Xəbər lenti
17/08/2018 [23:49]:
Polis məmurundan göz yaşardan hərəkət - İBRƏTAMİZ...
17/08/2018 [23:48]:
İstiyə görə əhalini seksdən çəkinməyə çağırdılar: ANORMAL QAYĞIKEŞLİK...
17/08/2018 [23:47]:
DİN: Avtobus sürücüləri və sərnişinlərini ölümlə hədələyən şəxs saxlanılıb - VİDEO
17/08/2018 [23:33]:
Azərbaycan nefti bahalaşdı
17/08/2018 [23:29]:
Maryan Şarets Sloveniyanın Baş naziri seçildi
17/08/2018 [23:19]:
Passsiv siqaret çəkməyin ölümcül riski üzə çıxdı: ALİMLƏRDƏN XƏBƏRDARLIQ...
17/08/2018 [23:11]:
Paşinyandan riyakar etiraf: "Sələflərim Qarabağı təhvil vermək istəyirdilər"
17/08/2018 [23:02]:
Cümhuriyyət parlamentinin müəllimlər üçün müyyənləşdirdiyi maaşların məbləği...
17/08/2018 [22:54]:
İsraillilər daha üç fələstinlini öldürdülər
17/08/2018 [22:49]:
“Facebook”un işində problemlər yaranıb
17/08/2018 [22:43]:
Yağı bütünlüklə tərgidib, bunlardan yararlanmaq lazımdır – 100 il yaşamaq üçün
17/08/2018 [22:40]:
İtkin düşən abituriyent sevdiyi oğlanla qaçıb
17/08/2018 [22:20]:
Həmyerlimiz Eynşteyni üstələyəcək böyük alimi belə dəyərləndirdi: “Xəyallarımızı film şəklində görə biləcəyik”
17/08/2018 [21:53]:
"Baku Bus"ın sürücüsü sərnişini xəstəxanalıq etdi - FOTOLAR
17/08/2018 [21:41]:
Ərdoğan 7-ci dəfə baba oldu
17/08/2018 [21:30]:
Putin Dağıstana rəhbər təyin etdi - Foto
17/08/2018 [21:25]:
Bütün Ermənistan küçələrə axışdı - CANLI YAYIM
17/08/2018 [21:09]:
Putindən Avstriya nazirinə kreativ toy hədiyyəsi
17/08/2018 [20:51]:
Hərbi Hava Qüvvələri helikopterləri havaya qaldırdı - VİDEO/FOTO
17/08/2018 [20:44]:
Tramp: "Türkiyə özünü pis aparır"
17/08/2018 [20:32]:
“Mediamız heç vaxt Türkiyəni Azərbaycandan ayırmayıb”
17/08/2018 [20:11]:
Son dörd gündə 87 qa­nunsuz miqrant sax­­­la­nıl­dı
17/08/2018 [20:10]:
Messinin qardaşına hökm oxundu
17/08/2018 [20:07]:
Qazaxda 3 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının açılışı oldu -FOTOLAR
17/08/2018 [20:04]:
Şuşadan tələbələr təcrübə üçün Livana yollandı... -FOTO
17/08/2018 [20:03]:
Dünyanın ən qədim pendiri tapıldı - 3200 yaşı var
17/08/2018 [19:51]:
Tütünçülük gəlirli sahədir
17/08/2018 [19:41]:
Azərbaycandan 1000-dən çox erməni Paşinyanın mitinqinə yollandı...- Fotolar
17/08/2018 [19:36]:
“Bakmil” stansiyası ilə bağlı açıqlama - Sərnişinlərin nəzərinə!
17/08/2018 [19:17]:
“700 bal toplayanların sayının artması təhsilin keyfiyyətinin yüksəlməsi ilə bağlı deyil” – Etibar Əliyev
17/08/2018 [19:08]:
Saakaşvili Ukraynaya qayıdacağı vaxtı açıqladı
17/08/2018 [19:02]:
Əli Hüseynlinin KTMT-yə üzvlük təklifi aranı qatdı - sərt reaksiyalar
17/08/2018 [18:48]:
Prezident İlham Əliyev Lənkəranda yol tikintisinə 9,1 milyon manat ayırıb
17/08/2018 [18:14]:
BSU-da sənəd qəbulu yüksək səviyyədə həyata keçirilir
17/08/2018 [18:13]:
Bərdənin içməli su təchizatı yaxşılaşdırılır
17/08/2018 [18:08]:
Şəhid qızını avtomobillə vuraraq öldürən biznesmen oğlu azadlığa buraxıldı
17/08/2018 [17:59]:
Azərbaycanda fermerlərə daha 57,5 mln. manat subsidiya ödəniləcək
17/08/2018 [17:56]:
Azərbaycan Türkiyə-ABŞ gərginliyinin həllində vasitəçi ola bilərmi?
17/08/2018 [17:49]:
Lənkəranda tank əleyhinə mina tapıldı - FOTO
17/08/2018 [17:30]:
CNN: "Çin ABŞ-a hücum etməyə hazırlaşır"
17/08/2018 [17:26]:
Rusiya ABŞ-a nota göndərdi
17/08/2018 [17:17]:
Elmar Vəliyevin güllələnməsi ilə bağlı daha 2 nəfər həbs olundu - Rəsmi
17/08/2018 [16:55]:
Rusiya və Tükiyə müdafiə nazirləri Suriyanı müzakirə etdilər
17/08/2018 [16:54]:
Bayram Səfərov: “Koçaryanın siyasətə qayıtmasına nə edə bilərik?”
17/08/2018 [16:53]:
“Qarabağ” dərdinə dözməyən Əvəzov özünü GÜLLƏLƏDİ
17/08/2018 [16:45]:
Qənirə Paşayeva Turan Qurultayının bağlanışında Türk dünyasına Qarabağ çağırışı etdi
17/08/2018 [16:44]:
Bələdiyyə sədri üç min manat cərimələndi
17/08/2018 [16:41]:
Türkiyənin ətrafında ABŞ-a qarşı yeni ittifaq formalaşır - RƏY
17/08/2018 [16:35]:
"Balanslaşdırılmış xarici siyasət hazırki məqamda ən optimal siyasətdir"
17/08/2018 [16:27]:
Bakıda avtobusda qadının arxasına toxundular: dava düşdü - VİDEO
17/08/2018 [15:56]:
Kərimin hamam xalatında FOTOSU yayıldı
17/08/2018 [15:51]:
Azərbaycana gələn ərəblərin sayı 100 dəfə artdı
17/08/2018 [15:45]:
Tovuzda evdən pul və 15 min manatlıq qızıl oğurlandı
17/08/2018 [15:33]:
"Koçaryanın azadlığa çıxması Qarabağ klanının Paşinyana asanlıqla boyun əyməyəcəyinə işarədir"
17/08/2018 [15:21]:
Şərəfli və müqəddəs müəllim peşəsini seçənlər...
17/08/2018 [15:20]:
Nazirdən ƏMR: Polis gücləndirilmiş rejimdə işləyəcək
17/08/2018 [15:20]:
“Qeyrətimiz, namusumuz varsa, hamımız qalxıb torpaqlarımızı işğaldan azad etməliyik”
17/08/2018 [15:19]:
Azərbaycan Ordusu Qarabağda əməliyyat keçirməyib – RƏSMİ
17/08/2018 [15:16]:
Pənah Hüseyn və İsgəndər Həmidov Koçaryanı müdafiə etdi...
17/08/2018 [15:14]:
Səudiyyə Ərəbistanı Rusiyadan quş əti idxalını dayandırdı
17/08/2018 [14:58]:
Bulvarın bu hissəsi pullu oldu - Səbəb isə...
17/08/2018 [14:55]:
Azərbaycanda əhalinin sayı 10 milyonu nə vaxt ötəcək?
17/08/2018 [14:44]:
Maqomayevin taleyinin qaranlıq məqamları - FOTO/VİDEO
17/08/2018 [14:22]:
Alimlər sübut etdilər: Kişilər qadınlardan daha ağıllıdır
17/08/2018 [14:18]:
Ankara Vaşinqtonun yeni sanksiyalarına cavab verdi
17/08/2018 [14:10]:
Parkda gəzən uşağı ildırım vurdu - VİDEO
17/08/2018 [14:07]:
“Azərxalça”nın Xaçmaz filialında 100-cü xalça kəsildi
17/08/2018 [14:05]:
Bacısının paylaşımı Hadisəni özündən çıxardı
17/08/2018 [14:00]:
Meşəni yandıranlara atəş açmağa icazə verildi
17/08/2018 [13:53]:
Dünyanın ən kasıb eks-prezidenti təqaüdə çıxdı
17/08/2018 [13:51]:
“Azərbaycan KTMT-ya qoşula bilməz”
17/08/2018 [13:49]:
Leysan yağacaq, dolu düşəcək - XƏBƏRDARLIQ
17/08/2018 [13:24]:
Mehman Hüseynovun məhkəməsinin vaxtı bəlli oldu
17/08/2018 [13:22]:
Əkizlərdən biri öldü, digərinin vəziyyəti ağırdır - Bakıda
17/08/2018 [13:18]:
“Azərbaycan Rusiyanın yaratdığı KTMT-yə üzvü ola bilər” - Deputatın açıqlaması müzakirələrə səbəb oldu
17/08/2018 [13:18]:
“Siyasi məhbusların azadlığı cəmiyyətdəki ab-havaya öz müsbət təsirini göstərir”
17/08/2018 [13:07]:
Ermənistanda yeni həbslər
17/08/2018 [13:06]:
Koçaryan Rusiyasız Ermənistanın nə olduğunu Paşinyana xatırlatdı
17/08/2018 [13:04]:
“Qarabağ”-“Şerif” matçının başlama vaxtı bəlli oldu
17/08/2018 [12:50]:
"Bu işi ərsəyə gətirmək üçün canımı qoyacam” - Natəvanı canlandıracaq rəqqasə...
Bütün arxiv bir sırada
16/01/2018 [18:03] - Araşdırma - ( 3200 dəfə baxılıb)

Qürbətdə həmyerlisi tərəfindən öldürülən Düdənginskinin müəmmalı qətli- TARİX



Moderator.az Cümhuriyyətin 100 illik yubileyi münasibətilə silsilə yazılarına davam edir. 
Bu dəfə haqqında danışacağımız şəxs birbaşa Cümhuriyyətlə baölı olmasa da, orada hər hansı vəzifənin daşıyıcısı olmasa da (o zaman buna heç yaşı da çatmazdı) sonradan bu dövlətin qurucuları ilə yaxın dost olur. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Mirzəbala Məmmədzadə ilə birlikdə Azərbaycan naminə işlər görüb. 

Söhbət Azərbaycan legionerlərinin ən fəal üzvü sayılan Əbdürrəhman fətəlibəyli Düdənginskidən gedir:
Naxçıvanın Şərur  rayonunun Düdəngə kəndində anadan olan Əbdürrəhmanın ailəsi nəsilliklə hərbçi idi. Atası Əli bəyi hələ Əbdürrəhman Düdənginski uşaq olarkən rus ordusunun zabitləri qəsdən zəhərləyib öldürüblər. Ağır uşaqlıq illərinə baxmayaraq, Əbdürrəhman bəy öz gücünə yüksək təhsil alır və hərbi akademiyaya qəbul olur. Akademiyanı bitirəndən sonra isə orduya cəlb olunur. II Dünya Müharibəsi zamanı Düdənginski almanlara əsir düşür, digər iddiaya görəsə könüllü olaraq almanlar tərəfinə keçir. Ondan sonra Düdənginskinin əsas işi Almaniyada olan azərbaycanlı əsriləri azad etmək olur. O, Məhəməd Əmin Rəsulzadə ilə birləşərək, əsirlərin hüquqlarının artırılması yönündə iş görür. 

Düdənginskinin həyat və yaradıcılığı barədə hələlik yeganə  kitab yazan tədqiqatçı Nəsiman Yaqublu qeyd edir ki, onun Rəsulzadə ilə birgə fəaliyyəti öz nəticəsini verir. 

“1941-ci ildə müharibə başlayanda Düdənginski almanlar tərəfə keçir. Bundan sonra isə onun əsas  mübarizə istiqaməti hərbi əsirlərin azad edilməsi olub. Çünki onun özü də hərbi əsir idi. O dövrdə də bəzi mənbələrdə 40, bəzi mənbələrdə isə 70 minə yaxın azərbaycanlı əsirin olduğu bildirilirdi. Fətəlibəyli də bu əsrilərdən biri olub. Amma tədricən əsirlərin müəyyən qrupuna bəzi imtiyazlar verilməyə başlanıldı. Onları əvvəlcə “xivilər” (yəni köməkçi hissə) adlandırırdılar, sonra isə “legioner” deyilməyə başlandı. 
Məhəmməd Əmin Rəsulzadə siyasi, Düdənginski isə hərbi istiqamətdə Azərbaycanın mənafeyi üçün danışıqlar aparırdılar. Bu danışıqların müsbət nəticəsi olaraq azərbaycanlılardan ibarət hərbi hissələrin  yaradılmasına icazə verildi. “Bozqurd”, “İgid”, “Dönməz” batalyonları yaradıldı ki, Düdənginski də o batalyonların komandiri oldu.  Azərbaycan hərbi könüllü birləşmələri çox uğurlu döyüşlər aparmışdılar. Onlar hətta Qafqaza Mazdoka qədər gəlib çıxmışdılar”.

Lakin “ikinci cəbhə”nin açılması və SSRİ-yə Qərbin kömək etməsi almanların məğlubiyyətini labüdləşdirir. Almanların artıq məğlub olacağını görən Düdənginski azərbaycanlı legionerləri də ətrafına yığaraq İtaliyaya gedir. Orada da öz siyasi fəaliyyətindən qalmır. Daha sonradan ABŞ-la SSRİ arasında gərginliyin artması Düdənginski və silahdaşlarının yenidən səhnəyə qayıtmasına səbəb olur. Çünki SSRİ-yə soyuq müharibə elan edən ABŞ-a məhz Düdənginski kimi sovet rejiminə nifrət edən səriştəli insanlar lazım idi. 

N. Yaqublu da bu faktın üstündən keçmir: “Onun üçüncü dəfə Almaniyaya qayıtdığı vaxtda artıq Amerika bu kimi insanlardan sui-istifadə etməyə çalışırdı. Çünki görürdülər ki, bu insanlar hələ də sovet rejiminə qarşı mübarizə aparır. O zaman da artıq ABŞ-la SSRİ arasında münasibət gərginləşmişdi. Bu gərginlik 1948-49-cu illərdə özünün pik nöqtəsinə çatdı. Bu məqamda ABŞ-ın görkəmli siyasətçisi olan Eyzenhauerin başçılığı ilə SSRİ-yə qarşı psixoloji müharibə planı hazırlandı. Bu proqrama Qafqazdan olan başqa hərbi siyasi əsirlərlə yanaşı Fətəlibəyli-Düdənginski də cəlb edildi. 1953-cü ildə “Azadlıq” radiosunun Azərbaycan redaksiyası açıldı və Fətəlibəyli-Düdənginski həmin redaksiyanın baş redaktoru oldu. Maraqlıdır ki, həmin redaksiyada ilk buraxılış Stalinin öldüyü gün, yəni 1953-cü il martın 5-də efirə verildi. 1953-54-cü ildə Düdənginski həmin radioda SSRİ-yə qarşı çox kəskin çıxışlar etdi”.
Almaniyadan edilən bu çıxışlar  rəsmi SSRİ-ni narahat edirdi. Çünki ABŞ-ın gələcəkdə SSRİ-ni yıxacaq psixoloji müharibəsi özünün pik nöqtəsində idi. Nə olursa olsun, oranın kadrlarını aradan götürmək lazım idi. Sovet DTK-sıın Əks-kəşfiyyat İdarəsi bu barədə əsaslı işə keçir. Mühacirətdə olan antisovet fəalları aradan götürmək planında ilk rast gəlinən adlardan biri də  Düdənginski olur. Bu məqsədlə Düdənginskinin köhnə legion yoldaşı Mikayıl İsmayılovdan istifadə etmək qərarına gəlirlər. Belə ki, o zaman vətənə qayıdan İsmayılovun ailəsini girov saxlamaqla qarşısına Düdənginskini öldürmək şərti qoyurlar. Əks halda isə ailəsi və özünü öldürəcəkləri ilə hədələyirlər. Beləliklə, köhnə dost qiyafəsində Düdənginskinin yanına gələn İsmayılov 2 aya yaxın Almaniyada qalır. Düdənginskinin vasitəsilə işlə təmin olunur. Ondan bir çox yaxşılıq görən İsmayılov Fətəlibəylini öldürməkdən vaz keçir. Nəticənin olmadığını görən sovet DTK-sının sarışın xanımı İsmayılova yaxınlaşaraq Düdənginskini öldürməyəcəyi təqdirdə Bakıdakı ailəsinin məhv olacağını bildirir. İsmayılov nəhayət işə keçir.

Nəsiman Yaqublu həmin qətl hadisəsini bu cür nəql edir: “Hadisə bir alman xanımın- Böhmün evində baş verir. Əvvəlcə yeyib-içirlər. Bir az keçəndən sonra İsmayılov əlində olan xüsusi maddəni onun içkisinə qatır. Müvazinətini itirəndən sonra isə usta Föstledən aldığı çəkiclə Əbdürrəhman bəyin başına vurmağa başlayır. Düdənginski bir təhər ona müqavimət göstərir, amma ölümdən qurtula bilmir. İsmayılov Düdənginskini öldürəndən sonra isə öz paltarlarını ona geyindirir, öz sənədlərini onun cibinə qoyur və oranı tərk edir. Səhəri gün alman qadın evə gələrkən cəsədi aşkarlayır. Polisə məlumat verəndən sonra gəlib meyitin sənədlərinə baxırlar və orada “Mikayıl İsmayılov” yazıldığını görürlər. Düdənginksini elə  Münhendə  “Mikayıl İsmayılov” adıyla dəfn edirlər. Bir həftə keçəndən sonra “Azadlıq” radiosunda görürlər ki, Düdənginski işə çıxmır. Soraqlaşandan sonra son günlərdə ölən müsəlmanın harada basdırıldığını öyrənirlər. İcazələrdən sonra meyit ekspertizaya gətirilir və “Azadlıq” radiosunda işləyən İsmayıl Əkbər,  Məcid Musazadə Düdənginskini tanıyırlar.
Bu hadisədən bir il əvvəl Düdənginskinin qardaşı da rəhmətə getmişdi. Deyilənə görə, qardaşı da DTK tərəfindən motosiklet qəzasına məruz qalaraq öldürülüb. Oradakı azərbaycanlılar Düdənginskini Münhendən 150 km uzaqda yerləşən Nyu-Umi şəhərində dəfn edirlər. Fətəlibəylinin cənazəsi, 1954-ci ildə avtomobil qəzasından həlak olmuş qardaşı Seyfulla bəy Fətəlibəylinin uyuduğu məzarın yanındadır”.

Elmin Nuri



Paşinyandan riyakar etiraf: "Sələflərim Qarabağı təhvil vermək istəyirdilər"
"Koçaryanın azadlığa çıxması Qarabağ klanının Paşinyana asanlıqla boyun əyməyəcəyinə işarədir"
Hadi Rəcəbli barəsində yazanlara xəbərdarlıq etdi: “Bu qədər şərəfsiz hərəkət etmək olmaz”
Oxu, Alim...
Heroin komasına girdilər, körpələri ölümdən son anda xilas oldu - DƏHŞƏT...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
Nabranda ailəvi istirahət üçün kotec tipli kirayə evlər. Ətraflı məlumat üçün əlaqə nömrələri:

050 311 11 64, 055 681 11 64

N.Tusi adına Klinika
Dünya
İstiyə görə əhalini seksdən çəkinməyə çağırdılar: ANORMAL QAYĞIKEŞLİK...
Cəmiyyət
Cümhuriyyət parlamentinin müəllimlər üçün müyyənləşdirdiyi maaşların məbləği...
Cəmiyyət
Yağı bütünlüklə tərgidib, bunlardan yararlanmaq lazımdır – 100 il yaşamaq üçün
Cəmiyyət
“Qeyrətimiz, namusumuz varsa, hamımız qalxıb torpaqlarımızı işğaldan azad etməliyik”
Dünya
Parkda gəzən uşağı ildırım vurdu - VİDEO
Həftənin ən çox oxunanları
Yaponların başqa planetdə yaşadığını sübut edən 30 heyrətamiz fakt - FOTOLAR
Suya tullanan Nigar Camalın sinəsi çöldə qaldı - VİDEO
“Hansısa ərəbin mənim şəhərimdə hoqqa çıxarmağa nə ixtiyarı var?!” - VİDEO
Ərdoğan Trampa QALİB GƏLDİ: dollar sürətlə düşür
Bakıda "moyka"da biabırçılıq: qızı lüt soyundurub maşın yuduzdurdular – VİDEO
Şagirdlər kütləvi şəkildə dəfn olundular – Faciənin fotosu
“İstanbul təslim olarsa, nə Bakı qalar, nə Astana, nə Daşkənd, nə Aşqabad...” -Fikir savaşı
Gənc müəllim əlini qadınlara vurmadığına görə işsiz qaldı - Rəzalət - FOTO
“Böyükdən kiçiyə qədər onlara tüpürmüşəm...” - Xalq artisti televiziya rəhbərlərini sərt qınadı...
"Səhv etmirəmsə, Şeyxülİslam Allahşükür Paşazadə də Baqramyanla bərabər gəlmişdi"
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə