Xəbər lenti
14/11/2018 [00:25]:
Ərazi iddiası və “Dostluq körpüsü”: Bir absurdun iki üzü...
14/11/2018 [00:11]:
Şabranda piyadanı maşın vuraraq öldürüb
14/11/2018 [00:06]:
Mərkəzi Bank 1,3 milyard manatı yandırdı
13/11/2018 [23:34]:
Bu il Azərbaycanda yol qəzaları zamanı 527 nəfər ölüb
13/11/2018 [23:04]:
Rəqsanənin körpələrinin vəziyyəti ağırlaşdı - Xəstəxanadan görüntülər - VİDEO
13/11/2018 [22:33]:
Rəsmi Bakıdan Yerevanın “Lukaşenko və Azərbaycan səfiri” açıqlamasına reaksiya
13/11/2018 [22:22]:
İlham Əliyev Slovakiyanın baş naziri ilə görüşüb - FOTO
13/11/2018 [22:17]:
OPEC Azərbaycanda neft hasilatı üzrə proqnozunu açıqlayıb
13/11/2018 [22:06]:
“Qarabağda nar əkən o erməni sanki kürəyimizə 115 MİN DƏFƏ NAR ÇUBUĞU VURDU...”
13/11/2018 [21:33]:
Ərdoğan yarım milyard dollarlıq ikimərtəbəli təyyarəsi ilə ilk dəfə uçdu - FOTO
13/11/2018 [20:55]:
Gəncənin deputatından maraqlı təklif: "Gəncə çayı üzərində yeni körpü salınsın"
13/11/2018 [20:40]:
Dövlət İmtahan Mərkəzi Naxçıvanda konfrans keçirdi
13/11/2018 [20:39]:
Bakı Nəqliyyat Agentliyi sürücülərə müraciət etdi
13/11/2018 [20:34]:
“Nar”-dan ADA Universitetinin Təqaüd Proqramına dəstək
13/11/2018 [20:32]:
Prezident İlham Əliyev “DOST” mərkəzlərinin yaradılması üçün 3,5 milyon vəsait ayırdı
13/11/2018 [20:31]:
Kartof maşınında külli miqdarda pirotexniki vasitələr aşkarlandı - FOTO, VİDEO
13/11/2018 [20:29]:
Kamal Abdulla “British Council” təşkilatının rəhbəri ilə görüşüb
13/11/2018 [20:22]:
Səkidə yeriyən qadın anidən yer altına düşdü -VİDEO
13/11/2018 [20:08]:
Gürcüstan həbsxanalarında 93 Azərbaycan vətəndaşı saxlanılır
13/11/2018 [20:04]:
Azərbaycanda 500-ə yaxın məhkum elektron qolbaq daşıyır - FİKRƏT MƏMMƏDOV
13/11/2018 [20:00]:
Novruz Məmmədov Pelleqrini ilə görüşdü
13/11/2018 [19:40]:
SOCAR-ın İnsan Resursları Departamentinin rəisi ADNSU tələbələri ilə görüşüb
13/11/2018 [19:38]:
Bu ailənin uşaqları bir bir ölür SƏBƏBİ BİLİNMİR
13/11/2018 [19:36]:
Bakının bu ərazilərində qaz olmayacaq
13/11/2018 [19:36]:
"Gözdən əlilliyi olanların sosial müdafiəsi aparılan sosial siyasətin mühüm tərkib hissəsidir"
13/11/2018 [19:28]:
AFFA sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün futbol festivalı təşkil edib
13/11/2018 [19:24]:
Dövlət Komitəsinin sədri yanğın baş verən ərazidə...
13/11/2018 [19:21]:
Prezident nazir Muxtar Babayevə yeni vəzifə verdi
13/11/2018 [19:15]:
Dünya şöhrətli ulduz çılpaq şəkildə müsahibə verdi - MARAQLI
13/11/2018 [19:13]:
Azərbaycanın və Slovakiyanın Baş nazirləri görüşdü
13/11/2018 [18:57]:
Dövlət Komitəsində məcburi köçkünlərlə növbəti görüş olub
13/11/2018 [18:49]:
Kəmaləddin Heydərovla Baba Rzayev yanğın olan stansiyada - FOTO
13/11/2018 [18:24]:
Ermənistan artıq torpaqlarımızda istehsal edilmiş silahlarla silahlanmağa başladı? – FOTO
13/11/2018 [18:07]:
“Əlimi üzünə çəkmək istədim, qoymadılar” - Ötən il ölən alpinistin anası DANIŞDI - VİDEO
13/11/2018 [18:02]:
"Bu sahəyə vəsait ayırmaq boş quyuya su tökmək deməkdir..."
13/11/2018 [17:53]:
"Vəsaitlər ən azı 3 dəfə artırılmalıdır ki, qısa müddətdə köçkünləri mənzillə təmin edək"
13/11/2018 [17:42]:
“Artıq neçəncidir bilmirəm” – 40 dəfə peşman oldum deyən oğrunun növbəti əməli – VİDEO
13/11/2018 [17:39]:
“Bakcell”in dəstəyilə keçirilmiş M.A.P. Festivalı teatr həvəskarlarına unudulmaz təəssüratlar bəxş etdi
13/11/2018 [17:30]:
“O rayonları həvəsləndirmək lazımdır” – Deputat məsələ qaldırdı
13/11/2018 [17:17]:
Azay Quliyev QHT Şurasına ayrılan maliyyənin artırılmasını təklif etdi
13/11/2018 [16:56]:
Əflatun Amaşov media və təhsillə bağlı təklif verdi
13/11/2018 [16:52]:
Avropadakı mühacirlərdən Zamirə Hacıyeva ilə bağlı sensasion təklif - film çəkmək, kitab yazmaq...
13/11/2018 [16:38]:
Deputat Konstitusiya Məhkəməsinə etiraz etdi
13/11/2018 [16:30]:
“Buna məhəl qoymayan daşıyıcılara qarşı tədbirlər görülməlidir ki, başqalarına da dərs olsun”
13/11/2018 [16:23]:
“Mediamızdakı jurnalistlərin əksəriyyətinin ali təhsili yoxdur”
13/11/2018 [16:10]:
Slovakiyanın Azərbaycanda səfirliyi açılır
13/11/2018 [15:52]:
Görmə imkanları məhdud iki istedadlı gənc Zeynəb və Fərqanın "Könül dünyası" gecəsi keçirildi
13/11/2018 [15:46]:
10 dövlət əmlakına 49 sifariş verildi
13/11/2018 [15:43]:
ADPU-da Xalq şairi Nəriman Həsənzadə ilə görüş keçirildi
13/11/2018 [15:26]:
“Space” telekanalının ətrafını üfunət bürüdü - FOTOLAR
13/11/2018 [15:22]:
Camal Xaşoginin qətli ilə bağlı yeni telefon danışığı üzə çıxdı
13/11/2018 [15:13]:
Evindən oğurluq edilən tanınmışlar...
13/11/2018 [14:59]:
Əfəndiyevdən Floraya növbəti cavab: "Görünən dağa bələdçi lazım deyil"
13/11/2018 [14:50]:
Azərbaycanda bütün pensiyalar artırılacaq
13/11/2018 [14:42]:
“Çox şadam ki, dövlət başçısı əsas diqqəti ordumuzun möhkəmlənməsinə yönəldib"
13/11/2018 [14:32]:
Jurnalistlər imtahan verəcək
13/11/2018 [14:30]:
Həmsədrlər Azərbaycan və Ermənistan XİN başçılarına Milanda görüşməyi təklif etdi
13/11/2018 [14:21]:
ADPU-da “Tarixini unutma!” layihəsi çərçivəsində tədbir keçirildi
13/11/2018 [14:16]:
Komitə sədri çoxuşaqlı ailələrə verilən müavinətin artırılmasını İSTƏYİR
13/11/2018 [14:12]:
Vəkili Cahangir Hacıyevlə görüşdü - Sabiq bankir arvadına görə narahatdır - AÇIQLAMA
13/11/2018 [14:11]:
Şahin Mustafayev: “21 mindən çox yeni iş yerinin açılması nəzərdə tutulub”
13/11/2018 [14:02]:
Sahil Babayev şəhid hərbçilərin vərəsələrini qəbul etdi...
13/11/2018 [13:41]:
Putin Sinqapura səfər etdi
13/11/2018 [13:36]:
Nazir Naxçıvana veriləcək dotasiyanın məbləğini AÇIQLADI
13/11/2018 [13:27]:
Bakıda məktəbdə yanğın - şagirdlər təxliyyə edildi
13/11/2018 [13:18]:
“Artıq qeyri-dəqiq məlumatlar bizim medianın fərdinə çevrilib”
13/11/2018 [13:10]:
Azərbaycanlı Qarabağa görə Ukranyada döyüldü
13/11/2018 [13:06]:
Abşeron rayonunda yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün maarifləndirmə tədbiri keçirildi...
13/11/2018 [13:01]:
Xatirənin geyimi başına bəla oldu - FOTOLAR
13/11/2018 [12:57]:
Sabaha olan hava proqnozu açıqlandı
13/11/2018 [12:50]:
Ziyad Səmədzadə: “Banklar faiz dərəcələrini azaltmalıdır“
13/11/2018 [12:45]:
“Onlayn ticarətlə məşğul olan şirkətlərə vergi güzəştləri tətbiq edilsin” – TƏKLİF
13/11/2018 [12:35]:
Dünyanın tanınmış alimlərindən biri olan professor Klaus Zimmermanla görüş...
13/11/2018 [12:28]:
Oqtay Əsədovdan nikbin PROQNOZLAR
13/11/2018 [12:22]:
Məhkəmə "Eurovision-2012"də terror törətməkdə təqsirləndirilən dəstə üzvünün müraciətini təmin etməyib
13/11/2018 [12:15]:
Hökumət üzvləri Milli Məclisə gəldilər - Büdcə müzakirə olunur
13/11/2018 [12:09]:
Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 25 nəfər saxlanıldı
13/11/2018 [12:06]:
"Nərimanov" elektrik deposunda qatarlara texniki baxış sahəsi yenidən qurulur
13/11/2018 [12:00]:
“Bu günə kimi teatrda ürəyim istədiyi rolları oynamışam...” - Xalq artisti...
13/11/2018 [11:58]:
Azərbaycanın “İnterpol” xətti ilə axtarışa verdiyi biznesmen Ukraynada saxlanıldı
Bütün arxiv bir sırada
22/11/2017 [17:35] - Cəmiyyət - ( 3469 dəfə baxılıb)

"Çox təəssüf ki, bizim şagirdlərimiz məktəblərdə oxuyurlar, öyrənmirlər"



Yadıma professor Şahlar Əsgərovun bir sözü düşdü”¦


Hörmətli professorumuz Şahlar Əsgərovun “Bu düşüncəni dəyişsək məktəb də dəyişəcək” adlı diqqətçəkən yazısında toxunulan təhsillə bağlı fəaliyyətimizdə istifadə etdiyimiz terminlərin bəzilərinin dövrün tələblərinə cavab verməməsi ilə bağlı maraqlı fikirləri sözügedən məsələ ilə bağlı mənim də bəzi düşüncələrimi təzələmiş oldu. Oxumaq savad sayılmır, bilmək savad sayılır, inkişaf etmiş ölkələrdə bu prosesləri ifadə etmək üçün oxumaq yox, öyrənmək sözündən istifadə edirlər deyən professor bu tezisə inanmaq üçün rus və ingilis dillərində bu sözləri müqayisə etməyi tövsiyə edir, ilk baxışda kiməsə elə də böyük görünməyən bu kiçik fərqin dərindən düşünəndə böyük təsiri olduğunu konkret faktlarla əsaslandırır. Çıxarılan nəticə isə ondan ibarətdir ki, fəlsəfi baxımından oxumaq vasitədir, öyrənmək isə məqsəddir. “Vasitə məqsəd kimi bizim şüurumuza yerləşdirilib. Çox təəsüf ki, bizim şagirdlərimiz məktəblərdə oxuyurlar, öyrənmirlər”.

Yəqin ki, yaşlı və orta nəslin nümayəndələri xatırlamamış olmazlar ki, hələ məktəbə qədəm qoyduğumuz ilk gündən proletariatın dahi rəhbəri, sovetlər birliyinin qurucusu kimi tanıdğımız Leninin “Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq” vəsiyyətinin təsiri altında təhsilimizi başa vurub, müstəqil həyata qədəm qoymuşuq. Başqa cür ola da bilməzdi. Dillər əzbərinə çevrilən bu ruhlandırıcı şüar bütün təhsil müəssisələrınin foye və dəhlizlərinin bir nömrəli atributu idi. Yeniyetməliyindən gəncliyindən və yaşlılığından asılı olmayaraq hamı oxuyurdu. Böyük və qüdrətli bir olkənın hər bir vətəndaşı üçün təhsilin əyani, qiyabi, axşam, fezo, fəhlə və gənclər məktəblərindən ibarət geniş şəbəkə yaradılmışdı.

Maraqlı olan və diqqətçəkən məqam nə idi? Yarım əsrdən artıq bir müddətdə Leninin “Uçitsya, uçitsya, yeşo raz uçitsya” çağırışı tərcümədə dilimizdə “Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq” kimi assosiasiya olunub. Halbuki “uçitsya” anlayışı rus dilində oxumaq deyil, öyrənmək mənasını verir. Oxumaq isə rus dilində “çitat”, “proçitat” anlamına gəlir. Məsələn, çitat vslux (ucadan oxumaq), proçitat stixotvoreniye (şer oxumaq) və s. Uçenik (şagird), ucitel (müəllim), uçyonıy (alim) sözləri “uçit” (öyrətmək) kökündən götürülüb. Elə qardaş türk dilində də şagırdə öyrənci, müəllimə öyrətmən deyilir. Əslində dilimizdə oxumaq sözü əsasən hər hansı bir mahnı və ya şer oxumaq kimi başa düşülür. Dərsi isə oxumaq deyil öyrənmək tələb olunur.

Çox ehtimal ki, hüquq təhsilinə malik olan Lenin indiki terminologiya ilə desək “uçitsya” mesajını verərkən oxumaq və öyrənmək anlayışlarının fərqində olmamış deyildi və yəqin ki, “Min bir gecə nağılları”nı oxumağı nəzərdə tutmamışdı. Bununla belə tam əminliklə hökm də vermək düzgün olmaz ki, Lenin bu fikri irəli sürərkən özlüyündə oxumağı yoxsa öyrənməyi nəzərdə tutub. O da inandırıcı görünmür ki, rəhbərin bu fikirlərinin düzgün açıqlamasında tərcümə xətalarına yol verilib. Ən əsası ona görə ki, o dövrlərdə ölkəmizdə rus dili bilicilərinin və peşəkar tərcüməçilərin sayı indikində qat-qat artıq idi və hansısa dərslikdə məsələn, tut ağacının “derji derevo” (ağacı tut) kimi tərcümə olunmasına qətiyyən yol verilə blməzdi.

Bəlkə də, belə bir tərcümə o vaxtlar oxumağın attestat, diplom almaq xatirinə deyil, elə məhz öyrnmək, bilik əldə etmək məqsədinə xidmət etməsindən irəli gəlib. Bizlər məktəbə gedərkən yalnız 9-10-cu siniflərdə bilmişik ki, sən demə bizə məktəbi bitirməyimizlə bağlı kamal attestatı adlı hansısa bir sənəd veriləcək. İstitut və ya universitetə daxil olmaq da diploma görə deyil, ali təhsil almaq, mükəmməl bir peşəyə yiyələnmək arzumuzdan irəli gəlib. Dərsdən kənar qalmaq, təhsildən yayınmaq kiminsə ağlına belə gələməzdi. Arada bir müəyyən “üzürlü” səbəblərdən dərsdən qaçmağmıza və ya qripə tutulmağımızla bağlı bir-iki gün məktəbə getməməyimizə görə müəllimin və ya sinif rəhbərinin evimizə gəlməsi bizim üçün ən sərt cəza sayılardı, proqram materialından geri qalmamaq üçün əlavə ev tapşırıqlarını yerinə yetirməli olarduq və s. Nə isə...

Əgər hesab etsək ki, Leninin “Uçitsya, uçitsya, yeşo raz uçitsya” lozunqunun 70 il ərzində bizə “Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq” kimi təqdim olunması tərcümə xətası deyildi, bəs onda elə o dövrün sonlarında orta məktəblərimizin 5-ci sinifləri üçün nəzərdə tutulmuş “Azərbaycan tarixi” kursunu “Ata yurdu” adlandırmağımızın adı nə idi? Bəlkə, ideya təşəbbüsçüləri kursun adını dəyişərkən “Oteçestvo” sözü ilə “Otçestvo” sözünü qarışıq salmışdılar? Bəlkə hesab ediblər ki, rus qonşularımızın “Oteçestvennaya istoriya” adlandırdığı tarix “Otes” (ata) sözündən götürülüb? Əslində, bəlkə də bu ideya müəlliflərini “qınamaq” da ədalətsizlik olardı. Çünki, bu rusların dilində elə, qəribəliklərmi deyək, incəliklərmi deyək var ki, bundan da hər adamın baş çıxarması müşkül məsələdir. Gəl indi bu “Oteçestvo” (Vətən) ilə “Otçestvo” (ata xətti ilə soyad) arasındakı bir hərf fərqinə görə baş sındır.

O da maraqlıdır ki, lap elə indinin özündə dilimizdə “первобытные люди”, “первобытно-общинный строй”, “ibtidai insanlar”, “ibtidai icma quruluşu” kimi təqdim olunduğu halda, nəyə görə “начальная школа”, “начальные классы” məsələn, daha münasib sayıla biləcək ”ilkin məktəb”, “təməl sinifləri” kimi deyil, “ibtidai məktəb”, “ibtidai siniflər” kimi ışlənilməlidir?

Hər halda ziyanın yarısından dönmək də bir xeyirdir deyiblər böyüklərimiz. Nə yaxşı ki, dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində rus dilinə əsaslanıb “oteçestvennaya voyna” sözünü “ata müharibəsi”, “za oteçestvo” sözünü “ata uğrunda”, “rodina mat zovyot” sözünü “ata vətən çağırır” kimi ifadə etməmişık, yoxsa aləmə biabır olardıq. Bir də ki, yeri gəlmişkən, ana vətən, ana torpaq deyə-deyə, birdən yurdumuzu ata mülkiyyətinə çevirib “özəlləşdirməyimizə” nə ehtiyac vardı?

Keçək sözün mabədinə. Professorun haqlı, həyəcan xarakterli iradına əsasən indi oxumağın mahiyyəti dəyişıb. Oxuma prosesinin arxasında mənimsəmə durmur, halbuki, oxumağa yox, mənimsəməyə qiymət qoymaq olar. Bəli, inkişaf etmiş ölkələrdə bu prosesləri ifadə etmək üçün “oxumaq” yox, “öyrənmək” sözündən istifadə edirlər. Məhz, öyrnməyi öyrətməyin vaxtı çoxdan yetişıb. Artıq, biz təhsil alanlardan nəinki biliklərə yiyələnməyi, eyni zamanda bu bilikləri anlamağı da tələb etməliyik. Bunun üçün isə ilk növbədə, bu kimi vərdişləri təhsil alanlarımıza aşılamağa özümüzü borclu hesab etməliyik, oxumağa yanaşma tərzimizi dəyişməliyik.

Konfutsinin hər zaman üçün aktual hesab edilən bir fikri üzərində düşünməyinə dəyər: «Alicənab müəllim şagirdi öyrədəndə və tərbiyə edəndə onu irəliyə aparır, arxasınca dartmır, onda maraq oyadır, məcbur etmir, ona yol göstərir, lakin yolu sərbəst getməyə imkan yaradır. Nə qədər ki, o, şagirddə maraq oyadır, məcbur etmir, deməli, şagirdin bilik qazanması asanlaşır. Nə qədər ki, o, şagirdə yol açır, deməli, ona düşünmək imkanı verir. Müəllimlə şagirdin arasında müstəqilliyin yaranması, şagirdə bilik qazanmanın aşılanması və düşünmək imkanının verilməsi ”“ məhz bunlar müəllimlik məharətidir».

Əgər desək ki, öyrənməyi öyrənmədən heç nə öyrənmək mümkün deyil, bəlkə də yanılmarıq. Əbəs yerə deyil ki, “Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”nda ikinci strateji istiqamət innovativ təlim metodlarını tətbiq edən, təhsilin məzmununun səmərəli mənimsənilməsini təmin edən səriştəli təhsilverənin formalaşdırılmasına xidmət edir və özündə təhsilverənlərin peşəkarlığının yüksəldilməsi, təhsilalanların nailiyyətlərinin qiymətləndirilməsi üzrə yeni sistemlərin qurulmasını ehtiva edir.

Nadir İsrafilov
Tanınmış təhsil eksperti

Səkidə yeriyən qadın anidən yer altına düşdü -VİDEO
Bu ailənin uşaqları bir bir ölür SƏBƏBİ BİLİNMİR
Dünya şöhrətli ulduz çılpaq şəkildə müsahibə verdi - MARAQLI
Kafirin də əmanətinə xəyanət etmək olmaz - Quran mədəniyyəti...
Qarabağda yaşayan ermənilər Azərbaycan Ordusunu köməyə çağırır...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Siyasət
“Qarabağda nar əkən o erməni sanki kürəyimizə 115 MİN DƏFƏ NAR ÇUBUĞU VURDU...”
Cəmiyyət
Azərbaycanda 500-ə yaxın məhkum elektron qolbaq daşıyır - FİKRƏT MƏMMƏDOV
Cəmiyyət
“Buna məhəl qoymayan daşıyıcılara qarşı tədbirlər görülməlidir ki, başqalarına da dərs olsun”
İqtisadiyyat
“Onlayn ticarətlə məşğul olan şirkətlərə vergi güzəştləri tətbiq edilsin” – TƏKLİF
Hadisə
Evsiz adam terrorçuya mane oldu, əvəzində xeyriyyə təşkilatı ona ev üçün pul yığdı - VİDEO
Həftənin ən çox oxunanları
Ayaz Mütəllibovdan şok açıqlamalar -"Danışmışdım, Qarabağ qaytarılacaqdı..."
"Bəlkə içimizdəki ermənilərdənsən ki, şəhid anasını təhqir etməyə özünü borclu bilirsən"
Xalq yazıçısından həyəcan təbili: “Vaxt qalmayıb, Bakını xilas etmək lazımdır...”
“Biz sülh naminə bu torpaqları qaytarmağa hazırıq...” - Paşinyandan ermənisayağı etiraf...
Sehrli ingilis barmağı: Dumanlı Albiondan bir qudaya stop, digərinə yaşıl ışıq? + FOTOLAR
"KİA Motors" Azərbaycanda 1 milyon kilometr maşın sürən şəxsi ŞOKA SALDI...
“Ələkrəm Hümbətov Azərbaycan bayrağını parçalayıb yerə atdı və...”
Azərbaycanın talanan sərvətlərinin izi ilə daha bir ünvan: Ax, London, London...
“Tamerlan Qarayev İsmət Qayıbovla möhkəm dost idi...” - 20 Noyabr: gerçəklik və fərziyyələr
Qızının öldürüldüyünü öyrənən deputatın fəryadı ürəkləri dağladı - DƏHŞƏT...+ VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə