Xəbər lenti
22/05/2018 [00:12]:
Gecəni sirli səslərin gəldiyi tuneldə keçirdi, şok edici anı qeyd etdi – VİDEO
22/05/2018 [00:11]:
Ürəyi cavanlaşdırmağın asan yolu
21/05/2018 [23:59]:
Ruhani: "Vaşinqton bizə diktə edə bilməz"
21/05/2018 [23:52]:
Yaqub Mahmudovun “Real tarix”i gürcü dilində çap olunub
21/05/2018 [23:50]:
Doğuşun qadağan olduğu adada 12 il sonra ilk körpə dünyaya gəldi - FOTO+VİDEO
21/05/2018 [23:45]:
Çikaqoda Cümhuriyyətin 100 illik yubiley tədbirində incəsənət xadimləri də iştirak edib...
21/05/2018 [23:39]:
“Hətta türk kinosu da o KİŞİNİN nə boyda, nə çəkidə olduğunun fərqindədir, biz isə...”
21/05/2018 [23:25]:
"Belə gedişat bizi bir dövlət və millət olaraq irəliyə deyil, xəyal qırığlığına aparır"
21/05/2018 [23:17]:
"Biz bu işə bir kompüter və "Tefal" çaydanla başladıq..." - Narınc Rüstəmova
21/05/2018 [23:15]:
Obama özünə yeni iş tapdı - Prodüserlik edəcək...
21/05/2018 [23:03]:
İsrail hiddətlənib: "Avropadan üç səfirini geri çağırdı"
21/05/2018 [22:43]:
İmmanuel Kant: Özü özünə can sağlığı yaradan və ömrünü uzadan filosof...
21/05/2018 [22:23]:
“Qarabağ” mövsümü qələbə ilə başa vurdu
21/05/2018 [22:21]:
Ramazan ayının altıncı gününün duası və təqvimi
21/05/2018 [21:58]:
Rusiyanın dəhşətli “Satana” raketi haqqında əsas bilinməli 3 şey...
21/05/2018 [21:56]:
Bir nəfərin məhsul və xidmətlərə xərclədiyi pul nə qədərdir?
21/05/2018 [21:55]:
“Ebola”dan ölənlərin sayı durmadan artır
21/05/2018 [21:51]:
DİM qəbul imtahanlarında balların hesablanma qaydasını açıqladı
21/05/2018 [21:50]:
Rəngsiz gediş: Naxçıvan sərhəddində nə baş verir?
21/05/2018 [21:49]:
Bu adada 12 il sonra ilk uşaq doğuldu - Burada doğum qadağandır
21/05/2018 [21:47]:
Baş həkimdən partlayışda yaralananlarla bağlı - Açıqlama
21/05/2018 [21:45]:
Ramazan süfrələrində hansı qidalar olmalıdır? - Vacib məsləhətlər
21/05/2018 [21:42]:
Universitetdən intihar edən tələbə ilə bağlı - Açıqlama+ Fotolar
21/05/2018 [21:41]:
“Qəbələ” - “Qarabağ” matçında dava - Cavid Hüseynov meydandan qovuldu
21/05/2018 [21:14]:
Amerikalı xeyriyyəçi Talış kəndində yeni icma mərkəzi açdı - FOTOLAR
21/05/2018 [20:42]:
ABŞ hücuma keçdi: İranı bütün hər yerdə çökdürəcəyik
21/05/2018 [20:05]:
Andranik Baqdasaryan Kəlbəcərdəki məktəbin təmirinə 1 milyon dollar BAĞIŞLAYACAQ...
21/05/2018 [19:59]:
Azərbaycanlı tələbələr RTÜK-ün “Gələcəklə Əlaqə” seminarında çıxış etdi - FOTO
21/05/2018 [19:27]:
“Onların bəxti onda gətirib ki, erməni deyillər, yoxsa erməni olsaydılar çoxdan məzarlıqda idilər”
21/05/2018 [19:23]:
Mədəsindən 106 kokain kapsulu çıxarıldı - 735 min dollar dəyərində...
21/05/2018 [19:22]:
Moderator.az yazdı, şəhid bulağının tikintisinə icazə verildi- FOTO
21/05/2018 [19:05]:
Məktəblilər arasında “STEM plyus” bilik olimpiadası keçirildi
21/05/2018 [19:04]:
Qüdsün işğalına daha bir ölkədən dəstək - Səfirlik sayı üçə çatdı
21/05/2018 [19:02]:
Ağ və qırmızı şərabın xərçənglə mübhəm bağlılığı - ARAŞDIRMA
21/05/2018 [19:01]:
ADU-da növbəti beynəlxalq elmi-praktik konfrans keçirildi
21/05/2018 [18:55]:
Sahil Babayev BƏT-in baş direktoru ilə görüşüb -FOTO
21/05/2018 [18:54]:
ABŞ-dan İrana Suriya ilə bağlı sərt XƏBƏRDARLIQ
21/05/2018 [18:51]:
Azərbaycan vətəndaşı İstanbulda intihar etdi, kimsəsizlər qəbiristanlığında basdırıldı
21/05/2018 [18:50]:
Vətəni işğaldan azad etməyi kimlərə həvalə edək? - Tək oğlunu itirən şəhid ailələri danışır...
21/05/2018 [18:45]:
Yeni dövlət yaradılır - Suda yerləşəcək
21/05/2018 [18:44]:
Səfər Mehdiyev Aİ-nin ölkəmizdəki nümayəndəliyinin rəhbəriylə görüşdü
21/05/2018 [18:43]:
Prezidentdən azərbaycanlı müğənni və xanımı ilə bağlı - Sərəncam
21/05/2018 [17:58]:
Qənirə Paşayeva Cənubi Afrikada bir sıra görüşlər keçirdi -FOTOLAR
21/05/2018 [17:54]:
Sarkisyan istefasından sonra ilk dəfə adam arasına çıxdı – FOTO
21/05/2018 [17:52]:
Azərbaycan və Serbiya prezidentlərinin mətbuata bəyanatları
21/05/2018 [17:46]:
Kamal Abdulla Belqrad Universitetinin rektoru ilə görüşdü
21/05/2018 [17:27]:
Tacir: "Fədayəni sevgi maraqlandırsaydı, yanımda olardı"
21/05/2018 [17:22]:
Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ
21/05/2018 [17:21]:
Azercell XXV "TİBO-2018" sərgisində ölkəmizi təmsil edib
21/05/2018 [17:20]:
Müdafiə Nazirliyindən Ermənistana XƏBƏRDARLIQ: ”İstənilən hava hədəflərini məhv etməyə qadirik”
21/05/2018 [17:19]:
Abituriyentlərin nəzərinə -Sual kitabçalarını əldə edə bilərsiniz!
21/05/2018 [16:56]:
İranda azərbaycanlılar yaşayan əyalətlərdə kütləvi zəhərlənmə - 11 ölü, 800 yaralı
21/05/2018 [16:23]:
Tarixdə iz qoyan FOTOLAR
21/05/2018 [16:20]:
Çikaqoda Azərbaycan Cumhuriyyətinin yaranmasının 100 illiyi qeyd edildi - FOTOLAR
21/05/2018 [16:18]:
Bakıda kafedə partlayış: İki ölü - YENİLƏNİB
21/05/2018 [16:09]:
“Şəhid bulağının tikilməsi üçün tezliklə sərəncam veriləcək...” - Gözlər başçıda...
21/05/2018 [16:07]:
Marneulidə azərbaycanlıların etnoqrafik muzeyi niyə yoxdur?
21/05/2018 [16:02]:
ABŞ-ın məşhur saytında Azərbaycan xalçaları barədə məlumatlar yerləşdirilib
21/05/2018 [16:01]:
Tək oğul övladlarına hərbi xidmətdən güzəşt hüququ tanına bilərmi? - MÜZAKİRƏ
21/05/2018 [16:01]:
Şəhid Adil Tatarov: “Gedirsənsə, ya qəhrəman olmalısan, ya da şəhid”
21/05/2018 [15:47]:
İŞİD-çi Elşən Məmmədov edam edildi, 4 uşağı Suriyada kürdlərə əsir düşdü - FOTO+VİDEO
21/05/2018 [15:41]:
Samirə: "Ərim toy gününün səhəri stolları başımda qırdı”
21/05/2018 [15:39]:
Şəhid olan əsgər yüksək vəzifəli məmurun qohumu imiş
21/05/2018 [15:32]:
Nazir kollecə yeni direktor təyin etdi
21/05/2018 [15:30]:
BAXCP İdarə Heyətinin iclası keçirildi
21/05/2018 [15:24]:
Niderland mediası Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətindən yazdı
21/05/2018 [15:19]:
Avstraliyada Qarabağ həqiqətlərinin təbliği daha da genişləndiriləcək
21/05/2018 [15:18]:
DİN-dən ƏMƏLİYYAT: Bacılar tutuldu
21/05/2018 [15:09]:
Novruz Məmmədov prezidentlə nahar etdi
21/05/2018 [15:08]:
Bu maşına sahib olmaq istəyənlərin NƏZƏRİNƏ: Cəmi 350 manat...
21/05/2018 [15:08]:
Mir Şahin Nikol Paşinyanı Əbülfəz Elçibəy ilə müqayisə etdi - VİDEO
21/05/2018 [15:02]:
Səsdən sürətli qanadlı raketlər sınaqdan çıxarıldı
21/05/2018 [15:00]:
İcra hakimiyyəti şəhidə bulaq tikməyə icazə vermir, alınan materiallarsa... - FOTOLAR
21/05/2018 [14:55]:
Mədəniyyət nazirinin 1-ci müavini təyin olundu
21/05/2018 [14:50]:
Şəhidimiz dəfn edildi - FOTOLAR
21/05/2018 [14:47]:
Azərbaycanlı icra başçısı işə avtobusla gedir - Fotolar
21/05/2018 [14:38]:
İran halal ət kəsimini Azərbaycan şirkətinə etibar etdi (FOTO/VİDEO)
21/05/2018 [14:25]:
Messi 5-ci dəfə “qızıl buts” mükafatını qazandı
21/05/2018 [14:15]:
200 il əvvəl İran qadınları belə olub - FOTOLAR
21/05/2018 [14:14]:
Gözdən uzaq, könüldən iraq Şağan müalicə pansionatında xəstələr fəryad edir- FOTOLAR
Bütün arxiv bir sırada
06/12/2017 [23:41] - Araşdırma - ( 3770 dəfə baxılıb)

Bakıya gələrkən keçinən, ölümündən sonra düşmən elan olunan Sibir qəhrəmanı- PORTRET





Onun adı Yeleksey idi... Tundra meşələrinin ucqarlarında, Şimal qütbünə yaxın olan Saxa-Yakutiyada yerli əhali üçün Yeliseyin oğlu, yad düşüncələr üçün isə Alekesey oldu.
1877-ci il mart ayının 3-də Tattin ulusunda varlı saxalının (yakut) ailəsində doğulan uşağı kilisədə Aleksey Yeliseyeviç Kulakovskiy deyə qeyd etdilərsə də, ailəsində, qohumları və xalqı arasında onu Yeliseyin oğlu Yeleksey Yeksyukulyak kimi tanıdılar.

Yeleksey Yeksyukulyak kiçik yaşlarında kilsə yanındakı məktəbdə, sonra da hökumətin yerli xalqlardan ona xidmət edə biləcək kadrlar hazırlamaq üçün açdığı məktbdə oxudu. Burada yalnız rus dilini, rus ədəbiyyatı və mədəniyyətini öyrənməklə kifatətlənmədi, həm də bu dil vasitəsilə Avropa xalqlarının ədəbiyyatı və mədəniyyətilə yaxından tanış oldu.

Yaşam şərtləri çətin olan Sibiri “dəmir barmaqlıqlarsız həbsxana”, “diri ölülər diyarı” adlandırırdılar. Rus hərbçiləri və məmurları yerli xalqlara qarşı soyqırımlar törətdiklərindən bölgədə əhalinin sayı olduqca az idi. Zəngin təbii sərvətləri olan Sibirdə işçi qüvvəsini artırmaq və mərkəzi vilayətlərdə, eləcə də işğal etdiyi bölgələrdə hökumətdən narazı olan, cinayət törədən insanlar oradakı həbsxanalara göndərilir və ya sürgün edilirdi. Sibir Rusiyanın bir sürgün bölgəsi kimi tanınmışdı.
O, qarlı nağıllardakı əyninə qalın kürk geyinərək, ulus-ulus dolanan xeyriyyəçi qəhrəmanları xatırladırdı. Həm görünüşcə, həm də əməlcə. Araşdırmaçı Əli Şamil Moderator.az-a açıqlamasında Aleksey Yeliseyeviç haqqında bunları deyir:

“Yeleksey Yeksyukulyak milli kimliyini təsbit etmək üçün ulusları gəzdi. Xalqını müstəmləkə zülmündən, cəhalət və gerilikdən qurtarmağın yollarını axtardı. Qurtuluş yolunu xalqının maariflənməsində və ata-babalarının yaratdığı mədəniyyətə sahib çıxmaqda gördü.
Odur ki, ulusları gəzdikcə etnoqrafik və folklor materialları topladı. Atalar sözlərini, tapmacaları, yanıltmacları topladıqca rusların, vəhşi, geridəqalmış, mədəniyyətsiz saydıqları bir xalqın necə böyük mənəvi sərvəti olduğuna heyran qaldı. Savadsız, heç bir məktəb görməmiş saxaların saatlarla olonxolar söyləyərək xalqının qəhrəman oğullarını öyməsi, tarixi keçmişlərini musiqi və söz vasitəsilə nəsildən-nəsilə ötürmələri gənc Yeleksey Yeksyukulyakı heyrətləndirdi.
Yeleksey Yeksyukulyak gördü ki, xalqının boğaz və nəfəs səslərindən istifadə edərək müsiqili epik dastanları söyləmək məharəti nə Ruslarda və nə də özlərini mədəni, inkişaf etmiş sayan bir çox xalqlarda yoxdu”.


O, beləcə, ulus-ulus gəzərək, başqa yerlərin, Avropanın əfsanəvi insanlar, marallarla danışan varlıqlar kimi düşündüyü qədim xalqının mahnılarını, folklorunu toplamağa başladı. 
“Səsyzama cihazlarının olmadığı, bu yöndə dərin elmi araştırılmalar aparılmadığından metodologiyanın yoxluğundan olonxonun əsas epizodlarından olan sürəkli mahnıların melodiyasını, ritm improvizasiya xarakterini və temperasiyasız məqamları toplamaq olduqca çətin idi. Buna görə də özü şeirlər yazmağa, xalqının bədii təfəkkürünü inkişaf etdirməyə çalışdı.
Yeleksey Yeksyukulyak ilk şeirini 1900-cü ildə yazdı. Şairin “Bayanay Algıha” adlandırdığı bu şeir saxa inanc sistemində meşənin qoruyucu ruhunu “Baay-Bayanay”, “Baay-Barıılaah” adlandırılan, həm də ovçunun qoruyucu ruhu sayılan Bayanaya həsr edib.

Amma Yelekseyin Bakıya gəlişi baş tutmadı. O, uzun məsafədə olmasına baxmayaraq, ruhi bağlantısı olan bu şəhərə, eynikökənli insanların yaşadığı diyara ayaq basa bilmədi. Yoldaca keçindi. Əli Şamili dinləyək:

“Əlifba və dil komissiyonlarında yer alan Yeleksey Yeksyukulyak 1926-cı ildə saxa ziyalılarından İsidor Nikifiroviç Baraxov, Aleksandır Andreyeviç İvanov və Anempodis İvanoviç Safronovla birlikdə Azərbaycana ”“ Bakıda keçiriləcək I Türkoloji Qurultaya yola düşdü.
200-ə yaxın nümayəndə dəvət edilsə də, onlardan 131-i qurultayda iştirak edə bildi. İştirak edə bilmiyənlərin siyahısına Aleksey Kulakovskiy-Yeleksey Yeksyukulyak də daxil edildi. Yolda ağır xəstələyəndiyindən Kulakovskiy Moskvada xəstəxanaya aparıldı. 1926-cı il iyulun 6-da saxa şairi, alimi və çılğın vətənpərvəri Moskvada keçindi. Onu Moskvada da dəfn etdilər.
Azadlığı və müstəqilliyi uğrunda canından keçməyə hazır olduğu Yakutiyanın 3 millyon 102 min kvadratkilometrdən çox sahəsindən Yeleksey Yeksyukulyaka iki metirlik bir torpaq da qismət olmadı”.


Amma alimə qarşı təqib və təzyiqlər sən demə, hələ bundan sonra başlayacaqdı. Bəlkə də, dünyada tək-tük insanlardandır ki, sağlığında yox, ölümündən sonra ciddi nəzarət altına alınmış, əsərləri qadağan edilmişdi?

“Alim şair 1926-cı ildə xəstəlikdən dünyasını dəyişdi. Lakin barmaqlıqlarsız həbsxana sayılan diyarda 1928-29-cu illərdə şair-alimin əqidə dostları həbs edilərkən onun da əsərlərinə münasibət dəyişdi. Hətta Kommunist Partiyasının 1 Mart 1943-cü il qərarıyla ölmüş şairi milliyətçilikdə suçlayaraq əsərlərini qadağan etdilər. İkinci Dünya Savaşında Sovet hökuməti çətin vəziyyətdə qaldığına görə bir çox xalqlara qarşı milli məsələdə müvəqqəti güzəştə getdi. 1944-cü ildə Yeleksey Yeksyukulyakın əsərləri üzərindənki qadağa yumşaldılsa da, bu uzun sürmədi. 1952-ci il fevralın 2-də qadağalar daha da sərtləşdirildi.


1962-ci il fevralın 16-dan Yeleksey Yeksyukulyak Yakut ədəbiyyatının qurucusu olaraq elan edilsə də, əsərlərinin geniş nəşrinə və təbliğinə o qədər də önəm verilmədi.
Zaman isə öz işini gördü. SSRİ dağılmağa başlayanda Yeleksey Yeksyukulyaka sahib çıxanların, onun vətəni və milləti üçün necə böyük işlər gördüyünü söyləyənlərin sayı artdı. Hətta xalqın təkidi ilə Yeleksey Yeksyukulyakın arzularının bir qisimi həyata keçirildi. 1991-ci ildə Yakutiya MSSR Yakutiya-Saxa Cümhuriyyəti ilə əvəzləndi. Əhalinin milli tərkibində də bir dəyişmə baş verməyə başladı. Belə ki, hazıra cümhuriyyətdə 1 milyona yaxın insan yaşayır ki, bunun da 500 min nəfərə yaxınını saxalar təşkil edir”.

Elmin Nuri
 

 

Yaqub Mahmudovun “Real tarix”i gürcü dilində çap olunub
Çikaqoda Cümhuriyyətin 100 illik yubiley tədbirində incəsənət xadimləri də iştirak edib...
"Belə gedişat bizi bir dövlət və millət olaraq irəliyə deyil, xəyal qırığlığına aparır"
Tarixdə iz qoyan FOTOLAR
200 il əvvəl İran qadınları belə olub - FOTOLAR
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Maraqlı
Doğuşun qadağan olduğu adada 12 il sonra ilk körpə dünyaya gəldi - FOTO+VİDEO
Cəmiyyət
Mədəsindən 106 kokain kapsulu çıxarıldı - 735 min dollar dəyərində...
Hadisə
Çikaqoda Azərbaycan Cumhuriyyətinin yaranmasının 100 illiyi qeyd edildi - FOTOLAR
Gündəm
“Bütün türk və islam dünyası Türkiyədən kömək gözləyir”
Cəmiyyət
“Ölkə başçımızdan kömək istəyirəm...”- Ayaqları tutulan aprel döyüşçüsü...
Həftənin ən çox oxunanları
Ramazan ayında cinsi münasibət necə tənzimlənməlidir? - QAYDALAR
Alpinistlərlə bağlı şok iddia - “Meyitlər şübhəli şəkildə, anidən tapılıb”
"Baki Moskvadan Qarabağla əlaqədar xəbərdar olunub" -Ermənistan XİN-nin sabiq müavini
Turş alçanın bu faydalarını bilirsinizmi...?
Xankəndi-Şuşa kanat yolunun tikintisinə başlanacaq - Xeyriyyə fondları hesabına
Kann kino festivalının qırmızı xalısında qıpqırmızı ƏXLAQSIZLIQ...
"Ermənilər Paşinyana görə peşman olacaqlar..." Jirnovski İranı böldü, bir parçasını da Azərbaycana "verdi" (VİDEO)
"4 bacının tək qardaşı idi..." - Dünən şəhid olan əsgərimizin FOTOSU
Bu baş versə, hamımız yanacağıq - Ərdoğan
Xalq artisti ittihamlara cavab verdi: "Gələcəkdə Almaxanım da dəvət olunar və oxuyar"
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin