Xəbər lenti
13/12/2017 [18:47]:
“Qüdsün sahibsiz olmadığını bütün dünyaya göstərdik” - Ərdoğan
13/12/2017 [18:34]:
ADNSU-da “Azİİ Məzunları” İB təsis olundu
13/12/2017 [18:15]:
Prezident Keniya liderini təbrik etdi
13/12/2017 [18:14]:
“İcra başçısı mənə niyə “sən öl” deyirdi?”
13/12/2017 [18:13]:
Ermənistandan gözlənilməz addım - Sürix protokollarını ləğv edir
13/12/2017 [18:08]:
İstanbulda Qüdslə bağlı tarixi qərar - Fələstinin paytaxtı elan edildi
13/12/2017 [17:30]:
Oliqarx Məmişov Kərimova görə hiddətləndi : “Onu cinayətkar kimi tutublar...”
13/12/2017 [17:25]:
ADU-da yeni layihə həyata keçirilir -“Bir günlük xəlifə”
13/12/2017 [17:19]:
Prokuror Gündüz Məmmədov Kremlin sevimlisini “hərbi cinayətkar” adlandırdı
13/12/2017 [17:17]:
"Hakimə dedim ki, güllələnməyə hazıram" - 6 tələbənin həyatına son qoyan sürücü
13/12/2017 [17:07]:
“Qadınlar bir-birilərinin həyatı ilə oynayırlar”
13/12/2017 [17:00]:
"ABŞ Qüdslə bağlı qərarına yenidən baxmalıdır" -İlham Əliyev
13/12/2017 [16:59]:
Həbsdə qalan Fədayə Laçın: "Bir uşağım var, anam da xəstədir"
13/12/2017 [16:50]:
Moldovanın Dövlət İnformasiya Agentliyində Heydər Əliyevlə əlaqədar məqalə dərc olundu
13/12/2017 [16:43]:
Bakıda qəza: Prospekt iflic oldu – FOTO
13/12/2017 [16:38]:
Məişət zorakılığından zərər çəkmiş şəxslərə göstərilən sosial xidmətlərə baxış oldu
13/12/2017 [16:38]:
Almaniya yığmasına veriləcək mükafatlar açıqlandı
13/12/2017 [16:32]:
Dövlət orqanları müsabiqəyə 1444 vakant vəzifə təqdim etdi
13/12/2017 [16:24]:
“Rəşad bu təyinatlara razı deyildi” - Qurban Qurbanov
13/12/2017 [16:18]:
“Qarabağ Harayı”nın finalçıları məlum oldu
13/12/2017 [16:13]:
Göygöldə yaşlı kişi dəm qazından öldü
13/12/2017 [16:01]:
Arif Rəhimzadə təkzib etdi: “O vəzifəyə qoyulan şəxs mənim oğlum deyil”
13/12/2017 [15:58]:
Əlavə pul qazanmaq istəyən müəllimlərə – ŞAD XƏBƏR
13/12/2017 [15:57]:
Fazil Məmmədovun ətrafında yeni hadisələr başlayıb...
13/12/2017 [15:55]:
Millət vəkili İraqın tanınmış aydınları, yazar, şair, KİV və QHT təmsilçiləri ilə görüşdü
13/12/2017 [15:47]:
Məleykə Abbaszadə: "Dövlət İmtahan Mərkəzi “sosial lift” funksiyasını yerinə yetirir"
13/12/2017 [15:43]:
“Müəyyən nazirliklər İcra hakimiyyətlərinə “krışalıq” edir” -Vahid Əhmədovdan etiraz
13/12/2017 [15:30]:
AMEA-nın iki institutuna direktor seçildi
13/12/2017 [15:27]:
Kreml: "Ərdoğan və Rusiyanın Qüdslə bağlı mövqeyi üst-üstə düşmür"
13/12/2017 [15:22]:
Milli Qəhrəman Əliyar Əliyevin xatirə lövhəsinin açılışı oldu
13/12/2017 [15:19]:
Borca görə uşaq ağçalarının işığını kəsdilər
13/12/2017 [15:14]:
10 günə 32 nəfər öldü - Ölkədə “yol terroru” davam edir
13/12/2017 [15:04]:
"Bazarstore"da bədbəxt hadisə
13/12/2017 [14:58]:
“Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-də üçtərəfli görüş keçirildi - FOTOLAR
13/12/2017 [14:58]:
"Məncə, Mehriban xanım Əliyevanın namizədliyi hakimiyyətin "b” variantı ola bilər"
13/12/2017 [14:38]:
AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda ilin yekunları dəyərləndirildi
13/12/2017 [14:35]:
"Rüfət Aslanlı Fərhad Əliyevin yolu ilə gedir, könlündən prezident olmaq keçir..."
13/12/2017 [14:33]:
Damla hansı məşhurla evlənir? - VİDEO
13/12/2017 [14:23]:
Ata arvadıyla 3 uşağını öldürüb özünü binadan atdı - Türkiyədə
13/12/2017 [14:18]:
Bankomatlardan yarım milyon pul oğurladı - Sensasion hadisə
13/12/2017 [14:15]:
“Hansı ölkədə bilikdən daha çox diploma üstünlük verilirsə...”
13/12/2017 [14:07]:
Qüdsü Fələstinin paytaxtı kimi tanımağa çağırdı - Ərdoğan Trampa qarşı
13/12/2017 [14:05]:
“Kim nə istədi, nəşr etdirə bilir” - Siyavuş Novruzov
13/12/2017 [14:03]:
Günel Rza Zərrabdan yazdı - “Haqlı idim...”
13/12/2017 [13:59]:
UNESCO QHT Forumunda Ermənistanın provokativ addımları pislənildi
13/12/2017 [13:56]:
Ərdoğan: İsrail işğalçı və terrorçu dövlətdir
13/12/2017 [13:51]:
Fədayə Laçın "hepatit c" xəstəsidir
13/12/2017 [13:46]:
Elmar Məmmədyarov: Dağlıq Qarabağla bağlı danışıqlarda hər şey bir ay ərzində aydın olacaq
13/12/2017 [13:41]:
Diqqətli olun: Apteklərdə saxta göz damcısı satılır – FOTO
13/12/2017 [13:36]:
Mahmud Abbas: Qüds Fələstinin paytaxtı olacaq
13/12/2017 [13:32]:
“Ermənistanın Sürix protokolları ilə bağlı bəyanatı siyasi təzyiq cəhdidir”
13/12/2017 [13:29]:
Qadın zabitlərinə hərbi geyim forması kimi şalvar da veriləcək
13/12/2017 [13:20]:
9 İslam ölkəsi İstanbulda keçirilən Qüds müzakirəsinə gəlmədi
13/12/2017 [13:17]:
Ayseldən şəffaf geyimdə çılğın rəqs - VIDEO
13/12/2017 [13:09]:
İstanbulda İƏT-in Qüds məsələsi ilə bağlı fövqəladə Sammiti başladı
13/12/2017 [13:07]:
Gənc qadın köpək balıqlarının hücumuna məruz qaldı -VİDEO
13/12/2017 [13:06]:
Kişilər niyə qripi ağır keçirir?
13/12/2017 [13:06]:
Tələbələrin magistratura pilləsində ixtisasını dəyişməsi qadağan edildi
13/12/2017 [13:03]:
Arif Rəhimzadənin oğluna vəzifə verildi
13/12/2017 [13:02]:
Sabah yağış yağacaq
13/12/2017 [12:56]:
Əmək kitabçaları niyə ləğv edilmir?
13/12/2017 [12:50]:
Fədayə Laçın həbsdə qaldı - Yenilənib
13/12/2017 [12:43]:
Bankomatlardan 400 min manat oğurlayan şəxs tutuldu
13/12/2017 [12:40]:
Azərbaycan əhalisi 11 ay ərzində ərzağa bu qədər pul xərclədi
13/12/2017 [12:28]:
Yarasalar bir qəsəbəni zəbt etdi: Əhali evdən çıxmağa qorxur
13/12/2017 [12:26]:
512 yaşlı köpək balığı tapıldı - FOTOLAR
13/12/2017 [12:23]:
Ural Federal Universitetinin professoru ADU-da mühazirə oxudu
13/12/2017 [12:23]:
Qüdsün paytaxt olması yəhudi xalqının da xeyrinə deyil...- Çarpaz düşüncə
13/12/2017 [12:20]:
Xaricdə təhsil alan vətəndaşlarla bağlı vacib qərar
13/12/2017 [12:18]:
Agentlik sədri: "Erməni plagiatının kökləri ərazi iddiaları ilə sıx bağlıdır"
13/12/2017 [12:17]:
Kişi potensiyasına zərəri olan idman növlərinin adı açıqlandı
13/12/2017 [12:10]:
“Türkiyədən yeni qayıtdıq, həkimlər dedilər ki...”- Vaqif Bayatlıdan təzə xəbər
13/12/2017 [12:10]:
“Azərişıq”ASC Qaradağ və Abşerondakı daş karxanalarının elektrik təchizatını yaxşılaşdırıb
13/12/2017 [12:07]:
Yastıq örtüyünü 5 il dəyişdirmədi, gözləri bu hala düşdü
13/12/2017 [12:04]:
Tələbələr bu hallarda ali məktəblərdən xaric ediləcək – QAYDA
13/12/2017 [12:02]:
“Xarici ölkələrdə “Azərbaycan Evləri”nin açılmasına ehtiyac var”
13/12/2017 [11:54]:
Ölkəyə yatırılan sərmayənin həcmi bəlli oldu
13/12/2017 [11:53]:
“2017-ci il bank sistemi üçün uğursuz il olub”
13/12/2017 [11:47]:
Bu il onlara düşmədi... - Ən yaxşı və pis hadisələr...
13/12/2017 [11:46]:
Ümumxalq seçkiləri ilə bağlı yenilik: Seçicilər yoxlanılmayacaq
Bütün arxiv bir sırada
20/11/2017 [10:47] - Cəmiyyət - ( 2582 dəfə baxılıb)

“Ədəbiyyatdan ideoloji silah kimi istifadə etmək doğru deyil”

İradə Musayeva: “Ondan bu məqsədlə istifadə olunduğu zamanlar ədəbiyyatın uduzduğu dövr hesab olunmalıdır”



Ədəbiyyat və onun təsir gücündən bütün müharibə və qarşıdurmalarda təbliğat vasitəsi kimi istifadə edildiyi zaman-zaman müxtəlif siyasilər, ideoloqlar, sənət adamları tərəfindən səslənən iddialardan biridir. 

Maraqlıdır, ədəbiyyatın doğrudan da ideoloji silah kimi istifadə xüsusiyyəti varmı? Ədəbiyyatdan kiiməsə qarşı - bu kəs düşmən də olsa - təzyiq vasitəsi kimi istifadə etmək “ədəbiyyatın maraqları” baxımından nə dərəcədə doğrudur? Ədəbiyyatı cəbhəyə, səngərə döndərmək, sözlə baş kəsmək, ruh sarsıtmaq ədəbiyyatın öz mahiyyəti ilə hər hansı ziddiyyət təşkil etmirmi?

Moderator.az-a açıqlama verən ədəbi tənqidçi İradə Musayevə məsələ ilə bağlı maraqlı fikirlər səslndirib:

“İlk olaraq onu bildirmək istərdim ki, ədəbiyyatın təbliğat vasitəsi və ideoloji silah kimi yararlanmaq məsələsinin qəti əleyhinəyəm. Ədəbiyyatdan bu məqsədlə istifadə olunduğu zamanlar məhz ədəbiyyatın uduzduğu, məğlub və riyakarlığa xidmət etdiyi dövr hesab olunmalıdır. 70 illik sovet dönəmində ədəbiyyat ideoloji şöbələrə işlədi. Kolxoz quruculuğu, fabrik-zavod istehsalatı problemlərinə “dəstək” missiyasını icra etdi. Pambıqçılıqda, üzümçülükdə plan dolmayanda belə kolxoz, sovxoz sədrləri, briqadirlərlə yanaşı, şairlərə də  tapşırıq verildi. 

C.Cabbarlı kimi dramaturq sovet hökumətinə ilhamını təslim edəndə (1927-ci ildən) uduzdu... Və hökumət onu ilk sovet dramaturqu elan etdi. C.Cabbarlı “Aydın”, “Oqtay Eloğlu”ndan “Almaz”a, “Dönüş”ə, “Yaşar”a qədər endi. Çünki ideoloji tapşırığın əsgəri rolunda idi... Kollektivləşmə, kolxozlaşma siyasətinin ədəbi əsgərinə çevrilmişdi. Digər ədiblərimiz də həmçinin... M.Hüseynin ədəbi bacarığından sırf partiya tapşırıqlarının icrası naminə istifadə olundu. “Abşeron”, “Qara daşlar” və s.
Yazıçıları beşillik planların əməkdaşları, cavabdehləri kimi az qala məsuliyyətə çəkirdilər. Və bu “iş”in adını “Ruhlandırma” qoymuşdular... Bu isə qəbuledilməzdir. Hələ də əlinə qələm alan adamların çoxu elə düşünür ki, o yazdığı əsərlə hansısa praktiki işi icra etməlidir. Müharibə ilə bağlı əsərlərin yazılmasında da yanlış yanaşma tendensiyası var. Müharibədən yazmaq, müharibəni təsvir etmək bir başqa məsələdir. Amma tapşırıqla müharibə və qəhrəmanlıq şeirləri, poemaları yazıb döyüşqabağı əsgərlərə onu təlqin etmək bir başqa... İkincini qəbul etmirəm. Vətəni şeirlə, nəğmə ilə sevdirmək olmaz gəncliyə. Dünya ədəbiyyatında müharibə mövzusunda şedevrlər yaratmış L.N.Tolstoya, E.Hemenqueyə desəydilər ki, döyüşqabağı əsgərləri ruhlandıran nəsə yaz, yəqin ki, əsəbləşərdilər... Hətta iki il öncə bir məsələyə heyrətləndim. Tənqidçi kişilərdən biri şairləri vətənpərvərlik mövzusunda şeirlər yazmağa sövq etməklə məşğul idi... 1941-1945-ci illər ədəbiyyatsızlığı yadıma düşdü... 

Və mən bir müəllim kimi də sizi inandırıram ki, vətənpərvərliyi aşılama məqsədilə yazdırılan inşaların belə bu işdə heç bir rolu olmur. Mən BDU-nu bitirib  təyinatla getdiyim məktəbdə ilk dəfə ədəbiyyat dərsi dediyim şagirdləri xatırlayıram.  Qabaq sıralarda oturan, ağ, təmiz köynəkdə, qarşılarında səliqəli dəftər-kitab olan və inşalardan həmişə “əla” alan şagirdlərimin bir neçəsi 90-cı illərdə fərari oldu. Qarabağ müharibəsində iştirak etməmək üçün Rusiyaya və başqa yerlərə getdilər. Amma arxa partada oturan və bütün fənlərdən zorla 3 qiymət alan, inşa yazmaq qabiliyyəti olmayan, 8-ci sinifi bitirən kimi məktəbdən çıxarılan uşaq isə sonralar könüllü müharibəyə getdi və qəhrəmanlıq göstərək həlak oldu. Dostlarını mühasirədən çıxarıb özü şəhid oldu... İndi həmin məktəb (Ağdamın Evoğlu kəndindəki orta məktəb) o oğlanın adını daşıyır. Əsgər Əliyev adına məktəb... Məktəbin qarşısında büstü də var...

Bilirsiniz, müharibə ilk növbədə hərb adamlarının işidir və təbii ki, hər bir vətəndaşın... Biz müharibədə real qüvvə kimi, fiziki olaraq iştirak etsək daha məntiqli olar... Ədəbiyyat bu prosesə süni şəkildə müdaxilə etməsə yaxşıdır. Əgər kimsə qələbədən və ya məğlubiyyətdən nəsə yazırsa, bu oğqat onu dindirirsə, bu başqa məsələ... Amma “sən müharibəyə qələmlə xidmət etməlisən!”-düşüncəsini təbii ki  qəbul etmirəm...

Sağlam və inkişafda olan cəmiyyətlərdə insanlar təbliğatsız da vətəni qorumağın vacibliyini dərk edir. Çünki evini, torpağını, əzizlərini, maddi rifahını itirmək istəmir ən azından.  Yəni, bir ölkənin xoşbəxt vətəndaşı vətəni uduzmaq rəzilliyini niyə qəbul etsin ki?

Mən bu misalı bir dəfə də çəkmişəm. Məlum Aprel döyüşləri ərəfəsində Belarusiyada çap olunan müsahibəmdə belə bir fikir yazmışdım: “Biz sevdiyimiz, xatırlaya biləcəyimiz nə varsa – daşımız, divarımız, küçəmiz, bazarımız, məktəbə gedən yollarımız, kitabxanamız, məscidimiz, hamamımız, stadionumuz, teatr binamız, “çay evi”miz - hamısı üçün darıxmışıq. Hətta son hadisələr sübut etdi ki, bu darıxma nisgilə yox, mücadilə əzminə çevrilib.

Müharibəni yaşayan və yazan Antuan de-sent Ekzüperini yoldaşları inandırmağa çalışır ki, yazıçı kimi xalqına daha çox xeyir verə bilər. Ona görə də ehtiyata göndərilməsi barədə ərizə yazmasını xahiş edirlər. Ancaq Ekzüperi bu xahişi qəbul etmir və tezliklə onu döyüş bölgəsinə göndərirlər. Böyük yazıçı dostlarına ünvanladığı məktubda yazırdı: “Mən hökmən bu müharibədə iştirak etməliyəm. Çünki mənim sevdiyim müqəddəs nə varsa, hamısı təhlükə altındadır. Provansada meşə yananda əclaflardan qeyri, hamı əllərinə vedrə və kürək alaraq onu söndürməyə çalışır. Mən əclaf olmaq istəmirəm. Mən döyüşmək istəyirəm, məni buna vətənimə olan məhəbbətim və daxili dini ruhum məcbur edir. Belə ağır vəziyyətdə vətənin təhlükədə olmasına biganə qala bilmərəm”.

Görəsən, bu gün eyni durumu yaşayan Azərbaycan əsgərinin, sevdikləri yolunda döyüşmək istəyən Azərbaycan kişisinin A.Ekzüperi kimi düşünməsi qəbahət olmaz ki?” 

Ədəbiyyat azad və diktəsiz, öhdəliksiz, tapşırıqsız olmalıdır...”

Seymur Əliyev

...
“Müəyyən nazirliklər İcra hakimiyyətlərinə “krışalıq” edir” -Vahid Əhmədovdan etiraz
Gənc qadın köpək balıqlarının hücumuna məruz qaldı -VİDEO
512 yaşlı köpək balığı tapıldı - FOTOLAR
Bu il onlara düşmədi... - Ən yaxşı və pis hadisələr...
“Azadlığın qiymətini, onun uğrunda mübarizənin dəyərini daha yaxşı dərk etməyə başlayırsan”
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Gündəm
“Ermənistanın Sürix protokolları ilə bağlı bəyanatı siyasi təzyiq cəhdidir”
Dünya
Yastıq örtüyünü 5 il dəyişdirmədi, gözləri bu hala düşdü
Cəmiyyət
“Xarici ölkələrdə “Azərbaycan Evləri”nin açılmasına ehtiyac var”
Mədəniyyət
“”Köçəri” bu xüsussiyyətlərə görə sırf Azərbaycan rəqsidir”- Ekspert təhlili
Maraqlı
66 yaşlı avtobus sürücüsü Həccə pulsuz göndərişi necə qazandı? - İBRƏTAMİZ...
Həftənin ən çox oxunanları
Fazil Məmmədovun qudalarına ərizə yazdırdılar - Vergilər Nazirliyində nələr baş verir?
Qurban Məmmədovdan Təhsil Nazirliyinə qandonduran MÜRACİƏT...
Xərçəng xəstəliyini yox edə bilərsiniz... -CƏMİ 75 QƏPİYƏ...
Qızından işdən çıxarılan Fazil Məmmədova ilginc dəstək - "Adam kimi adam üçün..."
“Dünya bilməlidir ki, İsrail –yəhudi dövləti deyil!” - Yəhudi Hərəkatından gözlənilməz etirazlar...
Prezident 4 naziri vəzifəsindən azad etdi
Mədəsindən 52 ədəd prezervativ çıxdı, içərisindən də... - FOTO+VİDEO
Fatma Abdullazadə Fazil Məmmədovun 1 milyon dollarını alıb?
Manyak-qatil arvadını və dörd qızını niyə öldürdüyünü danışdı
Canlı yayımda tamaşaçı ilə Zaur arasında GƏRGİNLİK: Səni görəndə əsəbləşirəm - FOTO
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin