Xəbər lenti
19/09/2018 [12:47]:
Qadın intim fotoları ilə onu şantaj edəni bağışladı: "Anam onun oğlunu yuxuda görüb"
19/09/2018 [12:39]:
Rusiyada 23 nəfər şaurmadan zəhərləndi
19/09/2018 [12:31]:
İrandan gələn vətəndaşda heroin aşkarlandı - VİDEO
19/09/2018 [12:26]:
İtaliyada yaşayan Türk jurnalist tarixi uğura imza atdı
19/09/2018 [12:26]:
“Moskva Yaxın Şərqdəki münaqişələrdən milyonlar qazanır”
19/09/2018 [12:24]:
Trampın uzun saçlarının sirri açıldı: Boynunun ardındakı keçəli örtmək üçünmüş...
19/09/2018 [12:20]:
İnam Kərimovun işdən çıxardığı şəxsə Muxtar Babayev VƏZİFƏ VERDİ
19/09/2018 [12:14]:
"Beş-on nəfər qaragüruhçu qalxıb deyəcək ki, "yoxsa dövlətdən inciyərik""
19/09/2018 [12:10]:
Xaləddin İsgəndərovun Bakı-Sumqayıt yolundakı təpələri söküləcək - Tıxaca əncam axtarılır
19/09/2018 [12:06]:
Messi Ronaldunu geridə qoydu
19/09/2018 [11:56]:
Zakir Həsənov Sergey Şoyquya başsağlığı verib
19/09/2018 [11:51]:
Yevgeni Satanovski: " Heydər Əliyev SSRİ-nin dağılmasına imkan verməzdi"
19/09/2018 [11:50]:
Ermənistan ordusu çətin birdə özünə gəlsin...
19/09/2018 [11:49]:
Ermənistan müdafiə naziri ordunu idarə edə bilmir
19/09/2018 [11:49]:
Maduro Nüsrətin restoranına getdi, xalqını qəzəbləndirdi - VİDEO
19/09/2018 [11:47]:
Məkkə və Mədinəni sürət qatarı birləşdirəcək
19/09/2018 [11:44]:
Prezident Avstriyanın vitse-kansleri ilə görüşdü
19/09/2018 [11:31]:
“Paşinyan hay-küy salmaqla Ermənistanın Azərbaycan qarşısındakı zəifliyini ört-basdır etməyə çalışır”
19/09/2018 [11:25]:
Ruhulla Axundov o dərəcədə döyülürdü ki... - V məqalə
19/09/2018 [11:11]:
Vətəndaş “Azəriqaz” İB əməkdaşlarının əlindən FƏRYAD EDİR...
19/09/2018 [11:10]:
Türkiyədən gələnlər Qənirə Paşayeva ilə görüşdə "daima Azərbaycanın yanındayıq" deyiblər
19/09/2018 [11:06]:
Metronun “Xətai” stansiyası 1 illiyə bağlanır
19/09/2018 [11:05]:
Nazirlikdən xaricdə təhsil almaq istəyənlərə MÜRACİƏT
19/09/2018 [11:03]:
İlahiyyat İnstitutunda yeni TƏYİNATLAR
19/09/2018 [11:01]:
Məktəb direktorları toplandı: Nazir müavini tapşırıq verdi
19/09/2018 [10:59]:
Rusiya ada bir MDB ölkəsində “İsgəndər” raketləri yerləşdirdi
19/09/2018 [10:53]:
“Söhbət milyonların geri qaytarılmasından gedir”
19/09/2018 [10:46]:
Xatirə şəhid ailəsinə söz verdi - “Müşviq bulağı” tikdirəcək
19/09/2018 [10:42]:
Qarabağ yolunda Paşinyanın qarşısını iki ayı kəsdi... - FOTO+VİDEO
19/09/2018 [10:39]:
Yüksək bal toplayaraq ADAU-nu seçən 82 tələbəyə əlavə təqaüd veriləcək
19/09/2018 [10:34]:
Azərbaycan neftinin qiyməti 81 dollara yaxınlaşır
19/09/2018 [10:25]:
Polis borca görə 19 nəfəri saxladı
19/09/2018 [10:22]:
İlham Əliyev Masallıda Xalçaçılıq üzrə Təlim-Tədris Mərkəzi ilə tanış oldu
19/09/2018 [10:17]:
"Xankəndinə bayrağı əsgər Heydər Əliyev asacaq" -Siyavuş Novruzov
19/09/2018 [10:02]:
Havanı çirkləndirən zavodla bağlı sənədlər məhkəməyə göndərildi
19/09/2018 [09:58]:
Cəbhədə vəziyyət gərgindir - Müdafiə Nazirliyi məlumat yaydı
19/09/2018 [09:56]:
Paşinyan bizlərə Murovdan aşağı baxdı… - Onu təcili ordan endirməsək!..-Fotolar
19/09/2018 [09:49]:
Qəflətən Qarabağa gələrək sərsəmlədi: "Biz sülh danışıqlarına da, müharibəyə də hazırıq”
19/09/2018 [09:42]:
Azərbaycandakı cəzaçəkmə müəssisələrindən 17 nəfər qaçıb
19/09/2018 [09:34]:
Bu gün Çempionlar Liqasında I tura yekun vurulacaq - TƏQVİM
19/09/2018 [09:23]:
Onlara yeni mənzillər verildi -FOTOLAR
19/09/2018 [09:06]:
Çempionlar Liqasında 8 oyun keçirildi - NƏTİCƏLƏR
19/09/2018 [09:04]:
Serbiyada Üzeyir Hacıbəylinin xatirəsi anıldı
19/09/2018 [08:48]:
Azərbaycana gələn ərəblərin sayı artdı
19/09/2018 [08:46]:
Şimali və Cənubi Koreya prezidentləri hərbi sahədə saziş imzaladılar
19/09/2018 [08:44]:
Bir ayağı olmayan qız “İtaliya gözəli” seçildi
19/09/2018 [08:39]:
100 il öncə Bakını millətçilik yox, ümmətçilik xilas etdi... -FİKİR SAVAŞI
19/09/2018 [08:31]:
Dietoloq məktəblilərlə bağlı çağırış etdi
19/09/2018 [00:48]:
Alimlər 15 yaş cavan görünmənin sadə sirrini "tapdılar"...
19/09/2018 [00:23]:
Türkiyəli alim Azərbaycanda dissertasiya müdafiə etdi
19/09/2018 [00:18]:
Latviyanın ədliyyə naziri Quba Soyqırımı Memorial Kompleksini ziyarət etdi - FOTOLAR
19/09/2018 [00:16]:
Üzeyir bəyin fövqəlzəkası – “Məşədi İbad papağı”nın sirri – Anım günü
18/09/2018 [23:57]:
Ermənistan: "Saşik" Sarkisyan bankda dondurulmuş pullarından büdcəyə "pay verməyə" hazırdır
18/09/2018 [23:53]:
Kəlbəcərə gələn adam, heç Kəlbəcərdən qayıdan günün olmasın!
18/09/2018 [23:47]:
Bu avtomobildən neçə adamın çıxdığına inanmayacaqsınız - VİDEO
18/09/2018 [23:34]:
Bu restoranda yemək yemək üçün çevik olmaq lazımdır - MARAQLI
18/09/2018 [23:28]:
“Milyonçu Tağıyevin Hacıbəyli qardaşlarna ayırdığı pulu mühasib niyə gizlədir? – Anım günü
18/09/2018 [23:20]:
“Televiziya kanalları, mətbuat Üzeyir bəyi bu gün bir az da çox təbliğ etməlidirlər, çünki....”
18/09/2018 [23:17]:
Yaşlı kişi əli silahlı soyğunçulara meydan oxudu - VİDEO
18/09/2018 [23:16]:
“Menyuların yalnız xarici dildə olması əsas problemdir”
18/09/2018 [23:13]:
NATO nümayəndəsi: "Ermənistanın yeni rəhbərliyi bizi ürəkləndirir"
18/09/2018 [23:03]:
Ölən dostlarının ətrafına toplaşaraq yas tutdular - VİDEO
18/09/2018 [22:59]:
"Buradakı tələbələr Üzeyir bəyin kimliyini yaxşı bilirlər, əsərlərini səhnələşdirirlər” – Cavanşir Quliyev
18/09/2018 [22:40]:
Taleh Məmmədov Minskdə çempion oldu
18/09/2018 [22:22]:
“Onlar bir-birlərinə qarşı ortada görünmədən mübarizə aparacaqlar”
18/09/2018 [22:15]:
İsrail KİV-ləri: “Liberman Azərbaycanı kəşf etdi”
18/09/2018 [21:41]:
Netanyahu Putinə zəng etdi
18/09/2018 [21:39]:
“Fənərbağça”nın futbolçusu karyerasına fasilə verdi
18/09/2018 [21:38]:
Qobustan rayonunda zəlzələ oldu
18/09/2018 [21:32]:
İçməli sudan 27 min insan zəhərlədi
18/09/2018 [21:31]:
“Bu il ən azı 600 kəndin yolunun əsaslı təmiri nəzərdə tutulub” -İlham Əliyev
18/09/2018 [21:09]:
İlham Əliyev: “Bu gün Ermənistan ordusu bizimlə rəqabət apara bilməz”
18/09/2018 [20:48]:
"Telekanallarımız 10-15 il əvvəlki televiziya səviyyəsindən təxminən 100 addım geridir"
18/09/2018 [20:45]:
Qatarla 1,7 milyondan çox sərnişin daşındı
18/09/2018 [20:44]:
"Təyyarəmizin vurulmasını cavabsız qoymayacağıq” - Müdafiə naziri
18/09/2018 [20:42]:
Daxili İşlər Nazirliyi həkim axtarır
18/09/2018 [20:42]:
Hamburq universitetinin professoru Azərbaycanda separatçılara dəstək verdi - FOTOLAR
18/09/2018 [20:41]:
"Nəvəm dedi ki, Heydər Əliyev çox cəsarətli və bacarıqlı əskərdir" - Fikrət Qoca
18/09/2018 [20:39]:
Həyat yoldaşı ilə 4 qızını öldürən kişi və oğlu ömürlük həbs cəzası aldı
18/09/2018 [20:37]:
Bakının bu hissəsində nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti məhdudlaşdırıldı
Bütün arxiv bir sırada
11/01/2018 [13:27] - Müsahibə - ( 3313 dəfə baxılıb)

Rəsulzadə ilə mübahisə edərək, iclas zalından hönkürtü ilə çıxan Şəfi bəy- "Cümhuriyyət söhbətləri"





Moderator.az Azərbaycan Cümhuriyyətinin bir neçə aydan sonra keçiriləcək yüzillik yubileyi münasibətilə yeni rubrikaya start verib. Burada biz Cümhuriyyət dövrünün və mühacirət irsinin araşdırıcısı Ceyhun Nəbi ilə “Cümhuriyyət söhbətləri” silsiləsində ardıcıl olaraq ADR-in dövlət xadimləri, Cümhuriyyətin tarixi hadisələri və az öyrənilən yönləri barəsində danışacağıq. 

Yəqin, razılaşarsınız ki, mətbuat orqanlarında, eləcə də, Moderator.az-da AXC-nin əsas simaları Məhəmmədəmin Rəsulzadə, Nəsib bəy Yusifbəyli, Fətəli xan Xoyski barələrində çox danışılıb, çox yazılıb. Təbii ki, onlardan nə qədər yazılsa, yenə də azdır. Amma onların kölgəsində qalanlar da var. 
Məsələn, aktiv Cümhuriyyət fədailərindən biri, müsavatçı deputat, “Azərbaycan” qəzetinin baş redaktoru Şəfi bəy Rüstəmbəyli..

-Şəfi bəy də maraqlı şəxsiyyət olub. Məncə, xaraktercə də başqalarından fərqlənən bir ziyalı idi. Mustafa bəy kimi bir şəxsin ailəsində böyümüşdü, həm də Kiyev mühiti onu bir şəxsiyyət kimi formalaşdırmışdı. Şəfi bəy sanki ömrünün axırında qədər Kiyevdəki hüquq təhsili zamanı əldə etdiyi dünyagörüş və qətiyyətə sahib qaldı”¦

-Şəfi bəy Rüstəmbəyli Azərbaycan milli dövlətçilik tarixində önəmli yerlərdən birini tutur. O, Ukraynda hüquq təhsili alıb. Orada Azərbaycanla bağlı həmyerlilər təşkilatının fəaliyyətində iştirak edib. 

Amma bundan sonrakı dövrlərdə Şəfi bəyin fəaliyyəti haqqında ciddi bilgilərə rast gəlinmir. Şəfi bəy Rüstəmbəylinin aktiv fəaliyyəti Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Partiyası qurulandan sonra başlayıb. Partiyanı təsis edənlərdən biri də o idi. Həmçinin, Zaqafqaziya Seyminin Müsəlman Fraksiyasında iştirak edib. 1918-ci ilin 28 mayında Azərbaycanın istiqlaliyyəti elan olunarkən “İstiqlaliyyət bəyənnaməsi”ndə imzalardan biri ona məxsusdu. Azərbaycan Cümhuriyyəti yaradılarkən Şəfi bəy Xosrov bəy Sultanov, Nəsib bəy Yusifbəyli ilə birlikdə Azərbaycana göndərilir. Onların əsas işi  Azərbaycan Cümhuriyyətini Bakıda elan etmək, burada müəyyən  əmin-amanlıq yaratmaq, müəyyən işəri qaydasına salmaq idi.

-Şəfi bəyin tələbəlik illərində çox vacib bir hadisə baş verir:  yazıçı Yusif Vəzir Çəmənzəminli gizli şəkildə Müsəlman Demokratik Müsavat Partiyasının Kiyev şöbəsinin yaradır. Deyərdik ki, Şəfi bəyin bir neçə ildən sonra qurulacaq Cümhuriyyətə bağlılığı da elə buradan formalaşıb. Yəni, həqiqətən də o, Kiyev mühitinin Azərbaycana hədiyyə oldu. 
Sonra dediyin kimi, 1917-ci ildə Türk Ədəmi-Mərkəziyyət Müsavat Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin 8 üzvündən biri də Şəfi bəy olur. O, 1917-ci il noyabrın 15-də təsis edilən Zaqafqaziya Komissarlığının və Seyminin Müsəlman Fraksiyasının fəallarından idi. Həmin dövrdə Şəfi bəy Azərbaycan Milli Şurasının Tiflis və Gəncə bölmələrində çalışır, dövlət qurumlarının yaradılmasında böyük əmək sərf edir.  Bütün bu təcrübə Şəfi bəyə həm parlament deputatı, həm də qəzet redaktoru kimi necə təsir göstərdi? 

-Ş.Rüstəmbəyli 1918-ci il dekabrın 7-də təsis edilən Azərbaycan parlamentinin ilk seçilən üzvlərindən  olub. Özü də parlament quruculuğunda, iclaslarda, vacib qərarların qəbulunda aktiv iştirak edib. Parlamentin o dönəmdə əsas müzakirə mövzularından biri “Mətbuat haqqında qanun” olub. O qanunun əsas müəlliflərindən biri də Rüstəmbəyli idi. 

-Şəfi bəyin xidmətlərindən biri də rəsmi dövlət qəzeti “Azərbaycan”la bağlı olub. Səhv etmirəmsə, qəzetin rus  bölməsinin baş redaktoru idi. Qəzetin ilk dörd sayı Gəncədə nəşr edilib, Bakıda  beşinci saydan etibarən çıxmağa başlayıb.. 

-Bəli, Şəfi bəyin əsas xidmətlərindən biri də elə bu qəzetlə bağlıdır. Rus dilli bölməsinə o nəzarət edirdi. Deyilənə görə, o zaman qəzetin rus bölməsindəki əksər yazıları elə Şəfi bəyin özü yazırmış. Daha çox ictimai-siyasi yöndə yazılar olub. Demək olar ki, hamısı da analitik qabiliyyət tələb edən. Burada da Şəfi bəyin Kiyevdəki hüquq təhsili öz sözünü deyib....

-Ceyhun bəy, sözünüzə qüvvət olaraq deyim ki, Şəfi bəy həm də usta publisist idi. O, ictimai rəyə necə təsir göstərməyin lazım olduğunu əla bilirdi. Bu da jurnalistikada çox vacib prinsipdir. Kütləyə nəyisə təlqin etmək, onları maarifləndirmək onun məqalələrində əsas xətt idi. Bir də ən çox daşnakların özbaşınalığından, erməni quldur dəstələrinin Azərbaycana müxtəlif yönlərdən edə biləcəyi hücumlar onu çox narahat edirdi. Yazılarında da bunu göstərirdi. Bəlkə də elə buna görə Şəfi bəy,sona qədər qəzetlə kifayətlənmədi. Daxili İşlər Nazirliyində dəftərxana müdiri, daha sonra isə nazir müavini kimi də işlədi:

-Şəfi bəy Nəsib bəyin rəhbərlik etdiyi sonuncu hökumət kabinetində daxili işlər nazirinin-Mustafa bəy Vəkilovun-müavini olub.Bu vəzifədə çalışdığı müddətdə baş verən bir hadisəyə görə, Şəfi bəy xeyli vaxt müzakirə mövzusu oldu; Onu Əli Bayramovun qətlində ittiham edirdilər. 
Nazir Vəkilov başqa yerdə olduğundan onun vəzifəsini müvəqqəti olaraq,  Rüstəmbəyli icra edirdi. Bolşeviklər buna görə də, sonradan qətlin bütün  məsuliyyətini Şəfi bəyin üstünə atdılar. Hətta onunla bağlı qiyabi olaraq ölüm hökmü çıxarılmışdı.

-Doğrudur, onun özünü öldürə bilmədilər. Amma bolşeviklər sonradan Şəfi bəyə çox böyük mənəvi zərbələr vurdular. Atasının, dostlarının ölümünü buna misal çəkə bilərik...

-Şəfi bəyin atası Mustafa bəy bütün quberniyada sayılıb-seçilən şəxslərdən olub. O, Azərbaycan ordusuna 20 min çəkmə hədiyyə etmişdi. Yaxşı bilirsiniz ki, o zamankı Azərbaycan ordusu üçün bu nə demək idi... Amma təəssüf ki, bolşeviklərin ilk aradan götürdükləri şəxslərdən biri də elə Mustafa bəy oldu. 

-Şəfi bəylə bağlı ən çox xatırlanan hadisə isə Cümhuriyyətin son fövqəladə iclasında baş verdi. Bildiyimiz kimi, o zaman bolşevik ordusu artıq şəhərdə idi və parlamentin nəsə mübarizə aparmaq şansı belə yox idi. Hakimiyyət məcburi şəkildə bolşeviklərə təhvil verilməli idi. İclasda bu müzakirə edilən zaman ən emosional reaksiyanı Şəfi bəy verir. O, gənc dövlətin süqutundan sarsılıb çarəni ağlamaqda görür. Rəsulzadəyə üzünü tuturaq "biz sizə inanmışdıq, biz ideallarımız uğrunda mübarizə aparmışıq. Qoruyaq gənc dövlətimizi”,deyərək, etiraz edir. Maraqlıdır, elə bir məqamda Rəsulzadə nə edə bilərdi ki? Çingiz İldırım dənizdən top mərmilərini elə onların oturduğu parlamentə tuşlamışdı...

-Həmin məqamda Rəsulzadə ona cavab vermədi. Şəfi bəy də  göz yaşları içində parlamenti tərk etdi.
Orada əslində Rəsulzadə ilə Şəfi bəy Rüstəmbəyli eyni mövqedən çıxış edirdilər; antibolşevik mövqeyindən. Parlamentin son iclasında Şəfi bəy o səbəbə ağlayırdı ki, yeni yaranan dövlətin, Azərbaycan Cümhuiriyyətinin istila olunmasına əsəbləri tab gətirə bilmirdi. Amma Cümhuriyyətin təhvil verilməsinin qəti əleyhinə idi. Parlamentin son iclasında onlar eyni mövqedə olublar. 

-ADR-in süqutundan sonrakı dövrlərdə Şəfi bəyin göstərdiyi fəaliyyət haqqında danışaq:

-Bu  dövrlərdə o, müxtəlif mövqelərdə mübarizə aparıb. 1920-ci ildə Azərbaycan Cümhuriyyəti işğal ediləndən sonra Tiflisə  gedir.  Orada Cümhuriyytin bərpa edilməsi üçün bolşeviklərə qarşı müqavimətin yenidən başlanması ilə bağlı müzakirələrə qoşulur. Sovetlərin Gürcüstanı işğal etməsindən sonra Türkiyədə məskunlaşır. Trabzonda, daha sonra isə İstanbulda yaşayır. Orada Azərbaycan siyasi mühacirətinin əsas təmsilçilərindən olur. Rəsulzadənin də Türkiyəyə gəlməsindən sonra mühacirətdəki Müsavat Partiyasının fəaliyyətində canlanma baş verir.
 
-Bəs, Rəsulzadə ilə ixtilaflar nə zamandan və necə  başlayır?
 
-Sonradan mühacirlər arasında qarşıdurma olarkən Şəfi bəy Rəsulzadəyə qarşı müxaliflər qanadının üzvü olub. Şəfi bəy onun haqqında “Rəsulzadənin süqutu”, “Yıxılan bütlər” kitabını çap edir. Rəsulzadə isə ona qarşı “Şəfibəyçilik” kitabını yazır.

Onların aralarının dəyməsinə səbəb araşdırmaçıların fikirlərinə görə maliyyə məsələsi olub.
Amma bəzi qarşıdurmalardan sonra Ş.Rüstəmbəylinin siyasi fəaliyyəti o dərəcədə də hiss olunmur. Bu bəlkə də onun konfliklərdən iyrənib bir kənara çəkilməsindən irəli gəlir. 

-Bəli, tamam kənara çəkildi. Demək olar ki, daha siyasi eranada görünmədi. Təəssüf k, özündən sonra da bir varisi olmadı...

Şəfi bəyin hazırda ailə varisləri yoxdu. Sadəcə sonradan onun yanına gedən qardaşı oğlu Bəhram Kürün qızı Pınar Kür xanım yaşayır.

Müzakirəni apardı: Elmin Nuri


Vətəndaş “Azəriqaz” İB əməkdaşlarının əlindən FƏRYAD EDİR...
Alimlər 15 yaş cavan görünmənin sadə sirrini "tapdılar"...
Türkiyəli alim Azərbaycanda dissertasiya müdafiə etdi
Bu avtomobildən neçə adamın çıxdığına inanmayacaqsınız - VİDEO
Bu restoranda yemək yemək üçün çevik olmaq lazımdır - MARAQLI
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Maraqlı
Trampın uzun saçlarının sirri açıldı: Boynunun ardındakı keçəli örtmək üçünmüş...
Cəmiyyət
“Menyuların yalnız xarici dildə olması əsas problemdir”
Mədəniyyət
"Buradakı tələbələr Üzeyir bəyin kimliyini yaxşı bilirlər, əsərlərini səhnələşdirirlər” – Cavanşir Quliyev
Köşə
Az qalıb, bəy!
Cəmiyyət
"Onun böyüklüyü ondadır ki, əlində olan vəsaitini jurnalistikanın inkişafı üçün xərcləyib"
Həftənin ən çox oxunanları
Şəxsi silahlı mühafizəsi olan baş həkim Məcid Əliyev həbs edildi... - FOTO+VİDEO
Puldan “divar” yaradan məmur həm də 256 məşuqə saxlayırmış - HEYRƏTAMİZ+VİDEO
Bakıda satılan 5 otaqlı evin qiymətinə Braziliyada ada almaq olar - Fantastik qiymət (FOTOLAR)
"Müdafiə Nazirliyində çalışdığım 7 ildə cəbhə bölgəsində vəzifəli şəxsin övladını görmədim"
"Cənab Prezident, çox hörmətli Mehriban xanım, bu sətirləri Sizə utanaraq yazırıq..."
Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə 1-ci siniflərə - Hədiyyə
Fərhad Əliyevin kəndində evləri daşa basıb, sakinləri qorxuya salan kimdir? - VİDEO
"Sabah Qarabağda savaş başlasa bizim Bakıda Nuru Paşalara ehtiyacımız olmayacaq, çünki..."
Paşinyanın arvadı Qarabağda ölən erməni əsgərlərinin analarını topladı - azərbaycanlı analara müraciət olundu
Türkiyə və İsrail barışır, səfirlər geri qayıdır - Bakının da bu barışıqda rolu var...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə