Xəbər lenti
19/10/2018 [17:45]:
ABŞ 1 trilyon dolları bazardan çıxarıb yandıracaq — SƏBƏB
19/10/2018 [17:38]:
“STAR-ın açılışı ilə Azərbaycanla dünyaya nümunə olan münasibətlərimizi bir addım da irəli aparırıq”
19/10/2018 [17:34]:
Ərdoğan: “Azərbaycan torpaqlarının dörddə bir əsrdir işğal altında olması qəbuledilməzdir"
19/10/2018 [17:32]:
Novruz Məmmədovun sədrliyi ilə Nazirlər Kabinetinin iclası keçirilib
19/10/2018 [17:31]:
“Bədii ədəbiyyat hadisələrə bir qədər geridən, tarixi perspektivdən baxmağı xoşlayır”
19/10/2018 [17:15]:
Azərbaycan və Türkiyə prezidentləri “Star” zavodunun açılışında
19/10/2018 [17:15]:
Bakı-Sumqayıt qatarının hərəkət cədvəlində DƏYİŞİKLİK
19/10/2018 [17:13]:
Bakının bu hissəsində yol bağlanacaq...
19/10/2018 [17:12]:
Ünvanlı sosial yardım alanların sayı açıqlandı
19/10/2018 [16:57]:
Dul kişilər daha darıxmayacaq...
19/10/2018 [16:46]:
Teleqüllə ətrafında yeni təhlükə
19/10/2018 [16:43]:
İstirahət günlərinin HAVASI: 27 dərəcə isti olacaq
19/10/2018 [16:30]:
“İrəvan şəhəri: erməni saxtakarlığı və real tarix” mövzusunda Dəyirmi Masa keçirildi
19/10/2018 [16:18]:
Nazirlik Prezidentin tapşırığı ilə bağlı səfərbər olunub - Kollegiya iclası keçirildi
19/10/2018 [16:17]:
Ağ Ev Putinin adamını sanksiya siyahısından çıxardı
19/10/2018 [16:15]:
Soyğun zamanı baxın nə etdi - MARAQLI...+ VİDEO
19/10/2018 [16:06]:
Gömrük-biznes münasibətləri beynəlxalq standartlara uyğun şəkildə tənzimlənir
19/10/2018 [16:03]:
“Alternativ dərsliklərin yaradılmasına nail olmaq lazımdır, çünki...”
19/10/2018 [16:03]:
ADPU-da “Yenə o bağ olaydı” adlı tədbir keçirildi -FOTOLAR
19/10/2018 [15:57]:
Hikmət Hacıyev: "STAR Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının nümunəsidir"
19/10/2018 [15:41]:
Qənirə Paşayeva Türkiyədən gələn aydınlarla görüşdü -FOTOLAR
19/10/2018 [15:36]:
Diaspor Komitəsinin hesabat yığıncağı keçirildi -FOTOLAR
19/10/2018 [15:32]:
“Azercell” məktəblilərə təlim keçirir
19/10/2018 [15:29]:
İtaliya Senatının sədrinə ADU-nun fəxri doktoru adı verildi -FOTOLAR
19/10/2018 [15:26]:
Ərdoğan: "Azərbaycan hər zaman Türkiyənin yanında olub"
19/10/2018 [15:00]:
Onlar Qarabağ üçün heç bir səy göstərmir - Sadəcə, bizi səy yerinə qoyublar...
19/10/2018 [14:49]:
Türkiyədəki diaspor təşkilatlarının rəhbərləri Dövlət Komitəsində görüş keçirdi
19/10/2018 [14:46]:
Barmaq uzunluğunuz cinsi sirlərinizi ələ verir - MARAQLI
19/10/2018 [14:39]:
Zakir Fərəcov Latviyanın nümayəndə heyəti ilə görüşdü -FOTOLAR
19/10/2018 [14:29]:
Babasının külündən şirniyyat hazırlayıb dostlarına yedirtdi - İNANILMAZ...
19/10/2018 [14:28]:
İlham Əliyev Türkiyəyə getdi
19/10/2018 [14:21]:
"Azərbaycanda qadınların orta ömrü 78, kişilərin isə 73 yaşdan çoxdur"
19/10/2018 [14:18]:
“Ortalığa konkret sübut qoysunlar...” - Əməkdar artistdən Dilçilik İnstitutuna cavab...
19/10/2018 [14:15]:
"Yeni doğulanlar arasında cins nisbətinin pozulması göstəricisi nəzərəçarpan dərəcədədir"
19/10/2018 [14:02]:
24 saat gündüz yaşanılacaq - AĞILASIĞMAZ...
19/10/2018 [13:52]:
"Sürüşmə zonasında çatların ölçüsü böyüyüb" - NAZİRLİK
19/10/2018 [13:51]:
Tərtərin icra başçısı: “Minaya düşən gənci diqqətdə saxlayırıq”
19/10/2018 [13:49]:
Ərdoğan, Makron, Merkel və Putin Suriyaya görə TOPLAŞACAQ
19/10/2018 [13:48]:
Velosiped qəzasından sonra ingilis dilini unutdu -MARAQLI
19/10/2018 [13:42]:
İnterpolun eks-rəhbəri öldürülüb?
19/10/2018 [13:40]:
Sabah 25 dərəcə isti olacaq
19/10/2018 [13:35]:
Metro stansiyasında sərnişinlərə qorxunc sürpriz: Uşaqlar göz yaşlarına boğuldu
19/10/2018 [13:01]:
Məktəb direktoru vəzifəsinə qəbul üçün yeni qaydalar müəyyənləşib
19/10/2018 [12:59]:
Azərbaycan STAR zavodu ilə həm özü qazanacaq, həm də Türkiyəyə qazandıracaq - RƏY
19/10/2018 [12:47]:
“Dünya təhsili də kurikulum yolu ilə gedir” - Eks-nazir yeni imtahan modeli haqda
19/10/2018 [12:44]:
2019-cu ilin büdcəsində neftin qiyməti 60 dollardan götürülür - Deputat riskdən danışdı
19/10/2018 [12:37]:
Pərvin oriyental oynadı, hamı bəyəndi -VİDEO
19/10/2018 [12:32]:
“Yaxından çəkməyin, botoks etdirmişəm” -İrem Derici
19/10/2018 [12:30]:
“Qonağıma hörmət edib şpaqat açdım” - Mehriban Xanlarova
19/10/2018 [12:26]:
Təhsil kreditləri yenidən gündəmdə
19/10/2018 [12:18]:
“Cəzasızlıq mühitində anlayışı olmayan sürücü də çox rahatlıqla adam öldürür”
19/10/2018 [12:08]:
“Beynəlxalq banklar oğurluq pulları özlərində saxlamaq üçün bir-biri ilə yarışır”
19/10/2018 [12:06]:
İngiltərə Suriyada niyə yoxdur?
19/10/2018 [11:38]:
Qazaxıstan: Ölkənin qüdrəti xalqın düşüncəsindədir
19/10/2018 [11:32]:
Niyazi Bayramov sahibkarlarla görüşdü
19/10/2018 [11:30]:
Saakyan Azərbaycanda səngər qurmuş donuzsifət komandirləri ilə görüşdü - FOTOLAR
19/10/2018 [11:27]:
Bakı şəhər Baş Polis İdarəsinin mətbuat xidmətinin rəhbəri dəyişdirildi
19/10/2018 [11:20]:
Ata Nurməhəmmədov Makqreqoru oğlunun evinə dəvət etdi
19/10/2018 [11:13]:
Rəşid Mahmudov əməliyyat olundu
19/10/2018 [11:10]:
17 yaşlı qız burun əməliyyatından sonra öldü - Həkimi barədə şok detal
19/10/2018 [11:07]:
Cinsi əlaqə üçün evə çağırdığı oğlanın başına oyun açan qadın: "Pulunu alıb döydük" - VİDEO
19/10/2018 [11:04]:
Yeni qaydalar ingilis dili müəllimlərinin böhranını üzə çıxardı: “Özümüz danışa bilmirik, şagird nə etsin!”
19/10/2018 [11:01]:
Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin səlahiyyətləri artırıldı
19/10/2018 [10:56]:
YAP Gəncə şəhər Təşkilatı ADAU-da konfrans keçirdi
19/10/2018 [10:53]:
"İnsanlara “balıq verməkdənsə, balıq tutmağı öyrətmək lazımdır” - İqtisadçı ekspert
19/10/2018 [10:51]:
Putin türk dövlətini ələ keçirir: 27 milyardlıq razılaşma
19/10/2018 [10:47]:
"Goranboyda İdarə rəisinə "Dur" deyən tapılmır" - Fermerdən ölkə başçısına videomüraciət
19/10/2018 [10:47]:
Qaşıqçının qatili general imiş – Təcili
19/10/2018 [10:32]:
“Qarabağ”ın məşhur futbolçusu Bakıda AĞIR QƏZA törətdi – Hər İKİ AYAĞI QIRILDI
19/10/2018 [10:19]:
Həbib hansı azərbaycanlıya uduzub? - AÇIQLAMA + VİDEO
19/10/2018 [10:19]:
Zakir Həsənov Çexiyadakı sərgidən müasir artilleriya qurğuları seçəcək - AÇIQLAMA
19/10/2018 [10:18]:
Türkiyə Qaşıqçı ilə bağlı dəlilləri dərhal Trampa ötürdü - SƏBƏB
19/10/2018 [10:14]:
Külli miqdarda xarici valyutanın qanunsuz yolla aparılmasına cəhdin qarşısı alındı
19/10/2018 [10:10]:
Sərhədçilərimiz İran dənizçilərini xilas etdi
19/10/2018 [10:07]:
Seksə layiqli alternativ tapıldı
19/10/2018 [09:55]:
"MEK ölkə üzrə vikitəlim mərkəzinə çevrilib..."
19/10/2018 [09:49]:
Makron Səudiyyə Ərəbistanına səfərləri təxirə saldı - Qaşıqçıya görə
19/10/2018 [09:45]:
“WhatsApp” çoxlu mesajlardan bezənlərə şad xəbər - Yeni özəllik gəlir
19/10/2018 [09:40]:
Həbs yerlərinin daxili intizam qaydaları dəyişildi
19/10/2018 [09:37]:
Badamdardakı sürüşmə zonasında son DURUM
Bütün arxiv bir sırada
16/01/2018 [18:03] - Araşdırma - ( 3255 dəfə baxılıb)

Qürbətdə həmyerlisi tərəfindən öldürülən Düdənginskinin müəmmalı qətli- TARİX



Moderator.az Cümhuriyyətin 100 illik yubileyi münasibətilə silsilə yazılarına davam edir. 
Bu dəfə haqqında danışacağımız şəxs birbaşa Cümhuriyyətlə baölı olmasa da, orada hər hansı vəzifənin daşıyıcısı olmasa da (o zaman buna heç yaşı da çatmazdı) sonradan bu dövlətin qurucuları ilə yaxın dost olur. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Mirzəbala Məmmədzadə ilə birlikdə Azərbaycan naminə işlər görüb. 

Söhbət Azərbaycan legionerlərinin ən fəal üzvü sayılan Əbdürrəhman fətəlibəyli Düdənginskidən gedir:
Naxçıvanın Şərur  rayonunun Düdəngə kəndində anadan olan Əbdürrəhmanın ailəsi nəsilliklə hərbçi idi. Atası Əli bəyi hələ Əbdürrəhman Düdənginski uşaq olarkən rus ordusunun zabitləri qəsdən zəhərləyib öldürüblər. Ağır uşaqlıq illərinə baxmayaraq, Əbdürrəhman bəy öz gücünə yüksək təhsil alır və hərbi akademiyaya qəbul olur. Akademiyanı bitirəndən sonra isə orduya cəlb olunur. II Dünya Müharibəsi zamanı Düdənginski almanlara əsir düşür, digər iddiaya görəsə könüllü olaraq almanlar tərəfinə keçir. Ondan sonra Düdənginskinin əsas işi Almaniyada olan azərbaycanlı əsriləri azad etmək olur. O, Məhəməd Əmin Rəsulzadə ilə birləşərək, əsirlərin hüquqlarının artırılması yönündə iş görür. 

Düdənginskinin həyat və yaradıcılığı barədə hələlik yeganə  kitab yazan tədqiqatçı Nəsiman Yaqublu qeyd edir ki, onun Rəsulzadə ilə birgə fəaliyyəti öz nəticəsini verir. 

“1941-ci ildə müharibə başlayanda Düdənginski almanlar tərəfə keçir. Bundan sonra isə onun əsas  mübarizə istiqaməti hərbi əsirlərin azad edilməsi olub. Çünki onun özü də hərbi əsir idi. O dövrdə də bəzi mənbələrdə 40, bəzi mənbələrdə isə 70 minə yaxın azərbaycanlı əsirin olduğu bildirilirdi. Fətəlibəyli də bu əsrilərdən biri olub. Amma tədricən əsirlərin müəyyən qrupuna bəzi imtiyazlar verilməyə başlanıldı. Onları əvvəlcə “xivilər” (yəni köməkçi hissə) adlandırırdılar, sonra isə “legioner” deyilməyə başlandı. 
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə siyasi, Düdənginski isə hərbi istiqamətdə Azərbaycanın mənafeyi üçün danışıqlar aparırdılar. Bu danışıqların müsbət nəticəsi olaraq azərbaycanlılardan ibarət hərbi hissələrin  yaradılmasına icazə verildi. “Bozqurd”, “İgid”, “Dönməz” batalyonları yaradıldı ki, Düdənginski də o batalyonların komandiri oldu.  Azərbaycan hərbi könüllü birləşmələri çox uğurlu döyüşlər aparmışdılar. Onlar hətta Qafqaza Mazdoka qədər gəlib çıxmışdılar”.

Lakin “ikinci cəbhə”nin açılması və SSRİ-yə Qərbin kömək etməsi almanların məğlubiyyətini labüdləşdirir. Almanların artıq məğlub olacağını görən Düdənginski azərbaycanlı legionerləri də ətrafına yığaraq İtaliyaya gedir. Orada da öz siyasi fəaliyyətindən qalmır. Daha sonradan ABŞ-la SSRİ arasında gərginliyin artması Düdənginski və silahdaşlarının yenidən səhnəyə qayıtmasına səbəb olur. Çünki SSRİ-yə soyuq müharibə elan edən ABŞ-a məhz Düdənginski kimi sovet rejiminə nifrət edən səriştəli insanlar lazım idi. 

N. Yaqublu da bu faktın üstündən keçmir: “Onun üçüncü dəfə Almaniyaya qayıtdığı vaxtda artıq Amerika bu kimi insanlardan sui-istifadə etməyə çalışırdı. Çünki görürdülər ki, bu insanlar hələ də sovet rejiminə qarşı mübarizə aparır. O zaman da artıq ABŞ-la SSRİ arasında münasibət gərginləşmişdi. Bu gərginlik 1948-49-cu illərdə özünün pik nöqtəsinə çatdı. Bu məqamda ABŞ-ın görkəmli siyasətçisi olan Eyzenhauerin başçılığı ilə SSRİ-yə qarşı psixoloji müharibə planı hazırlandı. Bu proqrama Qafqazdan olan başqa hərbi siyasi əsirlərlə yanaşı Fətəlibəyli-Düdənginski də cəlb edildi. 1953-cü ildə “Azadlıq” radiosunun Azərbaycan redaksiyası açıldı və Fətəlibəyli-Düdənginski həmin redaksiyanın baş redaktoru oldu. Maraqlıdır ki, həmin redaksiyada ilk buraxılış Stalinin öldüyü gün, yəni 1953-cü il martın 5-də efirə verildi. 1953-54-cü ildə Düdənginski həmin radioda SSRİ-yə qarşı çox kəskin çıxışlar etdi”.
Almaniyadan edilən bu çıxışlar  rəsmi SSRİ-ni narahat edirdi. Çünki ABŞ-ın gələcəkdə SSRİ-ni yıxacaq psixoloji müharibəsi özünün pik nöqtəsində idi. Nə olursa olsun, oranın kadrlarını aradan götürmək lazım idi. Sovet DTK-sıın Əks-kəşfiyyat İdarəsi bu barədə əsaslı işə keçir. Mühacirətdə olan antisovet fəalları aradan götürmək planında ilk rast gəlinən adlardan biri də  Düdənginski olur. Bu məqsədlə Düdənginskinin köhnə legion yoldaşı Mikayıl İsmayılovdan istifadə etmək qərarına gəlirlər. Belə ki, o zaman vətənə qayıdan İsmayılovun ailəsini girov saxlamaqla qarşısına Düdənginskini öldürmək şərti qoyurlar. Əks halda isə ailəsi və özünü öldürəcəkləri ilə hədələyirlər. Beləliklə, köhnə dost qiyafəsində Düdənginskinin yanına gələn İsmayılov 2 aya yaxın Almaniyada qalır. Düdənginskinin vasitəsilə işlə təmin olunur. Ondan bir çox yaxşılıq görən İsmayılov Fətəlibəylini öldürməkdən vaz keçir. Nəticənin olmadığını görən sovet DTK-sının sarışın xanımı İsmayılova yaxınlaşaraq Düdənginskini öldürməyəcəyi təqdirdə Bakıdakı ailəsinin məhv olacağını bildirir. İsmayılov nəhayət işə keçir.

Nəsiman Yaqublu həmin qətl hadisəsini bu cür nəql edir: “Hadisə bir alman xanımın- Böhmün evində baş verir. Əvvəlcə yeyib-içirlər. Bir az keçəndən sonra İsmayılov əlində olan xüsusi maddəni onun içkisinə qatır. Müvazinətini itirəndən sonra isə usta Föstledən aldığı çəkiclə Əbdürrəhman bəyin başına vurmağa başlayır. Düdənginski bir təhər ona müqavimət göstərir, amma ölümdən qurtula bilmir. İsmayılov Düdənginskini öldürəndən sonra isə öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Səhəri gün alman qadın evə gələrkən cəsədi aşkarlayır. Polisə məlumat verəndən sonra gəlib meyitin sənədlərinə baxırlar və orada “Mikayıl İsmayılov” yazıldığını görürlər. Düdənginksini elə  Münhendə  “Mikayıl İsmayılov” adıyla dəfn edirlər. Bir həftə keçəndən sonra “Azadlıq” radiosunda görürlər ki, Düdənginski işə çıxmır. Soraqlaşandan sonra son günlərdə ölən müsəlmanın harada basdırıldığını öyrənirlər. İcazələrdən sonra meyit ekspertizaya gətirilir və “Azadlıq” radiosunda işləyən İsmayıl Əkbər,  Məcid Musazadə Düdənginskini tanıyırlar.
Bu hadisədən bir il əvvəl Düdənginskinin qardaşı da rəhmətə getmişdi. Deyilənə görə, qardaşı da DTK tərəfindən motosiklet qəzasına məruz qalaraq öldürülüb. Oradakı azərbaycanlılar Düdənginskini Münhendən 150 km uzaqda yerləşən Nyu-Umi şəhərində dəfn edirlər. Fətəlibəylinin cənazəsi, 1954-ci ildə avtomobil qəzasından həlak olmuş qardaşı Seyfulla bəy Fətəlibəylinin uyuduğu məzarın yanındadır”.

Elmin Nuri



Soyğun zamanı baxın nə etdi - MARAQLI...+ VİDEO
Barmaq uzunluğunuz cinsi sirlərinizi ələ verir - MARAQLI
Babasının külündən şirniyyat hazırlayıb dostlarına yedirtdi - İNANILMAZ...
Metro stansiyasında sərnişinlərə qorxunc sürpriz: Uşaqlar göz yaşlarına boğuldu
Bu gün Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığınının daha bir "STAR"ı dünyaya açılır...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Dul kişilər daha darıxmayacaq...
Dünya
24 saat gündüz yaşanılacaq - AĞILASIĞMAZ...
Dünya
Velosiped qəzasından sonra ingilis dilini unutdu -MARAQLI
Cəmiyyət
“Cəzasızlıq mühitində anlayışı olmayan sürücü də çox rahatlıqla adam öldürür”
İqtisadiyyat
"İnsanlara “balıq verməkdənsə, balıq tutmağı öyrətmək lazımdır” - İqtisadçı ekspert
Həftənin ən çox oxunanları
Sərkisyan və Saakyan arvadları ilə Azərbaycan şəhərlərini gəzdi... -FOTOLAR
Rüfət Aslanlının "göyün yeddinci qatı"nda 6 milyon dollarlıq "stadion"u tapıldı...
Paşinyan istefa verdi - Son dəqiqə
"Cavan oğlanı nə edirsən, pul xərcləməyəcək" - Rövşanədən müğənniyə
Dədə Şəmşirə uzanan yaman dil "kəsildi"...
Ermənilər Tərtərdəki futbol stadionunu Avropa çempionatına hazırlayır - FOTOLAR
"Biz bəyəm buna görə müstəqil olmuşuq ki, kimsə 109 milyonu oğurlayıb xaricə getsin...?"
İstanbulda küçəyə erməninin adı verildi
“Erməni-rus qruplaşması hansı halda Azərbaycanla döyüşə girə bilər?”- General cavab verir (Video)
Qarabağ qazisi Etimad Əsədov vəfat etdi
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə