Xəbər lenti
21/05/2018 [00:58]:
Kürəkənindən xalq şairinə möhtəşəm hədiyyə - Foto
21/05/2018 [00:02]:
Bərzani ən böyük qazancını açıqladı: 56 il əvvəl...
21/05/2018 [00:00]:
Bu baş versə, hamımız yanacağıq - Ərdoğan
20/05/2018 [23:56]:
Xırdalanda binada yanğın olub, 20 sakin təxliyə edildi
20/05/2018 [23:32]:
Səməd Seyidovdan fərqli olaraq, Aqramunt istefa verdi
20/05/2018 [23:24]:
Şəhid verdiyimiz təxribatla bağlı İrəvanın – Gülünc açıqlaması
20/05/2018 [23:21]:
Əmi qardaşı qızının keçmiş evini taladı - AZƏRBAYCANDA
20/05/2018 [22:51]:
Həbsdəki o generalı bağışlamaq olarmı?
20/05/2018 [22:42]:
Cəbhənin Ağdam istiqamətində düşmən əsgəri öldü
20/05/2018 [22:30]:
Oğurladığı pullarla qaçmaq istədi, pullar yola səpildi – VİDEO
20/05/2018 [22:04]:
Qəzaya uğrayan təyyarənin ikinci “qara qutu”su da tapıldı - 110 nəfər ölmüşdü
20/05/2018 [22:02]:
Mahmud Abbas yenə xəstəxanaya yerləşdirildi
20/05/2018 [22:00]:
Axtarışda olan 23 insan alverçisi hələ də azadlıqdadır
20/05/2018 [21:58]:
Ankara 15 dəqiqədə selə təslim oldu – FOTO+VİDEO
20/05/2018 [21:51]:
İnsan alverinə qarşı XÜSUSİ ƏMƏLİYYAT: 32 nəfər saxlanıldı
20/05/2018 [21:45]:
"Axırıncı dəfə Adillə danışanda ailəsini soruşdu..." - 4 bacının şəhid qardaşının SON SÖZÜ - FOTOLAR
20/05/2018 [21:20]:
Abramoviç İngiltərədən qovulur - Vizası uzadılmadı
20/05/2018 [21:15]:
Astarada ev yandı
20/05/2018 [20:57]:
İŞİD Qroznıdakı hücuma görə məsuliyyəti öz üzərinə götürdü
20/05/2018 [20:45]:
Sizinlə çalışmaq bir onurdur ustadım
20/05/2018 [20:36]:
Samir Abasov istefa verdi
20/05/2018 [20:32]:
Azərbaycan kərə yağı idxalından asılılığı xeyli azaldacaq
20/05/2018 [19:53]:
"Neftçi" bürünc medal və Avroliqaya vəsiqə qazandı
20/05/2018 [19:39]:
Bakının mərkəzində 17 yaşlı oğlan bankı yarmaq istədi
20/05/2018 [19:29]:
Türkiyə ordusunun 2 əsgəri şəhid oldu
20/05/2018 [19:12]:
Qazaxıstanda neft yatağında yanğın olub, ölən və xəsarət alanlar var
20/05/2018 [19:08]:
Ağ Ev: "Trampla Kim Çen Inın görüşü ləğv edilməyib"
20/05/2018 [19:05]:
Dərviş paltarı ilə çölləri gəzən əsilzadə rəssam – ARAŞDIRMA
20/05/2018 [18:33]:
Ərdoğan sui-qəsd xəbərinə münasibət bildirdi
20/05/2018 [18:20]:
Bakıya tələbə kimi gəlib, prorektor və ittifaq sədri kimi qayıdan tatar musiqiçi – ARAŞDIRMA
20/05/2018 [18:03]:
Xocavənddəki quşçuluq fabrikinə İrandan cücə, Gürcüstandan yumurta gətirilir - FOTOLAR
20/05/2018 [17:35]:
XİN: "Ermənistanın münaqişə barədə açıqlamaları cəfəngiyyatdır"
20/05/2018 [16:49]:
"Bizə “gözlə” deyənlər çoxdur, bizi gözləyən yoxdur"
20/05/2018 [16:46]:
“Terminator”lar dövrü yaxınlaşsa da, hərbi təyyarələr hələ də qəzaya uğrayır - VİDEO
20/05/2018 [16:34]:
"4 bacının tək qardaşı idi..." - Dünən şəhid olan əsgərimizin FOTOSU
20/05/2018 [16:32]:
Cəbhədən acı xəbər: Şəhidimiz var
20/05/2018 [16:22]:
Belqrad Universitetində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbir keçirildi
20/05/2018 [16:22]:
Həmid Herisçi: "Duelə çıxmağa hazıram"
20/05/2018 [16:20]:
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasının 100 illik yubileyi münasibətilə Monteneqroda konfrans keçirildi- FOTOLAR
20/05/2018 [16:11]:
Bərdədə mal-qara kütləvi şəkildə qırıldı
20/05/2018 [15:21]:
Seriala görə iki ölkə arasında münasibətlər gərginləşdi
20/05/2018 [14:55]:
Sabah Bakıda 30 dərəcə isti olacaq
20/05/2018 [14:52]:
“Real”ın azarkeşləri Kiyevə gəlməkdən imtina etdilər
20/05/2018 [14:51]:
Milyonerlər adətən bu ölkələrdə yaşayır - SİYAHI
20/05/2018 [14:45]:
Nazarbayev xeyir-dua verdi: Amerikanın hərbi yükləri Azərbaycandan keçəcək
20/05/2018 [14:29]:
Yataqda bu hərəkətlər münasibətlərə soyuqluq gətirir - XƏBƏRDAR OLUN...
20/05/2018 [14:19]:
I və IV ixtisas qruplarının abituriyentləri üçün keçirilən qəbul imtahanı başa çatıb - YENİLƏNİB
20/05/2018 [14:07]:
Ağdaşda ev əşyaları ilə birgə yanıb külə döndü
20/05/2018 [13:23]:
Rusiyanın Ermənistana daha hansı yeni silahı verəcəyi üzə çıxdı
20/05/2018 [13:17]:
Honkonqda dünyanın ən bahalı viskisi satıldı
20/05/2018 [13:10]:
Diqqət! Ən düzgün iftar yeməkləri...
20/05/2018 [13:08]:
“Qızıl Palma”nı bu il yapon rejissor aldı - Siyahı
20/05/2018 [13:07]:
“LG” şirkətinin prezidenti dünyasını dəyişdi
20/05/2018 [13:06]:
Azərbaycanda əhali 4 ayda 16 milyard manat qazanıb
20/05/2018 [13:03]:
İmtahan başladı - Valideynlərin həyəcanı fotolarda
20/05/2018 [12:19]:
Bakının mərkəzində “Dodge” mağazaya girdi – FOTO + VİDEO
20/05/2018 [12:16]:
Gəncə 2019-cu il üçün Avropa İdman Şəhəri tituluna layiq görüldü
20/05/2018 [11:58]:
Ramazan ayının beşinci gününün – DUASI və TƏQVİMİ
20/05/2018 [11:55]:
Rusiyada “pomidor kralı” kimi tanınan azərbaycanlı həbs edildi
20/05/2018 [11:49]:
Berluskoniyə katibəsindən milyonlar miras qalıb
20/05/2018 [11:43]:
Özcan Dəniz yeni doğulan oğlunun şəklini paylaşdı - FOTO
20/05/2018 [11:42]:
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Yəmənin Ədən şəhərini işğal etdi
20/05/2018 [11:33]:
Maral Tahirqızı avtomobilini divara çırpdı, qəza törətdi - VİDEO
20/05/2018 [11:32]:
Havay adalarında vulkan püskürdü: Xəsarət alan var
20/05/2018 [11:27]:
Bakının mərkəzində 17 yaşlı oğlan bankı yarmaq istədi - ƏMƏLİYYAT
20/05/2018 [11:27]:
Bulvarda təkəri deşilmiş velosipedə ikiqat cərimə ödəyən ərəblərin suçu nə?!
20/05/2018 [11:25]:
Oruc tutmayana iftar vermək olar?
20/05/2018 [11:23]:
AKP-də deputatlığa namizədlərin açıqlanacağı tarix DƏYİŞDİ
20/05/2018 [11:13]:
"Sizinlə nə kəşfiyyata getmək olar, nə də hansısa "döyüş tapşırığı"na..."
20/05/2018 [11:07]:
33 yaşlı Şirvan sakini intihar edib
20/05/2018 [11:06]:
“Geri çəkilmək Rusiya üçün daha faydalı olacaq” -Poroşenkodan XƏBƏRDARLIQ
20/05/2018 [11:04]:
Venesuelada növbədənkənar prezident seçkiləri keçirilir
20/05/2018 [10:54]:
Pentaqon: Rusiya terrorçuluqla mübarizə üzrə kifayət qədər səy göstərmir
20/05/2018 [10:51]:
“Vışinskinin mənə sataşmasına qarşı çıxdı...”- Rəsulzadənin Stalin haqqında xatirə yazısı...
20/05/2018 [10:50]:
“Yüz yaşa demək istərdim, amma heyif ki...”- Doğum günü olan şəhid zabitimizin qızı...
20/05/2018 [10:48]:
Poçtdan beş min manat dəyərində əşyalar oğurlandı
20/05/2018 [10:38]:
Rəşad Mahmudov: “Hər zaman xalqımızın sağlamlığının keşiyində durmağı alın yazısı kimi qəbul etmişəm"
20/05/2018 [10:21]:
Şahzadə Harri anasının üzüyünü həyat yoldaşına hədiyyə edib
20/05/2018 [10:02]:
Gəncədə avtomobil durduğu yerdə yandı - Xəsarət alan var
20/05/2018 [09:59]:
Biri 435 minlik, digəri isə 135 minlik gəlinlik geyinib -“Savaşa çıxarılan” gəlinlər
Bütün arxiv bir sırada
17/01/2018 [15:58] - Araşdırma - ( 2595 dəfə baxılıb)

Azərbaycanın hələ də tam öyrənilməyən dünya əhəmiyyətli xəzinəsi - palçıq vulkanları




İki gün əvvəl Şamaxı rayonunun Quşçu kəndində vulkan püskürüb. Püskürmə 3-5 dəqiqə davam edib, hündürlüyü 10, diametri 60-70 metr, məhsullarının həcmi 1490 kubmetr olub. Püskürmənin qalınlığı mərkəzi hissədə 50-70, kənarlarda 20 santimetr təşkil edib.
Həmin vulkan klassik vulkanlar sırasına daxildir və hər tərəfdən palçıq vulkanları ilə əhatə olunub. Püskürməyə səbəb ocaq zonasında qazların və təzyiqli suların toplanması və tektonik aktivlikdir. Bu vulkan sonuncu dəfə 2008-ci ildə püskürüb. İndiki paroksizm hadisəsi sayca qeydə alınan 14-cü püskürmədir.

Moderator.az xəbər verir ki, palçıq vulkanları Azərbaycan ərazisində geniş yayılıb. Palçıq vulkanlarından başqa onların “pilpilə”, “yanardağ”, “bozdağ”, “axtarma”, “qaynaca”, və s. yerli adları da var. Azərbaycanda 220-dən çox palçıq vulkanlar var. Bunlar Abşeron yarımadasında, Qobustanda, cənub-şərq Şirvan düzənliyində, Samur-Dəvəçi ovalığında, Abşeron və Bakı arxipelaqlarında yerləşir. Ən böyükləri Qalmas, Torağay, Böyük Kənizdağ və s. Çoxlu kəsik konus şəklindədir. Hündürlüyü 20-400 m, əsasının diametri 100-4500 m olur.

Palçıq vulkanlarının sayına görə, Azərbaycan dünyada birinci yerdədir. 

Quruda yerləşən palçıq vulkanlarından başqa, gömülmüş və dəniz palçıq vulkanları da məlumdur. Xəzər dənizində 140-dan çox sualtı palçıq vulkanı var. Bakı arxipelaqında səkkiz ada -Xəzər-Zirə, Zənbil, Qarasu, Gil, Səngi-Muğan, Çigmil və s.-palçıq vulkanı mənşəlidir. Gömülmüş palçıq vulkanları quyularla aşkar olunub. Onların fəaliyyətinin izlərinə müxtəlif yaşlı layların arasında rast gəlinir. Məlumatlara görə, Azərbaycan Respublikası ərazisində palçıq vulkanlarının ilk fəaliyyəti təqribən 25 mln.il əvvələ aiddir. Adətən palçıq vulkanlarının püskürməsi güclü yeraltı uğultu və partlayışlarla başlanır. Yerin dərin qatlarından yer səthinə çıxan qazlar alışır. Bəzən vulkan üzərində alovun hündürlüyü 1000m-ə -Qarasu vulkanı-çatır. Azərbaycan Respublikası ərazisində 1810-cu ildən indiyə qədər 50 vulkan təqribən 200 dəfə püskürüb. Lökbatan vulkanında 19 püskürmə qeydə alınıb. Palçıq vulkanları sülb, qaz və maye püskürür. Sülb püskürmə məhsullarında 100 dəfə artıq mineral və 30-a qədər mikroelement (bor, civə, manqan, mis, barium, stronsium, litium və s.) iştirak edir. Palçıq vulkanları mənşəcə neft və qaz yataqları ilə əlaqədardır. Palçıq vulkanlarının yerləşdiyi sahələrdə zəngin neft və qaz-kondensant yataqları aşkar edilmişdir (Lökbatan, Neft Daşları, Qaradağ, Mişovdağ və s.). Onların palçığı müalicə məqsədilə işlədilən qiymətli xammaldır.
2007-ci ildə «Bakı və Abşeron yarımadasının palçıq vulkanları qrupu Dövlət Təbiət Qoruğu» yaradılaraq 52 palçıq vulkanına dövlət təbiət qoruğu statusu verilib.

Hazırda mövcud olan palçıq vulkanlarının fəaliyyəti 30-35 milyon il bundan əvvəl başlayır. Güclü püskürmələr arası vulkanın krater sahəsində çoxlu fəaliyyət göstərən mikroformlar (salz, qrifon, tələlik) əmələ gəlir. Onlar yer üzünə vaxtaşırı qaz, su, lilli palçıq, hərdən isə neft çıxarır. Təkcə Daşgil vulkanının gündəlik qaz debiti 30-40 min m3-ə yaxındır. Cənubi Qobustanın palçıq vulkanları ildə 250 milyon m3 qaz xaric edir. Vulkanların yer səthinə çıxardığı qazların və suların kimyəvi tərkibi yataqların qaz və sularının tərkibi ilə eynidir. Palçıq vulkanlarının başqa bir püskürmə forması da mövcuddur. Bu püskürmə palçıq tullantısı olmadan baş verir. Bu halda brekçiya vulkanın boğazından tədricən basılaraq çıxarılır. Bu hadisə olduqca nadirdir. Azərbaycanda təkcə Qobustanda yerləşən iki vulkan - Çeyildağ və Qoturdağ belə püskürmə ilə fəaliyyətdədir. Çeyildağ vulkanının püskürməsi 4 iyun 1970-ci ildə başlayıb və bir ay davam edib. Burada yarı-quru vulkan brekçiyası, ölçüləri 50x60 metr, hündürlüyü 40 m-ə yaxın gümbəz əmələ gətirib. İlk günlər bu kütlənin hərəkət sürəti sutkada bir metrdən artıq olub. Maraqlıdır ki, püskürmə zamanı (təxminən 3 ay ərzində) çatlardan çıxan karbohidrogen qazların yanması müşahidə edilib.
Qoturdağ vulkanında da arasıkəsilmədən püskürmə (palçığın sıxılıb çıxarılması) 100 ilə yaxın davam edib. Onun kraterində gümbəz şəkildə olan yarı-quru palçıq kütləsi müəyyən hündürlüyə qalxdıqdan sonra öz ağırlığı nəticəsində iri parçalara bölünərək vulkan yamacı boyu tədricən aşağı düşür. Krater çatlağından uzunluğu 50 m, eni 15 m olan brekçiya «tyubikdən» çıxan pasta kimi aşağı axır. Hesablamalara görə 1926- 1927-ci illərdə bu axının sürəti bir il ərzində 42 metr olub. Buna oxşar proses Qərbi Kubanda yerləşən Çikinsk vulkanında indi də davam edir. 2001-ci ildə püskürmələrin sayı rekord səviyyəyə çatıb. 

Hazırladı: Elmin Nuri

Milyonerlər adətən bu ölkələrdə yaşayır - SİYAHI
Nazarbayev xeyir-dua verdi: Amerikanın hərbi yükləri Azərbaycandan keçəcək
Diqqət! Ən düzgün iftar yeməkləri...
Özcan Dəniz yeni doğulan oğlunun şəklini paylaşdı - FOTO
Oruc tutmayana iftar vermək olar?
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Oğurladığı pullarla qaçmaq istədi, pullar yola səpildi – VİDEO
Cəmiyyət
Bakıya tələbə kimi gəlib, prorektor və ittifaq sədri kimi qayıdan tatar musiqiçi – ARAŞDIRMA
Dünya
“Terminator”lar dövrü yaxınlaşsa da, hərbi təyyarələr hələ də qəzaya uğrayır - VİDEO
Cəmiyyət
“Yüz yaşa demək istərdim, amma heyif ki...”- Doğum günü olan şəhid zabitimizin qızı...
İqtisadiyyat
“Xəzər və Qara dəniz arasında kanalın çəkilməsi ideyası maraqlıdır, amma…”
Həftənin ən çox oxunanları
Ramazan ayında cinsi münasibət necə tənzimlənməlidir? - QAYDALAR
"Baki Moskvadan Qarabağla əlaqədar xəbərdar olunub" -Ermənistan XİN-nin sabiq müavini
Turş alçanın bu faydalarını bilirsinizmi...?
94 il yatan uşaq oyandı - Səbəb hərkəsi təəccübləndirdi - FOTOLAR
Tofiq Zülfüqarov: “Paşinyanın vertolyotuna tərəf atəş açılsaydı...”
Xankəndi-Şuşa kanat yolunun tikintisinə başlanacaq - Xeyriyyə fondları hesabına
Paşinyan İlham İsmayılı məhkəməyə verir - Ona böhtan atdığına görə...
"Rayonda əməliyyat etdirənlər Səlim Müslümovun üstünə yüyürürdü, indi isə..."
“Bəlkə ananızı başqası əmib?” - Mir Şahindən +18 söhbət - VİDEO
"Ermənilər Paşinyana görə peşman olacaqlar..." Jirnovski İranı böldü, bir parçasını da Azərbaycana "verdi" (VİDEO)
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin