Xəbər lenti
20/05/2018 [23:32]:
Səməd Seyidovdan fərqli olaraq, Aqramunt istefa verdi
20/05/2018 [23:24]:
Şəhid verdiyimiz təxribatla bağlı İrəvanın – Gülünc açıqlaması
20/05/2018 [23:21]:
Əmi qardaşı qızının keçmiş evini taladı - AZƏRBAYCANDA
20/05/2018 [23:19]:
Türkiyə ordusunun 2 əsgəri şəhid oldu
20/05/2018 [22:51]:
Həbsdəki o generalı bağışlamaq olarmı?
20/05/2018 [22:42]:
Cəbhənin Ağdam istiqamətində düşmən əsgəri öldü
20/05/2018 [22:30]:
Oğurladığı pullarla qaçmaq istədi, pullar yola səpildi – FOTO+VİDEO
20/05/2018 [22:04]:
Qəzaya uğrayan təyyarənin ikinci “qara qutu”su da tapıldı - 110 nəfər ölmüşdü
20/05/2018 [22:02]:
Mahmud Abbas yenə xəstəxanaya yerləşdirildi
20/05/2018 [22:00]:
Axtarışda olan 23 insan alverçisi hələ də azadlıqdadır
20/05/2018 [21:58]:
Ankara 15 dəqiqədə selə təslim oldu – FOTO+VİDEO
20/05/2018 [21:51]:
İnsan alverinə qarşı XÜSUSİ ƏMƏLİYYAT: 32 nəfər saxlanıldı
20/05/2018 [21:45]:
"Axırıncı dəfə Adillə danışanda ailəsini soruşdu..." - 4 bacının şəhid qardaşının SON SÖZÜ - FOTOLAR
20/05/2018 [21:20]:
Abramoviç İngiltərədən qovulur - Vizası uzadılmadı
20/05/2018 [21:15]:
Astarada ev yandı
20/05/2018 [20:57]:
İŞİD Qroznıdakı hücuma görə məsuliyyəti öz üzərinə götürdü
20/05/2018 [20:45]:
Sizinlə çalışmaq bir onurdur ustadım
20/05/2018 [20:36]:
Samir Abasov istefa verdi
20/05/2018 [20:32]:
Azərbaycan kərə yağı idxalından asılılığı xeyli azaldacaq
20/05/2018 [19:53]:
"Neftçi" bürünc medal və Avroliqaya vəsiqə qazandı
20/05/2018 [19:39]:
Bakının mərkəzində 17 yaşlı oğlan bankı yarmaq istədi
20/05/2018 [19:29]:
Türkiyə ordusunun 2 əsgəri şəhid oldu
20/05/2018 [19:12]:
Qazaxıstanda neft yatağında yanğın olub, ölən və xəsarət alanlar var
20/05/2018 [19:08]:
Ağ Ev: "Trampla Kim Çen Inın görüşü ləğv edilməyib"
20/05/2018 [19:05]:
Dərviş paltarı ilə çölləri gəzən əsilzadə rəssam – ARAŞDIRMA
20/05/2018 [18:33]:
Ərdoğan sui-qəsd xəbərinə münasibət bildirdi
20/05/2018 [18:20]:
Bakıya tələbə kimi gəlib, prorektor və ittifaq sədri kimi qayıdan tatar musiqiçi – ARAŞDIRMA
20/05/2018 [18:03]:
Xocavənddəki quşçuluq fabrikinə İrandan cücə, Gürcüstandan yumurta gətirilir - FOTOLAR
20/05/2018 [17:50]:
XİN: "Ermənistanın münaqişə barədə açıqlamaları cəfəngiyyatdır"
20/05/2018 [16:49]:
"Bizə “gözlə” deyənlər çoxdur, bizi gözləyən yoxdur"
20/05/2018 [16:46]:
“Terminator”lar dövrü yaxınlaşsa da, hərbi təyyarələr hələ də qəzaya uğrayır - VİDEO
20/05/2018 [16:34]:
"4 bacının tək qardaşı idi..." - Dünən şəhid olan əsgərimizin FOTOSU
20/05/2018 [16:32]:
Cəbhədən acı xəbər: Şəhidimiz var
20/05/2018 [16:22]:
Belqrad Universitetində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbir keçirildi
20/05/2018 [16:22]:
Həmid Herisçi: "Duelə çıxmağa hazıram"
20/05/2018 [16:20]:
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasının 100 illik yubileyi münasibətilə Monteneqroda konfrans keçirildi- FOTOLAR
20/05/2018 [16:11]:
Bərdədə mal-qara kütləvi şəkildə qırıldı
20/05/2018 [15:21]:
Seriala görə iki ölkə arasında münasibətlər gərginləşdi
20/05/2018 [14:55]:
Sabah Bakıda 30 dərəcə isti olacaq
20/05/2018 [14:52]:
“Real”ın azarkeşləri Kiyevə gəlməkdən imtina etdilər
20/05/2018 [14:51]:
Milyonerlər adətən bu ölkələrdə yaşayır - SİYAHI
20/05/2018 [14:45]:
Nazarbayev xeyir-dua verdi: Amerikanın hərbi yükləri Azərbaycandan keçəcək
20/05/2018 [14:29]:
Yataqda bu hərəkətlər münasibətlərə soyuqluq gətirir - XƏBƏRDAR OLUN...
20/05/2018 [14:19]:
I və IV ixtisas qruplarının abituriyentləri üçün keçirilən qəbul imtahanı başa çatıb - YENİLƏNİB
20/05/2018 [14:07]:
Ağdaşda ev əşyaları ilə birgə yanıb külə döndü
20/05/2018 [13:23]:
Rusiyanın Ermənistana daha hansı yeni silahı verəcəyi üzə çıxdı
20/05/2018 [13:17]:
Honkonqda dünyanın ən bahalı viskisi satıldı
20/05/2018 [13:10]:
Diqqət! Ən düzgün iftar yeməkləri...
20/05/2018 [13:08]:
“Qızıl Palma”nı bu il yapon rejissor aldı - Siyahı
20/05/2018 [13:07]:
“LG” şirkətinin prezidenti dünyasını dəyişdi
20/05/2018 [13:06]:
Azərbaycanda əhali 4 ayda 16 milyard manat qazanıb
20/05/2018 [13:03]:
İmtahan başladı - Valideynlərin həyəcanı fotolarda
20/05/2018 [12:19]:
Bakının mərkəzində “Dodge” mağazaya girdi – FOTO + VİDEO
20/05/2018 [12:16]:
Gəncə 2019-cu il üçün Avropa İdman Şəhəri tituluna layiq görüldü
20/05/2018 [11:58]:
Ramazan ayının beşinci gününün – DUASI və TƏQVİMİ
20/05/2018 [11:55]:
Rusiyada “pomidor kralı” kimi tanınan azərbaycanlı həbs edildi
20/05/2018 [11:49]:
Berluskoniyə katibəsindən milyonlar miras qalıb
20/05/2018 [11:43]:
Özcan Dəniz yeni doğulan oğlunun şəklini paylaşdı - FOTO
20/05/2018 [11:42]:
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Yəmənin Ədən şəhərini işğal etdi
20/05/2018 [11:33]:
Maral Tahirqızı avtomobilini divara çırpdı, qəza törətdi - VİDEO
20/05/2018 [11:32]:
Havay adalarında vulkan püskürdü: Xəsarət alan var
20/05/2018 [11:27]:
Bakının mərkəzində 17 yaşlı oğlan bankı yarmaq istədi - ƏMƏLİYYAT
20/05/2018 [11:27]:
Bulvarda təkəri deşilmiş velosipedə ikiqat cərimə ödəyən ərəblərin suçu nə?!
20/05/2018 [11:25]:
Oruc tutmayana iftar vermək olar?
20/05/2018 [11:23]:
AKP-də deputatlığa namizədlərin açıqlanacağı tarix DƏYİŞDİ
20/05/2018 [11:13]:
"Sizinlə nə kəşfiyyata getmək olar, nə də hansısa "döyüş tapşırığı"na..."
20/05/2018 [11:07]:
33 yaşlı Şirvan sakini intihar edib
20/05/2018 [11:06]:
“Geri çəkilmək Rusiya üçün daha faydalı olacaq” -Poroşenkodan XƏBƏRDARLIQ
20/05/2018 [11:04]:
Venesuelada növbədənkənar prezident seçkiləri keçirilir
20/05/2018 [10:54]:
Pentaqon: Rusiya terrorçuluqla mübarizə üzrə kifayət qədər səy göstərmir
20/05/2018 [10:51]:
“Vışinskinin mənə sataşmasına qarşı çıxdı...”- Rəsulzadənin Stalin haqqında xatirə yazısı...
20/05/2018 [10:50]:
“Yüz yaşa demək istərdim, amma heyif ki...”- Doğum günü olan şəhid zabitimizin qızı...
20/05/2018 [10:48]:
Poçtdan beş min manat dəyərində əşyalar oğurlandı
20/05/2018 [10:38]:
Rəşad Mahmudov: “Hər zaman xalqımızın sağlamlığının keşiyində durmağı alın yazısı kimi qəbul etmişəm"
20/05/2018 [10:21]:
Şahzadə Harri anasının üzüyünü həyat yoldaşına hədiyyə edib
20/05/2018 [10:02]:
Gəncədə avtomobil durduğu yerdə yandı - Xəsarət alan var
20/05/2018 [09:59]:
Biri 435 minlik, digəri isə 135 minlik gəlinlik geyinib -“Savaşa çıxarılan” gəlinlər
20/05/2018 [09:50]:
Atəşkəs 93 dəfə pozuldu
20/05/2018 [09:49]:
Midlton yenə gündəmdə - Qaynının toyuna köhnə libasını geyindi
20/05/2018 [09:41]:
Alpinistlərlə bağlı şok iddia - “Meyitlər şübhəli şəkildə, anidən tapılıb”
Bütün arxiv bir sırada
16/01/2018 [22:07] - Siyasət - ( 3462 dəfə baxılıb)

“Qarabağ erməniləri Azərbaycan vətəndaşı olmaqlarıyla fəxr edirdilər” - Maksim Musayev



Uzun illər Azərbaycan Kommunist Partiyası və komsomolunun mərkəzi komitələrinin keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti üzrə  kuratoru olmuş Azərbaycan parlamentinin sabiq deputatı Maksim Musayev Moderator.az-ın rus versiyası və “KarabakhTV”-də sovet dövründə Qarabağ ermənilərinin gerçək həyat səviyyəsi, Ermənistan ermənilərinin onlara istehzalı münasibəti, Qarabağ məsələsinin xarici erməni millətçiləri tərəfindən qızışdırılması və s. haqda rus dilində maraqlı məqalə ilə çıxış edib. 

Materialda təqdim edilən bəzi faktlar KİV-də ilk  dəfə işıq üzü görür.  

Moderator.az aktuallığını nəzərə alaraq məqalənin maraqlı məqamlarını tərcümə edib. 

I hissə: “Bakıdan Dağlıq Qarabağa ayrılan  vəsait  eyni sayda əhaliyə malik Masallı rayonuna ayrılandan 50 dəfə çox idi”¦”
 
Öz xalqlarına həssaslıqla yanaşan dərin düşüncəli ermənilər  hələ XX əsrin 70-80-ci illərində tezliklə millətlərarası münasibətlərin gərginləşəcəyini hiss edirdilər. Onlar biirdilər ki, dəhşətli və qanlı təhlükənin ərəfəsindədirlər  və bizlərə öz narahatlıqlarını çatdıraraq  çətin  vəziyyətdən çıxış yolu axtarırdılar. Onlar imkan daxilində bizləri Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətindəki (DQMV)  hadisələrin gedişi haqda xəbərdar edir, vəziyyətdən çıxış yollarının müzakirəsi üçün məxfi görüşlər keçirməyi təklif edirdilər. Erməni terrror təşkilatlarının bu təşəbbüsə qoşulmuş hər bir erməni haqda informasiya alan kimi onu öldürə bilmələrinə rəğmən bu baş verirdi. Qeyd etməliyəm ki, Azərbaycan rəhbərliyindəki əksər şəxslər  gərgin vəziyyəti normal məcraya yönəltməyə cəhd edirdirlər. Təkzibolunmaz faktdır ki, respublikaya Heydər Əliyevin rəhbərlik etdiyi dövrdə millətlər arasındakı yaxınlıq, qarşılıqlı anlaşma və dostluq hədsiz dərəcədə canlanmışdı.  Suverenlik illərində də bu tendensiya dövlət siyasətinə çevrilmişdi. O vaxtlar DQMV-nin sosial, iqtisadi və siyasi problemləri Azərbaycanda hər bir yüksək vəzifə tutan  şəxs üçün prioritet məsələyə çevrilmişdi. Respublikanın digər rayonları ilə müqayisədə  bu vilayətin problemləri daha tez həll edilirdi. Hər iki xalqın yanaşı və rufah içində yaşaması üçün nazirlik və təşkilatlar mümkün olan hər şeyi edirdilər. Bu qayğını ilk növbədə Dağlıq Qaarabğda yaşayan ermənilər öz üzərlərində hiss edirdilər... 
Ermənilərə yaxşı  məlum idi ki, azərbaycanlıların qayğı və dəstəyi sayəsində Qarabağ erməniləri arasından böyük vəzifə sahibləri, yüksək çinli zabitlər, müharibə və əmək veteranları, alimlər və s. yetişib. Bir dəfə Dağlıq Qarabağda şəxsən iştirak etdiyim yüksək səviyyədə hazırlanmış tədbirlərdən birində erməni ziyalılarından biri çıxışında belə bir fikir ifadə etdi:”Azərbaycanda doğulmuş və böyümüş tanınmış ermənilər arasından 60-nın adı Azərbaycan Ensiklopediyasına daxil edilmişdir. Onlardan 24-ü Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, 19-u Sovet İttifaqı Qəhrəmanı, 9-u Azərbaycanın xalq artisti, 7-i tanınmış alim, 6-ı yüksək hökumət vəzifəlisi, 5-i şair və yazıçıdır.  Bizim uğurlarımız Azərbaycanın xeyirxah və qayğıkeş münasibəti sayəsində baş tutub...”
Qarabağ ermənisinin dedikləri sonrakı illərdə də öz təsdiqini tapdı: suveren Ermənistanın ardıcıl olaraq iki prezidenti Azərbaycan vətəndaşı idilər(R.Köçəryan və S.Sarkisyan). Fəqət, hər iki azərbaycanlı erməni Azərbaycana münasibətdə satqın və xəyanətkar çıxdılar... 
O fakt da məlumdur ki, həmin dövrdə Qarabağ erməniləri Bakıda və Azərbaycanın digər rayonlarında, eləcə də Ermənistan, Gürcüstan, Şimali Qafqaz və s. yerlərdə də mənzil və şəxsi evlərə sahiblənmişdilər. Bu haqda Qarabağda yaşamayan ermənilərin özləri Bakıya və Moskvaya ünvanladıqları anonim şikayət məktublarında da məlumat verirdilər. Bu səbəbdən də bizim ermənilər haqda informasiyalarımız geniş və dəqiq idi. Qeyd etmək gərəkdir ki, sovet qanunlarına görə, hər bir ailə yalnız bir evə və ya mənzilə sahib ola bilərdi. Ancaq Azərbaycanda yaşayan azsaylı ermənilər üçün yaradılmış şərait bu mənada da heç bir digər sovet respublikasında yaradılmamışdı. Və Qarabağ erməniləri əldə etdikləri bütün bu mülkiyyət və imkanları da itirməkdən qorxurdular...
Xaricdən yönlənən fitnə və təhriklərdən narahat olan ermənilər özləri bizə bölgədə baş verən ictimai-siyasi proseslər haqda geniş informasiya çatdırmağa cəhd edirdilər. “Qrunk” təşkilatı  və “Daşnaksütyun” partiyasının ermənilərin hamısını dəhşətli qorxu içində saxlamasına rəğmən onlar bizimlə məxfi əməkdaşlığa gedirdilər. Ədalət hissini itirməmiş, sakit, təminatlı həyat sürməyə öyrəşmiş  Qarabağ erməniləri yaxşı dərk edirilər ki, Bakıda həmişə onlara xoş yanaşıblar.  Çünki var-dövlət, əmlak  və s. sarıdan Azərbaycanda yaşayan ermənilər heç zaman korluq çəkmirdilər. Bəzi hallarda hətta digər rayonların büdcəsindən kəsilib Dağlıq Qarabağın büdcəsinə yönləndirilirdi ki,  ermənilər azərbaycanlıların yanında rifah içində yaşasınlar...
Əyanilik üçün bir misal çəkək. Masallı bölgəsi və DQMV, demək olar ki, eyni sayda əhaliyə malik idi. Ancaq orta sıxlıq baxımından əhəmiyyətli bir fərq var idi.  Masallı rayonunda hər kvadrat kilometrə 158 nəfər düşürdüsə, DQMV-da  bu rəqəm 35 idi (Ağdərə rayonunda bu göstərici daha aşağı idi - hər kv.km üçün 26 nəfər). Əgər Masallı rayonunda yalnız 5 xəstəxana fəaliyyət göstərirdisə, Dağlıq Qarabağda əhaliyə xidmət göstərən 32 xəstəxana var idi. Muxtar  vilayətdə 3 dildə (Azərbaycan, rus və erməni)  tədris keçilən institut,  bir neçə kollec və texniki peşə məktəbi fəaliyyət göstərirdi... 
70-80-ci illərdə Masallı rayonunda yalnız  2 çay fabriki və bir konserv zavodu var idi.  Halbuki,  Dağlıq Qarabağ vilayətində zavod, fabrik və istehsal müəssisələrinin sayı 50-ni ötürdü: elektrotexnika fabriki, ipək fabriki, ayaqqabı və tikiş fabrikləri, musiqi alətləri fabriki, xalçaçılıq fabriki, ağac emalı, şərab, süd məmulatları zavodu və s.. 
DQMV üçün respublika büdcəsindən Masallı rayonuna ayrılandan 50 dəfə yüksək vəsait ayrılırdı.. Hər il həmin vəsaitin 35-40% -i istifadə olunmamış qalırdı. 
Erməni millətindən olan Azərbaycan vətəndaşları arasından  hər bir çağırışda 12-15 nəfər SSRİ parlamentinin, 30 nəfər isə  Azərbaycan parlamentinin deputatı seçilirdi. Qarabağın  o vaxtkı rəhbər ermənilərindən biri səmimi söhbət zamanı bizdən böyük bir narahatlıqla xahiş etdi: “Siz və biz xaricdən göndərilmiş erməni ekstremistlərinin Dağlıq Qarabağı ermənilərin qəbiristanlığına çevirməsinə imkan verməməliyik ...” 
Qarabağ ermənilərini  çox narahat edən və bir çoxlarına məlum olmayan başqa bir fakt da var idi. Bu, ermənilərin birliyinin mümkün olmaması və bir qrupun digərinə təkəbbürlü münasibət göstərməsidir. Hayastanahayer (Ermənistanda yaşayan ermənilər) və spyukhayerlər (xaricdə yaşayan ermənilər) Qarabağ ermənilərin”™ aşağı dərəcəli ermənilər kimi baxırdılar və onları şyurvadz (dönmə ermənilər) adlandırırdılar. Bu cür aşağılayıcı və qeyri-bərabər münasibət Qarabağ erməniləri üçün  təhqir idi. Hətta  Qarabağ ləhcəsində danışan ermənilər  (söhbət əsnasında bu fərq açıqca hiss olunurdu) hayastanhayerlər tərəfindən açıq şəkildə lağa qoyulurdu. 
Ermənistan erməniləri ilə bir çox başqa sosial-ənənəvi fərqlər də var idi. Qarabağ ermənilərinə bu  yaxşı məlum idi və onlara yuxarıdan aşağı baxan hayastanhayerlərə tabe olmaq istəmirdilər. “Erməni birliyi” haqqında təşviqat kökündən yanlışdır və bu, şişirdilmiş sözdür. Erməni kilsəsi bütün yollarla birliyə nail olmaq üçün çalışsa da, buna heç cür nail ola bilmir...

(Davamı var)

Tərcümə etdi: Sultan Laçın

Milyonerlər adətən bu ölkələrdə yaşayır - SİYAHI
Nazarbayev xeyir-dua verdi: Amerikanın hərbi yükləri Azərbaycandan keçəcək
Diqqət! Ən düzgün iftar yeməkləri...
Özcan Dəniz yeni doğulan oğlunun şəklini paylaşdı - FOTO
Oruc tutmayana iftar vermək olar?
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Oğurladığı pullarla qaçmaq istədi, pullar yola səpildi – FOTO+VİDEO
Cəmiyyət
Bakıya tələbə kimi gəlib, prorektor və ittifaq sədri kimi qayıdan tatar musiqiçi – ARAŞDIRMA
Dünya
“Terminator”lar dövrü yaxınlaşsa da, hərbi təyyarələr hələ də qəzaya uğrayır - VİDEO
Cəmiyyət
“Yüz yaşa demək istərdim, amma heyif ki...”- Doğum günü olan şəhid zabitimizin qızı...
İqtisadiyyat
“Xəzər və Qara dəniz arasında kanalın çəkilməsi ideyası maraqlıdır, amma…”
Həftənin ən çox oxunanları
Ramazan ayında cinsi münasibət necə tənzimlənməlidir? - QAYDALAR
"Baki Moskvadan Qarabağla əlaqədar xəbərdar olunub" -Ermənistan XİN-nin sabiq müavini
Turş alçanın bu faydalarını bilirsinizmi...?
94 il yatan uşaq oyandı - Səbəb hərkəsi təəccübləndirdi - FOTOLAR
Tofiq Zülfüqarov: “Paşinyanın vertolyotuna tərəf atəş açılsaydı...”
Xankəndi-Şuşa kanat yolunun tikintisinə başlanacaq - Xeyriyyə fondları hesabına
Paşinyan İlham İsmayılı məhkəməyə verir - Ona böhtan atdığına görə...
"Rayonda əməliyyat etdirənlər Səlim Müslümovun üstünə yüyürürdü, indi isə..."
“Bəlkə ananızı başqası əmib?” - Mir Şahindən +18 söhbət - VİDEO
"Ermənilər Paşinyana görə peşman olacaqlar..." Jirnovski İranı böldü, bir parçasını da Azərbaycana "verdi" (VİDEO)
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin