Xəbər lenti
24/05/2018 [23:02]:
Naxçıvanda iki publik hüquqi şəxs yaradıldı
24/05/2018 [22:54]:
Məşhur repçi həbs olundu
24/05/2018 [22:53]:
Vida öpüşü zamanı sevgilisinin dilini dişlədi – VİDEO
24/05/2018 [22:52]:
Üz tanıma texnologiyası ilə 3 cinayətkar yaxalandı
24/05/2018 [22:51]:
Hamı tərəfindən qəbul olunmuş 10 fakt yalan çıxdı- Bizi necə inandırıblar
24/05/2018 [22:34]:
Oruc tutmaq istəyən balaca oğlan hər kəsi güldürdü - VİDEO
24/05/2018 [22:32]:
İnək kəsən müsəlman dərzi linç edilərək öldürüldü
24/05/2018 [22:08]:
Sürətlə gələn yük avtomobilinin önünə tullandı – VİDEO
24/05/2018 [22:06]:
Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: MİR MÖHSÜN NƏVVAB
24/05/2018 [22:03]:
Şəhid ailələrinə 11 min manat nə vaxt ödəniləcək? – VİDEO
24/05/2018 [22:00]:
Astanada Xəzərin hüquqi statusu ilə bağlı müzakirələr aparıldı
24/05/2018 [21:58]:
Blokadaya düşən sahibkar ölkə başçısına müraciət etdi - FOTOLAR
24/05/2018 [21:38]:
Xəzərdə tapılan iki meyit FHN gəmisinin göyərtəsinə götürülüb- YENİLƏNİB
24/05/2018 [21:34]:
Morqan Frimen cinsi istismarda ittiham olunur
24/05/2018 [21:22]:
ABŞ “Tomohawk”ın istehsalını dayandırır
24/05/2018 [21:16]:
"Görünür, rusların əlində şərəfini itirmiş milli satqınlarla bağlı elə məlumatlar var ki..."
24/05/2018 [20:59]:
Ərdoğan regionla bağlı planlarını açıqladı
24/05/2018 [20:52]:
Laçının icra başçısı Rəhim Qazıyevə hansı sualları verdi?
24/05/2018 [20:35]:
Ana fil öz balasına yoxuşu çıxmaq üçün belə kömək etdi - VİDEO
24/05/2018 [20:32]:
Saday Şəkərli azadlığa çıxır- Şad xəbər...
24/05/2018 [20:31]:
Azərbaycana xaricdən pul köçürmələri kəskin artdı
24/05/2018 [19:47]:
Sabir Rüstəmxanlı Rüstəm İbrahimbəyovun filmi haqda danışdı: “Bu, nə xəstəlikdir?”
24/05/2018 [19:43]:
Əliyevin əfv sərəncamında 16 qadın var - Siyahı
24/05/2018 [19:36]:
Çin lideri: "Ölkəmiz Azərbaycanın uğurlarına ürəkdən sevinir"
24/05/2018 [19:33]:
“F-35” Rusiyanın “S-300”nə qalib gəldi
24/05/2018 [18:59]:
Xəzərdə tapılan meyitlərin kimliyi müəyyənləşdi: İtkin idmançılar imiş
24/05/2018 [18:53]:
Putin: "Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə çox böyük nüfuzu var"
24/05/2018 [18:52]:
BP-nin rəhbəri: Neftin qiyməti 100 dollara çatmayacaq
24/05/2018 [18:49]:
Rüstəm İbrahimbəyov üçün filmin sonu...
24/05/2018 [18:44]:
Türkiyə şahinləri Bakıda hərbi paradda uçacaq
24/05/2018 [18:42]:
Prezident bir qrup şəxsə fəxri ad verdi – SİYAHI
24/05/2018 [18:28]:
İlham Əliyevdən 4,6 milyon manatlıq SƏRƏNCAM
24/05/2018 [18:23]:
BSU-da Slavyan yazısı və mədəniyyəti günü qeyd olundu
24/05/2018 [18:20]:
Erkan Özoral AXC-nin arxivindən danışdı
24/05/2018 [18:18]:
Ərdoğan Qarabağın işğaldan azad edilməsi məsələsini “Seçki Bəyannaməsi”nə saldı
24/05/2018 [18:06]:
"Sahibkarlığın inkişafı dövlət siyasətinin əsas prioritetləri sırasındadır"
24/05/2018 [18:02]:
Azərbaycanda əfv olunanlar arasında əcnəbilər də var - SİYAHI
24/05/2018 [17:59]:
ADNSU ilə İqtisadi İslahatlar Elmi Tədqiqat İnstitutu arasında əməkdaşlıq müqaviləsi imzalandı
24/05/2018 [17:54]:
“İmkanı olan şirkətlər imkansızlara şərait yaratsınlar” -İlham Əliyev
24/05/2018 [17:46]:
ADU-nun Konfutsi İnstitutu ilə ADMİU arasında müqavilə imzalandı
24/05/2018 [17:41]:
İşgəncələrə Qarşı Azərbaycan Komitəsinin hesabat xarakterli iclası keçirildi
24/05/2018 [17:38]:
Mədəniyyət Nazirliyindən Rüstəm İbrahimbəyovun filminə ETİRAZ
24/05/2018 [17:33]:
Qazaxda nə var, nə yox? - Haqsız iftiralara haqlı cavab
24/05/2018 [17:30]:
Xəzərdə iki meyit tapıldı - Fövqəladə Hallar Nazirliyi xəbər yaydı
24/05/2018 [17:29]:
Rəsmi Dəməşq: “Türkiyə qoşunları Suriyadan çıxarılmalıdır”
24/05/2018 [17:09]:
Əfv olunan 12 “siyasi məhbus” bunlardır - SİYAHI
24/05/2018 [17:06]:
Prezident əfv sərəncamı imzaladı - TAM SİYAHI
24/05/2018 [16:49]:
"Rəhmətlik vəkil Elton Quliyev məhkəmədə Elbrus Orucova sual verir ki...”
24/05/2018 [16:29]:
Roma Papası İslamın düşmənlərini axmaq adlandırdı
24/05/2018 [16:11]:
20 min müəllimin diaqnostik qiymətləndirilməsi keçiriləcək
24/05/2018 [16:09]:
Millət vəkili İndoneziyanın qadın naziri ilə görüşüb
24/05/2018 [15:59]:
"Maaşı 200 manatdan aşağı olanlar yubiley xatirəsi kimi saxlaya bilər” -Deputat yeni əskinasdan danışdı
24/05/2018 [15:57]:
Son 80 ilin ən qorxulu hava hücümları... - FOTOLAR
24/05/2018 [15:55]:
"Muğam oxuyacam, Səməd diz çökər" – Cavanşir Məmmədov - VİDEO
24/05/2018 [15:46]:
"Rüstəm İbrahimbəyova zəng vurub biabır etdim..." - Şeyx Əbdül
24/05/2018 [15:45]:
“Media intiharlarla bağlı xəbərlərin işıqlandırılmasından çəkinməlidir, çünki...”
24/05/2018 [15:28]:
Elnur Vaqifoğlunun reketlər bandası belə ifşa olundu
24/05/2018 [15:23]:
Türkiyə ilə Yunanıstan arasında növbəti -GƏRGİNLİK
24/05/2018 [15:11]:
“İbrahimbəyovun filmi ölkəmizə və xalqımıza təhqirdir” - Azay Quliyev
24/05/2018 [15:09]:
Litva prezidenti: "Gürcüstan Cənubi Qafqazda yeganə ölkədir ki, ona bel bağlamaq olar..."
24/05/2018 [15:05]:
Azərbaycanlı milyarderin oğlu Rusiyanın ən varlı varisidir
24/05/2018 [14:56]:
"Olimpiada qaliblərindən ali məktəblərə qəbul olunan yoxdur" -Nazirdən deputatın etirazına cavab verdi
24/05/2018 [14:49]:
“Məhkəmədə də, yasda da birinci müəllimim yanımda olub” – Tələbəsi Fuad Poladovdan danışır
24/05/2018 [14:18]:
Tramp İlham Əliyevə məktubunda Qarabağdan yazdı
24/05/2018 [14:13]:
"Bu adam görün nə qədər ləyaqətsizdir ki, öz xalqını erməninin ayağına verir"
24/05/2018 [14:10]:
Zöhrə Abdullayevanın oğlu DGK-nın şöbə rəisi olubmuş - Foto
24/05/2018 [14:08]:
“İsrailin qondarma erməni soyqırımını tanıması böyük fəsadlara səbəb ola bilər”
24/05/2018 [13:55]:
Şagirdlər üçün dəyişikliklər OLACAQ
24/05/2018 [13:50]:
Türkiyədə hərbçilərin kütləvi zəhərlənməsi
24/05/2018 [13:47]:
ABŞ vətəndaşları Aprel döyüşlərində ölmüş ermənilərin uşaqlarına velosiped bağışladı...- FOTOLAR
24/05/2018 [13:35]:
Millət vəkili: "Dərsliklər bərbad vəziyyətdədir"
24/05/2018 [13:32]:
Durğun hava diskomfort hissi yaradacaq
24/05/2018 [13:27]:
Korrupsiya pullarını kazinolar üzərindən "yuyan" yüksək vəzifəli Azərbaycan məmurları...- Həbslər başladı
24/05/2018 [13:18]:
AXC-nin dövlət bayrağı hökumətə təqdim olundu - FOTO
24/05/2018 [13:13]:
İmişli dəmir yolu qovşağında kompleks mülki müdafiə təlimi keçirildi
24/05/2018 [13:11]:
Aprel qazimizin oğlu oldu- FOTO
24/05/2018 [13:10]:
İlham Əliyev yaşayış kompleksinin açılışında...
24/05/2018 [13:08]:
Nazir sertifikasiya sisteminin tətbiqindən danışdı
24/05/2018 [13:05]:
Deputat: "“Papa”larının “gül balaları”nın problemi yoxdur"
24/05/2018 [13:01]:
Eldar Namazovla Cəmil Həsənli Rüstəm İbrahimbəyova ETİRAZ edəcəklərmi? - AÇIQLAMA
Bütün arxiv bir sırada
20/11/2017 [10:47] - Cəmiyyət - ( 2711 dəfə baxılıb)

“Ədəbiyyatdan ideoloji silah kimi istifadə etmək doğru deyil”

İradə Musayeva: “Ondan bu məqsədlə istifadə olunduğu zamanlar ədəbiyyatın uduzduğu dövr hesab olunmalıdır”



Ədəbiyyat və onun təsir gücündən bütün müharibə və qarşıdurmalarda təbliğat vasitəsi kimi istifadə edildiyi zaman-zaman müxtəlif siyasilər, ideoloqlar, sənət adamları tərəfindən səslənən iddialardan biridir. 

Maraqlıdır, ədəbiyyatın doğrudan da ideoloji silah kimi istifadə xüsusiyyəti varmı? Ədəbiyyatdan kiiməsə qarşı - bu kəs düşmən də olsa - təzyiq vasitəsi kimi istifadə etmək “ədəbiyyatın maraqları” baxımından nə dərəcədə doğrudur? Ədəbiyyatı cəbhəyə, səngərə döndərmək, sözlə baş kəsmək, ruh sarsıtmaq ədəbiyyatın öz mahiyyəti ilə hər hansı ziddiyyət təşkil etmirmi?

Moderator.az-a açıqlama verən ədəbi tənqidçi İradə Musayevə məsələ ilə bağlı maraqlı fikirlər səslndirib:

“İlk olaraq onu bildirmək istərdim ki, ədəbiyyatın təbliğat vasitəsi və ideoloji silah kimi yararlanmaq məsələsinin qəti əleyhinəyəm. Ədəbiyyatdan bu məqsədlə istifadə olunduğu zamanlar məhz ədəbiyyatın uduzduğu, məğlub və riyakarlığa xidmət etdiyi dövr hesab olunmalıdır. 70 illik sovet dönəmində ədəbiyyat ideoloji şöbələrə işlədi. Kolxoz quruculuğu, fabrik-zavod istehsalatı problemlərinə “dəstək” missiyasını icra etdi. Pambıqçılıqda, üzümçülükdə plan dolmayanda belə kolxoz, sovxoz sədrləri, briqadirlərlə yanaşı, şairlərə də  tapşırıq verildi. 

C.Cabbarlı kimi dramaturq sovet hökumətinə ilhamını təslim edəndə (1927-ci ildən) uduzdu... Və hökumət onu ilk sovet dramaturqu elan etdi. C.Cabbarlı “Aydın”, “Oqtay Eloğlu”ndan “Almaz”a, “Dönüş”ə, “Yaşar”a qədər endi. Çünki ideoloji tapşırığın əsgəri rolunda idi... Kollektivləşmə, kolxozlaşma siyasətinin ədəbi əsgərinə çevrilmişdi. Digər ədiblərimiz də həmçinin... M.Hüseynin ədəbi bacarığından sırf partiya tapşırıqlarının icrası naminə istifadə olundu. “Abşeron”, “Qara daşlar” və s.
Yazıçıları beşillik planların əməkdaşları, cavabdehləri kimi az qala məsuliyyətə çəkirdilər. Və bu “iş”in adını “Ruhlandırma” qoymuşdular... Bu isə qəbuledilməzdir. Hələ də əlinə qələm alan adamların çoxu elə düşünür ki, o yazdığı əsərlə hansısa praktiki işi icra etməlidir. Müharibə ilə bağlı əsərlərin yazılmasında da yanlış yanaşma tendensiyası var. Müharibədən yazmaq, müharibəni təsvir etmək bir başqa məsələdir. Amma tapşırıqla müharibə və qəhrəmanlıq şeirləri, poemaları yazıb döyüşqabağı əsgərlərə onu təlqin etmək bir başqa... İkincini qəbul etmirəm. Vətəni şeirlə, nəğmə ilə sevdirmək olmaz gəncliyə. Dünya ədəbiyyatında müharibə mövzusunda şedevrlər yaratmış L.N.Tolstoya, E.Hemenqueyə desəydilər ki, döyüşqabağı əsgərləri ruhlandıran nəsə yaz, yəqin ki, əsəbləşərdilər... Hətta iki il öncə bir məsələyə heyrətləndim. Tənqidçi kişilərdən biri şairləri vətənpərvərlik mövzusunda şeirlər yazmağa sövq etməklə məşğul idi... 1941-1945-ci illər ədəbiyyatsızlığı yadıma düşdü... 

Və mən bir müəllim kimi də sizi inandırıram ki, vətənpərvərliyi aşılama məqsədilə yazdırılan inşaların belə bu işdə heç bir rolu olmur. Mən BDU-nu bitirib  təyinatla getdiyim məktəbdə ilk dəfə ədəbiyyat dərsi dediyim şagirdləri xatırlayıram.  Qabaq sıralarda oturan, ağ, təmiz köynəkdə, qarşılarında səliqəli dəftər-kitab olan və inşalardan həmişə “əla” alan şagirdlərimin bir neçəsi 90-cı illərdə fərari oldu. Qarabağ müharibəsində iştirak etməmək üçün Rusiyaya və başqa yerlərə getdilər. Amma arxa partada oturan və bütün fənlərdən zorla 3 qiymət alan, inşa yazmaq qabiliyyəti olmayan, 8-ci sinifi bitirən kimi məktəbdən çıxarılan uşaq isə sonralar könüllü müharibəyə getdi və qəhrəmanlıq göstərək həlak oldu. Dostlarını mühasirədən çıxarıb özü şəhid oldu... İndi həmin məktəb (Ağdamın Evoğlu kəndindəki orta məktəb) o oğlanın adını daşıyır. Əsgər Əliyev adına məktəb... Məktəbin qarşısında büstü də var...

Bilirsiniz, müharibə ilk növbədə hərb adamlarının işidir və təbii ki, hər bir vətəndaşın... Biz müharibədə real qüvvə kimi, fiziki olaraq iştirak etsək daha məntiqli olar... Ədəbiyyat bu prosesə süni şəkildə müdaxilə etməsə yaxşıdır. Əgər kimsə qələbədən və ya məğlubiyyətdən nəsə yazırsa, bu oğqat onu dindirirsə, bu başqa məsələ... Amma “sən müharibəyə qələmlə xidmət etməlisən!”-düşüncəsini təbii ki  qəbul etmirəm...

Sağlam və inkişafda olan cəmiyyətlərdə insanlar təbliğatsız da vətəni qorumağın vacibliyini dərk edir. Çünki evini, torpağını, əzizlərini, maddi rifahını itirmək istəmir ən azından.  Yəni, bir ölkənin xoşbəxt vətəndaşı vətəni uduzmaq rəzilliyini niyə qəbul etsin ki?

Mən bu misalı bir dəfə də çəkmişəm. Məlum Aprel döyüşləri ərəfəsində Belarusiyada çap olunan müsahibəmdə belə bir fikir yazmışdım: “Biz sevdiyimiz, xatırlaya biləcəyimiz nə varsa ”“ daşımız, divarımız, küçəmiz, bazarımız, məktəbə gedən yollarımız, kitabxanamız, məscidimiz, hamamımız, stadionumuz, teatr binamız, “çay evi”miz - hamısı üçün darıxmışıq. Hətta son hadisələr sübut etdi ki, bu darıxma nisgilə yox, mücadilə əzminə çevrilib.

Müharibəni yaşayan və yazan Antuan de-sent Ekzüperini yoldaşları inandırmağa çalışır ki, yazıçı kimi xalqına daha çox xeyir verə bilər. Ona görə də ehtiyata göndərilməsi barədə ərizə yazmasını xahiş edirlər. Ancaq Ekzüperi bu xahişi qəbul etmir və tezliklə onu döyüş bölgəsinə göndərirlər. Böyük yazıçı dostlarına ünvanladığı məktubda yazırdı: “Mən hökmən bu müharibədə iştirak etməliyəm. Çünki mənim sevdiyim müqəddəs nə varsa, hamısı təhlükə altındadır. Provansada meşə yananda əclaflardan qeyri, hamı əllərinə vedrə və kürək alaraq onu söndürməyə çalışır. Mən əclaf olmaq istəmirəm. Mən döyüşmək istəyirəm, məni buna vətənimə olan məhəbbətim və daxili dini ruhum məcbur edir. Belə ağır vəziyyətdə vətənin təhlükədə olmasına biganə qala bilmərəm”.

Görəsən, bu gün eyni durumu yaşayan Azərbaycan əsgərinin, sevdikləri yolunda döyüşmək istəyən Azərbaycan kişisinin A.Ekzüperi kimi düşünməsi qəbahət olmaz ki?” 

Ədəbiyyat azad və diktəsiz, öhdəliksiz, tapşırıqsız olmalıdır...”

Seymur Əliyev

Vida öpüşü zamanı sevgilisinin dilini dişlədi – VİDEO
Üz tanıma texnologiyası ilə 3 cinayətkar yaxalandı
Oruc tutmaq istəyən balaca oğlan hər kəsi güldürdü - VİDEO
Ana fil öz balasına yoxuşu çıxmaq üçün belə kömək etdi - VİDEO
Maral saxlamaqla məşğul olan Duha türkləri... - FOTOLAR
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Maraqlı
Hamı tərəfindən qəbul olunmuş 10 fakt yalan çıxdı- Bizi necə inandırıblar
Gündəm
“Media intiharlarla bağlı xəbərlərin işıqlandırılmasından çəkinməlidir, çünki...”
Siyasət
Litva prezidenti: "Gürcüstan Cənubi Qafqazda yeganə ölkədir ki, ona bel bağlamaq olar..."
Gündəm
“İsrailin qondarma erməni soyqırımını tanıması böyük fəsadlara səbəb ola bilər”
Cəmiyyət
Müəllimdən şikayət edən direktor nazirliyə dəvət oldu- FOTO
Həftənin ən çox oxunanları
Alpinistlərlə bağlı şok iddia - “Meyitlər şübhəli şəkildə, anidən tapılıb”
Korrupsionerin evindən çıxan pullar hamını heyrətləndirdi...- FOTO
Bu baş versə, hamımız yanacağıq - Ərdoğan
Kann kino festivalının qırmızı xalısında qıpqırmızı ƏXLAQSIZLIQ...
"4 bacının tək qardaşı idi..." - Dünən şəhid olan əsgərimizin FOTOSU
“Xaricdə bank vətəndaşlara, bizdə isə vətəndaşlar banklara yalvarır”
“Özünə ayaqyolu axtaran xanım video çəkməz...” - “Unibank”dan müştəri ittihamına cavab...
"Ermənistanda Naxçıvan daha populyardır, çünki…" -Ehtiyatda olan polkovnik
Oleq Kuznetsov: "Paşinyan ABŞ-ın istəyilə Naxçıvana atəş açdı"
Azərbaycanlı icra başçısı işə avtobusla gedir - Fotolar
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin