Xəbər lenti
17/07/2018 [18:57]:
Xəzər dənizində iki nəfər batdı
17/07/2018 [18:55]:
Xoşqədəm tapdı, tok vurub öldürdü
17/07/2018 [18:53]:
Bakıda 18 yaşlı Nərgizi 17-ci mərtəbədən atıblar? - Prokurorluqdan açıqlama (VİDEO)
17/07/2018 [18:40]:
"Tramp Putin kimi "siyasi futbol" oynamağı bacarmır..."
17/07/2018 [18:38]:
“Niderlandın illik kənd təsərrüfatı ixracatı 93 milyard dolardır, bizdə isə...”
17/07/2018 [18:31]:
İlham Əliyevdən Azərbaycan dili ilə bağlı MÜHÜM SƏRƏNCAM
17/07/2018 [18:30]:
“Yanar dağ” yenidən qurulacaq - SƏRƏNCAM
17/07/2018 [18:29]:
Qəbələyə 6,8 milyon manat ayrıldı
17/07/2018 [18:13]:
Dünyanın ən qədim çörək resepti tapıldı - VİDEO
17/07/2018 [18:02]:
MEK-dən millət vəkili ilə bağlı təqdirəlayiq ADDIM
17/07/2018 [18:00]:
Rezidenturaya qəbul planı artırıla bilər
17/07/2018 [17:47]:
Çimərlikdə bu xəstəliklərə yoluxa bilərsiniz – Ehtiyatlı Olun!
17/07/2018 [17:31]:
Bu il altı min ev tikilib
17/07/2018 [17:27]:
Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ
17/07/2018 [17:10]:
16 yaşlı oğlan dənizdə boğuldu
17/07/2018 [17:08]:
Pərvin Abıyevanın yaxta istirahəti - FOTO
17/07/2018 [17:01]:
Maşın kanala aşdı: 3 yaralı
17/07/2018 [16:57]:
Binanın damına çıxıb özünü atmaq istədi, amma...
17/07/2018 [16:41]:
Naxçıvanda qadın hərbçilər təlimə toplandı - FOTO
17/07/2018 [16:27]:
Azərbaycanda tam üzən məzənnə rejimi tətbiq olunacaq - 2020-ci ildən
17/07/2018 [16:18]:
AZTV sədrini öldürmək istəyənlər məhkəmədə son söz deyib
17/07/2018 [15:49]:
Bakının merləri kimlər olub? – Ticarətçi, kommunist, deputat...
17/07/2018 [15:43]:
"Azərbaycanı parçalamaq istəyən qüvvələr var" - Şeyxülislam
17/07/2018 [15:39]:
“Cıdır Düzünə endirtdiyimiz erməni vertolyotunda 28 terrorçu və silah-sursat var idi…”
17/07/2018 [15:32]:
Bu həftə “SOCAR Polymer”in ilk zavodunun açılışı reallaşacaq - VİDEO
17/07/2018 [15:31]:
Bakının Baş planının hazırlanmasına başlanılır: 20 il qüvvədə olacaq
17/07/2018 [15:28]:
Bakıda dəhşətli hadisədə ölən qızın adı AÇIQLANDI
17/07/2018 [15:26]:
Bakıda 49 yaşlı kişi ilə 76 yaşlı qadının meyiti tapıldı
17/07/2018 [15:15]:
Nazir müavini: “Gürcüstan Azərbaycanın vergilər sahəsində təcrübəsinə maraq göstərir”
17/07/2018 [15:02]:
Modelin səhnəyə beş aylıq qızıyla çıxması hamının təəccübünə səbəb oldu - FOTOLAR
17/07/2018 [14:55]:
Su kanalında tapılan 56 pasporta görə vəzifəli şəxs işdən qovuldu
17/07/2018 [14:53]:
Gəncə hadisələri ilə bağlı daha dörd nəfər həbs olundu - FOTO
17/07/2018 [14:47]:
Maşınların qiyməti 10 faiz bahalaşdı
17/07/2018 [14:37]:
37,6 min nəfər işsiz və işaxtaran şəxs işlə təmin edilib
17/07/2018 [14:34]:
Torpaq idarəçiliyi ilə bağlı Ağcabədidə İşgüzar forum keçirilib
17/07/2018 [14:32]:
SOCAR İstiqrazları üzrə növbəti faiz ödənişi həyata keçirilib
17/07/2018 [14:26]:
Xorvat futbolçu həmkəndlilərinin bütün kreditlərini bağlayıb
17/07/2018 [14:26]:
Paşinyandan sonra o da oğlunu Qarabağa göndərdi
17/07/2018 [14:23]:
İranda "İnstagram" əməliyyatı: 46 nəfər tutuldu - VİDEO
17/07/2018 [14:21]:
Ermənilər Ağdamda dinc sakinləri atəşə tutublar
17/07/2018 [14:19]:
Şeyx Gəncəyə getdi - Dindarlarla görüşəcək
17/07/2018 [14:11]:
Rektor İbrahim Cəfərov beynəlxalq yay məktəbində mühazirə söyləyib
17/07/2018 [14:11]:
Arvadını baltalayan ərə AĞIR CƏZA
17/07/2018 [14:09]:
Azercell-dən məktəblilər üçün pulsuz proqramlaşdırma dərsləri...
17/07/2018 [14:04]:
Məşhur futbolçunun anası QAÇIRILDI - VİDEO
17/07/2018 [14:00]:
Açıq məkanda reklam yayımının qiymətini də dövlət tənzimləyəcək - QƏRAR
17/07/2018 [13:53]:
Deputat əsəbləşdi: "Artıq deyiləcək sözümüz qalmayıb"
17/07/2018 [13:51]:
Reabilitasiya Müəssisəsindəki yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlar üçün yoqa dərsləri keçirilir
17/07/2018 [13:50]:
Kapital Bank ənənəvi “Təhsil avtobusu” layihəsinin rəsmi tərəfdaşıdır
17/07/2018 [13:48]:
Bu il Azərbaycanda təkdırnaqlı heyvanlar arasında "Manqo" xəstəliyi aşkarlanmayıb
17/07/2018 [13:43]:
“Dinlə bağlı jurnalistlər arasında seminarların keçirilməsi yerində olan bir təklifdir”
17/07/2018 [13:39]:
Masallıda ziyalılarla gənclərin görüşləri keçirilib - FOTO
17/07/2018 [13:30]:
Piyadalar üçün cərimələr iki dəfə artırılıb
17/07/2018 [13:29]:
Azərbaycanın Ukraynadakı səfiri: “Biz bu acı həqiqəti deməməklə kimi aldadırıq axı?”
17/07/2018 [13:21]:
Bakıda qolu sarğılı qadın küçə süpürür - FOTO + YENİLƏNİB
17/07/2018 [13:19]:
Elmar Vəliyevin həkimi: "Əməliyyatın necə keçdiyi barədə məlumat verə bilmərik"
17/07/2018 [13:13]:
Sabaha olan hava proqnozu açıqlandı
17/07/2018 [13:12]:
Bakıda dəhşətli intihar: Qadın özünü 17-ci mərtəbədən atdı - VİDEO
17/07/2018 [12:27]:
Avtobusların 77 faizi istismara yararsızdır
17/07/2018 [12:00]:
Telman Adıgözəlovun oğlu: “Atamın bəyənmədiyim obrazı yoxdur”
17/07/2018 [11:58]:
"Asan İmza"dan istifadəyə görə abunə haqqı artırıldı
17/07/2018 [11:55]:
“Bəzi kəşfiyyat orqanları xaricdə təhsil alan vətəndaşlarımızdan istifadə edir”
17/07/2018 [11:51]:
Festivala "təşrif buyuran" qartal 10 yaşlı qızın başına və sinəsinə hücum etdi - İNANILMAZ...
17/07/2018 [11:49]:
"İlham Əsgərov daima yaddışımızda bu cür də qalacaq”
17/07/2018 [11:46]:
Hikmət Cavadov: “Saakaşvili soruşdu ki, gələnlər İlham Əliyevə qarşı deyil ki?”
17/07/2018 [11:46]:
“İtaliya-Azərbaycan əməkdaşlığının böyük potensialı var”
17/07/2018 [11:34]:
Azərbaycana gələn hər 5 nəfərdən biri ərəbdir
17/07/2018 [11:27]:
Şvartsenegger Trampı “ bişmiş makaroncuq” adlandırdı
17/07/2018 [11:25]:
“Bəzi adamlar rayonumuzda gedən quruculuq işlərinə düzgün qiymət vermir” - Rayon sakinlərindən etiraz
17/07/2018 [11:23]:
İlham Əliyevin Rusiyaya səfərinin vaxtı dəyişdi
17/07/2018 [11:23]:
Mirmahmud Mirəlioğlu: “Kim dövlətimizin, dövlətçiliyimizin əleyhinə olacaqsa, qarşısında bizi görəcək”
17/07/2018 [11:11]:
ARDNF mənfəət neftinin və qazın satışından 7,9 mlrd. manat gəlir əldə edib
17/07/2018 [11:06]:
"Bu, inandırıcı deyil ki, belə bir şey olsun, bunu təxribat kimi qiymətləndirirəm”
17/07/2018 [11:00]:
Eldar Əzizov kollektivə təqdim olundu - Kimlər iştirak etdi?
17/07/2018 [10:56]:
Gədəbəydə DƏHŞƏT: bacı qardaşını niyə öldürdü... - YENİLƏNİB
17/07/2018 [10:53]:
“O, sürpriz etməyi xoşlayırdı...” - Aprel şəhidimizin atası...
17/07/2018 [10:40]:
Dövlət Miqrasiya Xidməti İŞÇİ AXTARIR
17/07/2018 [10:32]:
Fazil Əliyevin kriminal ünsürlərin məskəninə çevrilmiş kafesi sökülür- FOTO
17/07/2018 [10:27]:
Əməkdar artist Afaq Gəncəli haqqında: “Mən satılmıram!”
17/07/2018 [10:22]:
Sürücülərin nəzərinə: Bu tuneldə hərəkət məhdudlaşdırılacaq
Bütün arxiv bir sırada
16/12/2017 [17:45] - Cəmiyyət - ( 1641 dəfə baxılıb)

Azərbaycan toylarında yengəlik sıradan çıxır...



Azərbaycanda toy mərasimləri həmişə özünəməxsus adət-ənənlərilə diqqət çəkib. Bizim toyların bir özünəməxsus tərəfi də yengəlikdir. Əvvəllər yengəliyə xüsusi diqqət yetirilir, onu toyun bir atributu kimi qiymətləndirirdilər. Yengə həmişə yalnız bəy və gəlinin yaxın qohumlardan və inanılmış adamlardan təyin olunub. 

Yengələr çox vaxt dayıarvadı, əmiarvadı, qardaşarvadı və s. təcrübəli qadınlar təyin olunublar ki, onlar ərə gedən gənc qıza müəyyən məsləhətlər verib, onu toy gecəsinə hazılayıblar. Yengənin ikinci rolu isə qızın doğurdan da bakirə olduğunu təsdiq etmək idi. Bəzi yerlərdə həm oğlan, həm də qız yengəsi qapınıın ağzında durur və toy gecəsinin uğurlu olmasına nəzarət edirdi. Azərbaycanın əksər bölgələrində yengələr toy gecəsi gəlinin bakirəliyi pozulandan sonra qohumlara gözaydınlığı verirdi. 

Ancaq bu adətimiz son zamanlar toyun atributları sırasından çıxmaqdadır. Artıq bəzi toylarımızda yengələr gözə dəymir. Bəzi müasir gənclər yengəyə ehtiyac görmür, ondan imtina edirlər. Bunu onunla əsaslandırılar ki, əgər oğlan qızı bəyənibsə, onu qəbul edibsə, yengənin qapı ağzında nə işi var?


AMEA Folklor İnstitutunun əməkdaşı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Afaq Ramazanova Modern.az-a unudulan bu adətdən - yengəlikdən danışıb. O bildirib ki, yengə toy mərasiminin iştirakçıları silsiləsində bütövlükdə bu mərasimin ən mühüm atributu kimi çıxış edir:

“Toy mərasiminin son mərhələsində fəallaşan bu obraz, əslində xeyir işin ilk günlərindən müəyyənləşəir. Qızın qohumları sırasından seçilən yengə “başıbütöv”, yəni ərli, oğul-uşaqlı, bir sözlə, yarımış qadın olmalıdır. Yengə obrazına bütün türk xalqlarının toy mərasimlərində rast gəlinir. Qazaxlarda və qaraqalpaqlarda  jenqe, özbəklərdə yanqa, türkmənlərdə enne, altaylarda yenqezi eyesi, Anadolu türklərində yenqe, Dağıstan tərəkəmələrində yengə, tuvalılarda çenqem, habelə taciklərdə yanqa vurova adlanan bu personaj bütün hallarda (yəni bütün xalqlarda) eyni funksiyanı icra edir.

 “Yengə” sözünün mənası Mahmud Kaşğarinin “Divani-lüğətit-türk”ündə böyük qardaşın  arvadı, V.Radlovun  “Qədim türk lüğəti”ndə isə böyük qardaşın ya da dayının arvadı kimi açıqlanır. Qədim türk  yazılı abidələrində  də yengə adıçəkilən lüğətlərdəki mənada işlənir. Bu cür mötəbər mənbələrdə  yengənin toy mərasimi ilə ilgili funksiyalarının anılmaması  heç də bu obrazın toy mərasiminə  sonradan daxil edilməsi, yəni yaşca “cavan” olmasını  göstərmir. Sadəcə olaraq, gəlini müşayiət edənin çox zaman eyni adam-yəni qardaş arvadı olması vəzifənin də qohumluq münasibətini bildirən bu sözlə adlandırılmasına səbəb olub”.

Müsahibimiz  qeyd edib ki, bəzi xalqlarda yengəlik  vəzifəsini qız anası icra edir:

“Bütün xalqların toy mərasimində gəlini müşayiət edən, ona həyatının bu mühüm günündə davranış qaydalarını başa salan bu cür obraza ehtiyac duyulur. Bəzi xalqlarda (nenlərdə) bu vəzifəni qız anası icra edir. 
Azərbaycanlıların, eləcə də başqa türk  xalqlarının əxlaq normaları, nəinki qız anasının, bütövlükdə qan qohumluğu olan şəxslərin bu vəzifəyə  seçilməsini istisna edir. Buna görə də qardaş arvadı  bu məsuliyyətli vəzifəni boynuna götürür. Qardaş arvadının seçilməsinin Q.Snesaryov tərəfindən göstərilən başqa bir səbəbi də mövcuddur: “Ekzoqamiya və patrilokal yaşayış formasında qızın, qardaşlarının qız aldığı kollektivə gedəcəyini nəzərə alsaq, bu personajın mahiyyəti daha da aşkarlanar. Beləcə, qız evinin qudalıq münasibətində olduğu nəslin nümayəndəsi kimi çıxış edən yengə, qızı onun üçün yeni olan  kollektivə daxil etmək vəzifəsi daşıyır”. 
Başqa sözlə, yengə gəlinin düşəcəyi mühit və adamlarla daha yaxından tanış olduğundan bu funksiyaların məhz onun tərəfindən icrası əlverişli sayılır. Azərbaycanda da yengəyə gəlini toyqabağı-nişan, xınayaxdı, gəlinbəzədi və.s mərasimlərdə müşayiət edən, öyüd-nəsihət verən  bir obraz kimi yanaşırlar. Bu münasibəti Azərbaycan folklor yaddaşında qorunan


Arxalığın oymadı    
Gözüm yardan doymadı
Çıxdım yolun üstünə
Paxıl (Ölmüş)  yengəm qoymadı.
bayatısı təsdiq edir. Toy mərasimində bu cür obraza ehtiyacı isə qızların erkən yaşlarda ərə verilməsi şərtləndirir”.

A.Ramazanovanın sözlərinə görə, yengə ilkin olaraq gəlinlə bəyi mühafizə edən  bir obraz kimi meydana gəlib:

“Özbəklər erkən yaşlarda “bikeş” adlandırdığı qızın sirdaşı, əsas məsləhətçisi olan qardaş arvadı toy mərasimində  “jenqe” vəzifəsini icra edir. “Göyçək Fatma” nağılında, habelə qaraqalpaqların “Qırx qız” eposunda qəhrəman-qızların hamisi, köməkçisi məhz yengədir.


Bulağın döngə yolu
Sallanıb yen gə yolu
Toy edən yaxşı bilir
Ağırdır yengə yolu.


Bu bayatıda yengə yolunun, yəni vəzifəsini ağır hesab edilməsi yengənin həm də toy gecəsinin nəticələrini yoxlayan bir şəxs olmasından irəli gəlir. Bu isə həmin obraza sonrakı zaman kəsimlərində aşılanmış bir xüsusiyyətdir.

Bu personajın mənşəyinə gəlincə isə fikrimizcə, yengə ilkin olaraq gəlinlə bəyi mühafizə edən bir obraz kimi meydana gəlib. Belə ki, yeni ailə qurmuş gənclərin toy mərasimi  zamanı bədxah ruhlara, şər qüvvələrə qarşı  daha həssas olması məlum faktlardandır.  Bundan başqa, toy mərasimində bu və ya digər  səbəbdən pis niyyətli adamların iştirakı da mümkündür. Bu cür adamlardan, habelə bədxah qüvvələrdən qorunmaq üçün gəlinlə bəyə xüsusi adamlar təhkim edilir ki, onlar da öz növbəsində növcavanları  mühafizə edirlər.

Məhz bu məqsədlə taciklərdə  toy gecəsi səhərə qədər işığı söndürmür; ruslarda əlində xəncər tutmuş bir atlı bütün gecəni gəlinlə bəy  olan evin ətrafına dolaşır;  salur türkmənlərində evə xüsusi gözətçi qoyulur; azərbaycanlılarda və digər xalqlarda bu vəzifələri yengə icra edir.

Gördüyünüz kimi, inkişafın ilkin pillələrində qoruyuculuq  funksiyalarını  həyata keçirən yengə, sonralar həm də nəsihətçi, daha sonra isə nəzarətçi vəzifələrini icra etməyə başlayır”.

Allahın rəhmətini cəlb edən 4 amil...
Emin Ağalarovun xanımının gəlinliyinin qiyməti məlum oldu - İnanmayacaqsız...
“Bunlar polisə, icra başçısına qarşı silah işlədənləri “milli qəhrəman” elan edirlər”
“Xüsusi xidmət orqanlarımız öz işinin öhdəsindən yüksək səviyyədə gəlir”
Kobra ilanının sancdığı sehirbaz xaricə aparılır - FOTOLAR
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
“Dinlə bağlı jurnalistlər arasında seminarların keçirilməsi yerində olan bir təklifdir”
Dünya
Şvartsenegger Trampı “ bişmiş makaroncuq” adlandırdı
Ədəbiyyat
Hacı Zeynalabdin Tağıyevin müraciəti - “Tələbə qeyri-türklə evlənməməlidir”
Araşdırma
İstiqlal Bəyannaməsinə imza atan, ömrü faciələr içində keçən gizli Cümhuriyyət qəhrəmanı – TARİX
Dünya
Qaçırılan model xilas olmağın yolunu eşqdə tapdı: "Onu özümə aşiq etdim” - FOTOLAR
Həftənin ən çox oxunanları
Ayaz Mütəllibov Gəncə və Mingəçevir olaylarından elə şeylər danışdı ki...
Sevgilisiylə yataqda olarkən qaynanasına yaxalandı -FOTOLAR
Prezident Gəncə hadisələri ilə bağlı sərt danışdı - VİDEO
“Gəncə olaylarında Elmar Vəliyevin inanclı insanlara münasibətdə yol verdiyi xətaların da rolu olub”
Adnan Oktarın villasından çıxan bu ƏŞYA HAMINI ŞOKA SALDI - Ağlasığmaz FAKTLAR
Bakı metrosunda növbəti geyim qalmaqalı - Müdaxilə edən şəxs döyüldü - VİDEO
Kəlbəcərdə hazırlanan yeni terrorçu dəstələrin görüntüləri yayıldı - VİDEO
"Zaqar" edən qızın seksual pozası etiraz doğurdu - “Kişilər, sizə nə olub? Axı, orda uşaqlar var...”
Yunis Səfərovla bağlı yeni şok məlumatlar üzə çıxdı: Sən demə, Tohid İbrahimbəyli... - FOTO
Bir ay əvvəl Vaşinqtondan gəlmiş xəbərdarlıq: "Rusiya "Gəncə keçidi"ndə hər şey edə bilər"
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə