Xəbər lenti
23/06/2018 [15:41]:
Kəlbəcərdə “rayon”un yeni başçısı təqdim edildi...- FOTO
23/06/2018 [15:39]:
Gəncədə körpənin üzündən aldığı xəsarətlə bağlı həkim rəyi açıqlandı
23/06/2018 [15:38]:
“Qarabağ klanının Paşinyanın devirmək şansı kifayət qədər böyükdür” – MÜSAHİBƏ
23/06/2018 [15:33]:
İlham Əliyev mozambikli həmkarını təbrik edib
23/06/2018 [15:32]:
Avstraliyalı aqronom Qarabağdakı erməni fermerləri kimyəvi zəhərlənmədən qorumağa çalışır...- Fotolar
23/06/2018 [15:22]:
Deputatın oğlu keçmiş nazirin oğlu ilə evləndi
23/06/2018 [15:18]:
Ölkəyə gələnlərin çoxu siqaret və spirtli içkilər gətirir - Gömrük idarəsindən açıqlama
23/06/2018 [15:13]:
“Gecə əyləncələrinə getmək, şənlənmək...”- Yüz beş yaşlı qadın bu yaşa çatmasının sirrini açdı...
23/06/2018 [15:04]:
Çində 10 nəfər edam olundu
23/06/2018 [14:59]:
Neymar komanda yoldaşını təhqir etdi
23/06/2018 [14:53]:
“Azərbaycan əsgəri üçün parlaq qəhrəmanlıq nümunəsidir” - Prezident “Mixaylo” haqqında
23/06/2018 [14:41]:
“Google Chrome” brauzeri internetə qoşulmadan işləyəcək
23/06/2018 [14:37]:
Türkiyədə prezidentliyə namizədlər son mitinqlərə HAZIRLAŞIR
23/06/2018 [14:35]:
Deputatlar “Dövlətqaçqınkom”un ilk təşəbbüsünə qiymət verdilər: “Proseslərin çoxu mətbuata sızmır”
23/06/2018 [14:31]:
İlham Əliyev səhiyyə işçilərinə fəxri adlar verdi - SİYAHI
23/06/2018 [14:30]:
Akif Əlizadəni AMEA prezidenti vəzifəsinə təsdiq edildi
23/06/2018 [14:27]:
Bəhram Bağırzadə: "Biz oxuyanda belə şeylər yox idi"
23/06/2018 [14:26]:
“Azərbaycan jurnalistikasında keyfiyyət dəyişikliyi baş verməlidir”
23/06/2018 [14:12]:
Nazirlikdən xəbərdarlıq: şimşək, leysan, dolu, güclü külək...
23/06/2018 [14:10]:
Azərbaycanlı məşhur ailəsi ilə ölkəni tərk etdi: hansı ölkədə yaşayacaq?
23/06/2018 [14:07]:
Nazir əlilliyi olan şəxslərlə görüşdü -FOTOLAR
23/06/2018 [13:52]:
Milli Qəhrəmanımızın kəndində erməni balaları təzə məktəbdə təhsil alacaq… - FOTOLAR
23/06/2018 [13:27]:
Dünyanın ən uzun kababı tarixə düşür - Uzunluğu 255 metr...
23/06/2018 [13:23]:
Bərdədə üç il əvvəl törədilən avtomobil oğurluğunun üstü açıldı
23/06/2018 [13:21]:
Bakıda yaşayış binasında yanğın olub, 25 nəfər təxliyə edildi
23/06/2018 [13:20]:
Azərbaycanda 17 tona yaxın xaş-xaş və çətənə kolları məhv edildi
23/06/2018 [13:13]:
Paşinyan İrana səfərə hazırlaşır
23/06/2018 [13:00]:
“Sülhə nail olmaq üçün Rusiyanın zəifləməsini gözləmək sonu görünməyən zaman ala bilər”
23/06/2018 [12:54]:
Rusiya üzərində qələbə: "Baş nazir sevinir, prezident əleyhinədir"
23/06/2018 [12:28]:
Millət vəkili: "Oğlanlarımızı evləndirmək üçün qız tapılmayacaq"
23/06/2018 [12:25]:
“Sınıq Körpü”dən keçən nəqliyyatın sayı bəlli oldu
23/06/2018 [12:10]:
Savçenkodan xəbərdarlıq: Müharibə dayanmasa...
23/06/2018 [12:07]:
Putin Bakı ilə əlaqələri ona həvalə etdi – Qərar
23/06/2018 [11:59]:
Akademiya yaxınlığında yeni Azercell Eksklüziv!
23/06/2018 [11:52]:
Bağçadakı olaya görə 2 nəfər işdən çıxarıldı
23/06/2018 [11:52]:
Kanadanın baş naziri eynəyə görə cərimələndi...
23/06/2018 [11:48]:
Elşad Xose sevgilisinin fotosunu paylaşdı
23/06/2018 [11:38]:
Bu gün Sabunçunun bir hissəsində su olmayacaq
23/06/2018 [11:36]:
Dünən sədri olduğu QHT Şurasının 10, bu günsə özünün 47 yaşını qeyd edir...
23/06/2018 [11:34]:
Qənirə Paşayeva tanınmış təşkilat rəhbərləri ilə görüşdü -FOTOLAR
23/06/2018 [11:33]:
İlham Əliyev Əlcəzairin ədliyyə nazirini qəbul etdi
23/06/2018 [11:25]:
Cəbhə bölgəsində erməni əsgər öldü
23/06/2018 [11:15]:
Dünya çempionatında bu gün daha 3 oyun keçiriləcək
23/06/2018 [10:49]:
Rusiyada təyyarə qəzaya uğradı...
23/06/2018 [10:48]:
Bakıda 20 yaşlı oğlan otağında özünü asdı
23/06/2018 [10:45]:
Universiteti bitirib diplom ala bilməyən tələbələrin sayı açıqlandı
23/06/2018 [10:28]:
ABŞ Cənubi Koreya ilə bəzi hərbi təlimləri dayandırdı
23/06/2018 [10:27]:
Salah Çeçenistanın fəxri vətəndaşı oldu
23/06/2018 [10:25]:
Duzun ölümcül təhlükəsi sübut edildi
23/06/2018 [10:24]:
ATƏT Cənubi Qafqaza səfərlə bağlı bəyanat yaydı
23/06/2018 [10:23]:
O günəmi qalmışıq ki, başımızın üstündə əxlaq polisi dayansın?
23/06/2018 [10:15]:
Yasamal Rayon İcra Hakimiyyətinin iki şöbə müdiri işdən çıxarıldı
23/06/2018 [10:11]:
"Şəhərin kanalizasiya sistemini quran ermənilər gizli yeraltı yolları ruslara bildiriblər"
23/06/2018 [10:05]:
Cəbhədə erməni təxribatı - Şiddətli atışma oldu
23/06/2018 [09:58]:
Gəncə Dövlət Universitetindən ixtisasını dəyişmək istəyənlərə şans...
23/06/2018 [09:56]:
Ərdoğan: “BMT-də 2 təcrübəli siyasətçi var, biri mənəm, digəri də Putin”
23/06/2018 [09:44]:
Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunda bir ilk də yaşandı...
23/06/2018 [09:36]:
"Elçibəyin əsas fərqliliklərindən biri də türklüyü ilə qürur duyması idi"
23/06/2018 [09:24]:
“ABŞ-la danışıqlar aparmaq vaxt itkisidir” - Əsəd
23/06/2018 [09:12]:
Tatarıstanda yaşayış binasında partlayış - Ölən və yaralananlar var
23/06/2018 [09:00]:
Məsciddə azarkeşlərin futbol üzrə dünya çempionatını izləməsi üçün şərait yaradıldı və... -GÖZLƏNİLMƏZ
23/06/2018 [08:56]:
Baş nazir ilk dəfə qalstuk taxdı - Ölkə buna niyə sevinir?
23/06/2018 [08:53]:
Livanda qadın polislər turist cəlb etmək üçün şort geyiniblər - VİDEO
23/06/2018 [08:51]:
Kürdəmirdə maşın aşıb, 3 nəfər xəsarət aldı
23/06/2018 [01:15]:
Türkiyə İraqda terrorçuları bombaladı
23/06/2018 [00:35]:
Gəncədə bağçada körpəyə dağ çəkdilər - FOTO
22/06/2018 [23:38]:
Təyyarədən enmək istəməyən sərnişinlər pilot tərəfindən zorla endirildilər - VİDEO
22/06/2018 [23:26]:
“Üzərimdə bomba var” dedi, ortalığı bir-birinə qatdı
22/06/2018 [23:19]:
Xoyski işçisinin səhvinə görə özünü bağışlamadı və bu addımı atdı – Gizli tarix
22/06/2018 [23:17]:
Uşaqlarının gözü qarşısında üzərinə benzin tökülərək yandırıldı
22/06/2018 [23:17]:
İşçilər etiraz olaraq prezident sarayının qazını kəsdilər
22/06/2018 [23:12]:
İçinə şeytan girdiyi düşünülən qadının dili və dodağı dağlandı - FOTOLAR
22/06/2018 [23:08]:
Laçının Bozlu kəndində erməni uşaqlar belə təhsil alır... - VİDEO
22/06/2018 [22:57]:
BMT Rusiyanı Dnestryanıdan çıxmağa çağırdı
22/06/2018 [22:51]:
Sumqayıt sakini qapısına gələn su pulu yığanı bıçaqlayıb
22/06/2018 [22:50]:
Muharrem İncə bu şəxsləri həbs edəcək
22/06/2018 [22:49]:
Dövlət Komitəsinin sədri Gəncədə köçkünlərin müraciətinə baxdı
22/06/2018 [22:48]:
“Dövlətlə vətəndaş cəmiyyəti arasında etimad mühiti yaranıb” – Azay Quliyev
22/06/2018 [22:12]:
Yolda şütüyən BMP avtomobili xurd-xəşil etdi - VİDEO
22/06/2018 [21:41]:
“İstənilən qlobal güc Türkiyə ilə hesablaşmağa məhkumdur”
Bütün arxiv bir sırada
09/01/2018 [23:21] - Ədəbiyyat - ( 2921 dəfə baxılıb)

Zəlimxan Yaqubun Yunus Əmrə ilə görüşü- Şairin sufiliyə gedən yolu




Bu gün çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının ən məşhur simalarından olan mərhum Xalq şairi Zəlimxan Yaqubun vəfatından iki il ötür.

Bu məqsədlə, Moderator.az saytında şairin irfanı dünyagörüşünə həsr etdiyimiz esseni təqdim edirik:             
Zəlimxan Yaqub dünyasını dəyişən zaman sosial şəbəkələrdə      yazılan çoxsaylı başsağlıqları içərisində tanınmış şairlərdən birinin qeydi diqqətimizi çəkdi. O, Zəlimxan Yaqubun ölümünü Azərbaycan poeziyasının yaddaş itkisi sayırdı.”Azərbaycan şeiri öz yaddaşını itirdi” , yazmışdı Rüstəm Behrudi”¦


Şeir, qoşma, gəraylı, poema, məqalə yazmasından asılı olmayaraq Zəlimxan Yaqub ömrünün sonuna qədər yalnız bir missiyanın daşıyıcısı oldu: “dədə ocağından köz almaq” və həmin közü bu gün də sönməyə qoymamaq missiyasının. Köz dediyin əslində dədələrdən, babalardan qalan və milli yaddaş sistemimizi formalaşdıran həqiqət toplusudur. Zəlimxan Yaqub nə yazdı, nə yaratdısa hamısı elə o KÖZ üçün idi. Yunus Əmrədən, Mövlanədən, Dirili Qurbanidən,  Şah Xətaidən, Miskin Abdaldan, Hacı Bektaşdan, Qaracaoğlandan, Dədə Ələsgərdən şölələnə-şölələnə gələn KÖZ üçün”¦
1950-ci ilin yanvarında Borçalıda dünyaya göz açıb,  2016-cı ilin yanvarında dünyaya göz yuman şair bu açmaqla-yummaq arasındakı intervalda Zəlimxan Yaqub olmağın düsturlarını da o dədələrin hesabına çözə bildi.

“Yunus Əmrə dastanı” poemasının girişində yazdığı kimi: ”nəsə ürəyimə dammışdı. Sümüyümə düşən, könlümə yatan bir müqəddəs duyğu mənə rahatlıq vermirdi. Kimisə axtarırdım, nəyisə gəzirdim. Heç özüm də bilmirdim, kimi axtarıram, nəyi gəzirəm. Günlərin birində  mənə elə gəldi ki,  qeybdən qulağıma səslər gəldi. “Axtardığın Xorasan dərvişi, ozanlar ozanı Yunus Əmrədir. Gəzdiyin onun haqqa qovuşan nəfəsidir, axtar, tap, qovuş o dərgaha” ”“ dedilər. O gündən bu səslərin sorağına düşdüm. Türkün yazılı tarixi kimi səsə hopan, sözə çökən, yaddaşa yazılan Yunus Əmrə dərgahına doğru gedən bir yolçuya döndüm”  

           “Yunus sözü demək üçün yurd dilini bilməlisən
             Bu millətin xilaskarı qurd dilini bilməlisən
            Mələklərlə söhbət üçün quş dilini bilməlisən
            Torpaq ilə həmdərd olub xış dilini bilməlisən
            Bu aləmin, bu dünyanın
            İç dilini bilməlisən, dış dilini bilməlisən”   
                  (Z.Yaqub, “Yunus Əmrə dastanı” poemasından)

             Zəlimxan Yaqub şeirlərində Türk-İslam əxlaqının izlərini  arayan araşdırmaçılardan biri həmin şeirlərin Şeyx Tapdıq tapusundan, Mövlanə dərgahından su içməsinə, oradan ruh almasına işarə olaraq yazır:
“Əsərlərini fars dilində yazmasına baxmayaraq, ilk dəfə türk dilində söyləyən, XIII əsr təsəvvüf poeziyasının ilk böyük nümayəndəsi Mövlana Cəlaləddin Rumiyə həsr etdiyi “MÖVLANA TÜRBƏSİNDƏ” əsəri şairin Türk-İslam ənənələrinə sadiqliyini ədəbi fakt kimi bir daha təsdiqləyir.
Müasir dövrdə Türk-İslam əxlaqının ən gözəl xüsusiyyətlərini özündə birləşdirən Zəlimxan Yaqub əsərləri tarix boyu türk xalqının yüksək əxlaq sahibi olmasını bir daha sözün həqiqi mənasında oxucunun gözü önündə canlandırmaya bilmir. Bu da öz növbəsində əsası XIII əsrdə Yunus Əmrə tərəfindən “Vəhdəti-vücud” fəlsəfəsinin, yaxud da Mövlana Cəlaləddin Ruminin zərrənin - insanın bütövə - Allaha yaxınlaşması fəlsəfəsinin qaranlığına dalmasından irəli gələn faktordur.
Qarsın xocası Fövzi paşa məktəb müdiri Şahmət Bilgirə ulu sevgilərlə ünvanladığı “ŞAHMƏT XOCA” şeirində poetik olması baxımından poeziya həvəskarlarının qəlbini Türk-İslam əxlaqının çalarları ilə zənginləşdirir.

Qars ilə oyanırdım, Konya ilə yatırdım,
Ən şirin arzuların xoş ətrinə batırdım.
Bu torpaqla görüşə lap çoxdan can atırdım,
Yaxşı ki, ömrüm sənə tuş oldu, Şahmət Qoca!” 


Hürufilər varlığın hikmətini, kainatın sirlərini insan sifətində təcəlla etməsini əsas nəzəriyyə kimi qəbul edirdilər. Onların düşüncəsinə görə, insan  siması ilahi nizamı əks etdirən bir kitabədir. İnsan üzündə baş verən hər bir dəyişiklik kainatda dəyişilmələrə gətirib çıxarır. 
Zəlimxan Yaqubun 4 ildən çox xəstə halını, fiziki baxımdan xeyli dəyişməsini zəifləməsini insanlar ürək ağrısı ilə qarşılayırdılar. Amma kim nə deyir desin, şəxsən mənim üçün Zəlimxan Yaqub məhz o simada, o formada əsl şair və millət, Haqq sevdalısı idi. Ağarmış saç-saqqal, nurani sima və bu nuranilikdə əks olunan üzüntü, ağrı onu sanki xanəgah şeyxlərinə bənzədirdi. Məhz o formadakı Zəlimxan Yaqub məzmun etibarilə də əsl Zəlimxan Yaqub idi. Yuxarıda dediyimiz kimi köz qoruyucusu idi. Hürufilərin dediyi kimi, kainatın bütün ahəngi, ilahi nizamı simasına nuranilik, müdriklik versə də, bəşəri insan əzabı onun vücudunu zəiflədirdi. Odur ki, Zəlimxan Yaqub ömrünün sonunda təkcə qələmi ilə yox, həm də yerişi ilə, nəfəs alması ilə də şeir yazırdı. Bir neçə dəfə onu ədəbi tədbirlərdə görmüşdüm, hər zaman da ağır-ağır yerişində
hansısa şeirin yazılma şahidi olmuşdum.

O halı ilə Zəlimxan Yaqub əlində dəmir əsa, ayağında cırıq çarıq olan, çilləsinin sonuna çatmış, mürşidləşmiş, Haqqa gedən yolun bütün koordinatlarını müəyyən etmiş bir dərviş idi”¦ 
Şaqraq, gur çağında yox, məhz ağrılı, ağ saçlı-saqqalı halında bu yolu, bu izi tapmışdı Zəlimxan Yaqub”¦ Bu izlə gedirdi. Hərdən Əhməd Yasəvi, hərdən Mövlanə, hərdən Pir Sultanla, hərdən də Yunusla söhbətlər edirdi. Söhbət edə-edə uzaqlaşırdı, uşaqlaşırdı şair”¦ Mövlanə gileylənirdi ki, Tanrıya gedən yolun hansı pillələrini fəth etdimsə, qoca türkmək şairi Yunusu qarşımda gördüm. Bizim şair isə ustadın onun qarşısına çıxmasını çox istəyirdi, bu eşqlə yaşayırdı. Çünki bilirdi ki, “mələklər dilində danışan ustad Yunus” nə zamansa qarşısına çıxsa deməli, o, öz şair səlahiyyətini, KÖZ qoruma missiyasını uğurla yerinə yetirib:

“Yırtıldı ayağımda geydiyim dəmir çarıq
Nə olar ki,  bir dəfə mənim də qarşıma çıx”


Böyrəklərindən əməliyyat olunaraq keçirdiyi ağır xəstəlik illəri əslində kimsəsiz Anadolu çöllərində, dərviş babalarının izini axtardığı illər idi”¦ Ağrılı da olsa, xoşbəxt illər...  
Xəstə halı ilə bu dörd il ərzində öz içində, Analodu torpaqlarında, Rum ellərində, Azərbaycan məmləkətində dərvişlərin keçdiyi izlərlə gəzdi”¦  Şair bəlkə nə vaxtsa xəyal etməzdi ki, içində gəzmək bu qədər çətin, bu qədər dərin bir aləmdə səyahət imiş”¦ Əslində Zəlimxan Yaqubun ömrünün son illərində üz cizgiləri dəyişməsə idi o bəlkə də bu izləri tapa bilməzdi. Çünki Nəimi baba demiş, üz cizgilərinin dəyişməsi insanla kainat arasındakı hansısa gizli dialoqa bir işarədir. 
Şairin şeirləri ilə ney naləsi, saz cingiltisi arasında daxili sinergetik əlaqələr hər zaman hiss olunub. Həmin şeirlərdən neyi çıxarıb, sazı götürmək əslində Zəlimxan Yaqubun ruhunu öldürmək demək idi. Amma bu gün də həmin şeirlərdə neyin, sazın baş-başa verib məna aləmi haqqındakı pıçıltılarını eşidə bilirik. 


Əfsanəyə görə, Tanrı insanın vücuduna öz ruhunu göndərmək istədi. Onun  özündən  bir zərrə edib özünə qovuşana qədər müdrik olub-olmayacağını yoxlamaq qərarına gəldi. Amma necə etdisə, nə etdisə yenə də bir nəticə hasil olmadı. Axırda Cəbrayıl mələk saz oldu, səsləndi. Bəni-Adəm övladı o səsi eşidən kimi məst oldu. Allahın ruhu da o zaman insanın könül dünyasına daxil oldu”¦ 
Təsəvvüf alimləri, övliyyalar bu əfsanəni çox sevər və hər zaman təkkədəki müridlərə söylərmişlər.  İrfan şairlərinin yazdıqlarında,  haqq aşıqlarının qoşduqlarında İlahi nur, Göy işığı ora saz vasitəsilə daxil olub. Bu gün də həmin şeirləri oxuyanda arxa fondakı saz səsi insan ruhunu oxşayır. Bu çox təbiidir”¦ Çünki insan ruhu o səsi eşitcək gəldiyi yerləri bir anlıq da olsa xatırlayır. Silinmiş yaddaş sistemini bir anlıq da olsa bərpa edir. Zəlimxan Yaqubun şeirləri də əslində silinmiş yaddaşın bərpası yolunda bir addımdır. Yuxarıda dediyimiz kimi, şairin ölümü əslində milli yaddaş sistemini qoruyan bir deponun süqutu idi”¦


2016-cı il yanvarın 9-da şair fiziki baxımdan öldü”¦ Həmin gün yaradıcılığının son məhsullarından olan “Yunus Əmrə dastanı” və “Peyğəmbər” poemalarını vərəqlədim. Saz səsi, ney naləsi, cırılmış çarıq tappıltısı bir-birinə qarışmışdı”¦ Zəlimxan Yaqub isə xoşbəxt görünürdü.”Nə olar ki, bir dəfə mənim də qarşıma çıx” dediyi Yunus Əmrə ilə qədim türk topraqları, türk insanları haqqında quş dilində söhbət edirdilər”¦

Elmin Nuri


“Üzərimdə bomba var” dedi, ortalığı bir-birinə qatdı
Uşaqlarının gözü qarşısında üzərinə benzin tökülərək yandırıldı
İçinə şeytan girdiyi düşünülən qadının dili və dodağı dağlandı - FOTOLAR
Bir otaqda 14 nəfər yaşayırlar - FOTOLAR
Sabunçuda iki avtomobil toqquşdu - FOTO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
“Gecə əyləncələrinə getmək, şənlənmək...”- Yüz beş yaşlı qadın bu yaşa çatmasının sirrini açdı...
Siyasət
“Sülhə nail olmaq üçün Rusiyanın zəifləməsini gözləmək sonu görünməyən zaman ala bilər”
Maraqlı
"Şəhərin kanalizasiya sistemini quran ermənilər gizli yeraltı yolları ruslara bildiriblər"
Dünya
Təyyarədən enmək istəməyən sərnişinlər pilot tərəfindən zorla endirildilər - VİDEO
Araşdırma
Xoyski işçisinin səhvinə görə özünü bağışlamadı və bu addımı atdı – Gizli tarix
Həftənin ən çox oxunanları
Xankəndi səmasına qırıcılar qaldırıldı - Düşmən “gəl-gəl” deyir... Fotolar+Video
Lotoreyanın sirrini tapan riyaziyyatçı 7 dəfə mükafat qazandı...
Yarıçılpaq səudiyyəli fanat qadın və hicablı rus azarkeş qız - Futbol çempionatındakı təzadlar + VİDEO
32 yaşında dövlət quran, 33 yaşında isə öldürülərək cəsədi dənizə atılan qəhrəman Kırım türkü - ARAŞDIRMA
12 yaşında Kəbəni üzərək təvaf etdi - Gözlənilməz (FOTOLAR)
Paşinyan Azərbaycanda yeni açılan erməni kilsəsinə baş çəkdi- FOTOLAR
İki Ali Baş Komandanımızın Xankəndindəki paradını bizə çox görməyin: - TARİXİ SEÇİM...
Paşinyanın gəncliyinə aid biabırçı şəkli paylaşıldı - FOTO
"Ölkəni mollaxanaya çevirmək istəyənlərə qarşı dirəniş göstərməliyik" -Deputatdan çağırış...
“Türk Yıldızları” Bakı səmasında uçuşlar keçirəndə hamımız sevincdən ağlayırdıq”
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin