Xəbər lenti
21/06/2018 [16:06]:
Məmmədyarov belaruslu həmkarı ilə görüşdü
21/06/2018 [16:05]:
Bakıda 17 yaşlı qızdan oğlanlara qarşı ağılasığmaz hərəkət: intim əlaqə üçün yanına çağırır, sonra... FOTO
21/06/2018 [15:43]:
İpoteka predmetinin satışına dair prosedur müəyyənləşdi
21/06/2018 [15:20]:
Dünən toyu oldu, bu gün əkiz doğacağı bilindi - Kral ailəsi yeni təlaşda
21/06/2018 [15:06]:
Azərbaycan-İran sərhədindəki atışma ilə bağlı rəsmi MƏLUMAT
21/06/2018 [14:59]:
"Belə yarıtmaz əməllər ölkənin maliyyə dayaqlarının zəifləməsinə aparır"
21/06/2018 [14:45]:
Milli Ordunun qurulmasında iştirak etmiş döyüşçü: “Hələ ki namusumuz yad əllərdədir...”
21/06/2018 [14:44]:
Azərbaycan kanalında erotik rəqs - VİDEO
21/06/2018 [14:30]:
Azərbaycanda böyük əməliyyat – 1 tondan çox narkotik ələ keçirildi
21/06/2018 [14:28]:
Metroda sərnişinləri üzdən tanıma sistemi işə düşəcək
21/06/2018 [14:10]:
"Elmarla məni qarışdırırlar" - Çavuşoğlu
21/06/2018 [14:08]:
Arxeoloqların sensasiyalı tapıntısı: Qeyri-adi mumiya
21/06/2018 [14:05]:
"Azərbaycanın tranzit-logistika imkanları Çinin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünə töhfə verir"
21/06/2018 [14:01]:
Hacı Nuran xəstəxanaya yerləşdirildi – FOTO
21/06/2018 [14:01]:
Dövlət xidmətindən əcaib açıqlama: "Zəhərlənmə olmadığı üçün monitorinq keçirməmişik"
21/06/2018 [13:54]:
Mogerini: "Avropa İttifaqı Minsk qrupunun vasitəçilik səylərini və təkliflərini dəstəkləyir"
21/06/2018 [13:50]:
Havanın temperaturu 37 dərəcəyə yüksələcək
21/06/2018 [13:46]:
Əmək pensiyalarının hesablanması üçün lazım olan vəsait bəlli oldu
21/06/2018 [13:38]:
“İnam və sevgi olmayan cəmiyyətlərdə bunların yerini nifrət və kin tutur”
21/06/2018 [13:32]:
Nazirin dünən işdən çıxartdığı rəisə vəzifə verildi
21/06/2018 [13:31]:
Dəmirdaş Qəndildə öldürüldü – Şok iddia
21/06/2018 [13:29]:
Şok: Erməni generalın evində dəhşət - FOTOIAR 18+
21/06/2018 [13:23]:
Rusiyanın tanınmış jurnalisti: “Quli Şeyxi tanımaq belə istəmir, Beyləqanski isə...”
21/06/2018 [13:13]:
"Mənə dedi ki, səndən bir kişi kimi həzz almıram" - 33 illik arvadını öldürüb
21/06/2018 [13:09]:
Erməni Aydınov: “Yaşasın Bakı” – 29 ildən sonra qayıtmaq istəyir
21/06/2018 [12:58]:
Jurnalistlər üçün məlumatlandırma sessiyası keçirilib
21/06/2018 [12:50]:
Nazir: "Ali məktəblərə qəbulda iki dəyişiklik nəzərdə tutulub"
21/06/2018 [12:45]:
Millət vəkili 5 ölkənin qadın nazirləri ilə görüşüb -FOTOLAR
21/06/2018 [12:42]:
Öz maşınını qaçırdı - Bankdan
21/06/2018 [12:40]:
“Paşinyan üçün Manvel Qriroryan və onun kimilərlə mübarizə aparmaq asandır, çünki...”
21/06/2018 [12:38]:
Qatarda təcavüz edilib başı kəsilmiş qadın cəsədi tapıldı - Tükürpədici cinayət...
21/06/2018 [12:36]:
“Keçi saqqalı mənə uğur gətirir” - Ronaldo
21/06/2018 [12:33]:
"Bu, Azərbaycan kişisinə yaraşan addım deyil ki, kiməsə geyiminə görə müdaxilə etsin"
21/06/2018 [12:22]:
DİN-dən sürücülərə XƏBƏRDARLIQ
21/06/2018 [12:21]:
Bakı Beynəlxalq Avtovağzal Kompleksi yenidən qurulur
21/06/2018 [12:19]:
900 manatdan çox maaş alan müəllimlərin sayı açıqlandı
21/06/2018 [12:15]:
Natavan tanınmış idmançı ilə bir arada – FOTO/VİDEO
21/06/2018 [12:03]:
“Mavi balina” oyununu daha bir qurucusu saxlanıldı
21/06/2018 [12:01]:
Ünlü sənətçi təcili əməliyyat olundu: Qolunda iki yerdən yırtıq əmələ gəlib...
21/06/2018 [11:56]:
Qənbər Şəmşiroğlunun sözlərinə mahnı bəstələndi - VİDEO
21/06/2018 [11:34]:
“Belə qadağaların tətbiqinin bircə yolu var...”
21/06/2018 [11:33]:
“Mediadakı intihar və şiddət xəbərləri digər insanlarda çağırış effekti yaradır” - MÜSAHİBƏ
21/06/2018 [11:29]:
Öldüyü düşünülən gənc dəfn zamanı ortaya çıxdı - FOTO
21/06/2018 [11:27]:
Müharibənin acı gerçəkləri...- FOTOREPORTAJ
21/06/2018 [11:26]:
Qum Səltənəti: Yüksəklikdən çəkilən təsirli FOTOLAR
21/06/2018 [11:24]:
Xaricdə yaşayan türklər prezidenti seçdilər – Bülletenlər Ankaraya gətirildi
21/06/2018 [11:23]:
“Bu işbazlar insanların məlumatının olmamasından istifadə edib varlanırlar”
21/06/2018 [11:13]:
Qobustan və Hacıqabul stansiyalarında yeni yoldəyişənlər quraşdırılır
21/06/2018 [11:08]:
Ermənistanın keçmiş müdafiə naziri Prokurorluğa çağırıldı
21/06/2018 [11:07]:
12 yaşında Kəbəni üzərək təvaf etdi - Gözlənilməz (FOTOLAR)
21/06/2018 [11:03]:
Nüfuzlu maliyyə qəzeti SOCAR-ın Rumıniyadakı şirkətinin inkişafından yazdı
21/06/2018 [10:50]:
Olimpiada ərəfəsində Senanı təmizləyəcəklər
21/06/2018 [10:49]:
Günelin sərvət dəyərindəki geyimi -FOTO
21/06/2018 [10:46]:
London Putinlə Trampın mümkün görüşündən narahatdır
21/06/2018 [10:46]:
Qırğızların gündəlik həyatları 150 illik FOTOLARDA
21/06/2018 [10:44]:
İranlı qadınlar 40 il sonra ilk dəfə stadionda
21/06/2018 [10:23]:
Şimali Koreya 200 amerikalı əsgərin nəşini geri qaytardı
21/06/2018 [10:11]:
Ermənistan cəbhədə təxribat törətdi
21/06/2018 [10:09]:
Bu gün 65 min şagird buraxılış imtahanı verir
21/06/2018 [10:08]:
Axtarışda olan 31 nəfər saxlanıldı
21/06/2018 [10:07]:
Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ
21/06/2018 [10:02]:
"Axıdılan tərin əvəzinə qiymət endirimi kampaniyası olsun...” - Deputatdan təklif
21/06/2018 [09:43]:
Pambıq tarlasında zəhərli gübrədən niyə istifadə olunur?
21/06/2018 [09:42]:
Azərbaycan telekanallarında məhdudiyyət qoyulacaq - Saatı və səbəbi
21/06/2018 [09:42]:
Bu ağacın yaşına inanmayacaqsınız - 4 min il !
21/06/2018 [09:40]:
19 pambıqçı da Tərtərdə zəhərləndi
21/06/2018 [09:38]:
Sərhəddə atışma: Bir əsgər yaralandı
21/06/2018 [09:34]:
Kişi həyat yoldaşının başına və üzünə 4 bıçaq zərbəsi vurub
21/06/2018 [09:20]:
Bakıdan düşmənə müharibə mesajı – “Tam hazırıq...”
20/06/2018 [23:55]:
Lotoreyanın sirrini tapan riyaziyyatçı 7 dəfə mükafat qazandı...
20/06/2018 [23:49]:
Süleyman Rüstəmin ilk dəfə görəcəyiniz NADİR FOTOLARI
20/06/2018 [23:18]:
Ginekoloqdan xəstəsinə əxlaqsız təklif: “Mənimlə əlaqəyə girmək istəyərsən?”
20/06/2018 [22:54]:
Səhiyyədə böyük qalmaqal: 456 xəstə ağrıkəsici ucbatından həyatını itirdi...
20/06/2018 [22:35]:
Gəlinlik geyinərək sevgilisinin toyuna gəldi - VİDEO
20/06/2018 [22:32]:
“2020-ci ildən sonra Rusiya dağılacaq” – “Türkiyə gözlənilən qlobal böhrandan uduşla çıxacaq”
20/06/2018 [22:26]:
Qarabağda canavar dişləmiş erməni uşaqlardan biri öldü...
20/06/2018 [22:02]:
Trampın oğlunu oğurlamaq istədilər
20/06/2018 [21:52]:
DÇ-2018: Rusiya və Uruqvay 1/8 finala yüksəlib
20/06/2018 [21:49]:
Prokurorluq 18 yaşlı qızın ölümü ilə bağlı əlavə ittiham irəli sürdü
20/06/2018 [21:48]:
Naxçıvanda şərab zavodu da ermənilərdən geri alınıb - VİDEO
Bütün arxiv bir sırada
10/01/2018 [11:13] - Araşdırma - ( 2335 dəfə baxılıb)

Cümhuriyyətin ilk tədqiqatçısının faciəli ölümü- Nəsiman Yaqublunun yazısı






Moderator.az Nəsiman Yaqublunun yeni nəşrə hazırlanan “Azərbaycan Milli - Azadlıq Hərəkatı Ensiklopediyası” (sovet dövrü:1920-1991) kitabından Azərbaycan Cümhuriyyəti tarixini ilk tədqiq etmiş Mövsüm Əliyev haqqındakı  yazını oxuculara təqdim edir:

Cümhuriyyətin 100 illik yubileyi yaxınlaşdıqca ilk yada düşən insanlar − onun qurucularıdır. Sanki Allah bu insanları göydən mələklər olaraq yerə endirmiş, bu xalqa xilaskar göndərmişdi. Həmin insanlar da o missiyanı şərəflə yerinə yetirib, bu dünyadan köçüb getdilər.
Bəs Cümhuriyyəti yaradanları ilk dəfə kim araşdırıb, tədqiq edib?

Cümhuriyyətimizin tarixini ilk araşdırıb tədqiq edən, ictimaiyyətə çatdıran tədqiqatçı Mövsüm Əliyev olub. İlk dəfə məhz M.Əliyev 1988-ci ilin sentyabrında “Vətən” Cəmiyyətinin “Odlar Yurdu” qəzetində M.Ə.Rəsulzadə haqqında yazısını çap etdirib (Bax: “Odlar Yurdu”, â„–17, sentyabr, 1988). Sonradan həmin qəzetdə M.Əliyevin F.X.Xoyski, N.Yusifbəyli, M.Y.Cəfərov, C.Hacıbəyli, M.Vəkilov, X.Rəfibəyov və digərləri haqqında biblioqrafik məqalələri çap edildi. 1990-cı ilə qədər M.Əliyevin həmin qəzetdə 24 Cümhuriyyət qurucusu ilə bağlı məlumat xarakterli yazıları dərc edilmişdi. 24-cü yazısı Həmid bəy Şahtaxtinski haqqında idi (Bax: “Odlar Yurdu”, â„–16 (447) avqust 1989).

M.Əliyev bu yazıları çap etdirəndə hələ Sovetlər Birliyi mövcud idi və Azərbaycan müstəqil deyildi (təəssüflər ki, sonradan müstəqil Azərbaycan dövründə asanlıqla gedib məqalə və kitab yazanlar kiçik  nöqsanlara görə az qala M.Əliyevi təftiş edirdilər. Halbuki, M.Əliyev sovet rejimi dövründə böyük cəsarət və fədakarlıqla həmin sənədləri köçürüb faydalanırdı.Həmin alimlər isə sovet rejimini tərifləyirdi).
M.Əliyev danışırdı ki, xəlvəti olaraq arxivlərdən Cümhuriyyət qurucuları ilə bağlı məlumatları köçürüb, köynəyimin, pencəyimin altına qoyub çıxarırdım ki, tutmasınlar.
O, qeyd edirdi ki, ikinci məlumatları Bakıda o dövrdə sağ qalan, Cümhuriyyət dövrünü yaşamış qocalardan toplayırdım.

Üçüncüsü, o, qeyd edirdi ki, bu işdə ona rəhmətlik akademik Ziya Bünyadov kömək edirdi. Yəni, Z.Bünyadov bəzən DTK arxivlərindəki mühüm sənədləri gizli olaraq ona çatdırırdı. Və qeyd edim ki, onunla Z.Bünyadov arasında möhkəm dostluq münasibətləri var idi.
M.Əliyev danışırdı ki, Cümhuriyyət nazirlərinin bütün fotolarını əldə edib, yalnız bir neçəsi qalıb.
Onun çox zəngin arxivinin olduğu hiss edilsə də, kimsəyə göstərməz və bağışlamazdı. Yadımdadır ki, Azərbaycan legionerlərinə aid “Azərbaycan” qəzetinin bir nüxəsini ondan  çox çətinliklə ala bilmişdim.

M.Əliyevin qəhvəyi rəngli bir foto-aparatı var idi. Bütün sənədləri o aparatla çəkib toplayırdı.
M.Əliyev kasıb yaşayırdı. Geyimindən də hiss olunurdu ki, imkansız insandır. Əldə etdiyi az miqdarda maliyyəni isə Cümhuriyyət tarixinə aid sənədləri toplamağa sərf edirdi.
M.Əliyev köhnə görkəmli boz rəngli kostyumda, qışda isə mavi rəngi tam solğunlaşmış plaşda, bəzən də köhnə boz paltoda gəzirdi. Maraqlı idi ki, ilin yalnız bir günündə onun geyimində bir təzəlik görmək mümkün idi − o da 28 May İstiqlal günündə. Həmin günü o, özünün təzə qırmızı qalstukunu taxıb fəxrlə, qürurla şəhərdə gəzişərdi. Sonrakı günlərdə isə o qalstuku bir də taxmazdı, saxlayardı növbəti 28 May gününə.
M.Əliyevin iki yaxın dostu vardı: akademik Ziya Bünyadov, Hacı Hacıyev (Jurnalistlər Birliyinin keçmiş sədri).

1993-cü ildə noyabrın 23-25-də “Azadlıq”  qəzetində M.Əliyevin M.Ə.Rəsulzadə ilə bağlı “Tarixi saxtalaşdıranlara cavab” yazıları çap edildi. O, bu yazılarında müəyyən adamların əleyhinə kəskin ifadələr işlətmişdi. Bu yazıdan sonra Mövsümü həbs etdilər. O, ilyarıma qədər həbsxanada qaldı. Həbsxanada şəraiti yaxşı deyildi, şikayətlənirdi ki, bit-birə məni yeyir burda. 
Həbsxanadan çıxdıqdan sonra vəziyyəti pisləşdi. O, infarkt keçirdi. Ağzı əyilməyə, başı əsməyə başladı, ayağını isə çəkərək gəzir, axsayırdı.

Bir müddət M.Əliyev yoxa çıxdı. Çoxlarından soruşdum, “gördüm” deyən olmadı. Qaldığı yeri isə, demək olar ki, heç kim bilmirdi. Deyilənə görə, İçərişəhərdə iş otağı kimi balaca mənzili, bir də Poluxin küçəsində yaşadığı evi vardı. Əslən Bakının Zirə kəndindən olduğunu, bir bacısının N.Nərimanov rayonu ərazisində yaşadığını öyrənsəm də, heç kimi tapa bilmədim.
Mövsümü axtarmağa başladım. Poluxin küçəsi boyunca soraqlayıb axtardım. Axır ki, Poluxin-44 ünvanında sorağını aldım. Həyətə daxil oldum. Bir qadın paltar sərirdi. Ondan burada Mövsüm adlı şəxsin yaşadığını soruşdum. O dedi ki, Mövsüm dünyasını dəyişib və gəlib onu “Morq”a apardılar. Qadın davam etdi: “Bilirsiniz, o, baxın orada − balaca bir evdə tənha yaşayırdı və bu həyətdən oraya taxta pilləkənlərlə qalxırdı. Son günlərdə onu görmürdük. Bir müddət sonra onun qaldığı otaqdan pis iy gəlməyə başladı. Biz dözə bilmədik. Çıxıb evə baxanda gördük ki, o, içəridə ölüb. Tez polis çağırdıq, təcili yardım çağırdıq, burda akt bağladılar və meyidi apardılar “Morq”a.
Qadından soruşdum ki, bəs onun evindəki sənədlər necə oldu? O, dedi ki, iki kisəyə yaxın sənədləri mənzil-istismar sahəsinin işçiləri apardılar.
Təcili olaraq bir dostumun maşını ilə Mərkəzi Xəstəxananın “Morq”una gəldim. Şöbə müdiri Fuad (səhv etmirəmsə adı belə idi) həkim dedi ki, o meyidə əl vurmaq və yaxınlaşmaq mümkün deyil. İmkan varsa 250-300 manat tapıb gətirin, biz onu aparıb bir yerdə dəfn edək.
Yenə təcili pul axtarışına başladıq. Müsavat Başqanı İ.Qəmbər həmin maliyyəni həll edib mənə verdi və həkimə çatdırdım. Həkim bildirdi ki, sabah gəlib dəfn yerini və nömrəsini götürərsiniz.
M.Əliyevi “Volçiy Vorota”dakı (Qurd Qapısı) qəbirstanlıqda torpağa basdırmışdılar. Dəfn nömrəsini alıb oraya getdik. Qəbrin üstündə nə başdaşı, nə də bir yazı vardı. Yalnız dəmir halqadan asılmış nömrə sallanırdı. Düşündüm ki, M.Əliyev bu ölümü ilə elə Cümhuriyyət qurucularının taleyini yaşayır.

Sonra Mərkəzi Univermağın yanındakı Mənzil İstismar Sahəsinə getdim. Orada Mövsümün şəxsi sənədini verdilər mənə, baxdım. 1939-cu il doğum təvəllüdü yazılmışdı. 1997-ci ildə rəhmətə getmişdi. Cəmi 58 il il yaşamışdı. Bir də onu öyrəndim ki, Mövsümün anası rus millətindəndir, atası isə azərbaycanlıdır. 
Sonrakı axtarışlarım nəticə vermədi. Onun bütün ömrünü həsr edib topladığı sənədləri tapmaq mümkün olmadı.





Qırğızların gündəlik həyatları 150 illik FOTOLARDA
Ərə getmək istəmədi, küçədə öldürüldü – VİDEO
İki kişinin inək kəsməsi birinin ölümüylə nəticələndi - FOTO
Afaq Aslan Damlanın keçmişilə bağlı qalmaqallı iddianı təsdiqlədi: "Pula görə yad kişilərin stollarının altından..."
ATV-nin məşhur aparıcısının modellə seksual FOTOLARI
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Öldüyü düşünülən gənc dəfn zamanı ortaya çıxdı - FOTO
Maraqlı
Qum Səltənəti: Yüksəklikdən çəkilən təsirli FOTOLAR
Maraqlı
Lotoreyanın sirrini tapan riyaziyyatçı 7 dəfə mükafat qazandı...
Dünya
Ginekoloqdan xəstəsinə əxlaqsız təklif: “Mənimlə əlaqəyə girmək istəyərsən?”
Araşdırma
Xoyskinin böyük etirafı, tarixi müsahibəsi və istefa səbəbləri - GİZLİNLƏR
Həftənin ən çox oxunanları
Maşın Rozanın əlindən alındı - SON DƏQİQƏ
Xankəndi səmasına qırıcılar qaldırıldı - Düşmən “gəl-gəl” deyir... Fotolar+Video
Tanınmış aparıcı canlı yayımdan qovuldu, səbəbi hər kəsi təəccübləndirdi - FOTO
32 yaşında dövlət quran, 33 yaşında isə öldürülərək cəsədi dənizə atılan qəhrəman Kırım türkü - ARAŞDIRMA
Yarıçılpaq səudiyyəli fanat qadın və hicablı rus azarkeş qız - Futbol çempionatındakı təzadlar + VİDEO
Paşinyan Azərbaycanda yeni açılan erməni kilsəsinə baş çəkdi- FOTOLAR
İki Ali Baş Komandanımızın Xankəndindəki paradını bizə çox görməyin: - TARİXİ SEÇİM...
"Ölkəni mollaxanaya çevirmək istəyənlərə qarşı dirəniş göstərməliyik" -Deputatdan çağırış...
Paşinyanın gəncliyinə aid biabırçı şəkli paylaşıldı - FOTO
DÇ-2018: Ən gözəl azarkeşlər -FOTOLAR
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin