Xəbər lenti
14/08/2018 [12:26]:
"26 ildən çoxdur ki, onunla həm Azərbaycanda, həm də xaricdə eyni səhnələri paylaşırıq"
14/08/2018 [12:23]:
"Heç kimin altına uzanmamışam" - Təranə görün nəyini satışa çıxardı - FOTO
14/08/2018 [12:19]:
İntiqam Qasımzadə və yaxud: sonuncular...
14/08/2018 [12:13]:
Qubad İbadoğlu Türkiyədəki böhranı niyə meşə yanğınına bənzətdi?
14/08/2018 [12:13]:
“Qurban bayramı ərəfəsində amnistiya ola bilər” - PROQNOZ
14/08/2018 [12:12]:
Binəli Yıldırım: "“Dollar böhranı”ndan da uğurla çıxacağıq"
14/08/2018 [12:10]:
Xaçmazda 50-dən çox sürücü CƏRİMƏLƏNDİ
14/08/2018 [12:09]:
Cocuq Mərcanlıda müəllim olmaq istəyənlər – Vakansiya var
14/08/2018 [12:06]:
"Bu işi başlı-başına buraxmaq və ya Mədəniyyət Nazirliyinin bir şöbəsinin ümidinə qoymaq olmaz"
14/08/2018 [12:04]:
Bərdədə qaçırılan 17 yaşlı qız tapılıb - YENİLƏNİB
14/08/2018 [11:58]:
"İran, Türlkiyə və Rusiyanın iqtisadi böhranı dərinləşsə və uzumüddətli olsa..." - XƏBƏRDARLIQ
14/08/2018 [11:56]:
“ASAN” mərkəzlərinin iş qrafiki dəyişdirildi
14/08/2018 [11:53]:
Xatirə İslam yeni evə köçdü - FOTOLAR
14/08/2018 [11:50]:
“Bir kişinin sənin bacınla zina etməsinə razı olarsanmı?..” –Bir gəncə sual...
14/08/2018 [11:48]:
“Televiziyalardan gic-gic verilişləri, əxlaqsız, mənəviyyatsız adamları yığışdırmaq lazımdır”
14/08/2018 [11:45]:
Azərbaycanlı aktrisa kürklə dənizə girdi - FOTO/VİDEO
14/08/2018 [11:36]:
"Həmişə zəhərlənmə olanda yiyəsiz malın üstünə atırlar..." - "Tonqal"dakı "tonqal" böyüyür
14/08/2018 [11:33]:
Azərbaycanda Qurban bayramı namazının vaxtı açıqlanıb
14/08/2018 [11:13]:
Hava ilə işləyən avtomobil yaradıldı - FOTO
14/08/2018 [11:07]:
Ağır yük maşının üzərinə düşdü: möcüzə nəticəsində sağ qaldılar - VİDEO
14/08/2018 [10:57]:
ABŞ-la müharibə, yoxsa sülh? – Xamneyi seçimini açıqladı
14/08/2018 [10:56]:
“Müharibəyə hazırlaşın” - Dəniz komandanından dünyanı qorxudan çağırış
14/08/2018 [10:47]:
Ağ Evdən Türkiyə səfirinə “yox” cavabı verildi
14/08/2018 [10:24]:
İstirahət mərkəzlərinin sahibləri cərimələndi
14/08/2018 [10:14]:
Həyat yoldaşı Sərdar Ortaca QADAĞA qoydu
14/08/2018 [10:13]:
Bakıda süpürgəçiləri xüsusi texnika əvəzləyəcək
14/08/2018 [10:09]:
Salyan Rayon Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə yeni müdir təyin olundu
14/08/2018 [10:06]:
Ermənistan silahlı bölmələri atəşkəs rejimini 88 dəfə pozdu
14/08/2018 [10:03]:
Bir həftədə Ukraynada 240-a yaxın uşaq itkin düşdü
14/08/2018 [10:02]:
Bu yerlərdə heyvan kəsmək olmaz - Agentlikdən bayram xəbərdarlığı
14/08/2018 [10:00]:
Salyanda 3 uşaq anası pomidordan zəhərlənərək öldü
14/08/2018 [09:40]:
Oksana gizli ərə gedib: "1 ildir ki, evliyəm"
14/08/2018 [09:02]:
Fələstin ailəsinin 103 il Osmanlı əsgərindən əmanət saxladığı TÜRK LİRƏLƏRİ üzə çıxdı... - FOTO
14/08/2018 [08:58]:
Həccə getməyən, amma Həcci qəbul olunan kişinin əhvalatı - İBRƏTAMİZ...
14/08/2018 [08:43]:
75 yaşlı alman ölümündən bir neçə an öncə müsəlman oldu - VİDEO
13/08/2018 [23:26]:
Azərbaycanlı Tünzalə xanım Amerikada necə biznesmen oldu? - İbrətamiz tarixcə...
13/08/2018 [23:11]:
Türklər dollara qarşı belə müharibə aparır - Dünyanı heyran qoyan FOTOLAR
13/08/2018 [22:53]:
Reperi samuray qılıncı ilə öldürdülər
13/08/2018 [22:49]:
Abdullah Gül Trampı “qlobal təhlükə” adlandırdı
13/08/2018 [22:19]:
Bərdədə 17 yaşlı qız qaçırıldı
13/08/2018 [21:51]:
"Nikol Paşinyan o qədər əcaib, o qədər qeyri-ciddi hərəkətlərə yol verib ki..."
13/08/2018 [21:37]:
"Deyəsən, Amerikada Türkiyəni Ermənistanla səhv salıblar..."
13/08/2018 [21:17]:
Ermənistanın müdafiə naziri Qarabağa gəldi
13/08/2018 [21:01]:
Azərbaycanlı turstlər üçün TƏHLÜKƏ: Qara dəniz sularında virus yayıldı
13/08/2018 [20:44]:
Trampın seçilməsinə mane olmaq istəyən xəfiyyə işdən qovuldu
13/08/2018 [20:10]:
Bakının üç rayonunda qaz olmayacaq
13/08/2018 [20:08]:
Türkiyəli nazir Avropa Birliyinə səsləndi
13/08/2018 [19:46]:
“Qaçqınkom”dan intihara cəhd edən şəxslə bağlı AÇIQLAMA: “Hüquqi qiymət veriləcək”
13/08/2018 [19:46]:
Nepalda rusiyalı səfir öldü
13/08/2018 [19:45]:
Xamenei ABŞ-la danışıqları qadağan etdi
13/08/2018 [19:38]:
ABŞ generalı dəhşət saçan yeni silahdan danışdı
13/08/2018 [19:36]:
Bu qızın nə bəslədiyini görəndə çox təəccüblənəcəksiniz - İNANILMAZ...
13/08/2018 [19:26]:
Ermənilər Şuşada Aprel savaşı haqda bədii film çəkir... - “Cənnətin qapısı”- FOTOLAR
13/08/2018 [19:17]:
Yanan Narkoloji Mərkəzlə bağlı ibtidai istintaq yekunlaşıb
13/08/2018 [19:13]:
"Generala dedim ki, bu cür imkanlarla nəinki işğaldakı torpaqlarımızı, İrəvanı da geri qaytara bilərik"
13/08/2018 [18:59]:
Hava ilə işləyən avtomobil hazırlandı – VİDEO
13/08/2018 [18:50]:
Mağazaya basqın edən qrupun daha bir üzvü saxlanıldı - NƏRİMANOVDA
13/08/2018 [18:43]:
Akif Çovdarovun cinayət işində zərərçəkmiş şirkət rəhbərinin həbs müddəti uzadıldı
13/08/2018 [18:42]:
Xüsusi təlim görən qarğalar siqaret kötükləri və zibil yığacaqlar - VİDEO
13/08/2018 [18:39]:
Ermənistanda siyasi EHTİRASLAR – Qarabağ klanı Paşinyana əks-həmləyə keçdi
13/08/2018 [18:29]:
Şəhadət gətirərək müsəlman olan pilot göz yaşlarına boğuldu - VİDEO
13/08/2018 [18:27]:
İrana səfər edən norveçli nazir istefa verməli oldu
13/08/2018 [18:15]:
Əlini öpən deputatı istefa verib, partiyasına keçməyə səslədi
13/08/2018 [18:13]:
Ərdoğan: "ABŞ bizə arxadan zərbə vurmaq istəyir"
13/08/2018 [17:45]:
ADP İdarə Heyətinin növbəti toplantısı keçirildi
13/08/2018 [17:40]:
Koçaryan məhkəmə zalından azadlığa buraxıldı
13/08/2018 [17:39]:
Magistraturanın boş qalan yerləri ilə bağlı XƏBƏRDARLIQ
13/08/2018 [17:19]:
Təhsil Nazirliyi şöbə müdiri olmaq istəyənlər üçün müsahibə elan etdi
13/08/2018 [17:08]:
Dəvə avtomobilin kabinəsinə girdi... - Dəhşətli qəzadan görüntülər...
13/08/2018 [17:00]:
FHN generalının otellər şəbəkəsi üzə çıxdı - FOTO
13/08/2018 [16:48]:
“Ermənistanı yerinə oturdana kimi belə hadisələr olacaq”
13/08/2018 [16:43]:
Petkim MIT-nin Sənaye Əlaqə Proqramına (ILP) üzv oldu...
13/08/2018 [16:37]:
DTX hərbçiləri şantaj edən “reket jurnalistləri” saxladı
13/08/2018 [16:32]:
Paşinyanın oğlu Qarabağda and içdi - FOTO
13/08/2018 [16:30]:
Prezident əsgər ölümü ilə bağlı işi nəzarətə götürdü
13/08/2018 [16:10]:
Bərdədə 78 yaşlı qadın intihar edib
13/08/2018 [15:48]:
Xəzər dənizinin statusu haqqında konvensiya erməniləri təşvişə saldı
13/08/2018 [15:46]:
“Nar” müştəri loyallığı indeksinə görə liderdir
13/08/2018 [15:43]:
İsrail hökuməti “Avrovision”a pul köçürməsə... - Bir günü qaldı
13/08/2018 [15:23]:
Azərbaycanlı iş adami ailəsi ilə birlikdə faciəvi şəkildə öldü
Bütün arxiv bir sırada
20/11/2017 [10:47] - Cəmiyyət - ( 2765 dəfə baxılıb)

“Ədəbiyyatdan ideoloji silah kimi istifadə etmək doğru deyil”

İradə Musayeva: “Ondan bu məqsədlə istifadə olunduğu zamanlar ədəbiyyatın uduzduğu dövr hesab olunmalıdır”



Ədəbiyyat və onun təsir gücündən bütün müharibə və qarşıdurmalarda təbliğat vasitəsi kimi istifadə edildiyi zaman-zaman müxtəlif siyasilər, ideoloqlar, sənət adamları tərəfindən səslənən iddialardan biridir. 

Maraqlıdır, ədəbiyyatın doğrudan da ideoloji silah kimi istifadə xüsusiyyəti varmı? Ədəbiyyatdan kiiməsə qarşı - bu kəs düşmən də olsa - təzyiq vasitəsi kimi istifadə etmək “ədəbiyyatın maraqları” baxımından nə dərəcədə doğrudur? Ədəbiyyatı cəbhəyə, səngərə döndərmək, sözlə baş kəsmək, ruh sarsıtmaq ədəbiyyatın öz mahiyyəti ilə hər hansı ziddiyyət təşkil etmirmi?

Moderator.az-a açıqlama verən ədəbi tənqidçi İradə Musayevə məsələ ilə bağlı maraqlı fikirlər səslndirib:

“İlk olaraq onu bildirmək istərdim ki, ədəbiyyatın təbliğat vasitəsi və ideoloji silah kimi yararlanmaq məsələsinin qəti əleyhinəyəm. Ədəbiyyatdan bu məqsədlə istifadə olunduğu zamanlar məhz ədəbiyyatın uduzduğu, məğlub və riyakarlığa xidmət etdiyi dövr hesab olunmalıdır. 70 illik sovet dönəmində ədəbiyyat ideoloji şöbələrə işlədi. Kolxoz quruculuğu, fabrik-zavod istehsalatı problemlərinə “dəstək” missiyasını icra etdi. Pambıqçılıqda, üzümçülükdə plan dolmayanda belə kolxoz, sovxoz sədrləri, briqadirlərlə yanaşı, şairlərə də  tapşırıq verildi. 

C.Cabbarlı kimi dramaturq sovet hökumətinə ilhamını təslim edəndə (1927-ci ildən) uduzdu... Və hökumət onu ilk sovet dramaturqu elan etdi. C.Cabbarlı “Aydın”, “Oqtay Eloğlu”ndan “Almaz”a, “Dönüş”ə, “Yaşar”a qədər endi. Çünki ideoloji tapşırığın əsgəri rolunda idi... Kollektivləşmə, kolxozlaşma siyasətinin ədəbi əsgərinə çevrilmişdi. Digər ədiblərimiz də həmçinin... M.Hüseynin ədəbi bacarığından sırf partiya tapşırıqlarının icrası naminə istifadə olundu. “Abşeron”, “Qara daşlar” və s.
Yazıçıları beşillik planların əməkdaşları, cavabdehləri kimi az qala məsuliyyətə çəkirdilər. Və bu “iş”in adını “Ruhlandırma” qoymuşdular... Bu isə qəbuledilməzdir. Hələ də əlinə qələm alan adamların çoxu elə düşünür ki, o yazdığı əsərlə hansısa praktiki işi icra etməlidir. Müharibə ilə bağlı əsərlərin yazılmasında da yanlış yanaşma tendensiyası var. Müharibədən yazmaq, müharibəni təsvir etmək bir başqa məsələdir. Amma tapşırıqla müharibə və qəhrəmanlıq şeirləri, poemaları yazıb döyüşqabağı əsgərlərə onu təlqin etmək bir başqa... İkincini qəbul etmirəm. Vətəni şeirlə, nəğmə ilə sevdirmək olmaz gəncliyə. Dünya ədəbiyyatında müharibə mövzusunda şedevrlər yaratmış L.N.Tolstoya, E.Hemenqueyə desəydilər ki, döyüşqabağı əsgərləri ruhlandıran nəsə yaz, yəqin ki, əsəbləşərdilər... Hətta iki il öncə bir məsələyə heyrətləndim. Tənqidçi kişilərdən biri şairləri vətənpərvərlik mövzusunda şeirlər yazmağa sövq etməklə məşğul idi... 1941-1945-ci illər ədəbiyyatsızlığı yadıma düşdü... 

Və mən bir müəllim kimi də sizi inandırıram ki, vətənpərvərliyi aşılama məqsədilə yazdırılan inşaların belə bu işdə heç bir rolu olmur. Mən BDU-nu bitirib  təyinatla getdiyim məktəbdə ilk dəfə ədəbiyyat dərsi dediyim şagirdləri xatırlayıram.  Qabaq sıralarda oturan, ağ, təmiz köynəkdə, qarşılarında səliqəli dəftər-kitab olan və inşalardan həmişə “əla” alan şagirdlərimin bir neçəsi 90-cı illərdə fərari oldu. Qarabağ müharibəsində iştirak etməmək üçün Rusiyaya və başqa yerlərə getdilər. Amma arxa partada oturan və bütün fənlərdən zorla 3 qiymət alan, inşa yazmaq qabiliyyəti olmayan, 8-ci sinifi bitirən kimi məktəbdən çıxarılan uşaq isə sonralar könüllü müharibəyə getdi və qəhrəmanlıq göstərək həlak oldu. Dostlarını mühasirədən çıxarıb özü şəhid oldu... İndi həmin məktəb (Ağdamın Evoğlu kəndindəki orta məktəb) o oğlanın adını daşıyır. Əsgər Əliyev adına məktəb... Məktəbin qarşısında büstü də var...

Bilirsiniz, müharibə ilk növbədə hərb adamlarının işidir və təbii ki, hər bir vətəndaşın... Biz müharibədə real qüvvə kimi, fiziki olaraq iştirak etsək daha məntiqli olar... Ədəbiyyat bu prosesə süni şəkildə müdaxilə etməsə yaxşıdır. Əgər kimsə qələbədən və ya məğlubiyyətdən nəsə yazırsa, bu oğqat onu dindirirsə, bu başqa məsələ... Amma “sən müharibəyə qələmlə xidmət etməlisən!”-düşüncəsini təbii ki  qəbul etmirəm...

Sağlam və inkişafda olan cəmiyyətlərdə insanlar təbliğatsız da vətəni qorumağın vacibliyini dərk edir. Çünki evini, torpağını, əzizlərini, maddi rifahını itirmək istəmir ən azından.  Yəni, bir ölkənin xoşbəxt vətəndaşı vətəni uduzmaq rəzilliyini niyə qəbul etsin ki?

Mən bu misalı bir dəfə də çəkmişəm. Məlum Aprel döyüşləri ərəfəsində Belarusiyada çap olunan müsahibəmdə belə bir fikir yazmışdım: “Biz sevdiyimiz, xatırlaya biləcəyimiz nə varsa ”“ daşımız, divarımız, küçəmiz, bazarımız, məktəbə gedən yollarımız, kitabxanamız, məscidimiz, hamamımız, stadionumuz, teatr binamız, “çay evi”miz - hamısı üçün darıxmışıq. Hətta son hadisələr sübut etdi ki, bu darıxma nisgilə yox, mücadilə əzminə çevrilib.

Müharibəni yaşayan və yazan Antuan de-sent Ekzüperini yoldaşları inandırmağa çalışır ki, yazıçı kimi xalqına daha çox xeyir verə bilər. Ona görə də ehtiyata göndərilməsi barədə ərizə yazmasını xahiş edirlər. Ancaq Ekzüperi bu xahişi qəbul etmir və tezliklə onu döyüş bölgəsinə göndərirlər. Böyük yazıçı dostlarına ünvanladığı məktubda yazırdı: “Mən hökmən bu müharibədə iştirak etməliyəm. Çünki mənim sevdiyim müqəddəs nə varsa, hamısı təhlükə altındadır. Provansada meşə yananda əclaflardan qeyri, hamı əllərinə vedrə və kürək alaraq onu söndürməyə çalışır. Mən əclaf olmaq istəmirəm. Mən döyüşmək istəyirəm, məni buna vətənimə olan məhəbbətim və daxili dini ruhum məcbur edir. Belə ağır vəziyyətdə vətənin təhlükədə olmasına biganə qala bilmərəm”.

Görəsən, bu gün eyni durumu yaşayan Azərbaycan əsgərinin, sevdikləri yolunda döyüşmək istəyən Azərbaycan kişisinin A.Ekzüperi kimi düşünməsi qəbahət olmaz ki?” 

Ədəbiyyat azad və diktəsiz, öhdəliksiz, tapşırıqsız olmalıdır...”

Seymur Əliyev

Həccə getməyən, amma Həcci qəbul olunan kişinin əhvalatı - İBRƏTAMİZ...
Bu qızın nə bəslədiyini görəndə çox təəccüblənəcəksiniz - İNANILMAZ...
Hava ilə işləyən avtomobil hazırlandı – VİDEO
Petkim MIT-nin Sənaye Əlaqə Proqramına (ILP) üzv oldu...
Fədayə Qoca ilə münasibətindən danışdı: "Gecələr yata bilmirdim"
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
Nabranda ailəvi istirahət üçün kotec tipli kirayə evlər. Ətraflı məlumat üçün əlaqə nömrələri:

050 311 11 64, 055 681 11 64

N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
"Bu işi başlı-başına buraxmaq və ya Mədəniyyət Nazirliyinin bir şöbəsinin ümidinə qoymaq olmaz"
Siyasət
"Nikol Paşinyan o qədər əcaib, o qədər qeyri-ciddi hərəkətlərə yol verib ki..."
Dünya
Dəvə avtomobilin kabinəsinə girdi... - Dəhşətli qəzadan görüntülər...
Cəmiyyət
"Əgər bələdiyyə sədri xalq tərəfindən seçilsə, pis işləyərsə..."
Siyasət
“İran Ermənistana görə Rusiya ilə münasibətlərini korlamayacaq”
Həftənin ən çox oxunanları
Yaponların başqa planetdə yaşadığını sübut edən 30 heyrətamiz fakt - FOTOLAR
“Hansısa ərəbin mənim şəhərimdə hoqqa çıxarmağa nə ixtiyarı var?!” - VİDEO
Suya tullanan Nigar Camalın sinəsi çöldə qaldı - VİDEO
Qənirə Paşayeva: "Yaralıları xilas etmək üçün həkimlərimiz əllərindən gələni edirlər"
Gənc müəllim əlini qadınlara vurmadığına görə işsiz qaldı - Rəzalət - FOTO
Fitnəkar Moskva Ağdama erməni icra başçısı təyin edib... - İKİÜZLÜ HƏMSƏDRLİK...
“Paşinyan hakimiyyəti çalışır ki, Azərbaycan öz torpaqlarını işğaldan azad etsin...”
İsmayıllıda baş verən müəmmalı hadisə ufoloji cəhətdən araşdırılmalıdır - MARAQLI...
İlham Əliyevin əsgərlik görüntüləri yayıldı - FOTO
Məleykə Əsədova Milli (!) dəyərlərimizin etibarlı qoruyucusudur...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə