Xəbər lenti
15/11/2018 [12:02]:
Uşaq bağçasında qısaqapanma
15/11/2018 [12:00]:
Aqil Abbas: DUST BİPƏRVA, FƏLƏK BİRƏHM, DÖVRAN BİSÜKUN
15/11/2018 [11:57]:
Ayrapetyanın cəsədi soyuducuda çürüyüb, ekspertizaya yararsız olub -Erməni oliqarxın sirli ölümü
15/11/2018 [11:52]:
“Onun hər bir cümləsində kinomuzun vəziyyəti ilə bağlı son dərəcə ağrılı, dərin təhlil var”
15/11/2018 [11:49]:
Ermənistanda seçki yarışına 11 partiya qoşulub –Paşinyan müxalifətin mandat qazanacağına şübhə edir
15/11/2018 [11:41]:
“Ya qəbul edin, ya da xaosa hazır olun!” –Britaniya hakimiyyətində siyasi böhran zirvəyə çatdı
15/11/2018 [11:39]:
Daha bir yanğın
15/11/2018 [11:31]:
Donald Trampdan səfir təklifi
15/11/2018 [11:30]:
“Biabırçılıqdır, analar doğum evindən çıxarkən onlara zəng vurub körpə qidaları təklif edirlər”
15/11/2018 [11:29]:
Dövlət Komitəsinin nümayəndə heyətinin Kaliforniyada görüşləri davam edir -FOTOLAR
15/11/2018 [11:25]:
Ərzaq məhsullarının içindən mobil telefonlar çıxdı
15/11/2018 [11:18]:
Bu ərazidə su olmayacaq
15/11/2018 [11:15]:
Azərbaycanda daha bir səfirlik açılacaq
15/11/2018 [11:15]:
Çarşablı qadın Atatürkün heykəlini baltaladı - Yusif surəsində nə yazılıb?
15/11/2018 [11:12]:
İlham Əliyev Təzəpir məscidinin ətrafında görülən işlərlə tanış oldu
15/11/2018 [11:07]:
“Uşaq pulu” çoxdan bərpa edilməli idi”
15/11/2018 [11:03]:
Güclü qar məktəblərin bağlanmasına səbəb oldu
15/11/2018 [10:55]:
Nazir: "Pensiya yaşını azaltmağa ehtiyac yoxdur"
15/11/2018 [10:52]:
“Narkomaniya və erkən nikaha yox deyək” mövzusunda tədbir keçirildi...
15/11/2018 [10:46]:
Ermənilər Sərsəng SES-in 40 illik yubileyini də keçirdi... - Biz hələ 40 il də gözləyəcəyik?..
15/11/2018 [10:45]:
İdmançılar qəzaya uğradı
15/11/2018 [10:40]:
ADPU-da “Antropoloji dəlillər ermənilərə yox deyir” mövzusunda elmi seminar keçirilib
15/11/2018 [10:39]:
Azərbaycanda dərslərin dayanmasına səbəb...
15/11/2018 [10:34]:
Futbol məşqçisi dünyasını dəyişdi
15/11/2018 [10:25]:
Kapital Bank yeni Neftçilər Kart Mərkəzi filialını istifadəyə verdi
15/11/2018 [10:21]:
90 milyon sərnişinə xidmət göstəriləcək
15/11/2018 [10:09]:
Milli Məclisdə gərgin müzakirələr...
15/11/2018 [10:02]:
Bloger “iPhone” almaq üçün bir vanna pul gətirdi - VİDEO
15/11/2018 [09:52]:
Bakıda atanın qızına göndərdiyi səs yazısı ortaya çıxdı - “SƏNƏ NİFRƏT EDİRƏM” – VİDEO
15/11/2018 [09:51]:
Sürücülər üçün sonuncu gündür - XƏBƏRDARLIQ
15/11/2018 [09:48]:
Azərbaycanda vulkan təhlükəsi - PROQNOZ
15/11/2018 [09:47]:
Bu gün Millətlər Liqasında 9 oyun keçiriləcək - TƏQVİM
15/11/2018 [09:42]:
Yanğınlar zamanı ölənlərin sayı 58 nəfərə çatıb
15/11/2018 [09:39]:
Qəbələdə maşın ağaca çırpıldı: ölən var
15/11/2018 [09:36]:
Almaniyada Naxçıvanla bağlı broşürlər paylanılıb
15/11/2018 [09:33]:
ADAU əməkdaşları Ukraynanın Sumi Milli Aqrar Universitetində - FOTOLAR
15/11/2018 [09:31]:
Bu ərazidə yaşayanlara ciddi təhlükə
15/11/2018 [09:28]:
Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri atəşkəs rejimini 26 dəfə pozub
15/11/2018 [09:15]:
“Hər çalma bağlayandan molla olmaz” - “Sərxoş molla” görüntülərinə rəsmi reaksiya + VİDEO
15/11/2018 [09:14]:
Milli Qəhrəmanın anım günüdür
15/11/2018 [09:02]:
Prezident İlham Əliyev ilk dəfə KTMT-də baş verənlərdən danışdı
15/11/2018 [08:54]:
İş adamlarımız Çindən 50 milyon dollarla qayıdıb
15/11/2018 [08:48]:
Manat bu günə hansı məzənnədə olacaq?
15/11/2018 [08:41]:
Bu gündən qış rejiminə keçirik
15/11/2018 [08:38]:
Saqqız haqqında bilmədiyimiz gerçəklər...
15/11/2018 [08:31]:
Dünyanın ən "fədakar" dietası
15/11/2018 [08:24]:
Avtomobillərin parklanması üçün yeniliklər ediləcək - VİDEO
15/11/2018 [08:19]:
21 gün enerji saxlayan telefonun təqdimatı oldu...
15/11/2018 [02:11]:
Günün qoroskopu: -Yel dəyirmanları ilə savaşmayın...
15/11/2018 [01:51]:
“Azərbaycandan alacağımız ərazilər var” – Separatçılardan həyasız iddia
15/11/2018 [01:36]:
CIA-nın projesi deşifrə oldu... Düz 149 nəfər...
15/11/2018 [01:33]:
Tramp yenə sosial medianın hədəfinə çevrildi - Minlərlə insanı unutduğu üçün...
15/11/2018 [01:30]:
Moskvada ilin toyu - 450 min dollarlıq gəlinlik, 25 "Limuzin"...
15/11/2018 [01:21]:
Parisdən Trampa ingiliscə cavab - “Common decency”
15/11/2018 [01:17]:
Ermənipərəst deputatın elə erməni xislətində olduğu da göz qabağındadır...
15/11/2018 [01:15]:
Eynəklər hansı müddətdən bir dəyişilməlidir? - Görmə zəifliyi olanların diqqətinə
15/11/2018 [01:02]:
Dünyanın ən böyük "Cücə"sinə 14 milyard dollarlıq CƏRİMƏ...
15/11/2018 [01:01]:
"Palmali"nin prezidentindən görkəmli türkoloqa 9 cildlik SÜRPRİZ...
15/11/2018 [00:59]:
Mənzil seçərkən 3-cü mərtəbədən yuxarı mərtəbələrə üstünlük verin - Xərçəngdən qorunma üsulları
15/11/2018 [00:46]:
"Başa düşə bilmirəm ki, hansı məntiqlə qadınları 65 yaşda pensiyaya çıxarırıq?"
14/11/2018 [23:43]:
Hər yerə 12 kukla ilə gedir - MARAQLI
14/11/2018 [23:28]:
Türkmənistanda polis “hədsiz tox olanları” axtarır: “doğrama” yemək olmaz
14/11/2018 [23:02]:
Gürcüstanda prezident seçkilərinin ikinci turunun tarixi elan olunub
14/11/2018 [23:00]:
Məruzədən təsirlənən yüzlərlə xristian müsəlman oldu - MARAQLI
14/11/2018 [23:00]:
3 ölkə Türkiyəyə qarşı birləşdi - Sensasiyalı plan
14/11/2018 [22:43]:
Pul üçün rinqə çıxan 13 yaşlı uşaq qorxunc şəkildə can verdi - DƏHŞƏT...
14/11/2018 [22:34]:
"Minlərlə QHT gözləyir ki, 2019-cu ilin dövlət büdcəsinə ayrılan vəsait artırılacaq"
14/11/2018 [22:30]:
Ölkəni qarışdıran qadın danışdı: "Prezidentə alt paltarımı göstərdim”
14/11/2018 [22:14]:
"Stalin deyirdi ki, hər şeyi kadrlar həll edir, indi isə hər şeyi islahatlar həll edir"
14/11/2018 [22:09]:
Başı çilçırağa toxunan dövlət başçısı böyük şok yaşadı - VİDEO
14/11/2018 [22:04]:
Ermənistanda sərxoş rus hərbçiləri arasında dava düşdü - Arada erməni də döyüldü...
14/11/2018 [21:59]:
Libermanın istefası və Qarabağ: Bir nazirin istefası ilə bağlı düşüncələr...
14/11/2018 [21:48]:
Qubada avtoxuliqanlar tutulub - FOTO
14/11/2018 [21:45]:
Mingəçevirdə yelləncəkdə boğazına kəndir dolanan uşaq ölüb - YENİLƏNİB
14/11/2018 [21:20]:
Saakaşvili Gürcüstan vətəndaşlarına müraciət etdi
14/11/2018 [21:17]:
"180 manatlıq yaşayış minimumu ilə bir ay yaşamaq mümkün deyil..." - TƏKLİF
14/11/2018 [21:07]:
“Rusiya Ermənistan siyasətində mərkəzi amil olaraq qalacaq” - Metyu Brayza
14/11/2018 [21:07]:
Separatçı erməni lider həmsədr ölkənin paytaxtına yola düşdü... - TAM SƏRBƏST...
14/11/2018 [20:53]:
Ordumuzun hərb oyunları davam edir – VİDEO
14/11/2018 [20:51]:
Yaşayış minimumu və ehtiyac meyarının yuxarı həddi müəyyənləşdi
Bütün arxiv bir sırada
20/11/2017 [10:47] - Cəmiyyət - ( 2813 dəfə baxılıb)

“Ədəbiyyatdan ideoloji silah kimi istifadə etmək doğru deyil”

İradə Musayeva: “Ondan bu məqsədlə istifadə olunduğu zamanlar ədəbiyyatın uduzduğu dövr hesab olunmalıdır”



Ədəbiyyat və onun təsir gücündən bütün müharibə və qarşıdurmalarda təbliğat vasitəsi kimi istifadə edildiyi zaman-zaman müxtəlif siyasilər, ideoloqlar, sənət adamları tərəfindən səslənən iddialardan biridir. 

Maraqlıdır, ədəbiyyatın doğrudan da ideoloji silah kimi istifadə xüsusiyyəti varmı? Ədəbiyyatdan kiiməsə qarşı - bu kəs düşmən də olsa - təzyiq vasitəsi kimi istifadə etmək “ədəbiyyatın maraqları” baxımından nə dərəcədə doğrudur? Ədəbiyyatı cəbhəyə, səngərə döndərmək, sözlə baş kəsmək, ruh sarsıtmaq ədəbiyyatın öz mahiyyəti ilə hər hansı ziddiyyət təşkil etmirmi?

Moderator.az-a açıqlama verən ədəbi tənqidçi İradə Musayevə məsələ ilə bağlı maraqlı fikirlər səslndirib:

“İlk olaraq onu bildirmək istərdim ki, ədəbiyyatın təbliğat vasitəsi və ideoloji silah kimi yararlanmaq məsələsinin qəti əleyhinəyəm. Ədəbiyyatdan bu məqsədlə istifadə olunduğu zamanlar məhz ədəbiyyatın uduzduğu, məğlub və riyakarlığa xidmət etdiyi dövr hesab olunmalıdır. 70 illik sovet dönəmində ədəbiyyat ideoloji şöbələrə işlədi. Kolxoz quruculuğu, fabrik-zavod istehsalatı problemlərinə “dəstək” missiyasını icra etdi. Pambıqçılıqda, üzümçülükdə plan dolmayanda belə kolxoz, sovxoz sədrləri, briqadirlərlə yanaşı, şairlərə də  tapşırıq verildi. 

C.Cabbarlı kimi dramaturq sovet hökumətinə ilhamını təslim edəndə (1927-ci ildən) uduzdu... Və hökumət onu ilk sovet dramaturqu elan etdi. C.Cabbarlı “Aydın”, “Oqtay Eloğlu”ndan “Almaz”a, “Dönüş”ə, “Yaşar”a qədər endi. Çünki ideoloji tapşırığın əsgəri rolunda idi... Kollektivləşmə, kolxozlaşma siyasətinin ədəbi əsgərinə çevrilmişdi. Digər ədiblərimiz də həmçinin... M.Hüseynin ədəbi bacarığından sırf partiya tapşırıqlarının icrası naminə istifadə olundu. “Abşeron”, “Qara daşlar” və s.
Yazıçıları beşillik planların əməkdaşları, cavabdehləri kimi az qala məsuliyyətə çəkirdilər. Və bu “iş”in adını “Ruhlandırma” qoymuşdular... Bu isə qəbuledilməzdir. Hələ də əlinə qələm alan adamların çoxu elə düşünür ki, o yazdığı əsərlə hansısa praktiki işi icra etməlidir. Müharibə ilə bağlı əsərlərin yazılmasında da yanlış yanaşma tendensiyası var. Müharibədən yazmaq, müharibəni təsvir etmək bir başqa məsələdir. Amma tapşırıqla müharibə və qəhrəmanlıq şeirləri, poemaları yazıb döyüşqabağı əsgərlərə onu təlqin etmək bir başqa... İkincini qəbul etmirəm. Vətəni şeirlə, nəğmə ilə sevdirmək olmaz gəncliyə. Dünya ədəbiyyatında müharibə mövzusunda şedevrlər yaratmış L.N.Tolstoya, E.Hemenqueyə desəydilər ki, döyüşqabağı əsgərləri ruhlandıran nəsə yaz, yəqin ki, əsəbləşərdilər... Hətta iki il öncə bir məsələyə heyrətləndim. Tənqidçi kişilərdən biri şairləri vətənpərvərlik mövzusunda şeirlər yazmağa sövq etməklə məşğul idi... 1941-1945-ci illər ədəbiyyatsızlığı yadıma düşdü... 

Və mən bir müəllim kimi də sizi inandırıram ki, vətənpərvərliyi aşılama məqsədilə yazdırılan inşaların belə bu işdə heç bir rolu olmur. Mən BDU-nu bitirib  təyinatla getdiyim məktəbdə ilk dəfə ədəbiyyat dərsi dediyim şagirdləri xatırlayıram.  Qabaq sıralarda oturan, ağ, təmiz köynəkdə, qarşılarında səliqəli dəftər-kitab olan və inşalardan həmişə “əla” alan şagirdlərimin bir neçəsi 90-cı illərdə fərari oldu. Qarabağ müharibəsində iştirak etməmək üçün Rusiyaya və başqa yerlərə getdilər. Amma arxa partada oturan və bütün fənlərdən zorla 3 qiymət alan, inşa yazmaq qabiliyyəti olmayan, 8-ci sinifi bitirən kimi məktəbdən çıxarılan uşaq isə sonralar könüllü müharibəyə getdi və qəhrəmanlıq göstərək həlak oldu. Dostlarını mühasirədən çıxarıb özü şəhid oldu... İndi həmin məktəb (Ağdamın Evoğlu kəndindəki orta məktəb) o oğlanın adını daşıyır. Əsgər Əliyev adına məktəb... Məktəbin qarşısında büstü də var...

Bilirsiniz, müharibə ilk növbədə hərb adamlarının işidir və təbii ki, hər bir vətəndaşın... Biz müharibədə real qüvvə kimi, fiziki olaraq iştirak etsək daha məntiqli olar... Ədəbiyyat bu prosesə süni şəkildə müdaxilə etməsə yaxşıdır. Əgər kimsə qələbədən və ya məğlubiyyətdən nəsə yazırsa, bu oğqat onu dindirirsə, bu başqa məsələ... Amma “sən müharibəyə qələmlə xidmət etməlisən!”-düşüncəsini təbii ki  qəbul etmirəm...

Sağlam və inkişafda olan cəmiyyətlərdə insanlar təbliğatsız da vətəni qorumağın vacibliyini dərk edir. Çünki evini, torpağını, əzizlərini, maddi rifahını itirmək istəmir ən azından.  Yəni, bir ölkənin xoşbəxt vətəndaşı vətəni uduzmaq rəzilliyini niyə qəbul etsin ki?

Mən bu misalı bir dəfə də çəkmişəm. Məlum Aprel döyüşləri ərəfəsində Belarusiyada çap olunan müsahibəmdə belə bir fikir yazmışdım: “Biz sevdiyimiz, xatırlaya biləcəyimiz nə varsa ”“ daşımız, divarımız, küçəmiz, bazarımız, məktəbə gedən yollarımız, kitabxanamız, məscidimiz, hamamımız, stadionumuz, teatr binamız, “çay evi”miz - hamısı üçün darıxmışıq. Hətta son hadisələr sübut etdi ki, bu darıxma nisgilə yox, mücadilə əzminə çevrilib.

Müharibəni yaşayan və yazan Antuan de-sent Ekzüperini yoldaşları inandırmağa çalışır ki, yazıçı kimi xalqına daha çox xeyir verə bilər. Ona görə də ehtiyata göndərilməsi barədə ərizə yazmasını xahiş edirlər. Ancaq Ekzüperi bu xahişi qəbul etmir və tezliklə onu döyüş bölgəsinə göndərirlər. Böyük yazıçı dostlarına ünvanladığı məktubda yazırdı: “Mən hökmən bu müharibədə iştirak etməliyəm. Çünki mənim sevdiyim müqəddəs nə varsa, hamısı təhlükə altındadır. Provansada meşə yananda əclaflardan qeyri, hamı əllərinə vedrə və kürək alaraq onu söndürməyə çalışır. Mən əclaf olmaq istəmirəm. Mən döyüşmək istəyirəm, məni buna vətənimə olan məhəbbətim və daxili dini ruhum məcbur edir. Belə ağır vəziyyətdə vətənin təhlükədə olmasına biganə qala bilmərəm”.

Görəsən, bu gün eyni durumu yaşayan Azərbaycan əsgərinin, sevdikləri yolunda döyüşmək istəyən Azərbaycan kişisinin A.Ekzüperi kimi düşünməsi qəbahət olmaz ki?” 

Ədəbiyyat azad və diktəsiz, öhdəliksiz, tapşırıqsız olmalıdır...”

Seymur Əliyev

"Palmali"nin prezidentindən görkəmli türkoloqa 9 cildlik SÜRPRİZ...
Hər yerə 12 kukla ilə gedir - MARAQLI
Pul üçün rinqə çıxan 13 yaşlı uşaq qorxunc şəkildə can verdi - DƏHŞƏT...
Ölkəni qarışdıran qadın danışdı: "Prezidentə alt paltarımı göstərdim”
“Ömür boyu istəmişəm futbol oynayım, bəxtim gətirməyib” – Millət vəkilindən etiraf – VİDEO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
“Biabırçılıqdır, analar doğum evindən çıxarkən onlara zəng vurub körpə qidaları təklif edirlər”
Dünya
Türkmənistanda polis “hədsiz tox olanları” axtarır: “doğrama” yemək olmaz
Dünya
Məruzədən təsirlənən yüzlərlə xristian müsəlman oldu - MARAQLI
Dünya
Dünyanın ən iri çəhrayı brilliantı neçəyə satıldı? - FOTO
Gündəm
“Məlum yenilik heç də dövlət təhsil müəssisələrinin pullu olması anlamına gəlmir”
Həftənin ən çox oxunanları
"KİA Motors" Azərbaycanda 1 milyon kilometr maşın sürən şəxsi ŞOKA SALDI...
Ayaz Mütəllibovdan şok açıqlamalar -"Danışmışdım, Qarabağ qaytarılacaqdı..."
"Bəlkə içimizdəki ermənilərdənsən ki, şəhid anasını təhqir etməyə özünü borclu bilirsən"
Xatirənin geyimi başına bəla oldu - FOTOLAR
Sehrli ingilis barmağı: Dumanlı Albiondan bir qudaya stop, digərinə yaşıl ışıq? + FOTOLAR
“Bu reklama çəkilməklə bir ailə başçısını üç il yarım həbsdən azad etdirdim...” - VİDEO
Bu cavan erməni aqronom Azərbaycan torpağında 115 min nar tingi əkdi...
“Ələkrəm Hümbətov Azərbaycan bayrağını parçalayıb yerə atdı və...”
Azərbaycanın talanan sərvətlərinin izi ilə daha bir ünvan: Ax, London, London...
Ermənistan artıq torpaqlarımızda istehsal edilmiş silahlarla silahlanmağa başladı? – FOTO
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə