Xəbər lenti
16/11/2018 [00:27]:
O kiminsə üstünə atılsa adamı xəstəxanaya yox, birbaşa morqa göndərirlər + FOTOLAR
16/11/2018 [00:23]:
Amerikanı fəth edən azərbaycanlı zabit kimin oğludur?
15/11/2018 [23:29]:
Kosmosda dövlət quran azərbaycanlı milyarder haqq qoydu - Vətəndaşlıq üçün ildə 100 avro
15/11/2018 [23:24]:
"Uğurun açarı-Özgüvən" adlı tədbir keçirildi
15/11/2018 [23:14]:
Ukraynadakı səfirliyimizdə yeyinti ilə bağlı – Şok qərar
15/11/2018 [23:13]:
Xəzər TV rektorun qovulmasının səbəbini açıqladı: Akademiki qara günlər gözləyir - VİDEO
15/11/2018 [23:13]:
Azərbaycanda ilk mitinqlər: METDAN HƏRƏKATI - 30
15/11/2018 [22:52]:
Tramp göstəriş verdi: "Fətullah Gülən Türkiyəyə ekstradisiya edilsin"
15/11/2018 [22:44]:
Arzu Rəhimov Masallıda vətəndaşları qəbul edib
15/11/2018 [22:26]:
Diktatorun ölümünə səbəb olduğu yəhudi qızla fotosu rekord qiymətə satıldı - FOTO
15/11/2018 [22:15]:
Azərbaycan şirkətləri Çinə ixracı genişləndirir
15/11/2018 [22:00]:
Prezident sərəncam imzaladı
15/11/2018 [21:56]:
Bədənini parçalayıb göydələndən aşağı salladılar –DƏHŞƏT...+ VİDEO
15/11/2018 [21:34]:
İqtisadiyyat naziri Çinin Azərbaycandakı səfiri ilə görüşüb
15/11/2018 [21:32]:
"Azərbaycanda 35 min nəfər işsizin olması ilə bağlı statistika reallığı əks etdirmir"
15/11/2018 [21:28]:
Almaniyada iki məktəb avtobusu toqquşub: 40 yaralı - VİDEO
15/11/2018 [21:15]:
Tanınmış jurnalistə vəzifə verildi
15/11/2018 [21:10]:
ABŞ Kaşıkçının qətli ilə bağlı sanksiyalar tətbiq etdi
15/11/2018 [21:01]:
“Açıq-saçıq geyimli qadınlar kişilərin proqramını dəyişir...” - Söhrab Tahir
15/11/2018 [20:33]:
“Instagram” Prezidentin səhifəsini yenidən bağladı
15/11/2018 [20:19]:
"Misir Mərdanov Abel Məhərrəmovun deyil, Bəhram Əsgərovun rektor olmasını istəyirdi"
15/11/2018 [20:14]:
Günəş sistemində yeni bir planet tapıldı - MARAQLI
15/11/2018 [20:05]:
Rusiya məktəbliləri Azərbaycandakı erməni məktəblilərlə telekonfrans qurdu - FOTOLAR
15/11/2018 [19:51]:
Hər kəs onu görmək üçün sıraya girir - MARAQLI
15/11/2018 [19:28]:
Cavid Qurbanov Avstriyanı Azərbaycan üzərindən keçən nəqliyyat dəhlizi layihələrinə qoşulmağa dəvət etdi
15/11/2018 [19:23]:
Sevgilisi üçün 2 uşağını qaynar suya atdı - DƏHŞƏT...
15/11/2018 [19:19]:
Fransa nümayəndə heyəti Cocuq Mərcanlıya səfər edib
15/11/2018 [18:58]:
Daha çox ketçup istəyən qadın restoran müdirini boğmağa çalışdı - VİDEO
15/11/2018 [18:49]:
Cavid Qurbanov Vyanada biznes toplantıda...- FOTOLAR
15/11/2018 [18:46]:
UNEC-də Türkiyə Universitetləri ilə əməkdaşlığa həsr olunan beynəlxalq konfrans keçirildi
15/11/2018 [18:43]:
Polşadakı ermənilərdən təxribat: Azərbaycan diaspor təşkilatı hərəkətə keçdi
15/11/2018 [18:42]:
Qənirə Paşayeva MM-də bir qrup şəhid ailələrinin təkliflərini səsləndirib - VİDEO
15/11/2018 [18:30]:
İlham Əliyev bir qrup şəxsi təltif etdi - SİYAHI
15/11/2018 [18:22]:
ADPU-da silsilə seminarlar keçirilib
15/11/2018 [18:20]:
“Ali təhsil jurnalistikada mütləq kriteriya hesab edilə bilməz”
15/11/2018 [17:51]:
Kadırov beş yaşlı uşağa “Mercedes” bağışladı - FOTO/VİDEO
15/11/2018 [17:32]:
Aİİ və Heydər Əliyev İrsini Araşdırma Mərkəzi növbəti tədbirini keçirdi
15/11/2018 [17:29]:
135 şəhid vərəsəsinə birdəfəlik ödəmə üçün qərar verildi - RƏSMİ
15/11/2018 [17:23]:
“Onları məhkəməyə vermək lazımdır”
15/11/2018 [17:05]:
Abel Məhərrəmovun rektorluq "kitabını bağlayan" SENSASİON SƏBƏB...
15/11/2018 [16:54]:
Boyat çörəyin təkrar emalı təklif edilir
15/11/2018 [16:44]:
Dibdoldurma İdarəsinin "baş korrupsionerləri" həbs edildi...
15/11/2018 [16:31]:
BSU-da beynəlxalq elmi konfransın açılışı oldu- FOTO
15/11/2018 [16:26]:
“Biz İranla dostluq əlaqələri qurmağa hazırıq...”- Separatçı erməninin arzusuna cənub qonşumuz necə cavab verəcək?..
15/11/2018 [16:18]:
"Ermənistanın belə bir addım atması rəsmi İrəvan üçün arzuolunmaz nəticələrə səbəb ola bilər"
15/11/2018 [16:03]:
Fuad Muradovun Los-Ancelesdə görüşləri davam edir...
15/11/2018 [16:03]:
Ərlə arvad məhkəmə qarşısında
15/11/2018 [15:58]:
İt üç aydır sahibini gözləyir
15/11/2018 [15:55]:
Abel Məhərrəmov vəzifəsindən azad edildi...
15/11/2018 [15:52]:
Çingiz Qənizadə: "Şəmkirdə yeyib-içən deputatlar iclasda iştirak etməlidirlər"
15/11/2018 [15:45]:
Ermənistanda ara qarışdı
15/11/2018 [15:41]:
Azərbaycandakı separatçı rejimə 100 milyon dollar sərmayə qoyan Avropanın hansı şirkətidir? - FOTO
15/11/2018 [15:36]:
Səudiyyə Baş Prokurorluğu Kaşıkçının qətlinə görə - 5 nəfərin edamını istədi
15/11/2018 [15:36]:
Yağış 203 nəfəri xəstəxanalıq etdi
15/11/2018 [15:32]:
“Elə böyük şəhərlərimiz var ki, orada kitab mağazaları yoxdur”
15/11/2018 [15:29]:
Beyons milyarderlə dostluğunu bitirdi - Adı təcavüzdə hallanır
15/11/2018 [15:26]:
“Maşallah, hansı kanalı açırsan deputatlardan başqa danışan yoxdur”
15/11/2018 [15:07]:
Kadırov "blok" edildi
15/11/2018 [15:02]:
“Brain Ring” izlə, “Nar”-dan hədiyyə qazan!
15/11/2018 [15:01]:
Yüksək vəzifələrə təyinatlar olub
15/11/2018 [14:48]:
Daha bir körpə ölümü
15/11/2018 [14:47]:
Qənirə Paşayeva Boccia idman növü üzrə paralimpiya komandamızın üzvləri ilə görüşdü
15/11/2018 [14:44]:
İntizam Komissiyasında 11 nəfər olacaq
15/11/2018 [14:43]:
Ukraynadakı səfirlə bağlı Poroşenkoya müraciət olundu - FOTO
15/11/2018 [14:43]:
Bakıda sərnişin avtobusu yanıb
15/11/2018 [14:37]:
Diaspor işindəki dönüş və antimilli qüvvələrin narahatlığı
15/11/2018 [14:29]:
Bakı-Sumqayıt elektrik qatarlarının hərəkət cədvəlində dəyişiklik
15/11/2018 [14:21]:
“Kim Azərbaycan dilini bilmirsə, gəlib parlamentdə oturmasın” – Spikerdən xəbədarlıq
15/11/2018 [14:13]:
Nemət Pənahlı azadlığa çıxdı...
15/11/2018 [14:11]:
Siyavuş Novruzov: “Milli Məclisə bəzi sənədlər bərbad gəlir”
15/11/2018 [14:03]:
"Müqəddəs yer" boş qalmadı: Bakı Şəhərinə yeni icra başçısı təyin olundu...
15/11/2018 [13:59]:
Ölüm xəbəri yayılan tanınmışlar...
15/11/2018 [13:40]:
Təbii qazın həcmi artırılıb
15/11/2018 [13:39]:
“Dövlətqaçqınkom”un sədr müavini işdən ÇIXARILDI ...
15/11/2018 [13:36]:
Əli Həsənovla bağlı ŞOK MƏLUMAT - 2 milyard manat mənimsəyib
15/11/2018 [13:30]:
Azərbaycan Türkiyədən milyonluq silahlar aldı - Dünyada 10-cudur...
15/11/2018 [13:26]:
Universitetdə atışma olub
15/11/2018 [13:16]:
Qocalar evinə yerləşdirilən bu qadın nazirin xalası qızıdır -FOTO
15/11/2018 [13:15]:
Nazir istefa verdi
15/11/2018 [13:14]:
Milli Məclisdə növbəti ilin dövlət büdcəsi ilə bağlı müzakirələr başa çatıb
Bütün arxiv bir sırada
07/12/2017 [20:37] - Mədəniyyət - ( 4084 dəfə baxılıb)

UNESCO-nun qoruduğu kamança haqqında bilmədiklərimiz- Onunla nəyi müalicə etmək olar?





Dekabrın 4-9-də Cənubi Koreyanın Jeju adasında keçirilən UNESCO-nun Qeyri-maddi Mədəni İrsin Qorunması üzrə Hökumətlərarası Komitənin 12-ci sessiyasında Azərbaycan Respublikasının və İran İslam Respublikasının birgə təqdim etdiyi “Kamança simli musiqi alətinin hazırlanması və ifaçılıq sənəti” YUNESKO-nun Qeyri-maddi Mədəni İrs üzrə Reprezentativ siyahısına daxil edilib.

Moderator.az bu münasibətlə, UNESCO-nun qoruduğu kamança haqqında qısa araşdırmanı təqdim edir:

Ümumi məlumat

Kamançanın müxtəlif növləri başqa adlarla Şərq və Orta Asiya xalqları arasında yayılıb. Kamança ifaçılığının Azərbaycanda yüksək inkişafı XIX əsrin ikinci yarısından başlayaraq xanəndəlik sənətinin inkişaf etməsi ilə bağlıdır. İlk nümunələri balqabaqdan, hind qozundan hazırlanar, fil sümüyü ilə bəzədilərmiş. Bir və ikisimli kamançanın nə vaxtsa yaylı qopuzdan formalaşması güman edilir.

Kamança Orta əsr klassiklərinin əsərlərində geniş təsvir olunub. XVI əsr Təbriz rəssamlıq məktəbinin nümayəndəsi Mir Seyid Əlinin “Musiqi məclisi” rəsm əsərində bərbət, dəf və kamança alətləri təsvir edilib. Əbdülqadir Marağai əsərlərində başqa musiqi alətləri ilə yanaşı, kamançanın da adını çəkib və onun haqqında məlumat verib. XVII əsrdə Azərbaycana səyahət edən alman səyyahı E.Kempfer kamançanın üçsimli və bəzən də dördsimli alət olduğunu, çox gözəl səs tembri ilə səsləndiyini qeyd edir.

Nizami Gəncəvinin “Xosrov və Şirin” poemasında kamança belə təsvir edilir:

Kaman Musa kimi yanır, inləyir,
çalan xanəndəni durub dinləyir.
Oxuyan bir gözəl qəzəl başladı
Bu keyfi-işrəti çox alqışladı.

Keçən əsrdə üçsimli, dördsimli və hətta beşsimli kamançanın mövcudluğu məlumdur. Azərbaycan Tarixi Muzeyinin etnoqrafiya fondunda saxlanılan XIX əsrə aid beşsimli kamança bu baxımdan maraqlıdır. Həmin muzeydə görkəmli bəstəkar Zülfüqar Hacıbəyova məxsus olan bir kamança da nümayiş etdirilir. Üç simdən ibarət olan bu kamançanın çanaq və qol hissələri yüksək zövqlə təbii sədəflə bəzədilib. Ümumi uzunluğu 700 mm, çanağının hündürlüyü 175 mm, eni 195 mm-dir.
Diapazonu kiçik oktavanın “lya” səsindən üçüncü oktavanın “lya” səsinə kimidir. Kamança üçün notlar “sol” açarında yazılır və yazılışından bir ton yuxarı səslənir. Xalis kvarta, kvinta intervalları ilə köklənir.

Orta əsrlər Azərbaycanında kamança

Mənbələrə istinadən məlum olur ki, XI əsrin sonu, XII əsrin I yarısında yaşayıbyaratmış Azərbaycanın dahi şairi Məhsəti Gəncəvi çəng və rübabla yanaşı, həm də mahir kamança ifaçısı olmuşdur. Akademik Teymur Bünyadov “Əsrlərdən gələn səslər” əsərində Məmməd Səid Ordubadiyə istinadən Gəncənin ətraf məhəllələrindən biri olan Xərabatda yaşayan Məhsətinin gözəl kamança ifaçısı olduğunu bildirir .

Orta əsrlərdə bir çox Azərbaycan sənətkarları müəyyən səbəbdən xarici ölkələrdə, xüsusən Şərq ölkələrində fəaliyyət göstərmişlər. Onların əksəriyyəti müharibələr zamanı əsir götürülərək xarici ölkələrə aparılmış və bu sənətkarlar qalib tərəfin ərazisindəki saraylarda işləmişlər. Bununla bağlı musiqişünas Sürəyya Ağayeva maraqlı araşdırmalar aparmışdır. O, “Orta əsr mənbələri XVI-XVII əsr Azərbaycan musiqiçiləri haqqında” adlı məqaləsində dövrünün məşhur ud çalanıZeynalabdin Azəri Əvvaddan söhbət açır. O, Cənubi Azərbaycandan Osmanlı Türkiyəsinə Sultan II Bəyazidin oğlu ”“ Şahzadə Əhmədin (1481- 1511) dəvəti ilə gəlmişdi. Zeynalabdin Azəri Əvvadın şagirdi Hüseyn Əvvad da tanınmış ud və kamança ifaçısı idi.Burada bir məqama diqqət yetirmək lazımdır. Bildiyimiz kimi, ud və kamança çalğı alətləri müxtəlif üsulla səsləndirilir. Hər ikisi telli (xordofonlu) çalğı alətləri olsa da, onların ümumi, bənzər cəhətləri də vardır. Bu da hər iki alətin qolunda pərdələrin yoxluğudur. Yəni, belə alətlər səsləndirilən zaman ifaçı son dərəcə diqqətli olmalıdır. Barmaq telin üzərində tələb olunan yerdən azacıq aşağı, yaxud yuxarı qoyularsa, ifada naqislik yaranacaqdır. Bu baxımdan pərdəsiz çalğı alətlərinin ifaçılarının musiqi duyumu yüksək səviyyədə olmalıdır. Əgər ifaçı deyilən tələblərə cavab verərsə, onun ifası mükəmməl alınacaqdır. Bu işdə vərdişlərin də böyük rolu olur. S.Ağayeva həmçinin Osmanlı sultanı Yavuz Səlimin (1512-1520) Çaldıran döyüşündə (23 avqust 1514-cü il) Səfəvi şahı I İsmayılın (1501-1524) ordusu üzərindəki qələbəsindən sonra da Təbrizdən xeyli rəssam, memar, musiqiçi, incəsənət xadimi əsir götürərək Anadoluya apardıqlarını bildirir. S.Ağayeva həmin məqaləsində musiqiçi əsirlərin arasında bir çox kamança çalanların da olduğunu qeyd edir. Onlardan ustad kamança ifaçıları Şahqulu və onun oğlu Heydərin adlarını çəkir. Bu musiqiçilər “Cəmaəte-mütriban” adlanan saray orkestrində peşəkar ifalarına görə, yüksək mövqe tutub.

Müalicəvi əhəmiyyəti

Kamançada səslənən musiqi güclü müalicəvi təsirə malikdir.  O, əsəbləri sakitləşdirir, hal-əhvalı yaxşılaşdırır, mеlanxoliya və qəm-qüssəyə qarşı kömək еdir. Bu alətin incə səsi insanda lirik əhval-ruhiyyə, müsbət еmosiyalar yaradır, ətraf təbiətin gözəlliyini daha incə hiss еtməyə və ona qiymət vеrməyə kömək еdir. Bu alətin еcazkar səsində Şərq mədəniyyətinin incə özünəməxsusluğunu dərk еtmək olar.   Orta əsrlərdə kamança timsalında olan musiqi alətindən bəhs еdən Sultan Əli Xorasani “Dəsturül-əlac” (1527 il) əsərində qеyd еdir ki, əsəbləri sakitləşdirmək və yuxusuzluğu aradan qaldırmaq üçün simli alətlərin ifasında yaxşı bir musiqiyə qulaq asmaq lazımdır.
Tar və kamançada ifa olunan muğamın еcazkar mеlodiyaları sinir sistеmini sakitləşdirir, gərginliyi alır, yuxusuzluğu aradan qaldırır. Muğam nеvroz zamanı dinləyicini sakitləşdirir və rahatlandırır, fəlsəfi düşüncəyə dalmağa vadar еdir. Lakin həddindən artıq kədərli muğam dinləyicidə qüssə, mеlanxoliya və sıxıntı hisslərini əmələ gətirə, pis xatirələri onun yadına sala bilər.  “Qabusnamə” (XI əsr) müəllifi musiqiçiyə bеlə məsləhət görür: “Gənclərin əhvali-ruhiyyəsini qaldırmaq istəyirsənsə, məhəbbət və çaxırı tərənnüm еdən yüngül (həfif) mahnılar çal”¦ Dünya görmüş, ahıl adamlara ciddi, kədərli mеlodiyalar (rah) çal, bu onlara xoş gələr” 
Qədim mənbələrdə görə Azərbaycan muğamı şöbələrdən ibarətdir ki, onların hər birisi özünəməxsus tərzdə dinləyicinin əhvali-ruhiyyəsinə təsir еdir: dəraməd (mahnı-rəqs müqaddiməsi) və bərdaşt (instrumеntal başlanğıc) dinləyicini mərhələ-mərhələ dahili harmoniya halına gətirir; mayе (improvizasiya) və təsnif (mahnı) ”“ təmamilə sakitləşdirir, “göylərə aparır”, bəzən psixoloji trans vəziyyətinə salır, bəzən isə hal-əhvalı qaldırır;  rəng (rəqs havası) ”“ dinləyicini gumrah еdir, onu “ayıldaraq”, еlə bil  ki, “göydən yеrə” qaytarır.

Elmin Nuri


Bədənini parçalayıb göydələndən aşağı salladılar –DƏHŞƏT...+ VİDEO
Günəş sistemində yeni bir planet tapıldı - MARAQLI
Hər kəs onu görmək üçün sıraya girir - MARAQLI
Cavid Qurbanov Avstriyanı Azərbaycan üzərindən keçən nəqliyyat dəhlizi layihələrinə qoşulmağa dəvət etdi
Sevgilisi üçün 2 uşağını qaynar suya atdı - DƏHŞƏT...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Maraqlı
O kiminsə üstünə atılsa adamı xəstəxanaya yox, birbaşa morqa göndərirlər + FOTOLAR
Maraqlı
Diktatorun ölümünə səbəb olduğu yəhudi qızla fotosu rekord qiymətə satıldı - FOTO
Maraqlı
“Açıq-saçıq geyimli qadınlar kişilərin proqramını dəyişir...” - Söhrab Tahir
Gündəm
“Onları məhkəməyə vermək lazımdır”
Cəmiyyət
Abel Məhərrəmovun rektorluq "kitabını bağlayan" SENSASİON SƏBƏB...
Həftənin ən çox oxunanları
"KİA Motors" Azərbaycanda 1 milyon kilometr maşın sürən şəxsi ŞOKA SALDI...
Ayaz Mütəllibovdan şok açıqlamalar -"Danışmışdım, Qarabağ qaytarılacaqdı..."
"Bəlkə içimizdəki ermənilərdənsən ki, şəhid anasını təhqir etməyə özünü borclu bilirsən"
Xatirənin geyimi başına bəla oldu - FOTOLAR
“Bu reklama çəkilməklə bir ailə başçısını üç il yarım həbsdən azad etdirdim...” - VİDEO
Sehrli ingilis barmağı: Dumanlı Albiondan bir qudaya stop, digərinə yaşıl ışıq? + FOTOLAR
Bu cavan erməni aqronom Azərbaycan torpağında 115 min nar tingi əkdi...
“Ələkrəm Hümbətov Azərbaycan bayrağını parçalayıb yerə atdı və...”
"Başa düşə bilmirəm ki, hansı məntiqlə qadınları 65 yaşda pensiyaya çıxarırıq?"
Azərbaycanın talanan sərvətlərinin izi ilə daha bir ünvan: Ax, London, London...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə