Xəbər lenti
22/02/2018 [18:33]:
Prezident Bruney sultanını təbrik edib
22/02/2018 [18:33]:
Azay Quliyev prezidentin İrəvanla bağlı çıxışına deyinən erməniyə sərt cavab verdi
22/02/2018 [18:29]:
Sumqayıt sakini Şirvanda heroinlə tutuldu
22/02/2018 [18:27]:
Bakıda şagirdin açıq-saçıq şəklini yayan müəllimlə bağlı araşdırma başladı
22/02/2018 [18:25]:
Azərbaycan-Rusiya sərhəddində ilk demarkasiya nişanı quraşdırılıb
22/02/2018 [18:13]:
Afaq Bəşirqızından xanımlara 8 Mart hədiyyəsi
22/02/2018 [18:11]:
Azərbaycan ən çox Rusiyadan məhsul alıb
22/02/2018 [18:06]:
Dövlət hesabına göstərilən xidmət üçün vəkilərə ödəniş 3 dəfə artırılacaq
22/02/2018 [18:06]:
Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasına yeni baş həkim təyin olundu
22/02/2018 [17:59]:
Prezident vəkilliyin inkişafı ilə bağlı sərəncam imzaladı
22/02/2018 [17:55]:
Əhmədinejat İran xalqı üçün azad seçim istədi - Xameneinə məktub
22/02/2018 [17:53]:
Vəkillər Kollegiyası yeni bina ilə təmin olunacaq
22/02/2018 [17:51]:
“Afrinə girməyə qoymayacağıq” - Türkiyədən Əsədə xəbərdarlıq
22/02/2018 [17:43]:
Bağça müdirəsinə 8 il həbs verildi, amma azadlıqda qaldı
22/02/2018 [17:40]:
Anar bu dəfə Məleykəni dəyişdi - Video
22/02/2018 [17:38]:
General məhkəmə zalında qandallanacaq - Rütbələri alınır
22/02/2018 [17:24]:
Su ilə müalicənin möcüzəvi faydaları -Siz də sınayın
22/02/2018 [17:09]:
Kişilər sidiyə oturaraq getməlidir... - Prostat xəstəliklərinin ən asan və pulsuz profilaktikası
22/02/2018 [17:04]:
Səlim Müslümov İƏT-in əmək nazirlərinin dördüncü konfransında çıxış edib
22/02/2018 [17:01]:
İzmirdə Xocalı Soyqırımının qurbanları anılacaq
22/02/2018 [16:46]:
Radyo aparıcısı canlı yayım zamanı doğdu - VİDEO
22/02/2018 [16:44]:
Oyun oynayan uşağın boğazına çubuq sancıldı - FOTO
22/02/2018 [16:42]:
Yumurtladığını iddia edən uşaq həkimləri çaşqına çevirdi
22/02/2018 [16:41]:
Vəfalı it 12 il ölən sahibinin məzarı başında gözlədi - VİDEO
22/02/2018 [16:37]:
Prokuror MTN generalına 16 il iş istəyib
22/02/2018 [16:37]:
“Ermənistanın sabiq naziri millətinin həyasızlığını bir daha ortaya qoydu...”
22/02/2018 [16:35]:
“Təmizlənəcək suların bir hissəsi əkin sahələrinə, bir hissəsi isə dənizə axıdılacaq...”
22/02/2018 [16:29]:
Milli Məclisin 3 komitəsi “Ələt azad iqtisadi zonası”na görə toplandı
22/02/2018 [16:19]:
Qarabağda erməni hərbçi məhv edildi
22/02/2018 [16:10]:
Dünyanın ən zənginləri daha da varlanıb -YENİ SİYAHI
22/02/2018 [16:09]:
İş adamı Anar Əliyev Moskvada güllələndi - VİDEO
22/02/2018 [16:07]:
Azərbaycan Cümhuriyyətinin qəbul etdiyi ən vacib qərarlardan birinin FOTOSURƏTİ
22/02/2018 [16:07]:
Mehdi Hüseynzadənin uyuduğu məzarlıqdan FOTOREPORTAJ
22/02/2018 [16:04]:
Hər gün milyonlarla mahnılar smartfonunuzda
22/02/2018 [16:01]:
Peyğəmbərin vaxtında hamı lüt gəzirdi, çünki... - Tarixçi
22/02/2018 [15:56]:
Azay Quliyev erməni deputatı susdurdu - ATƏT PA-da QALMAQAL
22/02/2018 [15:42]:
Birinci vitse-prezidentliyin 1 İLİ - Deputatlar DANIŞDILAR
22/02/2018 [15:39]:
UNEC-in gənc müəllimləri Türkiyədə Xocalı soyqırımından bəhs ediblər - FOTOLAR
22/02/2018 [15:37]:
“Mehriban xanım cənab prezidentə bir nömrəli dayaqdır” - Siyavuş Novruzov
22/02/2018 [15:29]:
Bakıda məktəbdə qalmaqal: Şagirdin görüntüləri yayıldı
22/02/2018 [15:20]:
“Air France” beynəlxalq uçuşların yarısını ləğv edib - İşçilər tətildə
22/02/2018 [15:13]:
“O, həmin qolla bütün Bakını ayağa qaldırmışdı”
22/02/2018 [15:12]:
Oğuzda Xocalılarla daha bir görüş keçirildi
22/02/2018 [14:59]:
Dövlət qulluğuna qəbul olmaq istəyənlərin 30 faizi... - DİM AÇIQLADI
22/02/2018 [14:49]:
Təhsil Nazirliyi tələbə köçürülməsinin nəticələrini AÇIQLADI
22/02/2018 [14:33]:
ABŞ Olimpiya çempionu oldu
22/02/2018 [14:27]:
Novruz bayramı ilə bağlı heç zaman eşitmədiyimiz əfsanə və miflər -TARİX
22/02/2018 [14:27]:
Saleh Məmmədov Azərbaycanın ilk pullu yolu haqda danışdı
22/02/2018 [14:22]:
Prokuror MTN generallarına cəza istəyir
22/02/2018 [14:15]:
“Google”u Sultan Əbdülhəmid kəşf edib - Türkiyəli professordan ŞOK AÇIQLAMA
22/02/2018 [14:14]:
“O cür dəhşətli gözləri ömrüm boyu görməmişəm” - Əli Həsənovun kitab təqdimatında
22/02/2018 [14:07]:
İlahiyyatçı alimdən yorğanla bağlı SENSASİYALI AÇIQLAMA
22/02/2018 [14:05]:
Nemtsovun qatilinin cəzası ağırlaşdırıldı
22/02/2018 [14:03]:
Azərbaycanın müdafiə naziri Belarusa gedib
22/02/2018 [13:57]:
Ata məhkəmədə hönkürtü ilə ağladı: "Bunu tikə-tikə eləsələr..."
22/02/2018 [13:53]:
Nazir partlayış baş verən zavodun baş direktorunu işdən çıxardı
22/02/2018 [13:48]:
“Moody’s”: 2019-cu ildə Azərbaycanda ÜDM 2% artacaq”
22/02/2018 [13:45]:
“Misir Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin Azərbaycan xalqının arzusuna uyğun həll olunmasını istəyir”
22/02/2018 [13:40]:
Bir həftədə iki sərəncam – Xalçaçılığa yönəldilən vəsait ölkəmizə nə vəd edir?
22/02/2018 [13:36]:
ADU-da “Xocalı həqiqətləri Çin dilində” adlı tədbir keçirildi
22/02/2018 [13:34]:
Əli Nağıyev: “Heç kim İlham Əliyevdən artıq iş görməyəcək”
22/02/2018 [13:27]:
"Müxtəlif ölkələrdə Xocalı soyqırımının tanınması erməni lobbisinə zərbədir"
22/02/2018 [13:22]:
Aygün Kazımova fərqli görnüşdə - FOTO
22/02/2018 [13:22]:
Qərbi Kaspi Universitetində açıq mühazirələr başlayır
22/02/2018 [13:18]:
Sabaha olan hava proqnozu açıqlandı
22/02/2018 [13:10]:
ADP sənədləri MSK-ya təqdim etdi
22/02/2018 [13:06]:
Danimarkalı ekspert ADAU-nun rektoru ilə görüşdü
22/02/2018 [13:01]:
Rusiyalı cütlük Olimpiya medalından məhrum olundu
22/02/2018 [12:56]:
Sərdar Cəlaloğlu: “Müxalifətin bizi qınamağa haqqı yoxdur”
22/02/2018 [12:54]:
Azərbaycanda bu yol pullu olacaq - ƏHALİNİN NƏZƏRİNƏ
22/02/2018 [12:54]:
Azərbaycana gələn əcnəbilərin maraqlı STATİSTİKASI - Ərəblərin sayı artıb, iranlılar azalıb
22/02/2018 [12:53]:
“Zeytun budağı”nda 1829-cu terrorçu zərərsizləşdirildi
22/02/2018 [12:50]:
Avropa Birliyi Ermənistana 160 milyon avro ayıracaq
22/02/2018 [12:49]:
Heydər Əliyevin 95 illiyinə həsr olunmuş I Beynəlxalq elmi konfrans keçiriləcək
22/02/2018 [12:48]:
Bahar Muradova: “Xocalı soyqırımını törədənlər məhkum kimi cavab verəcəklər”
22/02/2018 [12:34]:
Bakı, Ankara və Kiyev üçtərəfli əməkdaşlıq formatı yaradır
22/02/2018 [12:33]:
“Facebook”da 3D statuslar dərc etmək mümkün oldu - MÖHTƏŞƏM YENİLİK
22/02/2018 [12:27]:
İki həftə əvvəl ana olmuşdu... - Əri boğazını kəsdi
22/02/2018 [12:19]:
Gəncə yol polisi rəisinin işdən çıxarıldığı rəsmən təsdiqləndi
22/02/2018 [12:13]:
Bakıda FACİƏ: məktəbli qızın meyiti tapıldı
Bütün arxiv bir sırada
20/11/2017 [10:47] - Cəmiyyət - ( 2648 dəfə baxılıb)

“Ədəbiyyatdan ideoloji silah kimi istifadə etmək doğru deyil”

İradə Musayeva: “Ondan bu məqsədlə istifadə olunduğu zamanlar ədəbiyyatın uduzduğu dövr hesab olunmalıdır”



Ədəbiyyat və onun təsir gücündən bütün müharibə və qarşıdurmalarda təbliğat vasitəsi kimi istifadə edildiyi zaman-zaman müxtəlif siyasilər, ideoloqlar, sənət adamları tərəfindən səslənən iddialardan biridir. 

Maraqlıdır, ədəbiyyatın doğrudan da ideoloji silah kimi istifadə xüsusiyyəti varmı? Ədəbiyyatdan kiiməsə qarşı - bu kəs düşmən də olsa - təzyiq vasitəsi kimi istifadə etmək “ədəbiyyatın maraqları” baxımından nə dərəcədə doğrudur? Ədəbiyyatı cəbhəyə, səngərə döndərmək, sözlə baş kəsmək, ruh sarsıtmaq ədəbiyyatın öz mahiyyəti ilə hər hansı ziddiyyət təşkil etmirmi?

Moderator.az-a açıqlama verən ədəbi tənqidçi İradə Musayevə məsələ ilə bağlı maraqlı fikirlər səslndirib:

“İlk olaraq onu bildirmək istərdim ki, ədəbiyyatın təbliğat vasitəsi və ideoloji silah kimi yararlanmaq məsələsinin qəti əleyhinəyəm. Ədəbiyyatdan bu məqsədlə istifadə olunduğu zamanlar məhz ədəbiyyatın uduzduğu, məğlub və riyakarlığa xidmət etdiyi dövr hesab olunmalıdır. 70 illik sovet dönəmində ədəbiyyat ideoloji şöbələrə işlədi. Kolxoz quruculuğu, fabrik-zavod istehsalatı problemlərinə “dəstək” missiyasını icra etdi. Pambıqçılıqda, üzümçülükdə plan dolmayanda belə kolxoz, sovxoz sədrləri, briqadirlərlə yanaşı, şairlərə də  tapşırıq verildi. 

C.Cabbarlı kimi dramaturq sovet hökumətinə ilhamını təslim edəndə (1927-ci ildən) uduzdu... Və hökumət onu ilk sovet dramaturqu elan etdi. C.Cabbarlı “Aydın”, “Oqtay Eloğlu”ndan “Almaz”a, “Dönüş”ə, “Yaşar”a qədər endi. Çünki ideoloji tapşırığın əsgəri rolunda idi... Kollektivləşmə, kolxozlaşma siyasətinin ədəbi əsgərinə çevrilmişdi. Digər ədiblərimiz də həmçinin... M.Hüseynin ədəbi bacarığından sırf partiya tapşırıqlarının icrası naminə istifadə olundu. “Abşeron”, “Qara daşlar” və s.
Yazıçıları beşillik planların əməkdaşları, cavabdehləri kimi az qala məsuliyyətə çəkirdilər. Və bu “iş”in adını “Ruhlandırma” qoymuşdular... Bu isə qəbuledilməzdir. Hələ də əlinə qələm alan adamların çoxu elə düşünür ki, o yazdığı əsərlə hansısa praktiki işi icra etməlidir. Müharibə ilə bağlı əsərlərin yazılmasında da yanlış yanaşma tendensiyası var. Müharibədən yazmaq, müharibəni təsvir etmək bir başqa məsələdir. Amma tapşırıqla müharibə və qəhrəmanlıq şeirləri, poemaları yazıb döyüşqabağı əsgərlərə onu təlqin etmək bir başqa... İkincini qəbul etmirəm. Vətəni şeirlə, nəğmə ilə sevdirmək olmaz gəncliyə. Dünya ədəbiyyatında müharibə mövzusunda şedevrlər yaratmış L.N.Tolstoya, E.Hemenqueyə desəydilər ki, döyüşqabağı əsgərləri ruhlandıran nəsə yaz, yəqin ki, əsəbləşərdilər... Hətta iki il öncə bir məsələyə heyrətləndim. Tənqidçi kişilərdən biri şairləri vətənpərvərlik mövzusunda şeirlər yazmağa sövq etməklə məşğul idi... 1941-1945-ci illər ədəbiyyatsızlığı yadıma düşdü... 

Və mən bir müəllim kimi də sizi inandırıram ki, vətənpərvərliyi aşılama məqsədilə yazdırılan inşaların belə bu işdə heç bir rolu olmur. Mən BDU-nu bitirib  təyinatla getdiyim məktəbdə ilk dəfə ədəbiyyat dərsi dediyim şagirdləri xatırlayıram.  Qabaq sıralarda oturan, ağ, təmiz köynəkdə, qarşılarında səliqəli dəftər-kitab olan və inşalardan həmişə “əla” alan şagirdlərimin bir neçəsi 90-cı illərdə fərari oldu. Qarabağ müharibəsində iştirak etməmək üçün Rusiyaya və başqa yerlərə getdilər. Amma arxa partada oturan və bütün fənlərdən zorla 3 qiymət alan, inşa yazmaq qabiliyyəti olmayan, 8-ci sinifi bitirən kimi məktəbdən çıxarılan uşaq isə sonralar könüllü müharibəyə getdi və qəhrəmanlıq göstərək həlak oldu. Dostlarını mühasirədən çıxarıb özü şəhid oldu... İndi həmin məktəb (Ağdamın Evoğlu kəndindəki orta məktəb) o oğlanın adını daşıyır. Əsgər Əliyev adına məktəb... Məktəbin qarşısında büstü də var...

Bilirsiniz, müharibə ilk növbədə hərb adamlarının işidir və təbii ki, hər bir vətəndaşın... Biz müharibədə real qüvvə kimi, fiziki olaraq iştirak etsək daha məntiqli olar... Ədəbiyyat bu prosesə süni şəkildə müdaxilə etməsə yaxşıdır. Əgər kimsə qələbədən və ya məğlubiyyətdən nəsə yazırsa, bu oğqat onu dindirirsə, bu başqa məsələ... Amma “sən müharibəyə qələmlə xidmət etməlisən!”-düşüncəsini təbii ki  qəbul etmirəm...

Sağlam və inkişafda olan cəmiyyətlərdə insanlar təbliğatsız da vətəni qorumağın vacibliyini dərk edir. Çünki evini, torpağını, əzizlərini, maddi rifahını itirmək istəmir ən azından.  Yəni, bir ölkənin xoşbəxt vətəndaşı vətəni uduzmaq rəzilliyini niyə qəbul etsin ki?

Mən bu misalı bir dəfə də çəkmişəm. Məlum Aprel döyüşləri ərəfəsində Belarusiyada çap olunan müsahibəmdə belə bir fikir yazmışdım: “Biz sevdiyimiz, xatırlaya biləcəyimiz nə varsa ”“ daşımız, divarımız, küçəmiz, bazarımız, məktəbə gedən yollarımız, kitabxanamız, məscidimiz, hamamımız, stadionumuz, teatr binamız, “çay evi”miz - hamısı üçün darıxmışıq. Hətta son hadisələr sübut etdi ki, bu darıxma nisgilə yox, mücadilə əzminə çevrilib.

Müharibəni yaşayan və yazan Antuan de-sent Ekzüperini yoldaşları inandırmağa çalışır ki, yazıçı kimi xalqına daha çox xeyir verə bilər. Ona görə də ehtiyata göndərilməsi barədə ərizə yazmasını xahiş edirlər. Ancaq Ekzüperi bu xahişi qəbul etmir və tezliklə onu döyüş bölgəsinə göndərirlər. Böyük yazıçı dostlarına ünvanladığı məktubda yazırdı: “Mən hökmən bu müharibədə iştirak etməliyəm. Çünki mənim sevdiyim müqəddəs nə varsa, hamısı təhlükə altındadır. Provansada meşə yananda əclaflardan qeyri, hamı əllərinə vedrə və kürək alaraq onu söndürməyə çalışır. Mən əclaf olmaq istəmirəm. Mən döyüşmək istəyirəm, məni buna vətənimə olan məhəbbətim və daxili dini ruhum məcbur edir. Belə ağır vəziyyətdə vətənin təhlükədə olmasına biganə qala bilmərəm”.

Görəsən, bu gün eyni durumu yaşayan Azərbaycan əsgərinin, sevdikləri yolunda döyüşmək istəyən Azərbaycan kişisinin A.Ekzüperi kimi düşünməsi qəbahət olmaz ki?” 

Ədəbiyyat azad və diktəsiz, öhdəliksiz, tapşırıqsız olmalıdır...”

Seymur Əliyev

Aygün Kazımova fərqli görnüşdə - FOTO
Vyanada Azərbaycan və Rusiya dəmir yolları rəhbərləri arasında görüş keçirildi
Ana dili və ona monqol təsiri haqqında...
Cavid Qurbanov Vyanada keçirilən beynəlxalq forumda Azərbaycanı təmsil edir - FOTOLAR
Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyinin sədrinə "Şöhrət"ordeni verildi
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Radyo aparıcısı canlı yayım zamanı doğdu - VİDEO
Dünya
Vəfalı it 12 il ölən sahibinin məzarı başında gözlədi - VİDEO
Maraqlı
Novruz bayramı ilə bağlı heç zaman eşitmədiyimiz əfsanə və miflər -TARİX
Hadisə
Ölkədə taxıl və un böhranı yaşandı: 1 kisə un alırsansa qeydiyyatını göstər...
Hadisə
Amerikalı konkisürən qızların intim geyimləri hamını çaşbaş saldı - FOTOLAR
Həftənin ən çox oxunanları
Lənkəranski Allahşükür Paşazadəyə yazdığı məktubunda nə istəyirdi?- İstintaq materialları...
"And olsun Allaha, əgər kürd olsaydım, kürdlüyümlə fəxr edərdim, amma...”
”Budur sizin Ağdam, budur sizin Ağdam! Ha haha ha...” - VİDEO
Azərbaycan sərhədlərində MÜHARİBƏ BAŞLAYIR – Ağ Ev tarixini ELAN ETDİ
“Monte Melkonyan məni maşına mindirib bilmədiyim bir evə gətirdi...” - Səkkiz gün erməni əsirliyində...
İsrailin müdafiə naziri erməni deputatları NOKAUT ETDİ: "Qarabağı...”
Dəhşət: Müəllim və şagirdi maşında sevişərkən yaxalandı - VİDEO
Lənkəranskinin “Qara bloknot”unda nə yazılmışdı?- Kriminal avtoritetin şəxsi əşyalarından...
Lütlənən qız-gəlinlərimizlə fəxr etməliyikmi?..
Bir qadın eyni vaxtda 3-4 kişi ilə yaşasa?...- Uşaqların atası kim olacaq?!.
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin