Xəbər lenti
17/12/2017 [13:46]:
Polis həmkəndlisini bıçaqlayan şəxsi yaxaladı
17/12/2017 [13:39]:
Bakıda kafedə faciə: Ölən var
17/12/2017 [13:38]:
Müdafiə təyinatlı 17 yeni məmulatın yaradılması üzərində iş aparılır
17/12/2017 [13:36]:
ETSN meşə materiallarının qanunsuz əldə edilməsinə qarşı reydlər keçirir
17/12/2017 [13:22]:
ABŞ-la Türkiyə müharibəyə başlaya bilər - Şok hesabat
17/12/2017 [13:14]:
Sabah hava küləkli olacaq, Bakıda çiskinli yağış yağacaq
17/12/2017 [13:05]:
Ukrayna əhalisi 9 ayda 150 min nəfər azalıb
17/12/2017 [13:03]:
Dağıstanda 3 silahlı zərərsizləşdirilib
17/12/2017 [12:48]:
Qəbiristanlığı reklam etdilər, sosial media bir-birinə dəydi "Qiyamətə qədər sürəcək xoşbəxtlik"
17/12/2017 [12:34]:
Yavər Camalov: "Azərbaycan Ordusu regionun ən güclü ordularından birinə çevrilib"
17/12/2017 [12:25]:
Surət Hüseynovun Azərbaycandan birdəfəlik köçməsinə reaksiya -"Ürəyi xalqı ilə döyünür"
17/12/2017 [12:21]:
Azadlıq qiyafəsində zühur edən terror – separatizm!
17/12/2017 [12:20]:
“Xəstə olduğumu desəm, Rasim Balayevin gününə düşəcəm” -Əkrəm Əylisli
17/12/2017 [12:17]:
22 yaşlı gənc intihar etdi - GÖYGÖLDƏ
17/12/2017 [12:15]:
“Düşmənin canlı qüvvəsi və hərbi texnikasını məhv edəcək aparatlar sınaqdan keçirilib”
17/12/2017 [12:12]:
O biri “dünyadan” oğurluq edənlər...
17/12/2017 [12:08]:
Cakartada Qüdsə görə etiraz aksiyaları başladı
17/12/2017 [12:00]:
“Dəstək versələr, 2 ilə ciddi nəticə əldə etmək olar” -Övladı autizm olan tanınmış jurnalist
17/12/2017 [11:50]:
"Biz gecikmədən bu maşınların istehsalını təşkil etməliyik"
17/12/2017 [11:44]:
“Qoçu” ifadəsinin maraqlı yaranma tarixçəsi - Köhnə Bakı xatirələri
17/12/2017 [11:38]:
İstanbulda “21 Azər” hərəkatı ilə bağlı geniş tədbir keçirildi - FOTO
17/12/2017 [11:13]:
Qurbanovun milli komandadakı maaşı məlum oldu - 1 milyon manat
17/12/2017 [11:03]:
Prezident seçkilərində kim daha şanslıdır?- İsa Qəmbər, yoxsa Əli Kərimli?
17/12/2017 [10:57]:
10 min illik mamont skeleti yarım milyona satıldı
17/12/2017 [10:55]:
Rusiyada avtobus aşdı - 10 yaralı
17/12/2017 [10:13]:
Rəsulzadəni qınadığı üçün sonralar ondan üzr istəyən nazir oğlu - Tarixi sənəd
17/12/2017 [09:58]:
Azərbaycanda iki yeni hərbi zavod açılacaq
17/12/2017 [09:46]:
Telefonun yanında yatmaq ziyanlıdır - XƏBƏRDARLIQ
17/12/2017 [09:31]:
Cəbhədən SON XƏBƏR
17/12/2017 [09:19]:
Saakaşvili binanın damına qalxmasının səbəbini açıqladı
17/12/2017 [09:013]:
Tramp prezident kimi Yeni ilə necə hazırlaşır? - MARAQLI FOTOLAR...
17/12/2017 [09:07]:
Papa jurnalistləri tənqid etdi
17/12/2017 [09:00]:
Ət yemək barədə dinimiz nə buyurub? - MARAQLI...
17/12/2017 [00:44]:
“Ən ürəyimdən olan qanun siqaretdən istifadənin qadağan edilməsi oldu”
17/12/2017 [00:33]:
“Real” dünya çempionu oldu - Video
17/12/2017 [00:18]:
Yəmənin paytaxtı boşaldılır
17/12/2017 [00:07]:
Bürclər – 17 DEKABR
16/12/2017 [23:54]:
Məzarı uzun müddət gizli qalan Cümhuriyyət naziri- Tarix
16/12/2017 [23:42]:
Namiq Qaraçuxurlu xəstəxanaya yerləşdirildi - FOTO
16/12/2017 [23:36]:
Neftdən hazırlanan 9 şey - Onlarsız bu gün keçinmək mümkün deyil...
16/12/2017 [23:35]:
2018-ci ilin qeyri-iş günləri - İNFOQRAFİKA
16/12/2017 [23:18]:
“Ağıllı” prezervativlər satışa çıxarılır - Gələn ildən - FOTO
16/12/2017 [23:12]:
“Təranə Qumralın həyatında o qədər kişi var ki…” – VİDEO
16/12/2017 [23:05]:
Ərəb qadınları motosiklet sürəcəklər
16/12/2017 [22:52]:
Mühacir Azərbaycan Türk aydınlarının milli tarixi-fəlsəfi irsi - VI YAZI...
16/12/2017 [22:51]:
2017-ci ildə ən çox müzakirə olunan FOTOLAR
16/12/2017 [22:46]:
"Ermənistan müsəlman ölkələrinin dostu ola bilməz" çağırışına ərəb HÖRMƏTSİZLİYİ...
16/12/2017 [22:45]:
Bitkoinin dəyəri 19 mini keçdi
16/12/2017 [22:33]:
“Qarabağ”ın futbolçusu evlənir - FOTOLAR
16/12/2017 [22:22]:
Qurban Qurbanov illik bu qədər qazanır
16/12/2017 [22:17]:
Saakaşvili Poroşenko ilə barışmaq istəyir
16/12/2017 [22:15]:
İnsanı sevgidən soyudur... - Tayfunun bu hərəkəti "tayfun"a səbəb oldu...
16/12/2017 [22:04]:
"Mehriban xanımla həm də eyvan qonşusu olmuşuq" - VİDEO
16/12/2017 [22:00]:
Rasim Balayev: "Əgər insanlar aktyordursa ..."
16/12/2017 [21:55]:
Ağdamlı Məhəmməd adını Aleksandr qoymağa qərar verdi - İnanılmaz
16/12/2017 [21:28]:
Səməd Vurğunla Aşıq Şəmşirin deyişməsi- Məşhur şeir belə yarandı
16/12/2017 [21:16]:
Nəsirəddin Tusinin dəfnindəki heyrətləndirici mistika- Gizli tarix
16/12/2017 [20:47]:
Bu ölkədə bazar günü ticarəti qadağan edilir
16/12/2017 [20:00]:
Ərdoğan: "ABŞ-a imkan verməyəcəyik"
16/12/2017 [19:29]:
Gəncədə evdə partlayış -14 yaşlı oğlan yaralandı
16/12/2017 [19:23]:
Rusiya Mərkəzi Bankının sədri ABŞ-ı hədələdi
16/12/2017 [19:16]:
Avropanın 117 yaşlı sakini öldü
16/12/2017 [19:11]:
"Bir vaxtlar “Narxoz” kimi mənfi imic qazanan UNEC qısa zamanda elə bir ilkə imza atıb ki..."
16/12/2017 [18:21]:
Azərbaycanda qeyri-adi toy: Şahdağda şənlik
16/12/2017 [18:17]:
Terrorçuluq ittihamı ilə 38 nəfər edam olunub
16/12/2017 [18:14]:
Bu işdə doğrudan da yaxşı qazanc varmış... Gündə 520 ton, hər tonu 1700 manata
16/12/2017 [17:59]:
“Günü gündən aşağı düşür” - Ətin qiyməti ucuzlaşdı - VİDEO
16/12/2017 [17:48]:
Ərdoğan: “İslam dünyasının yenidən formalaşmağa ehtiyacı var”
16/12/2017 [17:45]:
Azərbaycan toylarında yengəlik sıradan çıxır...
16/12/2017 [17:41]:
25 dil bilən azərbaycanlı poliqlot - O, 20 günə bir dili öyrətmək zəmanəti verir
16/12/2017 [17:38]:
“Şəriət yeni hökm çıxarmağa icazə vermir” - İlahiyyatçılar dini islahatları rədd edir
16/12/2017 [17:38]:
“Tramp Türkiyəni daxildən qarışdırmaq və çevriliş etmək məqsədi güdür”
16/12/2017 [17:35]:
Səudiyyədə qadınlarla bağlı daha bir qadağa ləğv edilir
16/12/2017 [17:32]:
Sərkisyan avtoritetləri başına toplayır
16/12/2017 [17:26]:
Mehriban Əliyeva ordenlə təltif olundu
16/12/2017 [17:25]:
Uşaqları bu təhlükədən qoruyun - Sonra gec ola bilər
16/12/2017 [17:20]:
Azərbaycanda bu yüksək vəzifə yerləri boş qalıb - Təhsil naziri, Yasamalın icra başçısı...+ Siyahı
16/12/2017 [17:09]:
ADNSU-da III Məzun-Karyera Sərgisi keçirildi - FOTOLAR
16/12/2017 [16:46]:
Safura Əliyevanın oğlu və həyat yoldaşı ilə yeni FOTOLARINI paylaşdı
16/12/2017 [16:38]:
Putinə qızıl medal verildi
Bütün arxiv bir sırada
19/11/2017 [12:18] - Cəmiyyət - ( 3013 dəfə baxılıb)

Təlim-tərbiyəyə dair pedaqoji və fəlsəfi baxışlar...



 “Bəşəriyyətin ümumi bilik xəzinəsi bütün xalqlar və millətlər üçün açıqdır”.

Əgər belə bir qənaətə gəlsək ki, təlimvə tərbiyə bir sosial element kimi cəmiyyətin digər üstqurum və bazis elementləri ilə şərtlənir, mövcud əxlaqi keyfiyyətlər sosial, iqtisadi , hüquqi və s. münasibətlər təlim-tərbiyə prosesinə təsirsiz ötüşmür heç də yanılmarıq.Təəsüf ki, təlim və tərbiyə haqqında indiyə qədər yazılmış kitabların və dərsliklərin çoxuna ya ideologiyaların təsiri olub, ya da hansısa bizə məlum olan və olmayan səbəblərdən bu sahədə bir çox ədəbiyyatlar nəşr olunub geniş oxucu kütəsinə çatdırılmayıb. Təhsil və tərbiyənin paradiqmaları haqqında yazılan elmi işlərdə və keçirilən dərslərdə məhdud sayda mütəfəkkirlərin əsərlərinə və fikirlərinə istinad olunub ki, bu səbəbdən də insanın bütün dövrlərdə formalaşmasına hərtərəfli yardımçı olan təhsil və tərbiyə haqqında yazılmış bir çox mühüm əsərlər pedaqoqlar, alimlər, tələbələr, bütövlükdə geniş oxucu kütləsinin maraq dairəsindən kənarda qalıb.

Müxtəlif dövrlərdə, ayrı-ayrı zaman kəsiyində bəşəriyyətə hakim kəsilən materialist, idealist, pozivitist, determinist cərəyanlar dövrümüzə qədər əks qütblərin qarşıdurmasını səciyyələndirib, nəzəri spekulyativliyi gücləndirib. Yəni təhsilimiz də zaman - zaman mübahsəli fikirlərdən, ziddiyətli yanaşmalardan heç də xali olmayıb.  Bu illər ərzində materiyanın və ya şüurun birinci olması, tarixdə şəxsiyyətin və ya kütlənin həlledici rol oynaması, iqtisadiyyatın yoxsa siyasətin birinci olması kimi dilemmalar üzərində baş sıındırmışıq, Darvinin və Kantın nəzəriyyələrinə fərqli mövqelər sərgiləmişik. Çıxış yolunu əsasən dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində hadisə və faktların mahiyyətində formal kosmetik dəyişikliklər aparmaqda görmüşük.Bu mənada uzun illər təlim-tərbiyə məsələləri də öz əvvəlki mahiyyətini, dəyərini və aktuallığını tam itirməsə də, hər halda müəyyən deqradasiyaya uğraması da istisna olunmur.
Bununla belə məktəblərdə təlim-tərbiyə işinin təşkilinə dair nə qədər fərqli təlimat, metodiki tövsiyə, əsasnamə və digər istiqamətləndirici normativ sənəd olsa belə bu prosesin səmərəli təşkili məhz müəllimin şəxsiyyətindən, peşəkarlığından, klassik pedaqoji irsə və müasir tendensiyalara nə dərəcədə yiyələnməsindən daha çox asılıdır. Müəllimlərimizin məhz milli və dünya klassik fəlsəfəsinin və maarifçiliyinin görkəmli nümayəndələrinin bilik xəzinəsinin nümunələri ilə silahlanması onlar üçün təhsil sahəsindəki vəzifələrini yerinə yetirməkdə, təlim-tərbiyə prosesinin təşkilində ən yaxın yardımcı rolunu oynaya bilər.

Başqa sözlə desək “təhsil insanlara əsrlər boyu əldə etdiyi təcrübə və biliklərə bir neçə il ərzində yiyələnmək imkanı verir. Yaşadığı zamanın tələbləri səviyyəsində durmağa, hər dəfə sıfırdan başlamaq deyil, özündən əvvəlki nəsillərin işini davam etdirməyə insan yalnız təhsil sayəsində müyəssər olur.Bəşəriyyətin ümumi bilik xəzinəsi bütün xalqlar və millətlər üçün açıqdır.”

Təhsil sahəsində ən görkəmli nəzəriyyəçilərdən olan Hovard Qardner yazırdı ki, təhsilin əsas vəzifəsi anlamın mükəmməlləşməsinə kömək etməkdir. Dərin anlam bizim məqsədimiz olmalıdır. Biz şagirdlərə müəyyən anlaşıqlı kontekstdə nəyin həqiqi, yaxud yalan, gözəl, yaxud zövqsüz, yaxşılıq, yaxud yamanlıq olduğunu dərk etməyə kömək göstərməliyik. Bu mövzular fərdə dünyanı öyrənməyə və onu daha yaxşı başa düşməyə can atmağa stimul verəcəkdir.

Siyasi mütəfəkkir kimi daha çox ad qazanan Maykl Oukşotun fikrincə, məktəb şagirdlərin ilk dəfə ciddi və mütəşəkkil şəkildə intellektual, bədii, mənəvi və emosional irslə tanış olduqları məkandır. Məktəbin məqsədi konkret bacarıq, yaxud maddi üstünlük deyil; məktəb həmçinin gizli siyasi, yaxud sosial məqsədlərin əldə olunmasına da can atmır: məktəbin xarakteristikası üçün bu terminlərdən istifadə olunması onun təbiətinin təhrif olunması deməkdir. Con Gudledə görə isə məktəb tədrisinin məqsədi nə özünə, nə də onu əhatə edən insanlara ziyan vurmaq iqtidarında olmayan düşünən fərdlərin inkişafı ilə bağlıdır.

“Ağlım mənə deyil, dünyaya aiddir” kimi bir fikrin müəllifi Artur Şopenhauer hesab edirdi ki, hər şeydən əvvəl uşaqların heç bir aydın anlayışla bağlı olmayan sözlər işlətməsinin qarşısını almaq lazımdır. Lakin təsəvvürlərin anlayışlardan sonra yox, əvvəl gəlmələri son dərəcə böyük əhəmiyyət kəsb edir; əks təqdirdə bu, uşaq dünyaya gələrkən ayaqlarının qabaqda olmasına, yaxud qafiyənin misranin əvvəlində gəlməsinə bənzəyir.

Martin Haydeqqer sual qoyurdu: “Öyrənmək nə deməkdir? Adam bu an öz fəaliyyət tərzini ona yönəlmişə uyğunlaşdıranda öyrənir. Öyrətmək öyrənməkdən çətindir, çünki, tədrisin məqsədi öyrənmək imkanı yaratmaqdır.“ Haydeqqerə görə pedaqoq şagirdlərə öyrənməyə imkan yaratmalıdır, tədrisi onlara zorla qəbul etdirməməlidir. Belə bir yanaşmanın tədris prosesini fəallıqdan məhrum etdiyini düşünmək səhv şərh olardı.

Bu baxımdan Xuan Orteqanın fikirləri də xüsusi diqqət çəkir: “Pedaqogika həyatın gücləndirilməsi üsullarını ixtira etməli, təhsil isə onlardan yalnız istifadə etməlidir. Uşaqları yalnız öz meyllərinə uyğun olaraq, yəni təbii proseslərə təqlid edərək inkişaf etməyə imkan vermək olmaz; tərbiyə prosesi şüurlu və refleksiv səviyyə daşımalı, məqsədə nail olmalı, uşaqların dərin və həyati potensialını maksimum üzə çıxarmaq üçün texniki yardıma yönəlməlidir.“

Bu da Azərbaycanın və Türkiyənin, bütünlükdə isə çağdaş türk-islam dünyasının mədəniyyət və ictimai fikir tarixinə çoxcəhətli və ensiklopedik şəxsiyyət kimi daxil olmuş Əhməd bəy Ağaoğludan bir iqtibas:“Tərbiyə üsulunda hansı mühit bir idealı ən çox həqiqətə çevirməyə nail olmuşsa, həmin mühit də ən yüksək inkişafa catmışdır. Tərbiyədən bəhs edərkən bu məfhumu ən geniş mənada anlamaq lazımdır. İnsan ruhunun üzərində təsiri olan bütün amillər nəzərə alınmalıdır. Ailə, məktəb, ədəbiyyat, sənət, fikri və hissi cərəyanlar-bütün bunların hamısı tərbiyəyə daxildir.”

Nobel mükafatçısı Əhməd Zevayl isə öz fikirlərini belə ifadə edib: “İlk növbədə dəyişməyə ehtiyacı olan üçlük bunlardır: təhsil, bürokratiya, qanun. Əgər məhz bu üç cəhət islahatlar obyekti kimi dəqiq müəyyən olunsa, xalq yeni işıqlı gələcəyin quruculuğunu tam dəstəkləyəcək “

Növbəti yazılarımda da dünyanın və Azərbaycanın digər tanınmış mütəfəkkirləri-Con Dyui, Lüdviq Vitgenşteyn, Yurqen Habermass, Hüseyn Cavid, Əli bəy Hüseynzadə, Mehdi Mehdizadə kimi bir çox digər filosof və maarifçilərin seçmə fikirlərini oxucularımla bölüşüm. Düşünmürəm ki, xüsusilə təhsil ictimaiyyətinin bu kimi dahilərin fikirlərinə böyük ehtiyacı olmasın.

Nadir İsrafilov, təhsil eksperti

...
Azərbaycanda qeyri-adi toy: Şahdağda şənlik
Yola qəfil çıxan gənc qız ölümdən döndü - VİDEO
Ev təmizliyində əsla sirkə istifadə edilməməsi lazım olan yerlər - MARAQLI
“Soydaşlarımızın Avropa dövlətlərində keçirdiyi aksiyalar mühüm önəm kəsb edir”
Arzuların 2 növü: hansından yapışmaq?
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Araşdırma
Məzarı uzun müddət gizli qalan Cümhuriyyət naziri- Tarix
Şou-biznes
Namiq Qaraçuxurlu xəstəxanaya yerləşdirildi - FOTO
Maraqlı
Neftdən hazırlanan 9 şey - Onlarsız bu gün keçinmək mümkün deyil...
Siyasət
"Ermənistan müsəlman ölkələrinin dostu ola bilməz" çağırışına ərəb HÖRMƏTSİZLİYİ...
Cəmiyyət
Ağdamlı Məhəmməd adını Aleksandr qoymağa qərar verdi - İnanılmaz
Həftənin ən çox oxunanları
Heydər Əliyev və Leyla Əliyevanın toyda rəqsi- VİDEO
Qeyri-adi su pərisi düşüncələri alt-üst etdi - DƏHŞƏTLİ FOTOLAR
Xərçəng xəstəliyini yox edə bilərsiniz... -CƏMİ 75 QƏPİYƏ...
Mədəsindən 52 ədəd prezervativ çıxdı, içərisindən də... - FOTO+VİDEO
Prezident 4 naziri vəzifəsindən azad etdi
Gəlinini qonşu kişi ilə hamamda tutdu - Bakıda inanılmaz hadisə
Gəlin bəy namizədi üçün erotik rəqs etdi - VİDEO
Hafiz Hacıyevdən İlham Əliyevə sensasion təklif: "Onların qarşısında şərt qoysun ki..."
ABŞ alimindən İslam dini ilə bağlı hamını təəccübləndirən sözlər - SİTATLAR
Azərbaycanda daha bir qəribə körpə doğuldu - Kürəyində cinsiyyət üzvü var
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin