Xəbər lenti
25/04/2018 [00:32]:
Siçana insan beyni köçürüldü
25/04/2018 [00:24]:
Təyyarədə verilən almanı çantasında saxlayan qadına 500 dollar cərimə yazıldı - VİDEO
24/04/2018 [23:50]:
Depressiyaya düşən qadın döşlərini kəsdi - FOTOLAR
24/04/2018 [23:44]:
Kənd sakininə on bıçaq zərbəsi vuruldu - Cəlilabadda
24/04/2018 [23:43]:
Qondarma Abxaziyanın “naziri” Azərbaycan sərhədini pozdu - FOTOLAR
24/04/2018 [23:39]:
Vasif Talıbovdan yeni - TƏYİNAT
24/04/2018 [23:38]:
Sarqsyanın cinayətləri - Xocalı qatili məsuliyyətə cəlb ediləcəkmi?
24/04/2018 [23:34]:
Ramiz Mehdiyev: "Danışıqlar baş tutmasa, torpaqlarımızı müharibə yolu ilə qaytarmalı olacağıq" - VİDEO
24/04/2018 [23:26]:
Azərbaycan və Türkiyə prezidentləri birgə şam ediblər – FOTO
24/04/2018 [22:46]:
Naxçıvan Turizm Departamentinə direktor təyin edildi
24/04/2018 [22:42]:
Tramp mətbuat konfransında Makronun saç kəpəyini çırpdı - VİDEO
24/04/2018 [22:09]:
Minaya düşən əsgərə cinsi orqan nəql edildi
24/04/2018 [22:07]:
Ədəbiyyatın gücü, siyasət və ədəbiyyat konfliktində tənhalaşan qaliblər...
24/04/2018 [21:48]:
Sürücüsü it olan yük maşını mağazaya girdi - VİDEO
24/04/2018 [21:10]:
Azərbaycanın əməkdar artisti vəfat etdi
24/04/2018 [20:40]:
Terrorçu Minasyana qarşı cinayət işi açıldı
24/04/2018 [20:38]:
Rayonluları təhqir edən Bakı Metropoliteninin vəzifəli şəxsi üzr istədi
24/04/2018 [20:30]:
Ramiz Mehdiyev daha bir Xidmət rəisini təqdim etdi: "Rüşvətxorluğa son qoyulmalıdır"
24/04/2018 [20:26]:
"Göydən" başına it düşən qadın xəstəxanalıq oldu - VİDEO
24/04/2018 [20:24]:
263 nömrəli məktəbdə iyrənc olay- 10-cu sinif şagirdi azyaşlılara cinsi təcavüz edib
24/04/2018 [20:18]:
İsrail Suriyadakı “S-300”ləri məhv edəcəyi ilə hədələdi
24/04/2018 [20:09]:
Merilin Monro ilə azərbaycanlı kəşfiyyatçı Fidel Kastroya da dəstək verdilər - Gizli tarix
24/04/2018 [19:44]:
Prezident İlham Əliyev Ankarada Heydər Əliyevin abidəsini ziyarət etdi
24/04/2018 [19:39]:
Tramp: "İranla nüvə sazişi imzalanmamalı idi"
24/04/2018 [19:34]:
Naxçıvanda böyük əməliyyat: 108 kq heroin aşkarlandı - FOTO
24/04/2018 [19:01]:
ADU TDƏŞ nəzdində fəaliyyət göstərən Türk Universitetlər Birliyinə üzv oldu
24/04/2018 [18:46]:
Azərbaycan polisinin 100 illiyi ilə bağlı layihəyə start verildi
24/04/2018 [18:43]:
Şəmkirdə toy yasa döndü - 2 ölü, 3 yaralı
24/04/2018 [18:31]:
Bu yol axşam saat 10-dan bağlanacaq
24/04/2018 [18:24]:
Makedoniyalı siyasətçi: “Fuad Muradov bacarıqlı insandır”
24/04/2018 [18:24]:
"Baş nazir vəzifəsinə Novruz Məmmədovun təyinatı gözəl xəbər oldu"
24/04/2018 [18:08]:
Jirinovski: "Ruslar və ermənilər birdir"
24/04/2018 [18:00]:
Ermənistanda avtoqəza zamanı polkovnik ölüb - FOTOLAR
24/04/2018 [17:54]:
“Komandir, mənə irəli getməyi əmr edin" -Aprel döyüşlərindən xatirə
24/04/2018 [17:45]:
BAXCP Xilaskar Türk Əsgərini ziyarət etdi - FOTO
24/04/2018 [17:37]:
"Mikayıl Cabbarov və komandası “relsindən çıxmış təhsil vaqonu”nu relsin üzərinə qaytara bildilər"
24/04/2018 [17:36]:
“Qaçqınkom”un yeni sədri kollektivə təqdim olundu
24/04/2018 [17:34]:
İlham Əliyev Türkiyədədir - FOTO
24/04/2018 [17:32]:
Görmə məhdudiyyətli şəxslər üçün inqilabi tapıntı – Onlar da hamı kimi oxuyacaqlar
24/04/2018 [17:28]:
Həmsədr: "ABŞ Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin danışıqlar yolu ilə həllini dəstəkləməyə davam edir”
24/04/2018 [17:18]:
Ərdoğan ermənilərə başsağlığı verdi "Biz tarix boyu acıları paylaşan bir millət olduq"
24/04/2018 [17:14]:
İlham Əliyevdən hakimiyyətdə 30 faizlik dəyişiklik - Kadr arxasınca
24/04/2018 [16:55]:
“Siyasi böhran Ermənistanda iqtisadi böhranı dərinləşdirəcək” - PROQNOZ
24/04/2018 [16:53]:
Bu qidalar sağlamlığınızla yanaşı, əsəblərinizə də təsir edir - FOTOLAR
24/04/2018 [16:15]:
Elmira Axundova vəzifəyə gedən deputatlara səsləndi: “Milli Məclisi unutmasınlar”
24/04/2018 [15:50]:
Yeni nazir Muxtar Babayev tanınmış bəstəkarın oğluymuş
24/04/2018 [15:49]:
"Moskva niyə qarışmalıdır ki...?" -Zahid Oruc yazır...
24/04/2018 [15:46]:
Bakı metrosunun rəsmisi azərbaycanlıları təhqir etdi
24/04/2018 [15:42]:
Paşayeva həmkarlarını təbrik etdi - "Ölkəmiz üçün xeyirli-uğurlu olsun!”
24/04/2018 [15:32]:
Ramiz Mehdiyevdən İbrahimovun ünvanına - Sərt sözlər
24/04/2018 [15:27]:
Bu barda müştərilərə qulluq çılpaq edilir - FOTOLAR
24/04/2018 [15:27]:
Ermənistanda qüvvələr NİSBƏTİ - “Qarabağ klanı” hakimiyyətdən gedir?
24/04/2018 [15:20]:
““Anasına bax qızını al” fikri ilə razı deyiləm...”
24/04/2018 [15:17]:
Müxtəlif qeyri-adi canlılar tapıldı... - FOTO
24/04/2018 [15:06]:
"Yeniliklərin tədbiq olunacağına inanıram” -Misir Mərdanov yeni təhsil nazirindən danışdı
24/04/2018 [14:55]:
Elm dünyası şokda: Kosmosda nəhəng mələk tapıldı
24/04/2018 [14:51]:
Xankəndində Azərbaycan və Türkiyə bayraqlarına od vuruldu!- Daha nəyi gözləyirik?! - FOTOLAR
24/04/2018 [14:41]:
Təhsil naziri hansı sahədə təhsil alıb? - Bioqrafiya
24/04/2018 [14:33]:
Deputat dollar kreditlərinin bağlanmasını təklif etdi
24/04/2018 [14:17]:
Milli Məclisdə “Məşğulluq haqqında” qanun müzakirə olunur
24/04/2018 [14:13]:
İşdən çıxarılan Nazim İbrahimov qızının toyunu təxirə salıb?
24/04/2018 [14:11]:
“Beşiktaş” – “Qarabağ” oyununun vaxtı bəlli oldu - Prezident açıqladı
24/04/2018 [13:54]:
“Qarabağ həm Azərbaycan, həm də Ermənistan üçün qırmızı xəttdir”
24/04/2018 [13:53]:
Ağız qoxusu sizi ruhdan sala bilər... - Çarəsi tapıldı
24/04/2018 [13:47]:
Qızın geyimi metroda sərnişinləri şoka saldı – FOTO
24/04/2018 [13:41]:
“Müflisləşmə və iflas” haqqında qanun dəyişdirildi
24/04/2018 [13:39]:
Azərbaycan XİN-dən Ermənisitandakı çevrilişə REAKSİYA: “Danışıqlara hazırıq”
24/04/2018 [13:32]:
Parlament işsizlikdən sığorta ilə bağlı cəzaları SƏRTLƏŞDİRDİ
24/04/2018 [13:31]:
Deputat maaşının az olmasından gileyləndi "Nazirlik işçiləri bizdən çox alırlar"
24/04/2018 [13:29]:
Yeni medal təsis edildi
24/04/2018 [13:28]:
Yeni ekologiya və təbii sərvətlər naziri prinsiplərini AÇIQLADI: “Şəffaflıq, sosial ədalət...”
24/04/2018 [13:11]:
“Cavid, Cavad və Müşfiqin ikiüzlü “siyasəti” bizi məcbur edir ki...” – Repressiya üçün danos
24/04/2018 [13:08]:
“Peşə təhsili haqqında” qanun qəbul olundu
24/04/2018 [13:07]:
Ombudsmanın illik hesabatı qəbul olundu
24/04/2018 [13:06]:
66 tibb işçisi məsuliyyətə cəlb olunub
24/04/2018 [13:06]:
Diqqət! Yaxşı bişməyən ət bir çox xəstəliklərin mənbəyidir...
24/04/2018 [13:05]:
26 polis DİN-dən qovuldu
24/04/2018 [13:04]:
Təkbaşına Sibirdə yaşayan qadın hamının sevimlisinə çevrildi - FOTOLAR
24/04/2018 [13:03]:
Əflatun Amaşov hesabata etiraz etdi
24/04/2018 [13:02]:
Ombudsman amnistiya üçün müraciət etdi
Bütün arxiv bir sırada
16/12/2017 [17:45] - Cəmiyyət - ( 1580 dəfə baxılıb)

Azərbaycan toylarında yengəlik sıradan çıxır...



Azərbaycanda toy mərasimləri həmişə özünəməxsus adət-ənənlərilə diqqət çəkib. Bizim toyların bir özünəməxsus tərəfi də yengəlikdir. Əvvəllər yengəliyə xüsusi diqqət yetirilir, onu toyun bir atributu kimi qiymətləndirirdilər. Yengə həmişə yalnız bəy və gəlinin yaxın qohumlardan və inanılmış adamlardan təyin olunub. 

Yengələr çox vaxt dayıarvadı, əmiarvadı, qardaşarvadı və s. təcrübəli qadınlar təyin olunublar ki, onlar ərə gedən gənc qıza müəyyən məsləhətlər verib, onu toy gecəsinə hazılayıblar. Yengənin ikinci rolu isə qızın doğurdan da bakirə olduğunu təsdiq etmək idi. Bəzi yerlərdə həm oğlan, həm də qız yengəsi qapınıın ağzında durur və toy gecəsinin uğurlu olmasına nəzarət edirdi. Azərbaycanın əksər bölgələrində yengələr toy gecəsi gəlinin bakirəliyi pozulandan sonra qohumlara gözaydınlığı verirdi. 

Ancaq bu adətimiz son zamanlar toyun atributları sırasından çıxmaqdadır. Artıq bəzi toylarımızda yengələr gözə dəymir. Bəzi müasir gənclər yengəyə ehtiyac görmür, ondan imtina edirlər. Bunu onunla əsaslandırılar ki, əgər oğlan qızı bəyənibsə, onu qəbul edibsə, yengənin qapı ağzında nə işi var?


AMEA Folklor İnstitutunun əməkdaşı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Afaq Ramazanova Modern.az-a unudulan bu adətdən - yengəlikdən danışıb. O bildirib ki, yengə toy mərasiminin iştirakçıları silsiləsində bütövlükdə bu mərasimin ən mühüm atributu kimi çıxış edir:

“Toy mərasiminin son mərhələsində fəallaşan bu obraz, əslində xeyir işin ilk günlərindən müəyyənləşəir. Qızın qohumları sırasından seçilən yengə “başıbütöv”, yəni ərli, oğul-uşaqlı, bir sözlə, yarımış qadın olmalıdır. Yengə obrazına bütün türk xalqlarının toy mərasimlərində rast gəlinir. Qazaxlarda və qaraqalpaqlarda  jenqe, özbəklərdə yanqa, türkmənlərdə enne, altaylarda yenqezi eyesi, Anadolu türklərində yenqe, Dağıstan tərəkəmələrində yengə, tuvalılarda çenqem, habelə taciklərdə yanqa vurova adlanan bu personaj bütün hallarda (yəni bütün xalqlarda) eyni funksiyanı icra edir.

 “Yengə” sözünün mənası Mahmud Kaşğarinin “Divani-lüğətit-türk”ündə böyük qardaşın  arvadı, V.Radlovun  “Qədim türk lüğəti”ndə isə böyük qardaşın ya da dayının arvadı kimi açıqlanır. Qədim türk  yazılı abidələrində  də yengə adıçəkilən lüğətlərdəki mənada işlənir. Bu cür mötəbər mənbələrdə  yengənin toy mərasimi ilə ilgili funksiyalarının anılmaması  heç də bu obrazın toy mərasiminə  sonradan daxil edilməsi, yəni yaşca “cavan” olmasını  göstərmir. Sadəcə olaraq, gəlini müşayiət edənin çox zaman eyni adam-yəni qardaş arvadı olması vəzifənin də qohumluq münasibətini bildirən bu sözlə adlandırılmasına səbəb olub”.

Müsahibimiz  qeyd edib ki, bəzi xalqlarda yengəlik  vəzifəsini qız anası icra edir:

“Bütün xalqların toy mərasimində gəlini müşayiət edən, ona həyatının bu mühüm günündə davranış qaydalarını başa salan bu cür obraza ehtiyac duyulur. Bəzi xalqlarda (nenlərdə) bu vəzifəni qız anası icra edir. 
Azərbaycanlıların, eləcə də başqa türk  xalqlarının əxlaq normaları, nəinki qız anasının, bütövlükdə qan qohumluğu olan şəxslərin bu vəzifəyə  seçilməsini istisna edir. Buna görə də qardaş arvadı  bu məsuliyyətli vəzifəni boynuna götürür. Qardaş arvadının seçilməsinin Q.Snesaryov tərəfindən göstərilən başqa bir səbəbi də mövcuddur: “Ekzoqamiya və patrilokal yaşayış formasında qızın, qardaşlarının qız aldığı kollektivə gedəcəyini nəzərə alsaq, bu personajın mahiyyəti daha da aşkarlanar. Beləcə, qız evinin qudalıq münasibətində olduğu nəslin nümayəndəsi kimi çıxış edən yengə, qızı onun üçün yeni olan  kollektivə daxil etmək vəzifəsi daşıyır”. 
Başqa sözlə, yengə gəlinin düşəcəyi mühit və adamlarla daha yaxından tanış olduğundan bu funksiyaların məhz onun tərəfindən icrası əlverişli sayılır. Azərbaycanda da yengəyə gəlini toyqabağı-nişan, xınayaxdı, gəlinbəzədi və.s mərasimlərdə müşayiət edən, öyüd-nəsihət verən  bir obraz kimi yanaşırlar. Bu münasibəti Azərbaycan folklor yaddaşında qorunan


Arxalığın oymadı    
Gözüm yardan doymadı
Çıxdım yolun üstünə
Paxıl (Ölmüş)  yengəm qoymadı.
bayatısı təsdiq edir. Toy mərasimində bu cür obraza ehtiyacı isə qızların erkən yaşlarda ərə verilməsi şərtləndirir”.

A.Ramazanovanın sözlərinə görə, yengə ilkin olaraq gəlinlə bəyi mühafizə edən  bir obraz kimi meydana gəlib:

“Özbəklər erkən yaşlarda “bikeş” adlandırdığı qızın sirdaşı, əsas məsləhətçisi olan qardaş arvadı toy mərasimində  “jenqe” vəzifəsini icra edir. “Göyçək Fatma” nağılında, habelə qaraqalpaqların “Qırx qız” eposunda qəhrəman-qızların hamisi, köməkçisi məhz yengədir.


Bulağın döngə yolu
Sallanıb yen gə yolu
Toy edən yaxşı bilir
Ağırdır yengə yolu.


Bu bayatıda yengə yolunun, yəni vəzifəsini ağır hesab edilməsi yengənin həm də toy gecəsinin nəticələrini yoxlayan bir şəxs olmasından irəli gəlir. Bu isə həmin obraza sonrakı zaman kəsimlərində aşılanmış bir xüsusiyyətdir.

Bu personajın mənşəyinə gəlincə isə fikrimizcə, yengə ilkin olaraq gəlinlə bəyi mühafizə edən bir obraz kimi meydana gəlib. Belə ki, yeni ailə qurmuş gənclərin toy mərasimi  zamanı bədxah ruhlara, şər qüvvələrə qarşı  daha həssas olması məlum faktlardandır.  Bundan başqa, toy mərasimində bu və ya digər  səbəbdən pis niyyətli adamların iştirakı da mümkündür. Bu cür adamlardan, habelə bədxah qüvvələrdən qorunmaq üçün gəlinlə bəyə xüsusi adamlar təhkim edilir ki, onlar da öz növbəsində növcavanları  mühafizə edirlər.

Məhz bu məqsədlə taciklərdə  toy gecəsi səhərə qədər işığı söndürmür; ruslarda əlində xəncər tutmuş bir atlı bütün gecəni gəlinlə bəy  olan evin ətrafına dolaşır;  salur türkmənlərində evə xüsusi gözətçi qoyulur; azərbaycanlılarda və digər xalqlarda bu vəzifələri yengə icra edir.

Gördüyünüz kimi, inkişafın ilkin pillələrində qoruyuculuq  funksiyalarını  həyata keçirən yengə, sonralar həm də nəsihətçi, daha sonra isə nəzarətçi vəzifələrini icra etməyə başlayır”.

Kənd sakininə on bıçaq zərbəsi vuruldu - Cəlilabadda
Sürücüsü it olan yük maşını mağazaya girdi - VİDEO
"Göydən" başına it düşən qadın xəstəxanalıq oldu - VİDEO
Bu barda müştərilərə qulluq çılpaq edilir - FOTOLAR
Ermənistanda məxməri inqilabı kim etdi: Rusiya, yoxsa Qərb?
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Təyyarədə verilən almanı çantasında saxlayan qadına 500 dollar cərimə yazıldı - VİDEO
Dünya
Qondarma Abxaziyanın “naziri” Azərbaycan sərhədini pozdu - FOTOLAR
Maraqlı
Müxtəlif qeyri-adi canlılar tapıldı... - FOTO
Cəmiyyət
“Cavid, Cavad və Müşfiqin ikiüzlü “siyasəti” bizi məcbur edir ki...” – Repressiya üçün danos
Cəmiyyət
Diqqət! Yaxşı bişməyən ət bir çox xəstəliklərin mənbəyidir...
Həftənin ən çox oxunanları
Səhiyyə naziri postuna real namizədlər: Ehtimallar özünü doğruldacaqmı?
Nazirlər Kabinetinin yeni tərkibi təsdiqləndi - SİYAHI
Həkimlər infarktdan ölməkdən qaçmağın yolunu açıqladılar: Ən azı həftədə 2 dəfə...
Daha 20 yüksək post prezident sərəncamını gözləyir - SİYAHI...
Abid Şərifovun vəziyyəti pisləşdi – SON DƏQİQƏ
"Bəyəm, mənə nə olub ki, xəstələnim və üstəlik, xəstəxanaya da yerləşdirilim?"
"Qarabağla bağlı Azərbaycan ən xain zərbəni Ermənistandan deyil, Rusiyadan gözləməlidir"
“Yaşlı adamlar, hamilə qadınlar və uşaqlar evdən bayıra çıxmasınlar” - XƏBƏRDARLIQ...
“Hacıbala, səninlə ölənə kimi məzələnəcəm” - Şeyx Əbdül Mahmudbəyov
"Azərbaycanın əhəmiyyətli bir şəhəri silahlı qüvvələrimizin nəzarətinə keçməlidir”
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin