Xəbər lenti
18/08/2018 [22:11]:
Yaxşılıq et, sən də müqəddəslərdən ol! – ELMİ-LƏDUN ...
18/08/2018 [22:01]:
Azərbaycan Əmək və Sosial Münasibətlər Akademiyası qəbul elan edir...
18/08/2018 [21:52]:
Volodin Ərdoğanla görüşdü
18/08/2018 [21:32]:
“ABŞ-la qarşıdurma fonunda Ərdoğanın tərəfdarlarının sayı artmaqdadır”
18/08/2018 [21:11]:
"Qeyri - adi insanla hər görüş unudulmaz xatirəyə çevrilir..." - FOTO
18/08/2018 [21:10]:
Kəmaləddin Heydərov keçmiş sələfinin işdən qovduğu generala sahib çıxdı - FOTO
18/08/2018 [21:07]:
Paşinyanın mitinqindən sonra Ermənistanın baş qərargah rəisi Azərbaycana gəldi...- Foto
18/08/2018 [20:50]:
Müsəlman cütlüyün vətəndaşlıq müraciəti rədd edildi - SƏBƏB
18/08/2018 [20:43]:
Türkiyəli məşhur aktyor ayağını kəsdi...
18/08/2018 [20:36]:
Putin Karinin toyunda: Nazirlə rəqs etdi - Foto
18/08/2018 [20:32]:
“Paşinyanın Azərbaycan və Türkiyə tərəfindən maliyyələşməsi iddiası gülüncdür”
18/08/2018 [19:53]:
Bakıda yolun ortasında süpürgəçi qadın keçinib - FOTO
18/08/2018 [19:43]:
Düşmənlə sıfır nöqtəsində: "Azərbaycan əsgərinin boynunda bir xalqın zəfər tarixini yazmaq yükü var" + FOTOLAR
18/08/2018 [19:30]:
Uşaqları intihara sürükləyən "Momo" yeni platformada yayılır - SOS!
18/08/2018 [19:28]:
Dövlət qulluğuna qəbulun nəticələri açıqlandı
18/08/2018 [19:23]:
Müəllimlərin işə qəbulu üzrə müsabiqə başa çatıb
18/08/2018 [19:05]:
“İstehlakçıların bilik səviyyəsi ədədi, onları aldatmaq metodları isə həndəsi silsilə ilə artır”
18/08/2018 [18:33]:
Bakıda qonşusunu təpikləyib öldürən şəxsin cəzası dəyişmədi
18/08/2018 [18:31]:
Ərdoğan yenidən AKP-nin sədri seçildi
18/08/2018 [18:28]:
“Extibar, Extibar, ŞTO TAKOYE “BAMBILI”?..”
18/08/2018 [18:23]:
İlham Əliyev Pakistan prezidentini təbrik etdi
18/08/2018 [18:19]:
"Bu cür universitetlə Qarabağın adını hörmətdən salmağa dəyməz"
18/08/2018 [17:58]:
ABŞ-ın qonşularımızla gərginləşən münasibəti Qarabağ probleminin həllinə nə vəd edir?
18/08/2018 [17:49]:
Rəsul Çunayevin rütbəsi artırıldı - FOTO
18/08/2018 [17:47]:
İlham Əliyev yol tikintisinə 11 milyon manat ayırdı
18/08/2018 [17:45]:
Dörd uşaq anasına niyə sosial yardım verilmir? - RƏSMİ CAVAB
18/08/2018 [17:38]:
Alimlər sizin acı xatirələrinizi “silib” yenilərini əlavə etməyi bilirlər
18/08/2018 [16:44]:
Müəllimlərin oxuması vacib olan 13 kitab - SİYAHI
18/08/2018 [16:43]:
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinə qəbul olan abituriyentlərin nəzərinə -Lazımı sənədlərin siyahısı
18/08/2018 [16:41]:
Qərbi Kaspi Universitetinə qəbul olanların nəzərinə!
18/08/2018 [16:39]:
Beş uşağı üçün öz məktəbini açan ata - “Ad Astra School”
18/08/2018 [16:34]:
Terrorçular ABŞ hərbçilərinə hücum etdilər
18/08/2018 [16:33]:
Bakıda avtomobili piyadalara çırpan sürücü həbs edildi
18/08/2018 [16:32]:
Ərdoğan: "Türkiyəni əzə bilməyəcəklər"
18/08/2018 [16:30]:
Lukaşenko hökuməti “təmizlədi”
18/08/2018 [16:29]:
Qadınlar don geyinərsə... - FOTOLAR
18/08/2018 [16:28]:
Pivə haqqında bilmədiyiniz maraqlı faktlar...
18/08/2018 [15:59]:
Ana və oğlu eyni vaxtda tələbə adı qazandı - FOTO
18/08/2018 [15:30]:
Millət vəkili Tuva, Xakas, Başqırd, Uyğur və Macar türklərinin ziyalıları ilə Qarabağdan danışdı
18/08/2018 [15:29]:
"Olmaz" demişdilər, amma oldu - Bir qadının on iki il sonra analıq sevinci...
18/08/2018 [15:16]:
Generalın qəbul etdiyi qız: Arzum Qarabağ atımın olmasıdır - FOTO/VİDEO
18/08/2018 [15:12]:
Dünya və Avropa çempionları Qazaxa gedib
18/08/2018 [14:48]:
Qənirə Paşayeva Beynəlxalq Türk Akademiyasının prezidenti ilə görüşdü
18/08/2018 [14:47]:
Avtobus sürücüsü salonda unudulmuş 852 mini sahiblərinə qaytardı -İbrətamiz
18/08/2018 [14:29]:
"WhatsApp"da yenilik: Kodu yığmasan...
18/08/2018 [14:19]:
Sabah da yağış yağacaq
18/08/2018 [14:15]:
Azərbaycanın ət aldığı ölkələr bəlli oldu
18/08/2018 [14:09]:
Kofi Annan vəfat etdi - FOTO
18/08/2018 [14:05]:
Akıf Nağı Merkelə müraciət etdi
18/08/2018 [14:04]:
Afaq Bəşirqızı ailəsi ilə istirahətdə - FOTO
18/08/2018 [13:48]:
Afrin şəhidinin vəsiyyəti yerinə yetirildi- Ata və anası Həcc ziyarətinə göndərildi...
18/08/2018 [13:32]:
Əxlaqsız saytların bloklanması VPN-ə tələbatı kəskin artıb
18/08/2018 [13:07]:
Cansu Dərə eyni serialdan ikinci aktyorla sevgili oldu - FOTOLAR
18/08/2018 [13:02]:
“Çukur”a iki möhtəşəm transfer -FOTOLAR
18/08/2018 [12:53]:
“Alimentlərin ödənilməməsi azyaşlı uşaqların inkişafına mənfi təsir göstərir”
18/08/2018 [12:50]:
Rusiya 2077-ci ildə BELƏ OLACAQ - FOTOLAR
18/08/2018 [12:45]:
Turistləri daşıyan avtobus aşdı: Azı 3 ölü, 51 yaralı
18/08/2018 [12:17]:
Məktəblərlə bağlı qanun layihəsi parlamentdə müzakirələrə çıxarılacaq
18/08/2018 [12:03]:
“Çantanın satışından əldə olunan gəlir xeyriyyə məqsədi üçün sərf olunacaq...”- Elza Seyidcahan...
18/08/2018 [11:43]:
Aysel Əlizadə belə dincəlir - FOTOLAR
18/08/2018 [11:37]:
Yarım milyon manatlıq gəmi hərraca çıxarıldı
18/08/2018 [11:24]:
Qubadlı, Kəlbəcər və Xocavəndin kəndlərindəki məktəblərdə mühəndis laboratoriyaları yaradılacaq
18/08/2018 [11:18]:
Məmmədyarov ABŞ-da superturnirdə yarışlara başlayır
18/08/2018 [11:10]:
Türk polisi dollarlarını lirəyə dəyişmək üçün növbəyə düzüldü – FOTO
18/08/2018 [11:10]:
Ən çox qazanan qadın aktrisalar - FOTOLAR
18/08/2018 [11:08]:
"Televiziyalardakı bayağı verilişlərin günahı təkcə rəhbərlərdə deyil, həm də..."
18/08/2018 [11:04]:
Paşinyanın 17 avqust mitinqi kimlərə mesaj idi?
18/08/2018 [11:02]:
Xarici dövlətlərə agentlik edən 118 nəfər aşkarlanıb - 15 ilin hesabatı
18/08/2018 [10:58]:
Azərbaycanlı məhbuslar İstanbulda aclıq aksiyası keçirir - Erməni rəisə görə
18/08/2018 [10:40]:
“ABŞ-ı qüdrətli dövlət etmişəm” - Tramp özünü təriflədi
18/08/2018 [10:38]:
Nazirin istefasını istəyirlər - Putini toyuna çağırdığına görə
18/08/2018 [10:27]:
686 bal yığsa da, imtina etmişdi - Bu il qəbul oldu
18/08/2018 [10:04]:
Sumqayıtda insanlığa yaraşmayan hərəkət – VİDEO
18/08/2018 [10:02]:
Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin yaradılmasının 99-cu ili
18/08/2018 [10:01]:
Ermənilər Azərbaycan puluna görə bir-birini qırır
18/08/2018 [09:55]:
Türkiyədə dini idarədə atışma zamanı 5 nəfər ölüb
18/08/2018 [09:48]:
“Eşkiya dünyaya hükümdar olmaz”ın aktyoru tələbə oldu
18/08/2018 [09:46]:
Kremlin İrəvana Qarabağ sürprizi – Moskvanın səbri tükənir
18/08/2018 [09:41]:
Gəncədə kişi həyat yoldaşını və qayınatasını odlu silahla qətlə yetirib
18/08/2018 [09:40]:
Türkiyəli aktyor xəstəxanaya yerləşdirildi - FOTO
Bütün arxiv bir sırada
07/12/2017 [20:37] - Mədəniyyət - ( 3793 dəfə baxılıb)

UNESCO-nun qoruduğu kamança haqqında bilmədiklərimiz- Onunla nəyi müalicə etmək olar?





Dekabrın 4-9-də Cənubi Koreyanın Jeju adasında keçirilən UNESCO-nun Qeyri-maddi Mədəni İrsin Qorunması üzrə Hökumətlərarası Komitənin 12-ci sessiyasında Azərbaycan Respublikasının və İran İslam Respublikasının birgə təqdim etdiyi “Kamança simli musiqi alətinin hazırlanması və ifaçılıq sənəti” YUNESKO-nun Qeyri-maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ siyahısına daxil edilib.

Moderator.az bu münasibətlə, UNESCO-nun qoruduğu kamança haqqında qısa araşdırmanı təqdim edir:

Ümumi məlumat

Kamançanın müxtəlif növləri başqa adlarla Şərq və Orta Asiya xalqları arasında yayılıb. Kamança ifaçılığının Azərbaycanda yüksək inkişafı XIX əsrin ikinci yarısından başlayaraq xanəndəlik sənətinin inkişaf etməsi ilə bağlıdır. İlk nümunələri balqabaqdan, hind qozundan hazırlanar, fil sümüyü ilə bəzədilərmiş. Bir və ikisimli kamançanın nə vaxtsa yaylı qopuzdan formalaşması güman edilir.

Kamança Orta əsr klassiklərinin əsərlərində geniş təsvir olunub. XVI əsr Təbriz rəssamlıq məktəbinin nümayəndəsi Mir Seyid Əlinin “Musiqi məclisi” rəsm əsərində bərbət, dəf və kamança alətləri təsvir edilib. Əbdülqadir Marağai əsərlərində başqa musiqi alətləri ilə yanaşı, kamançanın da adını çəkib və onun haqqında məlumat verib. XVII əsrdə Azərbaycana səyahət edən alman səyyahı E.Kempfer kamançanın üçsimli və bəzən də dördsimli alət olduğunu, çox gözəl səs tembri ilə səsləndiyini qeyd edir.

Nizami Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” poemasında kamança belə təsvir edilir:

Kaman Musa kimi yanır, inləyir,
çalan xanəndəni durub dinləyir.
Oxuyan bir gözəl qəzəl başladı
Bu keyfi-işrəti çox alqışladı.

Keçən əsrdə üçsimli, dördsimli və hətta beşsimli kamançanın mövcudluğu məlumdur. Azərbaycan Tarixi Muzeyinin etnoqrafiya fondunda saxlanılan XIX əsrə aid beşsimli kamança bu baxımdan maraqlıdır. Həmin muzeydə görkəmli bəstəkar Zülfüqar Hacıbəyova məxsus olan bir kamança da nümayiş etdirilir. Üç simdən ibarət olan bu kamançanın çanaq və qol hissələri yüksək zövqlə təbii sədəflə bəzədilib. Ümumi uzunluğu 700 mm, çanağının hündürlüyü 175 mm, eni 195 mm-dir.
Diapazonu kiçik oktavanın “lya” səsindən üçüncü oktavanın “lya” səsinə kimidir. Kamança üçün notlar “sol” açarında yazılır və yazılışından bir ton yuxarı səslənir. Xalis kvarta, kvinta intervalları ilə köklənir.

Orta əsrlər Azərbaycanında kamança

Mənbələrə istinadən məlum olur ki, XI əsrin sonu, XII əsrin I yarısında yaşayıbyaratmış Azərbaycanın dahi şairi Məhsəti Gəncəvi çəng və rübabla yanaşı, həm də mahir kamança ifaçısı olmuşdur. Akademik Teymur Bünyadov “Əsrlərdən gələn səslər” əsərində Məmməd Səid Ordubadiyə istinadən Gəncənin ətraf məhəllələrindən biri olan Xərabatda yaşayan Məhsətinin gözəl kamança ifaçısı olduğunu bildirir .

Orta əsrlərdə bir çox Azərbaycan sənətkarları müəyyən səbəbdən xarici ölkələrdə, xüsusən Şərq ölkələrində fəaliyyət göstərmişlər. Onların əksəriyyəti müharibələr zamanı əsir götürülərək xarici ölkələrə aparılmış və bu sənətkarlar qalib tərəfin ərazisindəki saraylarda işləmişlər. Bununla bağlı musiqişünas Sürəyya Ağayeva maraqlı araşdırmalar aparmışdır. O, “Orta əsr mənbələri XVI-XVII əsr Azərbaycan musiqiçiləri haqqında” adlı məqaləsində dövrünün məşhur ud çalanıZeynalabdin Azəri Əvvaddan söhbət açır. O, Cənubi Azərbaycandan Osmanlı Türkiyəsinə Sultan II Bəyazidin oğlu ”“ Şahzadə Əhmədin (1481- 1511) dəvəti ilə gəlmişdi. Zeynalabdin Azəri Əvvadın şagirdi Hüseyn Əvvad da tanınmış ud və kamança ifaçısı idi.Burada bir məqama diqqət yetirmək lazımdır. Bildiyimiz kimi, ud və kamança çalğı alətləri müxtəlif üsulla səsləndirilir. Hər ikisi telli (xordofonlu) çalğı alətləri olsa da, onların ümumi, bənzər cəhətləri də vardır. Bu da hər iki alətin qolunda pərdələrin yoxluğudur. Yəni, belə alətlər səsləndirilən zaman ifaçı son dərəcə diqqətli olmalıdır. Barmaq telin üzərində tələb olunan yerdən azacıq aşağı, yaxud yuxarı qoyularsa, ifada naqislik yaranacaqdır. Bu baxımdan pərdəsiz çalğı alətlərinin ifaçılarının musiqi duyumu yüksək səviyyədə olmalıdır. Əgər ifaçı deyilən tələblərə cavab verərsə, onun ifası mükəmməl alınacaqdır. Bu işdə vərdişlərin də böyük rolu olur. S.Ağayeva həmçinin Osmanlı sultanı Yavuz Səlimin (1512-1520) Çaldıran döyüşündə (23 avqust 1514-cü il) Səfəvi şahı I İsmayılın (1501-1524) ordusu üzərindəki qələbəsindən sonra da Təbrizdən xeyli rəssam, memar, musiqiçi, incəsənət xadimi əsir götürərək Anadoluya apardıqlarını bildirir. S.Ağayeva həmin məqaləsində musiqiçi əsirlərin arasında bir çox kamança çalanların da olduğunu qeyd edir. Onlardan ustad kamança ifaçıları Şahqulu və onun oğlu Heydərin adlarını çəkir. Bu musiqiçilər “Cəmaəte-mütriban” adlanan saray orkestrində peşəkar ifalarına görə, yüksək mövqe tutub.

Müalicəvi əhəmiyyəti

Kamançada səslənən musiqi güclü müalicəvi təsirə malikdir.  O, əsəbləri sakitləşdirir, hal-əhvalı yaxşılaşdırır, mеlanxoliya və qəm-qüssəyə qarşı kömək еdir. Bu alətin incə səsi insanda lirik əhval-ruhiyyə, müsbət еmosiyalar yaradır, ətraf təbiətin gözəlliyini daha incə hiss еtməyə və ona qiymət vеrməyə kömək еdir. Bu alətin еcazkar səsində Şərq mədəniyyətinin incə özünəməxsusluğunu dərk еtmək olar.   Orta əsrlərdə kamança timsalında olan musiqi alətindən bəhs еdən Sultan Əli Xorasani “Dəsturül-əlac” (1527 il) əsərində qеyd еdir ki, əsəbləri sakitləşdirmək və yuxusuzluğu aradan qaldırmaq üçün simli alətlərin ifasında yaxşı bir musiqiyə qulaq asmaq lazımdır.
Tar və kamançada ifa olunan muğamın еcazkar mеlodiyaları sinir sistеmini sakitləşdirir, gərginliyi alır, yuxusuzluğu aradan qaldırır. Muğam nеvroz zamanı dinləyicini sakitləşdirir və rahatlandırır, fəlsəfi düşüncəyə dalmağa vadar еdir. Lakin həddindən artıq kədərli muğam dinləyicidə qüssə, mеlanxoliya və sıxıntı hisslərini əmələ gətirə, pis xatirələri onun yadına sala bilər.  “Qabusnamə” (XI əsr) müəllifi musiqiçiyə bеlə məsləhət görür: “Gənclərin əhvali-ruhiyyəsini qaldırmaq istəyirsənsə, məhəbbət və çaxırı tərənnüm еdən yüngül (həfif) mahnılar çal”¦ Dünya görmüş, ahıl adamlara ciddi, kədərli mеlodiyalar (rah) çal, bu onlara xoş gələr” 
Qədim mənbələrdə görə Azərbaycan muğamı şöbələrdən ibarətdir ki, onların hər birisi özünəməxsus tərzdə dinləyicinin əhvali-ruhiyyəsinə təsir еdir: dəraməd (mahnı-rəqs müqaddiməsi) və bərdaşt (instrumеntal başlanğıc) dinləyicini mərhələ-mərhələ dahili harmoniya halına gətirir; mayе (improvizasiya) və təsnif (mahnı) ”“ təmamilə sakitləşdirir, “göylərə aparır”, bəzən psixoloji trans vəziyyətinə salır, bəzən isə hal-əhvalı qaldırır;  rəng (rəqs havası) ”“ dinləyicini gumrah еdir, onu “ayıldaraq”, еlə bil  ki, “göydən yеrə” qaytarır.

Elmin Nuri


"Qeyri - adi insanla hər görüş unudulmaz xatirəyə çevrilir..." - FOTO
Qadınlar don geyinərsə... - FOTOLAR
Paşinyanın 17 avqust mitinqi kimlərə mesaj idi?
3 sabiq, oxşar karyera, fərqli aqibət...
Paşinyandan riyakar etiraf: "Sələflərim Qarabağı təhvil vermək istəyirdilər"
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
Nabranda ailəvi istirahət üçün kotec tipli kirayə evlər. Ətraflı məlumat üçün əlaqə nömrələri:

050 311 11 64, 055 681 11 64

N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Yaxşılıq et, sən də müqəddəslərdən ol! – ELMİ-LƏDUN ...
Cəmiyyət
Kəmaləddin Heydərov keçmiş sələfinin işdən qovduğu generala sahib çıxdı - FOTO
Müsahibə
Düşmənlə sıfır nöqtəsində: "Azərbaycan əsgərinin boynunda bir xalqın zəfər tarixini yazmaq yükü var" + FOTOLAR
Dünya
Avtobus sürücüsü salonda unudulmuş 852 mini sahiblərinə qaytardı -İbrətamiz
Dünya
Afrin şəhidinin vəsiyyəti yerinə yetirildi- Ata və anası Həcc ziyarətinə göndərildi...
Həftənin ən çox oxunanları
Yaponların başqa planetdə yaşadığını sübut edən 30 heyrətamiz fakt - FOTOLAR
Ərdoğan Trampa QALİB GƏLDİ: dollar sürətlə düşür
Şagirdlər kütləvi şəkildə dəfn olundular – Faciənin fotosu
“İstanbul təslim olarsa, nə Bakı qalar, nə Astana, nə Daşkənd, nə Aşqabad...” -Fikir savaşı
Bakıda "moyka"da biabırçılıq: qızı lüt soyundurub maşın yuduzdurdular – VİDEO
“Böyükdən kiçiyə qədər onlara tüpürmüşəm...” - Xalq artisti televiziya rəhbərlərini sərt qınadı...
"Səhv etmirəmsə, Şeyxülİslam Allahşükür Paşazadə də Baqramyanla bərabər gəlmişdi"
FHN generalının otellər şəbəkəsi üzə çıxdı - FOTO
Hadi Rəcəbli barəsində yazanlara xəbərdarlıq etdi: “Bu qədər şərəfsiz hərəkət etmək olmaz”
Ordumuzun snayperi düşmən snayperini gözündən vurdu - Əməliyyatın detalları + FOTO
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə