Xəbər lenti
18/02/2018 [01:36]:
Taylandda quyuya düşmüş bala fili belə xilas etdilər - VİDEO
18/02/2018 [00:55]:
Türkiyə-ABŞ münasibətləri: Tamam ya davam?
18/02/2018 [00:53]:
“Rusiya ilə yalnız bir halda danışıqlara başlayarıq” - Poroşenko şərtlərini açıqladı
18/02/2018 [00:26]:
"Güc balansını bərpa etmək üçün Rusiyanın Türkiyəyə böyük ehtiyacı var" - MÜSAHİBƏ
18/02/2018 [00:04]:
Bürclər - 18 FEVRAL
17/02/2018 [23:56]:
“Enactus UNEC” biznes layihə üçün əməkdaşlar axtarır
17/02/2018 [23:51]:
Türkiyə 2 şəhid verdi
17/02/2018 [23:49]:
PFL prezidentindən Böyükağa Hacıyevə - “O gəlməyib, mən də getmirəm”
17/02/2018 [23:47]:
“Allahın bacısıoğlu deyiləm” - Tərlan Əhmədov
17/02/2018 [23:43]:
“Google” bu funskiyaları deaktiv etdi - Foto
17/02/2018 [23:39]:
"Evinə getmişəm, amma aramızda heç nə olmayıb"- şantaj edilən qadın 42 min verib
17/02/2018 [23:34]:
İsrail hərbçiləri minaya düşdü
17/02/2018 [23:20]:
Fransada zavodda partlayış baş verdi
17/02/2018 [23:17]:
Bəzi dairə seçki komissiyalarının tərkibində dəyişiklik edilib
17/02/2018 [23:09]:
Məsud Davudoğlu küçəsi təmir olundu
17/02/2018 [23:06]:
İrana qarşı hərəkətə keçmək vaxtıdır - ABŞ
17/02/2018 [23:05]:
Laçından son video-görüntü...- Ermənilərin su problemi həll edilir...(VİDEO)
17/02/2018 [23:03]:
Türkiyə baş naziri: "Suriyada terrorçular Rusiya və ABŞ istehsalı olan silahlardan istifadə edirlər"
17/02/2018 [23:00]:
Meksika DİN rəhbərinin olduğu helikopter qəzaya uğrayıb, 13 nəfər ölüb - YENİLƏNİB
17/02/2018 [22:59]:
Azərbaycanda 2 ayın gəlini yoxa çıxdı - VİDEO
17/02/2018 [22:57]:
Necə olur ki, bəzi insanlar birdən dahiyə çevrilir?
17/02/2018 [22:51]:
Moskvada uşaq bağçasında kütləvi zəhərlənmə - Uşaqlar xəstəxanaya yerləşdirildi
17/02/2018 [22:49]:
“Bütöv Azərbaycan ideyasının KİV-də təbliğinin hazırkı durumu” mövzusunda diskussiya...
17/02/2018 [22:39]:
Elmar Məmmədyarov Yohannes Han ilə görüşdü
17/02/2018 [22:31]:
Bakı sakinindən maraqlı ixtira: Tullantılardan neft istehsal edir (VİDEO)
17/02/2018 [22:25]:
"Memati"nin bu görünüşünü unudun - FOTO
17/02/2018 [22:18]:
İsrail Fələstin hərbçilərini top atəşinə tutdu
17/02/2018 [22:16]:
Rio-de-Janeyronun təhlükəsizliyi orduya tapşırıldı
17/02/2018 [21:24]:
Bakıda evlərin QİYMƏTİ DƏYİŞDİ - VİDEO
17/02/2018 [20:57]:
Rusiyanın hokkey yığması ABŞ-ı darmadağın etdi
17/02/2018 [20:56]:
Cüdoçularımız Avropa birinciliyində üç medal qazandı
17/02/2018 [20:30]:
Gülənin təlimatını yerinə yetirən 7 iş adamı ilə bağlı - Qərar
17/02/2018 [20:23]:
Adnan Oktarın TV-si bağlanır
17/02/2018 [20:14]:
SOCAR-a məxsus benzin daşıyan maşın partladı
17/02/2018 [20:05]:
Ötən il Bakı əhalisinə 5394 milyon manatlıqdan çox ödənişli xidmət göstərilib
17/02/2018 [19:50]:
Pensiyası artırılanların sayı açıqlandı
17/02/2018 [19:38]:
Bu şəxslərin maaşı 968 manat oldu
17/02/2018 [19:36]:
MSK sədri: Seçkilərdə müşahidə aparmaq üçün 6 müraciət daxil olub
17/02/2018 [19:24]:
Üç yaşlı Zəhranın ölüm səbəbi açıqlandı
17/02/2018 [19:16]:
Düşən qapının altında qalan qadın can verdi - VİDEO
17/02/2018 [19:10]:
Sarkisyan Almaniyaya getdi
17/02/2018 [19:09]:
Mirmahmud Mirəlioğlu seçkilərə qatılmaq istəmədi
17/02/2018 [19:05]:
Türkiyə-Hollandiya gərginliyi artır - XİN-ə çağırıldı
17/02/2018 [19:03]:
Taxtadan 70 mərtəbəli göydələn tikiləcək - 5,5 milyard dollara
17/02/2018 [18:58]:
“Qəbələ” – “Zirə” matçında dava - Baş məşqçiyə kəllə atıldı + Fotolar + Yenilənib
17/02/2018 [18:45]:
Bakıda 90 yaşlı kişi xəstəxanada öldü
17/02/2018 [18:33]:
“Azərbaycan hər an hücuma keçə bilər!”- Erməni general
17/02/2018 [18:30]:
Azərbaycan kuboku: Final nə vaxt keçiriləcək?
17/02/2018 [18:26]:
Akif Nağı seçkilərə qatılacaq - Yekun qərar verildi - FOTO
17/02/2018 [18:10]:
2 nəfəri öldürüb qaçan sürücü həbs edildi
17/02/2018 [17:58]:
"Azərişıq"a məxsus sayğaclar yandı
17/02/2018 [17:44]:
Əlillər pansionatında əlili döydülər
17/02/2018 [17:41]:
Ərdoğan: "Qardaşlarımızın torpaqlarına qayıtmasını istəyirik"
17/02/2018 [17:39]:
İsrailin müdafiə naziri erməni deputatları NOKAUT ETDİ: "Qarabağı...”
17/02/2018 [17:39]:
DGK xətti ilə dövlət büdcəsinə daxilolmalar artdı
17/02/2018 [17:32]:
Ukrayna tezliklə dağıla bilər - Saakaşvilidən qorxunc proqnoz
17/02/2018 [17:29]:
İki nəfərin ölümünə səbəb olan “Kamaz” sürücüsü saxlanıldı
17/02/2018 [17:25]:
MSK sədri: "İndiyədək 13 nəfər prezidentliyə namizədliyini irəli sürüb"
17/02/2018 [17:23]:
Lənkəranda 31 yaşlı kişi özünü asdı
17/02/2018 [17:23]:
Qaradağlı faciəsi... - VİDEO
17/02/2018 [17:07]:
Vitse-spiker Rusiyaya gedir
17/02/2018 [17:05]:
Üç gün öncə ad gününü keçirən aktyor vəfat etdi
17/02/2018 [17:02]:
MSK daha 7 nəfərin prezidentliyə namizədliyinin irəli sürülməsini təsdiq etdi
17/02/2018 [16:54]:
Suriya ordusu Afrinə girdi – Türkiyə ilə dəhşətli döyüş BAŞLANIR
17/02/2018 [16:53]:
İsraildən nümayişçilərə sərt müdaxilə - 148 yaralı
17/02/2018 [16:50]:
Ali məktəblərin hazırlıq qrupları ilə bağlı plan dəyişdi: Bu il açılmayacaq - Rəsmi CAVAB
17/02/2018 [16:36]:
Poçt bağlamasında beşbarmaq aşkar olundu
17/02/2018 [16:32]:
Azərbaycanda hər arı yeşiyinə görə 10 manat subsidiya verilə bilər
17/02/2018 [16:28]:
Dünyanı heyran qoyan Nüsrət Azərbaycana "mesaj" göndərdi - VİDEO
17/02/2018 [16:27]:
“Qəbələ”dən Daun sindromlu azarkeşə xüsusi jest
17/02/2018 [16:20]:
Milli Məclisin deputatları Rusiyada prezident seçkisini izləyəcəklər
17/02/2018 [16:13]:
Daha bir azərbaycanlı futbolçu Çexiya klubuna transfer olundu
17/02/2018 [16:06]:
Bakıda “DTX-nın idarə rəisi” saxlanıldı – FOTO
17/02/2018 [15:47]:
Nazir: "Azərbaycan balına dünya bazarında tələbat 15-20 faizdir"
17/02/2018 [15:28]:
"Arzular çox idi, amma onların çox cüzi hissəsi həyata keçib"- 68 yaşlı Əhməd Qəşəmoğlu
17/02/2018 [15:23]:
Erməni terrorçuları Mütəllibovun Qaradağlıya gəlməsini tələb ediblər?- Meyitləri qaytarmaq üçün...
17/02/2018 [15:15]:
Azərbaycanda “halal” sertifikatı verən qurum dəyişir
17/02/2018 [15:11]:
Azərbaycan buğda idxalını azaldıb
17/02/2018 [14:55]:
Firudin Cəlilov yenidən Türkiyəyə gedəcək- "Hələ də bəzi problemlər qalıb"
17/02/2018 [14:48]:
Zəhra ilə bağlı açılan cinayət işinə daha bir maddə artırıldı
Bütün arxiv bir sırada
06/12/2017 [23:41] - Araşdırma - ( 3661 dəfə baxılıb)

Bakıya gələrkən keçinən, ölümündən sonra düşmən elan olunan Sibir qəhrəmanı- PORTRET





Onun adı Yeleksey idi... Tundra meşələrinin ucqarlarında, Şimal qütbünə yaxın olan Saxa-Yakutiyada yerli əhali üçün Yeliseyin oğlu, yad düşüncələr üçün isə Alekesey oldu.
1877-ci il mart ayının 3-də Tattin ulusunda varlı saxalının (yakut) ailəsində doğulan uşağı kilisədə Aleksey Yeliseyeviç Kulakovskiy deyə qeyd etdilərsə də, ailəsində, qohumları və xalqı arasında onu Yeliseyin oğlu Yeleksey Yeksyukulyak kimi tanıdılar.

Yeleksey Yeksyukulyak kiçik yaşlarında kilsə yanındakı məktəbdə, sonra da hökumətin yerli xalqlardan ona xidmət edə biləcək kadrlar hazırlamaq üçün açdığı məktbdə oxudu. Burada yalnız rus dilini, rus ədəbiyyatı və mədəniyyətini öyrənməklə kifatətlənmədi, həm də bu dil vasitəsilə Avropa xalqlarının ədəbiyyatı və mədəniyyətilə yaxından tanış oldu.

Yaşam şərtləri çətin olan Sibiri “dəmir barmaqlıqlarsız həbsxana”, “diri ölülər diyarı” adlandırırdılar. Rus hərbçiləri və məmurları yerli xalqlara qarşı soyqırımlar törətdiklərindən bölgədə əhalinin sayı olduqca az idi. Zəngin təbii sərvətləri olan Sibirdə işçi qüvvəsini artırmaq və mərkəzi vilayətlərdə, eləcə də işğal etdiyi bölgələrdə hökumətdən narazı olan, cinayət törədən insanlar oradakı həbsxanalara göndərilir və ya sürgün edilirdi. Sibir Rusiyanın bir sürgün bölgəsi kimi tanınmışdı.
O, qarlı nağıllardakı əyninə qalın kürk geyinərək, ulus-ulus dolanan xeyriyyəçi qəhrəmanları xatırladırdı. Həm görünüşcə, həm də əməlcə. Araşdırmaçı Əli Şamil Moderator.az-a açıqlamasında Aleksey Yeliseyeviç haqqında bunları deyir:

“Yeleksey Yeksyukulyak milli kimliyini təsbit etmək üçün ulusları gəzdi. Xalqını müstəmləkə zülmündən, cəhalət və gerilikdən qurtarmağın yollarını axtardı. Qurtuluş yolunu xalqının maariflənməsində və ata-babalarının yaratdığı mədəniyyətə sahib çıxmaqda gördü.
Odur ki, ulusları gəzdikcə etnoqrafik və folklor materialları topladı. Atalar sözlərini, tapmacaları, yanıltmacları topladıqca rusların, vəhşi, geridəqalmış, mədəniyyətsiz saydıqları bir xalqın necə böyük mənəvi sərvəti olduğuna heyran qaldı. Savadsız, heç bir məktəb görməmiş saxaların saatlarla olonxolar söyləyərək xalqının qəhrəman oğullarını öyməsi, tarixi keçmişlərini musiqi və söz vasitəsilə nəsildən-nəsilə ötürmələri gənc Yeleksey Yeksyukulyakı heyrətləndirdi.
Yeleksey Yeksyukulyak gördü ki, xalqının boğaz və nəfəs səslərindən istifadə edərək müsiqili epik dastanları söyləmək məharəti nə Ruslarda və nə də özlərini mədəni, inkişaf etmiş sayan bir çox xalqlarda yoxdu”.


O, beləcə, ulus-ulus gəzərək, başqa yerlərin, Avropanın əfsanəvi insanlar, marallarla danışan varlıqlar kimi düşündüyü qədim xalqının mahnılarını, folklorunu toplamağa başladı. 
“Səsyzama cihazlarının olmadığı, bu yöndə dərin elmi araştırılmalar aparılmadığından metodologiyanın yoxluğundan olonxonun əsas epizodlarından olan sürəkli mahnıların melodiyasını, ritm improvizasiya xarakterini və temperasiyasız məqamları toplamaq olduqca çətin idi. Buna görə də özü şeirlər yazmağa, xalqının bədii təfəkkürünü inkişaf etdirməyə çalışdı.
Yeleksey Yeksyukulyak ilk şeirini 1900-cü ildə yazdı. Şairin “Bayanay Algıha” adlandırdığı bu şeir saxa inanc sistemində meşənin qoruyucu ruhunu “Baay-Bayanay”, “Baay-Barıılaah” adlandırılan, həm də ovçunun qoruyucu ruhu sayılan Bayanaya həsr edib.

Amma Yelekseyin Bakıya gəlişi baş tutmadı. O, uzun məsafədə olmasına baxmayaraq, ruhi bağlantısı olan bu şəhərə, eynikökənli insanların yaşadığı diyara ayaq basa bilmədi. Yoldaca keçindi. Əli Şamili dinləyək:

“Əlifba və dil komissiyonlarında yer alan Yeleksey Yeksyukulyak 1926-cı ildə saxa ziyalılarından İsidor Nikifiroviç Baraxov, Aleksandır Andreyeviç İvanov və Anempodis İvanoviç Safronovla birlikdə Azərbaycana ”“ Bakıda keçiriləcək I Türkoloji Qurultaya yola düşdü.
200-ə yaxın nümayəndə dəvət edilsə də, onlardan 131-i qurultayda iştirak edə bildi. İştirak edə bilmiyənlərin siyahısına Aleksey Kulakovskiy-Yeleksey Yeksyukulyak də daxil edildi. Yolda ağır xəstələyəndiyindən Kulakovskiy Moskvada xəstəxanaya aparıldı. 1926-cı il iyulun 6-da saxa şairi, alimi və çılğın vətənpərvəri Moskvada keçindi. Onu Moskvada da dəfn etdilər.
Azadlığı və müstəqilliyi uğrunda canından keçməyə hazır olduğu Yakutiyanın 3 millyon 102 min kvadratkilometrdən çox sahəsindən Yeleksey Yeksyukulyaka iki metirlik bir torpaq da qismət olmadı”.


Amma alimə qarşı təqib və təzyiqlər sən demə, hələ bundan sonra başlayacaqdı. Bəlkə də, dünyada tək-tük insanlardandır ki, sağlığında yox, ölümündən sonra ciddi nəzarət altına alınmış, əsərləri qadağan edilmişdi?

“Alim şair 1926-cı ildə xəstəlikdən dünyasını dəyişdi. Lakin barmaqlıqlarsız həbsxana sayılan diyarda 1928-29-cu illərdə şair-alimin əqidə dostları həbs edilərkən onun da əsərlərinə münasibət dəyişdi. Hətta Kommunist Partiyasının 1 Mart 1943-cü il qərarıyla ölmüş şairi milliyətçilikdə suçlayaraq əsərlərini qadağan etdilər. İkinci Dünya Savaşında Sovet hökuməti çətin vəziyyətdə qaldığına görə bir çox xalqlara qarşı milli məsələdə müvəqqəti güzəştə getdi. 1944-cü ildə Yeleksey Yeksyukulyakın əsərləri üzərindənki qadağa yumşaldılsa da, bu uzun sürmədi. 1952-ci il fevralın 2-də qadağalar daha da sərtləşdirildi.


1962-ci il fevralın 16-dan Yeleksey Yeksyukulyak Yakut ədəbiyyatının qurucusu olaraq elan edilsə də, əsərlərinin geniş nəşrinə və təbliğinə o qədər də önəm verilmədi.
Zaman isə öz işini gördü. SSRİ dağılmağa başlayanda Yeleksey Yeksyukulyaka sahib çıxanların, onun vətəni və milləti üçün necə böyük işlər gördüyünü söyləyənlərin sayı artdı. Hətta xalqın təkidi ilə Yeleksey Yeksyukulyakın arzularının bir qisimi həyata keçirildi. 1991-ci ildə Yakutiya MSSR Yakutiya-Saxa Cümhuriyyəti ilə əvəzləndi. Əhalinin milli tərkibində də bir dəyişmə baş verməyə başladı. Belə ki, hazıra cümhuriyyətdə 1 milyona yaxın insan yaşayır ki, bunun da 500 min nəfərə yaxınını saxalar təşkil edir”.

Elmin Nuri
 

 

Taylandda quyuya düşmüş bala fili belə xilas etdilər - VİDEO
Meksika DİN rəhbərinin olduğu helikopter qəzaya uğrayıb, 13 nəfər ölüb - YENİLƏNİB
Necə olur ki, bəzi insanlar birdən dahiyə çevrilir?
Burada qadınlar 65-70 yaşında ana olur - Fotolar
Bakıdan Afrin dəstəyi Türkiyədə gündəm oldu – Video
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Laçından son video-görüntü...- Ermənilərin su problemi həll edilir...(VİDEO)
Dünya
Düşən qapının altında qalan qadın can verdi - VİDEO
Cəmiyyət
Firudin Cəlilov yenidən Türkiyəyə gedəcək- "Hələ də bəzi problemlər qalıb"
Cəmiyyət
Eldar Mahmudov məhkəmə sədri ilə yürüşdə - NƏBATAT BAĞINDA ŞOK GÖRÜŞ...
Siyasət
Nəsib bəy Yusifbəylinin dünyagörüşündə Azərbaycan türkçülüyü ideyası - V Yazı...
Həftənin ən çox oxunanları
Rus ordusu Suriyada amerikalıların hərbi “ətçəkəninə” düşdü: 215 ölü
ABŞ ordusunun rus əsgərlərini darmadağın etdiyinin görüntüləri yayıldı - ŞOK VİDEO
Talışinski Bakıya zəng vuraraq Rövşənin həbs edilməsini istəyir - Lənkəranskiyə qənim kəsilmiş qadın
Azərbaycandan qaz istəyən ölkənin prezidenti İrəvanda “SOYQIRIM” ABİDƏSİNƏ BAŞ ƏYDİ - FOTO
Məktəbdə zorakılığa məruz qalan qız damarlarını doğradı
"And olsun Allaha, əgər kürd olsaydım, kürdlüyümlə fəxr edərdim, amma...”
"Türkiyə hər tərəfdən onu udacaq bir çəmbərin icindədir!" - "Gecikmək fəlakətə bərabərdi..."
Baş prokuror: “Araşdırın, məmurlar Xəzərin sahilində bu villaları hansı pulla tikiblər...”
Mehriban Əliyevanın namizədliyinin irəli sürülməsinə növbəti təşəbbüs...- BU DƏFƏ ŞƏKİDƏN GƏLDİ
"Serj Sərkisyan həmsədrlərə İlham Əliyevdən şikayət edərək deyib ki..."
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin