Xəbər lenti
19/02/2018 [00:55]:
Ünlü sənətçi pərəstişkarlarını çılpaq fotosu ilə şoka saldı...
18/02/2018 [23:22]:
Qurbanov: "Nadir hallarda bu cür oyun izləyirik"
18/02/2018 [22:48]:
İstintaq Komitəsinin sədri 3 yaşlı Zəhranın ölümü ilə bağlı istintaqı şəxsi nəzarətinə götürdü
18/02/2018 [22:31]:
Xaçmazda baş verən qəzada ölənlərin sayı 3-ə çatdı
18/02/2018 [22:30]:
Şəmistan Əlizamanlı Afrin əməliyyatına dəstək verdi- MAHNI TÜRKİYƏDƏ GÜNDƏM OLDU (VİDEO)
18/02/2018 [22:14]:
Məşhur modelin evi hər kəsi heyran etdi - Nağıl kimi evdən FOTOLAR
18/02/2018 [21:59]:
Rusiyada ev yandı: 3 uşaq yanaraq öldü
18/02/2018 [21:56]:
Hamıya örnək olsun, ömrün, günün, həyatın...
18/02/2018 [21:35]:
Azərbaycan Avropada birinci oldu – YENİLƏNİB
18/02/2018 [21:29]:
Dağıstanda silahlı hücum nəticəsində ölənlərin sayı artıb - YENİLƏNİB
18/02/2018 [21:27]:
Antalyada FETÖ/PYD əməliyyatı: 12 nəfər saxlanıldı
18/02/2018 [21:15]:
Bakı metrosu yeni qatarlar alır
18/02/2018 [21:14]:
“Mübariz Barbi” həqarətə görə Britaniya ordusunu tərk etdi...
18/02/2018 [20:55]:
14 yaşlı qız dəm qazından öldü
18/02/2018 [20:39]:
Xaçmaz-Quba yolunda qəza - ölən və xəsarət alanlar var
18/02/2018 [20:34]:
"Yalnız ölkənin mərhəmətli və qayğıkeş prezidenti olduğuna görə ümidimizi üzməmişik..."
18/02/2018 [20:11]:
Pxençxanda Leninə görə rus azarkeşləri stadiondan qovdular...
18/02/2018 [20:04]:
Keçmiş millət vəkili vəfat etdi
18/02/2018 [20:03]:
Tramp: “FTB-nin başı mənə qarışıb, silahlının məktəbdə qətliam törədəcəyini görməyib...”
18/02/2018 [19:59]:
Telegram-ın yaradıcısı 850 milyon dollar investisiya cəlb etdi
18/02/2018 [19:25]:
Qadınları xoşbəxt etməyin YOLLARI
18/02/2018 [19:19]:
14 yaşlı məşhur Youtube ulduzu başından vuruldu - FOTOLAR
18/02/2018 [19:16]:
Moskvaya 48 rublla gedib, orada milyarder olan soydaşımızın hekayəsi
18/02/2018 [18:48]:
Vəkillər Kollegiyası yeni ünvana köçdü
18/02/2018 [18:46]:
Anası fotoşəkilini çəkərkən pilləkən boşluğundan aşağı düşdü - VİDEO
18/02/2018 [18:41]:
Netanyahu Zərifə: Bizi təhdid etməyin – VİDEO
18/02/2018 [18:39]:
İsveçdə 1 milyon insan kilsə üzvlüyündən imtina edib
18/02/2018 [18:31]:
Məhəmməd Peyğəmbərin(s) səhabəsinə aid nadir yazı tapıldı - FOTO
18/02/2018 [18:31]:
Dəhşət: Müəllim və şagirdi maşında sevişərkən yaxalandı - VİDEO
18/02/2018 [18:10]:
Nərgiz Paşayevanın qızı Bakıdakı məşhur kinoteatrı TƏNQİD ETDİ
18/02/2018 [17:30]:
Azərbaycanın qadın güləşçisi beynəlxalq turnirdə gümüş medal qazandı
18/02/2018 [17:26]:
İlham Əliyev Ruhaniyə başsağlığı verdi
18/02/2018 [17:21]:
Rusiyada yanğında ölən azərbaycanlıların sayı beşə çatdı
18/02/2018 [17:17]:
Salyanda ağır yol qəzası: 2 ölü, 2 yaralı var
18/02/2018 [17:13]:
"Onlar "New York Times"ın jurnalistlərindən fərqli olaraq kişilik və dəyanət nümayiş etdirdilər"
18/02/2018 [16:03]:
"Artıq bu işə partiyanın yüzlərlə üzvü cəlb edilib" - BAXCP-də növbədənkənar canlanma...
18/02/2018 [15:58]:
Milli hərəkatdan korrupsiyaya qədər uzanan yol!
18/02/2018 [15:34]:
Rusiyada atom elektrik stansiyasında transformator yandı
18/02/2018 [15:27]:
Laçında Seyid məzarı salamat qalıb!..- Ermənilər də Peyğəmbər(s) nəslindən qorxurlar...(Video)
18/02/2018 [15:23]:
Boyunbağı düzəltmək üçün barmağını kəsdi - FOTO
18/02/2018 [15:19]:
Yüksəkliyi 4 metrə qədər çatır, görənlər heyrətə gəlir - FOTO
18/02/2018 [14:56]:
Ayaqları olmadığına görə valideynləri onda imtina etmişdi, indi dünya çempionudur- FOTOLAR
18/02/2018 [14:53]:
TDY “Beynəlxalq Trans-Xəzər Nəqliyyat Marşrutu” Assosiasiyasına daimi üzv seçildi - FOTOLAR
18/02/2018 [14:49]:
"Sportinq" rəhbərliyi klub işçilərinə TV-yə baxmağı qadağan etdi
18/02/2018 [14:47]:
Venesualada hərbi təlimlər keçiriləcək
18/02/2018 [14:47]:
Azərbaycan Estoniyanın şərq bazarlarına çıxışına kömək edə bilər
18/02/2018 [14:37]:
“Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu regiona yeni dinamika gətirib”
18/02/2018 [14:22]:
Əfv sərəncamının verilmə vaxtı DƏYİŞDİRİLƏ BİLƏR
18/02/2018 [14:11]:
Lavrov Azərbaycanı Rusiyadan ayırmaq cəhdlərindən danışdı
18/02/2018 [14:07]:
“Ən qorxduğumuz şey “kupalnik”də görüntülənməkdir” - Sevil-Sevinc bacıları
18/02/2018 [14:01]:
İrandakı qəzada Azərbaycan vətəndaşları olub? - XİN-dən açıqlama
18/02/2018 [13:42]:
Qənirə Paşayeva Uludağ Universitetində Xocalı soyqırımı ilə bağlı konfrans verdi
18/02/2018 [13:36]:
Bakının bu yollarında sürət həddi endirildi
18/02/2018 [13:27]:
“Təhqirin ən pis variantlarını futbolçuya demək olmaz” - Sadiqov
18/02/2018 [13:24]:
Bakıda qadını niyə tikə-tikə doğrayıb zibilliyə atdılar? - Səbəb məlum oldu
18/02/2018 [12:56]:
Azərbaycanda banklar 11 milyard manatdan artıq kredit verib
18/02/2018 [12:37]:
“Qarabağ” “Səbail”ə, “Kəpəz” “Keşlə”yə qarşı
18/02/2018 [12:17]:
General Həsən Firuzabadi: “Kərtənkələlər bizə qarşı casusluq edib”
18/02/2018 [12:15]:
Almaniya dünya üçün ən böyük təhdidi açıqladı
18/02/2018 [12:11]:
İranda təyyarə qəzası: 66 ölü – YENİLƏNİB
18/02/2018 [11:35]:
Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı
18/02/2018 [11:34]:
Lənkəranskinin “ştatlı” killeri “Axsaq Nazim” kim olub?- İstintaq materialları...(FOTO)
18/02/2018 [11:28]:
Türk ordusunun zərbəsi: 1614 meyit...
18/02/2018 [11:25]:
Rusiyada hədiyyə qazanmaq istəyən kişi dirəkdən yıxıldı – VİDEO
18/02/2018 [11:13]:
İsrail Qəzza zolağına aviazərbələr endirib
18/02/2018 [11:00]:
Tramp Federal Təhqiqatlar Bürosunu ittiham etdi
18/02/2018 [10:53]:
Gürcüstanı gücləndirəcəyik - ABŞ
18/02/2018 [10:47]:
Salyanda dəhşətli yol qəzası - 2 ölü, 2 yaralı+ Fotolar
18/02/2018 [10:34]:
Gədəbəydə 20 yaşlı qadın dərmandan zəhərləndi
18/02/2018 [10:19]:
Rusiyada hədiyyə qazanmaq istəyən kişi dirəkdən yıxıldı – VİDEO
18/02/2018 [10:10]:
“Mercedes”, “BMW”, “Porsche”, “Range Rover” avtomobillərinin bazarda payı azalıb - SƏBƏB
18/02/2018 [10:06]:
Ukrayna Rusiya ilə danışıqların şərtini açıqladı
18/02/2018 [09:59]:
Azərbaycanlı aktyor vəfat etdi
18/02/2018 [09:59]:
“Özümüzü alçalmış kimi hiss etdik” - Samir Abbasov
18/02/2018 [09:54]:
Kürdə suyun səviyyəsi artıb
18/02/2018 [09:52]:
Pentaqon rəhbəri Gürcüstanın baş naziri ilə regional təhlükəsizliyi müzakirə edib
18/02/2018 [09:48]:
Tövlə yandı, 5 baş heyvan tələf oldu
18/02/2018 [09:44]:
Hollivud ulduzları İslam məbədində diz çökdü... - Fotolar
18/02/2018 [09:40]:
Sarkisyan Azərbaycan dilində danışdı: "Haralısan..."
18/02/2018 [01:36]:
Taylandda quyuya düşmüş bala fili belə xilas etdilər - VİDEO
Bütün arxiv bir sırada
22/11/2017 [17:35] - Cəmiyyət - ( 3299 dəfə baxılıb)

"Çox təəssüf ki, bizim şagirdlərimiz məktəblərdə oxuyurlar, öyrənmirlər"



Yadıma professor Şahlar Əsgərovun bir sözü düşdü”¦


Hörmətli professorumuz Şahlar Əsgərovun “Bu düşüncəni dəyişsək məktəb də dəyişəcək” adlı diqqətçəkən yazısında toxunulan təhsillə bağlı fəaliyyətimizdə istifadə etdiyimiz terminlərin bəzilərinin dövrün tələblərinə cavab verməməsi ilə bağlı maraqlı fikirləri sözügedən məsələ ilə bağlı mənim də bəzi düşüncələrimi təzələmiş oldu. Oxumaq savad sayılmır, bilmək savad sayılır, inkişaf etmiş ölkələrdə bu prosesləri ifadə etmək üçün oxumaq yox, öyrənmək sözündən istifadə edirlər deyən professor bu tezisə inanmaq üçün rus və ingilis dillərində bu sözləri müqayisə etməyi tövsiyə edir, ilk baxışda kiməsə elə də böyük görünməyən bu kiçik fərqin dərindən düşünəndə böyük təsiri olduğunu konkret faktlarla əsaslandırır. Çıxarılan nəticə isə ondan ibarətdir ki, fəlsəfi baxımından oxumaq vasitədir, öyrənmək isə məqsəddir. “Vasitə məqsəd kimi bizim şüurumuza yerləşdirilib. Çox təəsüf ki, bizim şagirdlərimiz məktəblərdə oxuyurlar, öyrənmirlər”.

Yəqin ki, yaşlı və orta nəslin nümayəndələri xatırlamamış olmazlar ki, hələ məktəbə qədəm qoyduğumuz ilk gündən proletariatın dahi rəhbəri, sovetlər birliyinin qurucusu kimi tanıdğımız Leninin “Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq” vəsiyyətinin təsiri altında təhsilimizi başa vurub, müstəqil həyata qədəm qoymuşuq. Başqa cür ola da bilməzdi. Dillər əzbərinə çevrilən bu ruhlandırıcı şüar bütün təhsil müəssisələrınin foye və dəhlizlərinin bir nömrəli atributu idi. Yeniyetməliyindən gəncliyindən və yaşlılığından asılı olmayaraq hamı oxuyurdu. Böyük və qüdrətli bir olkənın hər bir vətəndaşı üçün təhsilin əyani, qiyabi, axşam, fezo, fəhlə və gənclər məktəblərindən ibarət geniş şəbəkə yaradılmışdı.

Maraqlı olan və diqqətçəkən məqam nə idi? Yarım əsrdən artıq bir müddətdə Leninin “Uçitsya, uçitsya, yeşo raz uçitsya” çağırışı tərcümədə dilimizdə “Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq” kimi assosiasiya olunub. Halbuki “uçitsya” anlayışı rus dilində oxumaq deyil, öyrənmək mənasını verir. Oxumaq isə rus dilində “çitat”, “proçitat” anlamına gəlir. Məsələn, çitat vslux (ucadan oxumaq), proçitat stixotvoreniye (şer oxumaq) və s. Uçenik (şagird), ucitel (müəllim), uçyonıy (alim) sözləri “uçit” (öyrətmək) kökündən götürülüb. Elə qardaş türk dilində də şagırdə öyrənci, müəllimə öyrətmən deyilir. Əslində dilimizdə oxumaq sözü əsasən hər hansı bir mahnı və ya şer oxumaq kimi başa düşülür. Dərsi isə oxumaq deyil öyrənmək tələb olunur.

Çox ehtimal ki, hüquq təhsilinə malik olan Lenin indiki terminologiya ilə desək “uçitsya” mesajını verərkən oxumaq və öyrənmək anlayışlarının fərqində olmamış deyildi və yəqin ki, “Min bir gecə nağılları”nı oxumağı nəzərdə tutmamışdı. Bununla belə tam əminliklə hökm də vermək düzgün olmaz ki, Lenin bu fikri irəli sürərkən özlüyündə oxumağı yoxsa öyrənməyi nəzərdə tutub. O da inandırıcı görünmür ki, rəhbərin bu fikirlərinin düzgün açıqlamasında tərcümə xətalarına yol verilib. Ən əsası ona görə ki, o dövrlərdə ölkəmizdə rus dili bilicilərinin və peşəkar tərcüməçilərin sayı indikində qat-qat artıq idi və hansısa dərslikdə məsələn, tut ağacının “derji derevo” (ağacı tut) kimi tərcümə olunmasına qətiyyən yol verilə blməzdi.

Bəlkə də, belə bir tərcümə o vaxtlar oxumağın attestat, diplom almaq xatirinə deyil, elə məhz öyrnmək, bilik əldə etmək məqsədinə xidmət etməsindən irəli gəlib. Bizlər məktəbə gedərkən yalnız 9-10-cu siniflərdə bilmişik ki, sən demə bizə məktəbi bitirməyimizlə bağlı kamal attestatı adlı hansısa bir sənəd veriləcək. İstitut və ya universitetə daxil olmaq da diploma görə deyil, ali təhsil almaq, mükəmməl bir peşəyə yiyələnmək arzumuzdan irəli gəlib. Dərsdən kənar qalmaq, təhsildən yayınmaq kiminsə ağlına belə gələməzdi. Arada bir müəyyən “üzürlü” səbəblərdən dərsdən qaçmağmıza və ya qripə tutulmağımızla bağlı bir-iki gün məktəbə getməməyimizə görə müəllimin və ya sinif rəhbərinin evimizə gəlməsi bizim üçün ən sərt cəza sayılardı, proqram materialından geri qalmamaq üçün əlavə ev tapşırıqlarını yerinə yetirməli olarduq və s. Nə isə...

Əgər hesab etsək ki, Leninin “Uçitsya, uçitsya, yeşo raz uçitsya” lozunqunun 70 il ərzində bizə “Oxumaq, oxumaq, yenə də oxumaq” kimi təqdim olunması tərcümə xətası deyildi, bəs onda elə o dövrün sonlarında orta məktəblərimizin 5-ci sinifləri üçün nəzərdə tutulmuş “Azərbaycan tarixi” kursunu “Ata yurdu” adlandırmağımızın adı nə idi? Bəlkə, ideya təşəbbüsçüləri kursun adını dəyişərkən “Oteçestvo” sözü ilə “Otçestvo” sözünü qarışıq salmışdılar? Bəlkə hesab ediblər ki, rus qonşularımızın “Oteçestvennaya istoriya” adlandırdığı tarix “Otes” (ata) sözündən götürülüb? Əslində, bəlkə də bu ideya müəlliflərini “qınamaq” da ədalətsizlik olardı. Çünki, bu rusların dilində elə, qəribəliklərmi deyək, incəliklərmi deyək var ki, bundan da hər adamın baş çıxarması müşkül məsələdir. Gəl indi bu “Oteçestvo” (Vətən) ilə “Otçestvo” (ata xətti ilə soyad) arasındakı bir hərf fərqinə görə baş sındır.

O da maraqlıdır ki, lap elə indinin özündə dilimizdə “первобытные люди”, “первобытно-общинный строй”, “ibtidai insanlar”, “ibtidai icma quruluşu” kimi təqdim olunduğu halda, nəyə görə “начальная школа”, “начальные классы” məsələn, daha münasib sayıla biləcək ”ilkin məktəb”, “təməl sinifləri” kimi deyil, “ibtidai məktəb”, “ibtidai siniflər” kimi ışlənilməlidir?

Hər halda ziyanın yarısından dönmək də bir xeyirdir deyiblər böyüklərimiz. Nə yaxşı ki, dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində rus dilinə əsaslanıb “oteçestvennaya voyna” sözünü “ata müharibəsi”, “za oteçestvo” sözünü “ata uğrunda”, “rodina mat zovyot” sözünü “ata vətən çağırır” kimi ifadə etməmişık, yoxsa aləmə biabır olardıq. Bir də ki, yeri gəlmişkən, ana vətən, ana torpaq deyə-deyə, birdən yurdumuzu ata mülkiyyətinə çevirib “özəlləşdirməyimizə” nə ehtiyac vardı?

Keçək sözün mabədinə. Professorun haqlı, həyəcan xarakterli iradına əsasən indi oxumağın mahiyyəti dəyişıb. Oxuma prosesinin arxasında mənimsəmə durmur, halbuki, oxumağa yox, mənimsəməyə qiymət qoymaq olar. Bəli, inkişaf etmiş ölkələrdə bu prosesləri ifadə etmək üçün “oxumaq” yox, “öyrənmək” sözündən istifadə edirlər. Məhz, öyrnməyi öyrətməyin vaxtı çoxdan yetişıb. Artıq, biz təhsil alanlardan nəinki biliklərə yiyələnməyi, eyni zamanda bu bilikləri anlamağı da tələb etməliyik. Bunun üçün isə ilk növbədə, bu kimi vərdişləri təhsil alanlarımıza aşılamağa özümüzü borclu hesab etməliyik, oxumağa yanaşma tərzimizi dəyişməliyik.

Konfutsinin hər zaman üçün aktual hesab edilən bir fikri üzərində düşünməyinə dəyər: «Alicənab müəllim şagirdi öyrədəndə və tərbiyə edəndə onu irəliyə aparır, arxasınca dartmır, onda maraq oyadır, məcbur etmir, ona yol göstərir, lakin yolu sərbəst getməyə imkan yaradır. Nə qədər ki, o, şagirddə maraq oyadır, məcbur etmir, deməli, şagirdin bilik qazanması asanlaşır. Nə qədər ki, o, şagirdə yol açır, deməli, ona düşünmək imkanı verir. Müəllimlə şagirdin arasında müstəqilliyin yaranması, şagirdə bilik qazanmanın aşılanması və düşünmək imkanının verilməsi ”“ məhz bunlar müəllimlik məharətidir».

Əgər desək ki, öyrənməyi öyrənmədən heç nə öyrənmək mümkün deyil, bəlkə də yanılmarıq. Əbəs yerə deyil ki, “Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət Strategiyası”nda ikinci strateji istiqamət innovativ təlim metodlarını tətbiq edən, təhsilin məzmununun səmərəli mənimsənilməsini təmin edən səriştəli təhsilverənin formalaşdırılmasına xidmət edir və özündə təhsilverənlərin peşəkarlığının yüksəldilməsi, təhsilalanların nailiyyətlərinin qiymətləndirilməsi üzrə yeni sistemlərin qurulmasını ehtiva edir.

Nadir İsrafilov
Tanınmış təhsil eksperti

Ünlü sənətçi pərəstişkarlarını çılpaq fotosu ilə şoka saldı...
Antalyada FETÖ/PYD əməliyyatı: 12 nəfər saxlanıldı
İsveçdə 1 milyon insan kilsə üzvlüyündən imtina edib
"Sportinq" rəhbərliyi klub işçilərinə TV-yə baxmağı qadağan etdi
“Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu regiona yeni dinamika gətirib”
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
"Yalnız ölkənin mərhəmətli və qayğıkeş prezidenti olduğuna görə ümidimizi üzməmişik..."
Dünya
Anası fotoşəkilini çəkərkən pilləkən boşluğundan aşağı düşdü - VİDEO
Hadisə
Dəhşət: Müəllim və şagirdi maşında sevişərkən yaxalandı - VİDEO
Cəmiyyət
Nərgiz Paşayevanın qızı Bakıdakı məşhur kinoteatrı TƏNQİD ETDİ
Dünya
Boyunbağı düzəltmək üçün barmağını kəsdi - FOTO
Həftənin ən çox oxunanları
ABŞ ordusunun rus əsgərlərini darmadağın etdiyinin görüntüləri yayıldı - ŞOK VİDEO
Talışinski Bakıya zəng vuraraq Rövşənin həbs edilməsini istəyir - Lənkəranskiyə qənim kəsilmiş qadın
Azərbaycandan qaz istəyən ölkənin prezidenti İrəvanda “SOYQIRIM” ABİDƏSİNƏ BAŞ ƏYDİ - FOTO
"And olsun Allaha, əgər kürd olsaydım, kürdlüyümlə fəxr edərdim, amma...”
"Türkiyə hər tərəfdən onu udacaq bir çəmbərin icindədir!" - "Gecikmək fəlakətə bərabərdi..."
İsrailin müdafiə naziri erməni deputatları NOKAUT ETDİ: "Qarabağı...”
Baş prokuror: “Araşdırın, məmurlar Xəzərin sahilində bu villaları hansı pulla tikiblər...”
Mehriban Əliyevanın namizədliyinin irəli sürülməsinə növbəti təşəbbüs...- BU DƏFƏ ŞƏKİDƏN GƏLDİ
Lütlənən qız-gəlinlərimizlə fəxr etməliyikmi?..
Bir qadın eyni vaxtda 3-4 kişi ilə yaşasa?...- Uşaqların atası kim olacaq?!.
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin