşətə gəlməsi, xəlvət bir guşəyə çəkilib hönkür-hönkür ağlaması, yeniyetməlik dostu, “Türk işçi teatrı”nın baş rejissoru Bilalın, böyük maarifçi Ömər Faiq Nemanzadənin, əmisi qızı Ümmügülsümün həyat yoldaşı, yazıçı Seyid Hüseynin, romantik-fəlsəfi şair-dramaturq Hüseyn Cavidin və misilsiz istiqlal şairi, Türkiyəni və Azərbaycanı kafir işğalından qurtarmaq üçün savaşa atılan, Balkan savaşından başlayaraq 1918-ci ildə Qafqaz İslam Ordusunun tərkibində bir zabit kimi yağı düşmənlərə qan uddura-uddura Anadoludan Bakıya qədər yürüş edən, bir əlində qələm, o biri əlində süngü tutan qəhrəman Əhməd Cavadın,  “NKVD” cəlladları tərəfindən eyni gündə həbs olunmasını eşidərkən nə qədər pərişan olması, zatən repressiya dövründə  totalitar rejimin yüz minlərlə günahsız insanların başına gətirdiyi müsibətləri duyarkən içinin parçalanması, bu barədə Türkiyənin və başqa ölkələrin dərgilərində, qəzetlərində mütamadi olaraq çıxış etməsi, Avropanı qarşı-qarış gəzməsi, Polşada yaşaması, Leyla xanımla tanış olub evlənməsi,  Almaniyadakı jurnalistlik fəaliyyəti, sonra yenə əziz Türkiyəyə gəlməsi, yenidən əmisi oğlu Məhəmməd Əli ilə, dostu Mirzəbala ilə birləşib başına xeyli məsləkdaşlar yığıb mənfur Sovet dövlətinə qarşı mübarizə aparması, Azərbaycanın istiqlalını istəyənləri toplaması, Türkiyədəki siyasi-publisistik fəaliyyətindən başqa ədəbi fəaliyyəti. Böyük Nizami Gəncəvi haqqında “Azərbaycan şairi “Nizami” adlı monoqrafiya yazması. “Çağdaş Azərbaycan tarixi”, “Çağ¬daş Azərbaycan ədəbiyatı” əsərlərini qələmə alması. Türkiyədəki redaksiyaların əksəriyyətilə əməkdaşlığı, Azərbaycan həqiqətini bütün dünyaya bəyan etməsi, Almaniyada, Polşada, Rumuniyada, İngiltərədə, Fransada, İsveçrədə, Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı qəzet-jurnal¬larda, ensiklopediyalarda ana vətəni Azərbaycan haqqında yazılar dərc etdirməsi axıb keçdi gözlərinin qarşısından. Lakin Azərbaycan... Canından artıq sev¬diyi bir məmləkət. Azərbay¬can...  Maddi aləmdə bənzərsiz bir cənnət.. 
1920-ci ildə Stalin onu “Osobıy otdel”in zirzəmisindəın azad eləyib Moskvaya aparan vaxtdan bir də görmədi Azərbaycanını.. İndi daha həyatla vidalaşır, deməli bir də görməyəcək Şərqdə ilk dəfə müstəqil dövlət elədiyi Azərbaycanını, görməyəcək... 
Leyla xanım onun daha da bərkdən xırıldadığını görüb buzdan soyuq əllərindən tutdu. Əvvəlkindən də zorla gözlərini açdı, güclə eşidiləcək səslə üç dəfə “Azərbaycan, Azərbaycan, Azərbaycan” dedi. Sonra eşidilməyəcək səslə kəlmeyi-şəha¬dətini söylədi və sonuncu dəfə xırıldayıb əbədi olaraq bu fani, dəyərsiz dünyaya gözlərini yumdu. 
Hönkürdü Leyla xanım, uca səslə hönkürdü, elə hönkürdü ki, səsini neçə yüz metr uzaqdan eşitdilər. Qəlb inlədən, ürək sızladan bir səslə ağladı Leyla xanım. Sanki Leyla xanımın naləsində bütün Məhəmməd Əmin Rəsulzadəni sevənlərin fər¬yadı cəmləşmişdi. Asimana yüksəlirdi Leyla xanımın qiyyəsi. Göy lərzəyə gəlirdi, yer titrəyirdi, Aralıq dənizi, Qara dəniz, Xə¬zər dənizi kükrəyərək şahə qalxırdı. Aralıq dənizindən Xə¬zər dənizinə qədər uzanan sıra dağlar sakit-sakit inləyirdi. 
Türk dünyasının günəşi batmışdı. On yeddi yaşından etibarən vətəninin milli istiqlalı, hürriyyəti, xalqının azadlığı uğrunda Uca Yaradanın ona bəxş etdiyi heyrətamiz şüuruna rəğmən azğın, zülmkar kafirlərlə mücadilə etmiş, mübarizə aparmış, xalqına azadlığın şərbətini içizdirmiş, millətinə vətənini sevməyi öyrətmiş, öz fövqəladə zəkası və siyasi bacarığı ilə bütün dünyanı heyrətə gətirmiş, torpağının yağı düşmənlərin tapdağından xilas olması üçün daim özünü təhlükəyə atmış, boynuna kəfən salmış, hər an şəhid olmağa hazır olmuş, xalqına, vətəninə, torpağına, türkçülüyə elədiyi xidmətləri min kitaba sığmayan, heç bir sözlə ifadə oluna bilməyən Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Allah rəhmətinə qovuşmuşdu. 
 Bütün türk dünyası ağlayırdı bu çox böyük insan üçün. Tək Anadolu və yaxud Azərbaycan deyil, Avropada, Amerikada yaşayan milyonlarla türk ürək yanğısı ilə göz yaşı tökürdü bu hər bir hərəkəti, hər bir əməli, həyatı, ömrü yalnız və yalnız ibrət götürülməli türk oğlundan ötrü. 
Ömrünün tən yarısını sahilində keçirdiyi, hələ lap uşaq yaşlarından qoynunda üzdüyü, sevə-sevə sahilində dayanıb ənginliklərinə tamaşa elədiyi Xəzər dənizi coşmuşdu bu gün. Öz məcrasına sığmırdı həyatla yaşıd olan dəniz. Bu gün köksü yaralanmışdı mavi Xəzərin. 18-ci əsrin axırlarında Azərbaycan Çar Rusiyası tərəfindən işğal olunan zaman, 1918-ci ildə daşnak-bolşevik neofaşist ordusu tərəfindən 100 min günahsız və silahsız türkün vəhşicəsinə qətlə yetirildiyi vaxt, 1920-ci ilin aprel ayının sonunda XI qırmızı ordu tərəfindən məhz Məhəmməd Əmin bəyin öz vətənsevər arxadaşları ilə birlikdə qurduğu Azərbaycan Demokratik Cumhuriyyəti devrilərkən, yenə on minlərlə günahsız  insanın qanının axıdıldığı zaman köksü paralandığı kimi yenə Xəzərin köksündə dərin yara açılmışdı. Yenə mavi Xəzər qırmızı rəngə boyanmışdı. 
Bu gün Xəzər, Bakı, Gəncə, Qarabağ, Qazax, Borçalı, Quba, Dərbənd, Lənkəran, Naxçıvan, İstanbul, Ankara və yüzlərlə bölgə hönkür-hönkür ağlayırdı. 
Bu gün bütün vətənsevər insanlar sözlə ifadə olunmayacaq bir qəm dəryasına batmışdı. 
Yüz milyonluq türk dünyası əzizdən də əziz, doğmadan da doğma, ən yüksək ali keyfiyyətlərə, nəcib sifətlərə mailk olan bir insanı, Məhəmməd Əmin Rəsulzadəni öz əlləriylə aparıb qara torpağa tapşırmışdı. Bundan da böyük dərd ola bilməzdi. 
Əbdül Vahab Yurdsevər göz yaşları içində dizləri üstə çöküb Məhəmməd Əmin bəyin məzarını öpəndən sonra ayağa qalxıb qəhərlənə-qəhərlənə sözə başladı:
– Əziz arkadaşlarım!  Bu gün son yarım əsrlik türk tarixinin ən böyük və ən nurlu simalarından birini torpağa təslim edirik. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə əlli ildən çox siyasi, ictimai, elmi, ədəbi çalışmaları, türklük və Azərbaycan istiqlalı uğrundakı qəhrəmanca savaşları ilə bu yüksək ünvana və şanlı mərtəbəyə çatmışdır. Məhəmməd Əmin bəy türk ulusunu qurtuluş yoluna təşkilatlandıran parlaq bir istiqbala götürənlərdən biridir. Onun adı şanlı bir mübarizə simvoludur. Onun həyatı sönməz bir məşəldir. Onun yolu istiqbal və zəfər yoludur. 
Məhəmməd Əmin bəyin böyüklüyü və yüksəkliyi ölümündən sonra daha bir qüvvət halında yaşamasında və əsərləri ilə bütün bir milləti yaşatmasındadır. Torpağa verdiyimiz onun vücududur. Başımızda və qəlbimizdə yaşayan onun ölməz böyük ruhudur. 
Məhəmməd Əmin bəy çətin vəzifəsini yerinə yetirmiş və pak, açıq bir alınla istiqlal şəhidlərimizin hüzuruna çıxmaqdadır. Özünə haqdan rəhmət, sizlərə də səbr və mətanət diləyirəm. 
Əvdül Vahab Yurdsevərdən sonra Əhməd Cəfəroğlu, Məhəmməd Əmin bəyin məzarını öpüb dilləndi:
– Vücudunu bu gün göz yaşları içində Anadoludan əziz torpaqlarına əmanət etdiyimiz böyük ustad Məhəmməd Əmin Rəsulzadə milli hürriyyət və istiqlal uğrunda əlli ildən bəri şanla və şərəflə apardığı çətin mübarizə yoluna gənc yaşlarında Bakıdan başlayaraq Tehranda və İsranbulda eyni sövq və həyacanla davam etmiş, hadisələrin seyri naminə təkrar Azərbay¬cana dönmüş, orada yandırdığı müqəddəs qurtuluş məşəlini 1917-ci ildə Moskvada toplanan türk və müsəlman nümayəndələrinin tarixi qurultayına qədər götürmüş, orada inamı ilə qəlbləri tutuşdurmuş, dönüşündə Azərbaycanın rus zülmün¬dən qurtuluşunda və istiqlalınır elanında baş rol oynamış, bolşevik istilasından sonra yenə yurdunu tərk etməyə məcbur qalaraq Avropa məmləkətlərinə çıxmış...
Nə şərəfli bir həyat! 
Cənabi Haqq onu rəhmətlərinə qərq etsin və bizlərə də ona layiq olmağa nəsib etsin!
Allah sənə qəni-qəni rəhmət eləsin, Məhəmməd Əmin bəy! 
 “Kürsüyə” Kərim Yayğılı qalxdı. O, nitq söyləmədi, ağlaya-ağlaya bu şeiri oxudu:

Sarmışkən atəşiylə inamlı qəlbimizi,
Bir soyuq qarlı axşamı tərk edib getdi bizi!
Təsəllisi güc olur ona vurulanların,
O ümid günəşiydi geridə qalanların.
Bir nəslə həyat verən işıqdı, irfandı o!
Bir nəslin varlığıydı, şahlanan inamdı o!
Yaşatmazdı qəlblərdə ümidsizlik və məlal,
Onun məfkurəsiydi haqq, müsavat, istiqlal!
Sar köksünə Ankara, yurdumun ziynətini,
Günü gəlincə istər səndən əmanətini.
Şükranını sınarkən bir gün hörmətlə sənə,
O sümüklər gedəcək! Gedəcək o vətənə.
Saxla qoynunda onu, vermə özgəyə, ələ,
Bir hədiyyən olacaq yurdumdakı heykələ!

 Son olaraq “kürsüyə” Məhəmməd Əmin bəyin doğma qardaşı kimi sevdiyi Mirzəbala Məmmədzadə qalxdı. O da nitq söyləmədən göz yaşları axa-axa  bədahətən yazdığı bu şeiri dedi:

Mömin bir insan köçür bu dünyadan  haqq dünyaya,
Təqva sahibi vida edir bu nahaq  dünyaya.
Can qoyub xalq yolunda, sinə gərib hər bəlaya,
Türklük əqvamı onu yola salır son binaya.
Bu gün hər  türk, hər müsəlman, bütün Turan ağlayır,
Anadolu, Krım, Kıprız, Kərkük-Türkman ağlayır,
Dağıstan, Quzey Qafqaz,  cəm Türküstan ağlayır,
Güney, quzey, orta, dolu, Azərbaycan ağlayır.
İstiqlal aşiqləri, üçrəng bayrağ vurğunları,
Azadlığ fədailəri, əhli-irfan ağlayır.
Səma, günəş, yer-göy, torpağ, bütün cahan ağlayır,
Dayanmadan axıb gedən dövrü-zaman ağlayır.

...
Süfrə mədəniyyəti ilə bağlı Həzrət Zəhradan (s.ə) 3 tövsiyə - MARAQLI...
"Niyə Dövlət Departameni bu cür ermənipərəst konqresmenləri başa salmır ki..."
Yaqub Mahmudov: "Universitetin adı mənim təklifimlə dəyişdirilib"
Tehran kitabxanasından türklərə aid nadir tarixi nüsxə əldə edilib
Dünyada ilk dəfə əməliyyatsız mədə kiçiltmə prosesi aparıldı
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Maraqlı
Dünyada ən böyük havatəmizləyici işə düşdü - FOTO+VİDEO
Hadisə
Yapon mühəndis elektromobil-amfibiya yartadı - AVTOİNQİLAB...
Gündəm
“20 yanvar günü Bakıda qırğın törədən ermənilər Qroznıda məhv edildi”
Hadisə
20 yanvar Şəhidləri İğdırda anıldı - FOTOLAR
Cəmiyyət
“Onların arasında Saratovdan, Krosnadardan çağırılan ermənilər olub”
Həftənin ən çox oxunanları
"Putini 48 ildir tanıyan bir insan kimi deyirəm" - "Qarabağ düyününü açmaq onun iradəsindən asılı olsaydı..."
Qız alt paltarında, "dini" verilişdə "ilahiyyatçı" üçün erotik rəqs etdi - VIDEO
“Dövlətim əmr versə ki, əmim Sərdar Cəlaloğlunun evini tankla yıx.." -Şəhid komandir Rasim Məmmədov
Yol polisindən MMX-sı olan sürücülərə "qara" xəbər... - VİDEO
“Əbiyev gəlmirdi, Zakir Həsənov isə bir neçə dəfə bizi ziyarət edib” - Fəriköy məzarlığında...
Dünya Əzimovun hazırladığı tortdan danışır - VİDEO
Ziya Məmmədov xüsusi təyinatlılarla biznesmenin oğlunu tutdu: "Atana de ki..."
Qarabağı azad etmək fürsəti - “Belə şans həmişə ələ düşmür...”
“Cəmi iki taborumuz bütün Ermənistanı sarsıtmağa kifayət etdi” - GENERAL
"Doğuşdan ölənə qədər rüşvət..." - Prezidentin köməkçilərinin gözləri Mübariz Qurbanlıda...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin