Xəbər lenti
12/12/2017 [00:54]:
Tək İsrail niyə 56 müsəlman ölkəsindən güclüdür? - TƏHLİL...
12/12/2017 [00:38]:
Kişinin peşman olduğunu göstərən 3 ƏLAMƏT
12/12/2017 [00:28]:
Heydər Əliyevin vəfatından 14 il ötür
12/12/2017 [00:21]:
Bürclər – 12 DEKABR
11/12/2017 [23:58]:
"Trampın Yerusəlimə dair qərarı bölgədəki böhranı həll etməyə kömək etmir" - Putin
11/12/2017 [23:40]:
Azərbaycanın Özbəkistandakı səfiri: "1500-dən çox qalstukum var"
11/12/2017 [23:38]:
Bu dərmanlar sonsuzluq və xərçəng yaradır - XƏBƏRDARLIQ - VİDEO
11/12/2017 [23:33]:
Bakıda daşınmaz əmlak bazarında QİYMƏTLƏR DƏYİŞDİ
11/12/2017 [23:29]:
Üzeyir bəy onu bezdirən qarmon ifaçılarını bu cür susdurdu- XATİRƏ
11/12/2017 [23:29]:
Nəyə görə, daha çox kök şirəsinə üstünlük verilir - SAĞLAMLIĞINIZ ÜÇÜN
11/12/2017 [23:22]:
Qəzzadan İsrail ərazisinə raket atıldı
11/12/2017 [23:11]:
Rəsulzadənin gülünc iddia əsasında həbs olunması- İstintaq materialları
11/12/2017 [23:08]:
Bakıda zirzəmidən yanmış kişi meyiti tapıldı
11/12/2017 [23:00]:
Manaf Ağayevin oğlunun toyunda nə qədər pul yığıldı? - Ən yüksək məbləği bu müğənnilər yazdırıb - SİYAHI - VİDEO
11/12/2017 [22:53]:
Bakıda 700 sərnişin avtobusu kart sisteminə keçəcək
11/12/2017 [22:47]:
Etimad Əsədov: ”Təki müharibə başlasın...” - VİDEO
11/12/2017 [22:44]:
2018-ci il hansı insanlar üçün düşərli olacaq? - VİDEO
11/12/2017 [22:33]:
Məhkəmə Saakaşvilini həbs etməkdən imtina etdi - ŞOK QƏRAR...
11/12/2017 [22:29]:
Azərbaycanda tükürpərdici olay: Ata xəstə qızını küçəyə atdı – VİDEO
11/12/2017 [22:25]:
“Sizdən heç nə saxlamaq olmur” - Qurbanov Rəşadın təyinatı haqda
11/12/2017 [22:13]:
Londona uçan təyyarə Bakıda qəza enişi etdi
11/12/2017 [22:01]:
Röyanın keçmiş şəriki həbs edildi
11/12/2017 [22:00]:
“Türkiyədəki erməni qırğınlarını yəhudilər törədib” - Amerikan professordan ŞOK...
11/12/2017 [21:57]:
Təhsil eksperti Ceyhun Bayramovu təriflədi: "Kifayət qədər səriştəli bir kadrdır və..."
11/12/2017 [21:55]:
Hökumət benzini ucuzlaşdırdı - Aİ-92 82 qəpiyə düşdü...
11/12/2017 [21:55]:
Yol qəzasında yaralanan hərbçi xəstəxanada öldü
11/12/2017 [21:50]:
İradə Musayevanın "Ceyms Coysun "Uliss" romanı və ədəbiyyatda devrim" kitabı haqqında
11/12/2017 [21:34]:
Görkəmli alim Azərbaycanı tərk edir – İki gündən sonra...
11/12/2017 [21:24]:
Bakıya köçən moskvalı qız yollardakı situasiyadan şoka düşdü
11/12/2017 [21:10]:
Hotellərdə niyə nikah kağızı tələb olunur? – Sahibkardan açıqlama + VİDEO
11/12/2017 [21:00]:
Nyu-Yorku qana bulayan terrorçunun - Fotosu
11/12/2017 [20:58]:
Türkyə ordusundan PKK-ya növbəti zərbə - 17 terrorçu məhv edildi
11/12/2017 [20:51]:
Putin Türkiyədədir - Ərdoğanla 7-ci dəfə görüşəcək
11/12/2017 [20:51]:
Lukaşeviç: "2017-ci il Qarabağ danışıqlarının bərpası baxımından əlamətdardır"
11/12/2017 [20:30]:
Brexit: Kim kimə nə qədər borcludur?
11/12/2017 [20:29]:
"Əgər Əsəd tərslik göstərsə Suriyada yenə vətəndaş müharibəsi təhlükəsi yaranacaq və..."
11/12/2017 [20:20]:
Azərbaycanlı aktrisadan ilginc etiraf: "Məni təmin etmək çox çətin olduğuna görə..."
11/12/2017 [20:07]:
Şamaxıda torpaq sürüşməsi baş verib, evlərə ziyan dəyib
11/12/2017 [19:50]:
Polşa Qüdsü paytaxt kimi tanımayacaq
11/12/2017 [19:41]:
“Anar, Afaq Məsud, Ramiz Rövşən efirə gəlmirlər" -Aparıcıdan sensasion açıqlama
11/12/2017 [19:39]:
Bolnisidə milli azlıqların problemləri və onların həlli yolları müzakirə edildi
11/12/2017 [19:20]:
Kalaşnikov: “Rusiya və Azərbaycan arasında strateji əməkdaşlıq uğurla inkişaf edir"
11/12/2017 [19:18]:
Nyu-York meri: "Avtobus terminallındakı partlayış uğursuz terror cəhdidir"
11/12/2017 [18:55]:
Kürəyinə 2 metrlik nizə sancıldı - FOTOLAR
11/12/2017 [18:53]:
Mehmandarov həyatını təhlükəyə ataraq, Bakıdan getmədi- Cümhuriyyətin son günü
11/12/2017 [18:53]:
Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ
11/12/2017 [18:49]:
Tikintisi başa çatmayan binalarla bağlı YENİ QAYDALAR
11/12/2017 [18:48]:
Türkan, Zirə və Pirallahıya 5,83 milyon manat ayrıldı
11/12/2017 [18:46]:
Qərbi Kaspi Universitetinin təbələləri Çexiya səfirliyində
11/12/2017 [18:46]:
Vahid Mustafayevlə Mirşahinin yolları AYRILIR?
11/12/2017 [18:44]:
"Sözə xəyanət Tanrıya xəyanətdir..."
11/12/2017 [18:11]:
"Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi" DSMF-yə borcunun olmasını inkar edir
11/12/2017 [18:05]:
Nyu-Yorkda partlayış baş verdi - VİDEO + YENİLƏNİB
11/12/2017 [17:58]:
Nəsimi rayonunda 320 ailə qazsız qalıb
11/12/2017 [17:52]:
Tofiq Abbasov: "Xəzərin hüquqi statusu Astanada həllini tapacaq"
11/12/2017 [17:50]:
Salyandakı qətli törədənlər Bakı İstintaq Təcridxanasına köçürüldü
11/12/2017 [17:50]:
“Qüds problemi Qarabağ probemini gündəmdən çıxarmayacaq”
11/12/2017 [17:44]:
Hafiz Hacıyev: "Hansı naziri tərpətsən, altından milyardlar çıxar"
11/12/2017 [17:31]:
İran XİN: Ərəb dövlətləri İslam dünyası və Fələstinə xəyanət edir
11/12/2017 [17:22]:
“Yaşa Bakinski”ni öldürənə 18 il verildi
11/12/2017 [17:14]:
“Çağırır vətən” yazı müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılıb
11/12/2017 [17:09]:
Bitkoinlə bağlı pessimist proqnoz
11/12/2017 [16:59]:
“ABŞ Türkiyə ilə bağlı yanlışlarını aradan qaldırmalıdır”
11/12/2017 [16:58]:
Qəbzi itirmiş müştəri aldığı məhsulu geri qaytara bilərmi?
11/12/2017 [16:49]:
Salyandakı amansız qətlin sirri – FOTO
11/12/2017 [16:45]:
Qənirə Paşayeva Bağdadda İraq Türkman Cəbhəsini ziyarət etdi
11/12/2017 [16:43]:
“İsrailə qarşı hərbi birliyin formalaşmasını istisna etmirəm”
11/12/2017 [16:40]:
"UNEC-in inkişaf strategiyasının əsasını Ulu Öndərin tövsiyələri təşkil edir”
11/12/2017 [16:29]:
“Aşıq Şəmşir” Mədəniyyət İB Heydər Əliyevin xatirəsini yad etdi
11/12/2017 [16:29]:
"WhatsApp” işlədənlər, DİQQƏT! - Bundan sonra...
11/12/2017 [16:25]:
Rəsulzadənin 50-yə yaxın məktubu kitab oldu - İLK DƏFƏ
11/12/2017 [16:19]:
Körpə qızdırmalı olanda edilən ən böyük səhv nədir - Tövsiyyə
11/12/2017 [16:15]:
Azərbaycanda nikaha daxil olmaq istəyən 11 nəfərdə QİÇS aşkarlandı
11/12/2017 [16:15]:
"Həkim eşşək əti buyurub, nə istəyirsiz bu inanclı insanlardan?" -Sərt reaksiya
11/12/2017 [16:10]:
ADNSU-da Heydər Əliyevin xatirəsinə həsr olunmuş kitab sərgisi açıldı
11/12/2017 [16:03]:
Alma oğurlayan komandir vəzifədən uzaqlaşdırıldı - VİDEO
11/12/2017 [16:01]:
Çempionlar Liqasının 1/8 final mərhələsinin püşkü atıldı
11/12/2017 [15:59]:
Tələbələrin 66-cı elmi-texniki konfransının yekun iclası keçirildi
11/12/2017 [15:53]:
Kamal Abdulla həmin gün rektor olmayacaq
11/12/2017 [15:47]:
Netanyahu Qüdslə bağlı avropalılara səsləndi
Bütün arxiv bir sırada
06/12/2017 [23:41] - Araşdırma - ( 3557 dəfə baxılıb)

Bakıya gələrkən keçinən, ölümündən sonra düşmən elan olunan Sibir qəhrəmanı- PORTRET





Onun adı Yeleksey idi... Tundra meşələrinin ucqarlarında, Şimal qütbünə yaxın olan Saxa-Yakutiyada yerli əhali üçün Yeliseyin oğlu, yad düşüncələr üçün isə Alekesey oldu.
1877-ci il mart ayının 3-də Tattin ulusunda varlı saxalının (yakut) ailəsində doğulan uşağı kilisədə Aleksey Yeliseyeviç Kulakovskiy deyə qeyd etdilərsə də, ailəsində, qohumları və xalqı arasında onu Yeliseyin oğlu Yeleksey Yeksyukulyak kimi tanıdılar.

Yeleksey Yeksyukulyak kiçik yaşlarında kilsə yanındakı məktəbdə, sonra da hökumətin yerli xalqlardan ona xidmət edə biləcək kadrlar hazırlamaq üçün açdığı məktbdə oxudu. Burada yalnız rus dilini, rus ədəbiyyatı və mədəniyyətini öyrənməklə kifatətlənmədi, həm də bu dil vasitəsilə Avropa xalqlarının ədəbiyyatı və mədəniyyətilə yaxından tanış oldu.

Yaşam şərtləri çətin olan Sibiri “dəmir barmaqlıqlarsız həbsxana”, “diri ölülər diyarı” adlandırırdılar. Rus hərbçiləri və məmurları yerli xalqlara qarşı soyqırımlar törətdiklərindən bölgədə əhalinin sayı olduqca az idi. Zəngin təbii sərvətləri olan Sibirdə işçi qüvvəsini artırmaq və mərkəzi vilayətlərdə, eləcə də işğal etdiyi bölgələrdə hökumətdən narazı olan, cinayət törədən insanlar oradakı həbsxanalara göndərilir və ya sürgün edilirdi. Sibir Rusiyanın bir sürgün bölgəsi kimi tanınmışdı.
O, qarlı nağıllardakı əyninə qalın kürk geyinərək, ulus-ulus dolanan xeyriyyəçi qəhrəmanları xatırladırdı. Həm görünüşcə, həm də əməlcə. Araşdırmaçı Əli Şamil Moderator.az-a açıqlamasında Aleksey Yeliseyeviç haqqında bunları deyir:

“Yeleksey Yeksyukulyak milli kimliyini təsbit etmək üçün ulusları gəzdi. Xalqını müstəmləkə zülmündən, cəhalət və gerilikdən qurtarmağın yollarını axtardı. Qurtuluş yolunu xalqının maariflənməsində və ata-babalarının yaratdığı mədəniyyətə sahib çıxmaqda gördü.
Odur ki, ulusları gəzdikcə etnoqrafik və folklor materialları topladı. Atalar sözlərini, tapmacaları, yanıltmacları topladıqca rusların, vəhşi, geridəqalmış, mədəniyyətsiz saydıqları bir xalqın necə böyük mənəvi sərvəti olduğuna heyran qaldı. Savadsız, heç bir məktəb görməmiş saxaların saatlarla olonxolar söyləyərək xalqının qəhrəman oğullarını öyməsi, tarixi keçmişlərini musiqi və söz vasitəsilə nəsildən-nəsilə ötürmələri gənc Yeleksey Yeksyukulyakı heyrətləndirdi.
Yeleksey Yeksyukulyak gördü ki, xalqının boğaz və nəfəs səslərindən istifadə edərək müsiqili epik dastanları söyləmək məharəti nə Ruslarda və nə də özlərini mədəni, inkişaf etmiş sayan bir çox xalqlarda yoxdu”.


O, beləcə, ulus-ulus gəzərək, başqa yerlərin, Avropanın əfsanəvi insanlar, marallarla danışan varlıqlar kimi düşündüyü qədim xalqının mahnılarını, folklorunu toplamağa başladı. 
“Səsyzama cihazlarının olmadığı, bu yöndə dərin elmi araştırılmalar aparılmadığından metodologiyanın yoxluğundan olonxonun əsas epizodlarından olan sürəkli mahnıların melodiyasını, ritm improvizasiya xarakterini və temperasiyasız məqamları toplamaq olduqca çətin idi. Buna görə də özü şeirlər yazmağa, xalqının bədii təfəkkürünü inkişaf etdirməyə çalışdı.
Yeleksey Yeksyukulyak ilk şeirini 1900-cü ildə yazdı. Şairin “Bayanay Algıha” adlandırdığı bu şeir saxa inanc sistemində meşənin qoruyucu ruhunu “Baay-Bayanay”, “Baay-Barıılaah” adlandırılan, həm də ovçunun qoruyucu ruhu sayılan Bayanaya həsr edib.

Amma Yelekseyin Bakıya gəlişi baş tutmadı. O, uzun məsafədə olmasına baxmayaraq, ruhi bağlantısı olan bu şəhərə, eynikökənli insanların yaşadığı diyara ayaq basa bilmədi. Yoldaca keçindi. Əli Şamili dinləyək:

“Əlifba və dil komissiyonlarında yer alan Yeleksey Yeksyukulyak 1926-cı ildə saxa ziyalılarından İsidor Nikifiroviç Baraxov, Aleksandır Andreyeviç İvanov və Anempodis İvanoviç Safronovla birlikdə Azərbaycana – Bakıda keçiriləcək I Türkoloji Qurultaya yola düşdü.
200-ə yaxın nümayəndə dəvət edilsə də, onlardan 131-i qurultayda iştirak edə bildi. İştirak edə bilmiyənlərin siyahısına Aleksey Kulakovskiy-Yeleksey Yeksyukulyak də daxil edildi. Yolda ağır xəstələyəndiyindən Kulakovskiy Moskvada xəstəxanaya aparıldı. 1926-cı il iyulun 6-da saxa şairi, alimi və çılğın vətənpərvəri Moskvada keçindi. Onu Moskvada da dəfn etdilər.
Azadlığı və müstəqilliyi uğrunda canından keçməyə hazır olduğu Yakutiyanın 3 millyon 102 min kvadratkilometrdən çox sahəsindən Yeleksey Yeksyukulyaka iki metirlik bir torpaq da qismət olmadı”.


Amma alimə qarşı təqib və təzyiqlər sən demə, hələ bundan sonra başlayacaqdı. Bəlkə də, dünyada tək-tük insanlardandır ki, sağlığında yox, ölümündən sonra ciddi nəzarət altına alınmış, əsərləri qadağan edilmişdi?

“Alim şair 1926-cı ildə xəstəlikdən dünyasını dəyişdi. Lakin barmaqlıqlarsız həbsxana sayılan diyarda 1928-29-cu illərdə şair-alimin əqidə dostları həbs edilərkən onun da əsərlərinə münasibət dəyişdi. Hətta Kommunist Partiyasının 1 Mart 1943-cü il qərarıyla ölmüş şairi milliyətçilikdə suçlayaraq əsərlərini qadağan etdilər. İkinci Dünya Savaşında Sovet hökuməti çətin vəziyyətdə qaldığına görə bir çox xalqlara qarşı milli məsələdə müvəqqəti güzəştə getdi. 1944-cü ildə Yeleksey Yeksyukulyakın əsərləri üzərindənki qadağa yumşaldılsa da, bu uzun sürmədi. 1952-ci il fevralın 2-də qadağalar daha da sərtləşdirildi.


1962-ci il fevralın 16-dan Yeleksey Yeksyukulyak Yakut ədəbiyyatının qurucusu olaraq elan edilsə də, əsərlərinin geniş nəşrinə və təbliğinə o qədər də önəm verilmədi.
Zaman isə öz işini gördü. SSRİ dağılmağa başlayanda Yeleksey Yeksyukulyaka sahib çıxanların, onun vətəni və milləti üçün necə böyük işlər gördüyünü söyləyənlərin sayı artdı. Hətta xalqın təkidi ilə Yeleksey Yeksyukulyakın arzularının bir qisimi həyata keçirildi. 1991-ci ildə Yakutiya MSSR Yakutiya-Saxa Cümhuriyyəti ilə əvəzləndi. Əhalinin milli tərkibində də bir dəyişmə baş verməyə başladı. Belə ki, hazıra cümhuriyyətdə 1 milyona yaxın insan yaşayır ki, bunun da 500 min nəfərə yaxınını saxalar təşkil edir”.

Elmin Nuri
 

 

...
Azərbaycanın Özbəkistandakı səfiri: "1500-dən çox qalstukum var"
Azərbaycanlı aktrisadan ilginc etiraf: "Məni təmin etmək çox çətin olduğuna görə..."
Hafiz Hacıyev: "Hansı naziri tərpətsən, altından milyardlar çıxar"
Putin ordunu Suriyadan çıxarır – Əmr
“Elə məmurlar var ki, Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyinin harada yerləşdiyini belə bilmir”
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Müsahibə
Etimad Əsədov: ”Təki müharibə başlasın...” - VİDEO
İqtisadiyyat
Hökumət benzini ucuzlaşdırdı - Aİ-92 82 qəpiyə düşdü...
Dünya
Yerdən qalxmayan oğluna atdığı təpik ölkəni ayağa qaldırdı -VİDEO
Dünya
Məxfilik parçası həyacan yaratdı - Hərbi məqsədlə istifadə olunacaq...
Araşdırma
Firon məzarlarındakı GİZLİ TARİX
Həftənin ən çox oxunanları
Fazil Məmmədovun qudalarına ərizə yazdırdılar - Vergilər Nazirliyində nələr baş verir?
Qurban Məmmədovdan Təhsil Nazirliyinə qandonduran MÜRACİƏT...
“Dünya bilməlidir ki, İsrail –yəhudi dövləti deyil!” - Yəhudi Hərəkatından gözlənilməz etirazlar...
Qızından işdən çıxarılan Fazil Məmmədova ilginc dəstək - "Adam kimi adam üçün..."
“Fazil Məmmədov həddindən artıq şişmişdi, köpünü almaq lazım idi...”
Hacı Məmmədovun yeni sirli əsərləri ortaya çıxdı - O, hansı məmurun heykəlini düzəldib?
Prezident 4 naziri vəzifəsindən azad etdi
Fatma Abdullazadə Fazil Məmmədovun 1 milyon dollarını alıb?
Manyak-qatil arvadını və dörd qızını niyə öldürdüyünü danışdı
Canlı yayımda tamaşaçı ilə Zaur arasında GƏRGİNLİK: Səni görəndə əsəbləşirəm - FOTO
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin