Xəbər lenti
26/05/2018 [21:21]:
Ermənistan səfirliyi Moskvada tarixi abidəni dağıdır - FOTO
26/05/2018 [21:18]:
"İslamda yoxdur..."
26/05/2018 [21:16]:
Azərbaycanda növbəti həkim biabırçılığı: İynəni səhv vurdu…
26/05/2018 [21:16]:
Almeyda Azərbaycan millisinin heyətindən çıxarıldı
26/05/2018 [21:01]:
“Həm DTK-nın, həm də Amerika FTB-nin agenti olan Emin Hacıyev Bakıya gəlib…”
26/05/2018 [20:53]:
İlham Əliyev ADA Universitetində keçirilən məzun günündə iştirak edib
26/05/2018 [20:47]:
"Bu cavabdeh vəzifəli şəxslərin xalqın dövlətçilik irsinə sayğısızlığın göstəricisidir"
26/05/2018 [20:35]:
Türkiyədə AXC-nin 100 illiyi münasibətilə poçt markası buraxılıb
26/05/2018 [20:28]:
Robert De Niro: "Tramp restoranlarıma girməsin"
26/05/2018 [20:27]:
İlham Əliyev efiopiyalı həmkarını təbrik edib
26/05/2018 [20:08]:
Ramazanın on birinci gününün – DUASI VƏ TƏQVİMİ
26/05/2018 [19:29]:
Qənirə Paşayeva Cakartada İndoneziya Parlament rəsmiləri ilə görüşdü
26/05/2018 [19:21]:
Bakı-Quba yolunda iki sərnişin avtobusu mikroavtobusla toqquşdu
26/05/2018 [19:17]:
Ədliyyə orqanlarına işə qəbulla bağlı imtahanın nəticələri açıqlandı
26/05/2018 [19:16]:
Ərdoğan türkləri dollardan imtina etməyə çağırdı
26/05/2018 [19:15]:
Hər il dünyada 5,4 milyon insanı ilan sancır
26/05/2018 [19:11]:
AXCP-yə yarım milyon dollar çirkli pul köçürülüb - RƏSMİ
26/05/2018 [19:08]:
Makron Azərbaycan prezidentini Parisə dəvət etdi
26/05/2018 [19:02]:
“Rusiya Türkiyəyə 1 milyard təzminat ödəyəcək”
26/05/2018 [18:55]:
Azərbaycan ordusu Naxçıvan istiqamətində irəlilədi- Böyük ərazini nəzarətə götürdü
26/05/2018 [18:44]:
"Problemimi özüm həll edəcəyəmsə bəs bu Bəstəkarlar İttifaqı nəyə lazımdır?" FOTO/VİDEO
26/05/2018 [18:28]:
Putin Dördüncü Dünya müharibəsinə hazırlaşır - “Çekist qarmağında yellənən Rusiya...”
26/05/2018 [18:12]:
"Rüstəm İbrahimbəyov deyəsən Orxan Pamuq kimi Nobel mükafatı almaq istəyinə düşüb..."
26/05/2018 [17:18]:
Koreya liderləri sərhəddə görüşüb
26/05/2018 [17:14]:
Qadın evinə çağırdığı ustanı zorladı - FOTO
26/05/2018 [17:09]:
Şirvanda 62 yaşlı məktəb müəllimi itkin düşdü
26/05/2018 [16:57]:
5 milyard varidatı olan restoranlar kralı: “Bakıda yediyim pomidor-yumurtanı unutmayacam” - FOTOLAR
26/05/2018 [16:53]:
Maşın həvəskarlarına şad xəbər: yeni “Niva” buraxılır
26/05/2018 [16:47]:
Bu müəllimlərin maaşları artırılacaq
26/05/2018 [16:41]:
Dövlətçiliyimizin şərəfli salnaməsi...
26/05/2018 [16:29]:
Nazir Sahil Babayev Dövlət Sosial Müdafiə Fondunda oldu
26/05/2018 [16:22]:
“Maşın hədiyyə etdilər almadım...”- Başı qalmaqaldan açılmayan tarix müəllimi...
26/05/2018 [16:16]:
“Kaş ki, bütün bunlar cəmiyyətin də şüurunda demokratik dəyişikliklərə yol açardı...”
26/05/2018 [15:50]:
İt doqquz ördək balasını himayəsinə götürdü - VİDEO
26/05/2018 [15:35]:
"Bu, ermənilərlə iş birliyininin bariz nümunəsidir" - FOTOFAKT
26/05/2018 [15:29]:
Hər kəs burdan "sonuncu dəfə" tullanır - FOTOLAR
26/05/2018 [15:23]:
Mütərəqqi maarifçilik ənənələrinin uğurlu davamı...
26/05/2018 [15:10]:
ICCA Azərbaycanın reytinqini 5 bal yüksəldib
26/05/2018 [15:09]:
Ramil Usubov Bərdədə vətəndaşları qəbul edib
26/05/2018 [15:05]:
Şərqin demokratiya təməli...
26/05/2018 [14:48]:
Gürcüstanda meyiti tapılan kəlbəcərli tələbə əslində öldürülüb, yoxsa intihar edib? - Təfərrüat
26/05/2018 [14:20]:
Qarabağda neytral zona daralır, təmas xəttində istehkamlar tikilir – Hədəflər raketlə VURULACAQ
26/05/2018 [14:18]:
Kişi avtobusda öpüşən qızla oğlanın biabırçı hərəkətinə belə reaksiya verdi - VİDEO
26/05/2018 [14:14]:
"Son Zəng" çalındı - FOTOLAR
26/05/2018 [13:54]:
Ayı avtomobilin şüşəsini sındırıb sükana keçdi və siqnal verməyə başladı - İNANILMAZ...
26/05/2018 [13:49]:
Masallıda 16 yaşlı qız itkin düşüb
26/05/2018 [13:46]:
Mədət Quliyev ailə üzvləri ilə birlikdə təqdimat mərasimində -FOTOLAR
26/05/2018 [13:42]:
Nigeriyalı futbolçuların rus qızlarla görüşməsinə qadağa qoyuldu
26/05/2018 [13:41]:
Bakıda ölən bomjun ardınca oğlu 150 minlik maşınla gəldi
26/05/2018 [13:40]:
Viktoriya Bekhem niyə gülmür? -FOTOLAR
26/05/2018 [13:38]:
Qərbi Kaspi Universitetində robotlar yarışıb - Fotolar
26/05/2018 [13:31]:
“Rüstəm İbrahimbəyovun bizi qorxaq və vəhşi obrazda göstərmək arzusu ürəyində qalıb”
26/05/2018 [13:30]:
Fond bu tanınmışlara 5 min manat verdi - FOTO
26/05/2018 [13:27]:
İsrail hərbçiləri “Anadolu”nun müxbirini yaralayıb – FOTO
26/05/2018 [13:25]:
Qəzalı obyektlərdə yaşayan köçkünlərin sayı açıqlandı
26/05/2018 [13:22]:
QHT sədrindən millət vəkilinə cavab...
26/05/2018 [12:55]:
BMT-nin rəsmi saytında separatçı ermənilərin “bəyannaməsi” yerləşdirildi!.. - Növbəti təxribat
26/05/2018 [12:52]:
Qadınları şantaj edən Aslan ələ keçdi - FOTO
26/05/2018 [12:50]:
“Dövlətin sosial evlərlə bağlı birdən-birə belə bir addım atması çətindir, amma...”
26/05/2018 [12:47]:
Bitkoinin yaxın gələcəkdəki qiyməti açıqlandı
26/05/2018 [12:43]:
“Hamam xalatında heç dəlixanada yatan adam efirə çıxmaz”
26/05/2018 [12:26]:
“Erməniləri bu cür yola gətirmək mümkün deyil”
26/05/2018 [12:19]:
Azərbaycanda ov mövsümü açıq elan olundu
26/05/2018 [12:15]:
Azərbaycanlı müğənni efirə hamam xalatında çıxdı - FOTO
26/05/2018 [12:13]:
Azərbaycan Türkiyə-İsrail münasibətlərində vasitəçi ola bilərmi?
26/05/2018 [12:07]:
Bir insan: 14 gün öpüşür, 25 il yatır... - ARAŞDIRMA/FOTOLAR
26/05/2018 [11:44]:
25 ildi uymuş yetimə təzədən narkotik yeridəcəklər?..- 7 cümlədə 7dərd
26/05/2018 [11:21]:
“Biz çox istəyərdik ki, təqdim etdiyimiz siyahıdakı məhbusların hamısı əfv olunsun”
26/05/2018 [11:21]:
UFAZ-da ActİnSpace Beynəlxalq müsabiqəsinə start verildi
26/05/2018 [11:08]:
ADP idarə heyətinə daxil olan şəxs Tiblisidədir
26/05/2018 [11:00]:
Məhkəmə kosmetoloq Elnarə barədə qərar verdi
26/05/2018 [10:49]:
“Biz hər an Qarabağı düşünməliyik...”- Video
26/05/2018 [10:45]:
İsveçrə hökumətinə müraciət: Gülnarə Kərimovanın pullarını geri qaytarmayın
26/05/2018 [10:39]:
Bakıda 9 yaşlı uşağı maşın vurub öldürdü
26/05/2018 [10:37]:
Azərbaycanda dəhşət! Ər arvadını "kislata"yla yandırdı - VİDEO
26/05/2018 [10:30]:
Baş Prokurorluq işə qəbulla bağlı müsabiqənin vaxtını açıqladı
26/05/2018 [10:29]:
Ucuz kosmetika avropalı qızı afrikalıya çevirdi
26/05/2018 [10:28]:
Azərbaycanın “İnterpol”a verdiyi Burak Bilgili İstanbulda şirkət açıb
26/05/2018 [10:26]:
Keçmiş boksçunun başında beyin şişi aşkar edildi
26/05/2018 [10:24]:
“Mənim tutularaq Bakıya gətirildiyimi xəbər alınca... ”- Rəsulzadənin Stalinlə bağlı xatirə yazısı
Bütün arxiv bir sırada
22/11/2017 [17:35] - Cəmiyyət - ( 3363 dəfə baxılıb)

"Çox təəssüf ki, bizim şagirdlərimiz məktəblərdə oxuyurlar, öyrənmirlər"



Yadıma professor Şahlar Əsgərovun bir sözü düşdü”¦


Hörmətli professorumuz Şahlar Əsgərovun “Bu düşüncəni dəyişsək məktəb də dəyişəcək” adlı diqqətçəkən yazısında toxunulan təhsillə bağlı fəaliyyətimizdə istifadə etdiyimiz terminlərin bəzilərinin dövrün tələblərinə cavab verməməsi ilə bağlı maraqlı fikirləri sözügedən məsələ ilə bağlı mənim də bəzi düşüncələrimi təzələmiş oldu. Oxumaq savad sayılmır, bilmək savad sayılır, inkişaf etmiş ölkələrdə bu prosesləri ifadə etmək üçün oxumaq yox, öyrənmək sözündən istifadə edirlər deyən professor bu tezisə inanmaq üçün rus və ingilis dillərində bu sözləri müqayisə etməyi tövsiyə edir, ilk baxışda kiməsə elə də böyük görünməyən bu kiçik fərqin dərindən düşünəndə böyük təsiri olduğunu konkret faktlarla əsaslandırır. Çıxarılan nəticə isə ondan ibarətdir ki, fəlsəfi baxımından oxumaq vasitədir, öyrənmək isə məqsəddir. “Vasitə məqsəd kimi bizim şüurumuza yerləşdirilib. Çox təəsüf ki, bizim şagirdlərimiz məktəblərdə oxuyurlar, öyrənmirlər”.

Yəqin ki, yaşlı və orta nəslin nümayəndələri xatırlamamış olmazlar ki, hələ məktəbə qədəm qoyduğumuz ilk gündən proletariatın dahi rəhbəri, sovetlər birliyinin qurucusu kimi tanıdğımız Leninin “Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq” vəsiyyətinin təsiri altında təhsilimizi başa vurub, müstəqil həyata qədəm qoymuşuq. Başqa cür ola da bilməzdi. Dillər əzbərinə çevrilən bu ruhlandırıcı şüar bütün təhsil müəssisələrınin foye və dəhlizlərinin bir nömrəli atributu idi. Yeniyetməliyindən gəncliyindən və yaşlılığından asılı olmayaraq hamı oxuyurdu. Böyük və qüdrətli bir olkənın hər bir vətəndaşı üçün təhsilin əyani, qiyabi, axşam, fezo, fəhlə və gənclər məktəblərindən ibarət geniş şəbəkə yaradılmışdı.

Maraqlı olan və diqqətçəkən məqam nə idi? Yarım əsrdən artıq bir müddətdə Leninin “Uçitsya, uçitsya, yeşo raz uçitsya” çağırışı tərcümədə dilimizdə “Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq” kimi assosiasiya olunub. Halbuki “uçitsya” anlayışı rus dilində oxumaq deyil, öyrənmək mənasını verir. Oxumaq isə rus dilində “çitat”, “proçitat” anlamına gəlir. Məsələn, çitat vslux (ucadan oxumaq), proçitat stixotvoreniye (şer oxumaq) və s. Uçenik (şagird), ucitel (müəllim), uçyonıy (alim) sözləri “uçit” (öyrətmək) kökündən götürülüb. Elə qardaş türk dilində də şagırdə öyrənci, müəllimə öyrətmən deyilir. Əslində dilimizdə oxumaq sözü əsasən hər hansı bir mahnı və ya şer oxumaq kimi başa düşülür. Dərsi isə oxumaq deyil öyrənmək tələb olunur.

Çox ehtimal ki, hüquq təhsilinə malik olan Lenin indiki terminologiya ilə desək “uçitsya” mesajını verərkən oxumaq və öyrənmək anlayışlarının fərqində olmamış deyildi və yəqin ki, “Min bir gecə nağılları”nı oxumağı nəzərdə tutmamışdı. Bununla belə tam əminliklə hökm də vermək düzgün olmaz ki, Lenin bu fikri irəli sürərkən özlüyündə oxumağı yoxsa öyrənməyi nəzərdə tutub. O da inandırıcı görünmür ki, rəhbərin bu fikirlərinin düzgün açıqlamasında tərcümə xətalarına yol verilib. Ən əsası ona görə ki, o dövrlərdə ölkəmizdə rus dili bilicilərinin və peşəkar tərcüməçilərin sayı indikində qat-qat artıq idi və hansısa dərslikdə məsələn, tut ağacının “derji derevo” (ağacı tut) kimi tərcümə olunmasına qətiyyən yol verilə blməzdi.

Bəlkə də, belə bir tərcümə o vaxtlar oxumağın attestat, diplom almaq xatirinə deyil, elə məhz öyrnmək, bilik əldə etmək məqsədinə xidmət etməsindən irəli gəlib. Bizlər məktəbə gedərkən yalnız 9-10-cu siniflərdə bilmişik ki, sən demə bizə məktəbi bitirməyimizlə bağlı kamal attestatı adlı hansısa bir sənəd veriləcək. İstitut və ya universitetə daxil olmaq da diploma görə deyil, ali təhsil almaq, mükəmməl bir peşəyə yiyələnmək arzumuzdan irəli gəlib. Dərsdən kənar qalmaq, təhsildən yayınmaq kiminsə ağlına belə gələməzdi. Arada bir müəyyən “üzürlü” səbəblərdən dərsdən qaçmağmıza və ya qripə tutulmağımızla bağlı bir-iki gün məktəbə getməməyimizə görə müəllimin və ya sinif rəhbərinin evimizə gəlməsi bizim üçün ən sərt cəza sayılardı, proqram materialından geri qalmamaq üçün əlavə ev tapşırıqlarını yerinə yetirməli olarduq və s. Nə isə...

Əgər hesab etsək ki, Leninin “Uçitsya, uçitsya, yeşo raz uçitsya” lozunqunun 70 il ərzində bizə “Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq” kimi təqdim olunması tərcümə xətası deyildi, bəs onda elə o dövrün sonlarında orta məktəblərimizin 5-ci sinifləri üçün nəzərdə tutulmuş “Azərbaycan tarixi” kursunu “Ata yurdu” adlandırmağımızın adı nə idi? Bəlkə, ideya təşəbbüsçüləri kursun adını dəyişərkən “Oteçestvo” sözü ilə “Otçestvo” sözünü qarışıq salmışdılar? Bəlkə hesab ediblər ki, rus qonşularımızın “Oteçestvennaya istoriya” adlandırdığı tarix “Otes” (ata) sözündən götürülüb? Əslində, bəlkə də bu ideya müəlliflərini “qınamaq” da ədalətsizlik olardı. Çünki, bu rusların dilində elə, qəribəliklərmi deyək, incəliklərmi deyək var ki, bundan da hər adamın baş çıxarması müşkül məsələdir. Gəl indi bu “Oteçestvo” (Vətən) ilə “Otçestvo” (ata xətti ilə soyad) arasındakı bir hərf fərqinə görə baş sındır.

O da maraqlıdır ki, lap elə indinin özündə dilimizdə “первобытные люди”, “первобытно-общинный строй”, “ibtidai insanlar”, “ibtidai icma quruluşu” kimi təqdim olunduğu halda, nəyə görə “начальная школа”, “начальные классы” məsələn, daha münasib sayıla biləcək ”ilkin məktəb”, “təməl sinifləri” kimi deyil, “ibtidai məktəb”, “ibtidai siniflər” kimi ışlənilməlidir?

Hər halda ziyanın yarısından dönmək də bir xeyirdir deyiblər böyüklərimiz. Nə yaxşı ki, dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində rus dilinə əsaslanıb “oteçestvennaya voyna” sözünü “ata müharibəsi”, “za oteçestvo” sözünü “ata uğrunda”, “rodina mat zovyot” sözünü “ata vətən çağırır” kimi ifadə etməmişık, yoxsa aləmə biabır olardıq. Bir də ki, yeri gəlmişkən, ana vətən, ana torpaq deyə-deyə, birdən yurdumuzu ata mülkiyyətinə çevirib “özəlləşdirməyimizə” nə ehtiyac vardı?

Keçək sözün mabədinə. Professorun haqlı, həyəcan xarakterli iradına əsasən indi oxumağın mahiyyəti dəyişıb. Oxuma prosesinin arxasında mənimsəmə durmur, halbuki, oxumağa yox, mənimsəməyə qiymət qoymaq olar. Bəli, inkişaf etmiş ölkələrdə bu prosesləri ifadə etmək üçün “oxumaq” yox, “öyrənmək” sözündən istifadə edirlər. Məhz, öyrnməyi öyrətməyin vaxtı çoxdan yetişıb. Artıq, biz təhsil alanlardan nəinki biliklərə yiyələnməyi, eyni zamanda bu bilikləri anlamağı da tələb etməliyik. Bunun üçün isə ilk növbədə, bu kimi vərdişləri təhsil alanlarımıza aşılamağa özümüzü borclu hesab etməliyik, oxumağa yanaşma tərzimizi dəyişməliyik.

Konfutsinin hər zaman üçün aktual hesab edilən bir fikri üzərində düşünməyinə dəyər: «Alicənab müəllim şagirdi öyrədəndə və tərbiyə edəndə onu irəliyə aparır, arxasınca dartmır, onda maraq oyadır, məcbur etmir, ona yol göstərir, lakin yolu sərbəst getməyə imkan yaradır. Nə qədər ki, o, şagirddə maraq oyadır, məcbur etmir, deməli, şagirdin bilik qazanması asanlaşır. Nə qədər ki, o, şagirdə yol açır, deməli, ona düşünmək imkanı verir. Müəllimlə şagirdin arasında müstəqilliyin yaranması, şagirdə bilik qazanmanın aşılanması və düşünmək imkanının verilməsi ”“ məhz bunlar müəllimlik məharətidir».

Əgər desək ki, öyrənməyi öyrənmədən heç nə öyrənmək mümkün deyil, bəlkə də yanılmarıq. Əbəs yerə deyil ki, “Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”nda ikinci strateji istiqamət innovativ təlim metodlarını tətbiq edən, təhsilin məzmununun səmərəli mənimsənilməsini təmin edən səriştəli təhsilverənin formalaşdırılmasına xidmət edir və özündə təhsilverənlərin peşəkarlığının yüksəldilməsi, təhsilalanların nailiyyətlərinin qiymətləndirilməsi üzrə yeni sistemlərin qurulmasını ehtiva edir.

Nadir İsrafilov
Tanınmış təhsil eksperti

Qadın evinə çağırdığı ustanı zorladı - FOTO
"Son Zəng" çalındı - FOTOLAR
“Rüstəm İbrahimbəyovun bizi qorxaq və vəhşi obrazda göstərmək arzusu ürəyində qalıb”
Bir insan: 14 gün öpüşür, 25 il yatır... - ARAŞDIRMA/FOTOLAR
Azərbaycanda dəhşət! Ər arvadını "kislata"yla yandırdı - VİDEO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
“Kaş ki, bütün bunlar cəmiyyətin də şüurunda demokratik dəyişikliklərə yol açardı...”
Maraqlı
Hər kəs burdan "sonuncu dəfə" tullanır - FOTOLAR
İqtisadiyyat
“Dövlətin sosial evlərlə bağlı birdən-birə belə bir addım atması çətindir, amma...”
Siyasət
Azərbaycan Türkiyə-İsrail münasibətlərində vasitəçi ola bilərmi?
Köşə
25 ildi uymuş yetimə təzədən narkotik yeridəcəklər?..- 7 cümlədə 7dərd
Həftənin ən çox oxunanları
Alpinistlərlə bağlı şok iddia - “Meyitlər şübhəli şəkildə, anidən tapılıb”
"Bu adam görün nə qədər ləyaqətsizdir ki, öz xalqını erməninin ayağına verir"
Bundan sonra manqaldan kənar gəzəcəksiniz: Alimlər kababın yeni təhlükəsini aşkarladılar...
Korrupsionerin evindən çıxan pullar hamını heyrətləndirdi...- FOTO
"Bu xəyanətinin arxasında köynəyinin altında məharətlə gizlətdiyi paqonlarının "ağırlığı" durur"
Ərinin dostu tərəfindən aldadılan, həbsxanada uşaq dünyaya gətirən və nəhayət, əfv edilən qadının HƏYAT DRAMI
Bu baş versə, hamımız yanacağıq - Ərdoğan
"4 bacının tək qardaşı idi..." - Dünən şəhid olan əsgərimizin FOTOSU
“Mən gərək Şuşada qalaydım, orada da öləydim...”- Rəhim Qazıyev
“Xaricdə bank vətəndaşlara, bizdə isə vətəndaşlar banklara yalvarır”
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin