Xəbər lenti
15/10/2018 [18:19]:
“İsveçrədə diaspor işinin qurulması, inanıram ki, başqa ölkələrdə olduğu kimi çox çətin bir işdir”
15/10/2018 [18:19]:
ADAU-da İlham Əliyevin fəaliyyətinin 15 illiyi ilə əlaqədar ağacəkmə kompaniyası keçirildi
15/10/2018 [17:34]:
"Cavan oğlanı nə edirsən, pul xərcləməyəcək" - Rövşanədən müğənniyə
15/10/2018 [17:31]:
2 yaşlı uşağı zorlayıb öldürən kişiyə edam cəzası: "Hansı üzlə Allahın hüzuruna çıxacaqsan?"
15/10/2018 [17:28]:
“Elçibəy dedi ki, Xudu Məmmədov mənəvi müəllimim olub... - O, sağ qalsaydı...”
15/10/2018 [17:20]:
"Sevgilisinə nəsihət etmişdi ki, mən öləndən sonra..." - Anar Nağılbazın atası sirləri açdı
15/10/2018 [17:14]:
Xudu Məmmədovun anım günüdür - HƏYAT HEKAYƏSİ
15/10/2018 [17:04]:
Ərəb jurnalistin yoxa çıxması ilə bağlı daha bir iddia: "Öldürüb, sonra da əridiblər"
15/10/2018 [17:00]:
Yetmiş üç dövlət obyekti satışa çıxarılır
15/10/2018 [16:58]:
Navalnı Kreml qarşısında etirazların davam edəcəyi mesajını verdi -Putinin rəqibi həbsdən çıxdı
15/10/2018 [16:55]:
Badamdardakı sürüşmə evin hasarını uçurdu
15/10/2018 [16:54]:
Deputatdan Diaspor Komitəsinin çağırışlarına reaksiya – SƏS VERİN
15/10/2018 [16:35]:
“Bizim Mahatma Qandimiz yox idi…” - Azərbaycanın ilk prezidenti belə deyir…
15/10/2018 [16:30]:
Prezident Lerikdədir...
15/10/2018 [16:24]:
Bu gün konsulluqda jurnalistlə bağlı araşdırma aparılacaq
15/10/2018 [16:18]:
Prezident Astarada sakinlərlə görüşdü
15/10/2018 [15:53]:
ADPU-nun əməkdaşları EQAC layihəsi çərçivəsində keçirilmiş görüşdə iştirak ediblər
15/10/2018 [15:49]:
Frankofoniya təşkilatının üz qarası: Ermənistan
15/10/2018 [15:45]:
ADP İdarə Heyəti növbəti toplantısını keçirdi
15/10/2018 [15:40]:
Bank razılıq verməsə, bunu edə bilməzsiniz!
15/10/2018 [15:32]:
Yaşlı adam altmış ildir ağzında gül gəzdirir: SƏBƏBİ...
15/10/2018 [15:29]:
“Bu poeziya evini biz yaratmışdıq...” -Tanınmış şair
15/10/2018 [15:21]:
“Bu cür təmtəraqlı yas mərasimlərinin keçirilməsi sosial bəladır”
15/10/2018 [15:19]:
Lənkəranda 7 kəndi birləşdirən yolun açılışı oldu
15/10/2018 [15:14]:
Telman İsmayılovun qardaşı oğlu azadlığa buraxıldı
15/10/2018 [15:12]:
İlham Əliyev Lənkərandan Astaraya getdi
15/10/2018 [15:12]:
Stüardessa təyyarədən yıxıldı - FOTO
15/10/2018 [15:10]:
UNEC ABŞ-ın Linkoln Universitetilə ikili diplom proqramına başlayır
15/10/2018 [15:05]:
“Bu serialın mənə, əsərimə heç bir dəxli yoxdur” - Anar
15/10/2018 [14:59]:
Prezident və xanımı “Azərxalça” ASC-nin Lənkəran filialının açılışında
15/10/2018 [14:56]:
Atatürkün təhqir olunduğu video yayıldı, sosial media ayağa qalxdı - VİDEO
15/10/2018 [14:43]:
ADU-da ənənəvi Çin bayramı qeyd olundu
15/10/2018 [14:42]:
Saç şampununu su kimi içdi - İNANILMAZ...+VİDEO
15/10/2018 [14:37]:
Günə 41 min qazanır - Milyonçu olan Adele
15/10/2018 [14:19]:
Mütəxəssislərdən xəbərdarlıq: ”Ət yeməkdən imtina etsəniz..."
15/10/2018 [14:07]:
"Ermənistan həmişəki kimi yenə də nə qədər riyakar və ikiüzlü davrandı"
15/10/2018 [14:03]:
“Aprel döyüşləri göstərdi ki, erməni bizim əsgərimizin qarşısında dayana bilməz”
15/10/2018 [14:00]:
Paşayeva Oksford Universitetinin bu komitəsinə üzv seçildi -FOTOLAR
15/10/2018 [13:55]:
Türkiyə Suriya ilə çiyin-çiyinə döyüşə başlayır – Şok iddia
15/10/2018 [13:51]:
Təbrizin imam cüməsindən Qarabağ dəstəyi -FOTOLAR
15/10/2018 [13:47]:
"Dini mərasimlər dini siyasiləşdirmək üçün alətə çevrilməməlidir" -PA rəsmisi
15/10/2018 [13:36]:
Tarixi ada satışa çıxarıldı - 7,8 milyon dollar
15/10/2018 [13:31]:
Dini Komitənin sədri :“Gənclər adi salavat çevirə bilmirlər...”
15/10/2018 [13:24]:
“Bəzən deyirik ki, indi kitab oxumurlar, amma uşaqdan tutmuş böyüyə kimi hamının...”
15/10/2018 [12:56]:
Ukrayna erməniləri Tərtərin kəndinə yardım gətirdi... -FOTOLAR
15/10/2018 [12:50]:
UNEC stendi mükafata layiq görüldü - FOTO
15/10/2018 [12:49]:
Milli Məclis sabah 17 məsələyə görə TOPLANIR
15/10/2018 [12:48]:
Fazil Məmmədov reanimasiyaya düşüb -Xanımı onu tək buraxmır...
15/10/2018 [12:39]:
Prezident və birinci xanım Lənkəranda yeni oteldə -FOTOLAR
15/10/2018 [12:37]:
Lerikdə qadın 2 kişi ilə birləşib ərini öldürdü - Rəsmi açıqlama
15/10/2018 [12:28]:
Siyavuş Novruzov: " Heç kimin qəbrində qeyri-adilik olmayacaq"
15/10/2018 [12:19]:
"Hər kəs ana dilində oxumalı və danışmalıdır" -Çingiz Abdullayev
15/10/2018 [12:17]:
Ermənistandan Rusiyaya daha bir “şillə”...
15/10/2018 [12:16]:
Deputat dini icmalara avtomobil verilməsinə münasibət bildirdi
15/10/2018 [12:05]:
“ABŞ Rusiyanın bu addımına qısa zamanda cavab verəcək”
15/10/2018 [12:02]:
"Özünüz də görürsünüz ki, efirlərimizdə nələr baş verir, hansı mahnılar oxunur"
15/10/2018 [11:59]:
"Filmdə ana rolunda özüm oynayıram...". -Şəhid əsgərimizin anası..
15/10/2018 [11:57]:
Aİİ Beynəlxalq Psixi Sağlamlıq Gününə həsr olunmuş dəyirmi masa keçirdi
15/10/2018 [11:41]:
Nazirlikdən şəhid ailələrinin narazılığına REAKSİYA
15/10/2018 [11:39]:
Sürüşmə ərazisindəki villaların sakinləri köçüblər - Evləri gözətçilər qoruyur
15/10/2018 [11:38]:
Prezident və birinci xanım Lənkəranda
15/10/2018 [11:37]:
Vəzifə tutmaq istəyənlərin nəzərinə...
15/10/2018 [11:29]:
Vahid Əhmədov “Mənim kəndim” rubrikasında -“İlk sevgi insana qismət olmur”
15/10/2018 [11:25]:
“Qırmızı kitab”a düşmüş quşu ovlayan saxlanıldı
15/10/2018 [11:10]:
İraqda içməli sudan zəhərlənənlərin sayı 111 mini keçib
15/10/2018 [11:08]:
Sərhəddə narkotik əməliyyatı -FOTOLAR
15/10/2018 [10:58]:
"İstər Sarkisyan olsun, istər Paşinyan, istərsə də hansısa “yan”..."
15/10/2018 [10:51]:
Təmas xəttində monitorinq keçiriləcək
15/10/2018 [10:50]:
Bakıda akkumulyator oğruları tutuldu - FOTO
15/10/2018 [10:48]:
Hokinq ölümündən əvvəl bəşəriyyətə qorxunc təhlükədən yazdı
15/10/2018 [10:33]:
Gömrükdə 240 ədəd mobil telefon ələ keçirildi -FOTOLAR
15/10/2018 [10:24]:
“Heç nəyə ehtiyacım yoxdur” - Xərçəngdən əziyyət çəkən aktrisa
15/10/2018 [10:22]:
Tramp Putini qətl və zəhərləmə göstərişləri verməkdə təqsirli bildi
15/10/2018 [10:11]:
Azərbaycanda çoxdilliliyin zəruriliyi haqqında düşüncələr...
15/10/2018 [10:06]:
Novruz Məmmədov Muxtar Babayevin səlahiyyətini artırdı - QƏRAR
15/10/2018 [10:05]:
Ermənilər Azərbaycanda Məhsul bayramı keçirdi - Bizim ümidimiz hələ “Məhsul” stadionunda...
15/10/2018 [10:05]:
"Badamdardakı evlərin hasarlarına gipsdən mayaklar qoyulub" - NAZİRLİK
15/10/2018 [10:04]:
Nazirliyin kollegiyasının yeni tərkibi təsdiqləndi - SİYAHI
15/10/2018 [09:56]:
Ərdoğan itkin jurnalistlə bağlı krala zəng etdi
15/10/2018 [09:55]:
Nəzir toplamaq üçün terminallar quraşdırıldı- Mollalara şad xəbər, yoxsa?..(FOTO)
Bütün arxiv bir sırada
17/01/2018 [15:58] - Araşdırma - ( 2888 dəfə baxılıb)

Azərbaycanın hələ də tam öyrənilməyən dünya əhəmiyyətli xəzinəsi - palçıq vulkanları




İki gün əvvəl Şamaxı rayonunun Quşçu kəndində vulkan püskürüb. Püskürmə 3-5 dəqiqə davam edib, hündürlüyü 10, diametri 60-70 metr, məhsullarının həcmi 1490 kubmetr olub. Püskürmənin qalınlığı mərkəzi hissədə 50-70, kənarlarda 20 santimetr təşkil edib.
Həmin vulkan klassik vulkanlar sırasına daxildir və hər tərəfdən palçıq vulkanları ilə əhatə olunub. Püskürməyə səbəb ocaq zonasında qazların və təzyiqli suların toplanması və tektonik aktivlikdir. Bu vulkan sonuncu dəfə 2008-ci ildə püskürüb. İndiki paroksizm hadisəsi sayca qeydə alınan 14-cü püskürmədir.

Moderator.az xəbər verir ki, palçıq vulkanları Azərbaycan ərazisində geniş yayılıb. Palçıq vulkanlarından başqa onların “pilpilə”, “yanardağ”, “bozdağ”, “axtarma”, “qaynaca”, və s. yerli adları da var. Azərbaycanda 220-dən çox palçıq vulkanlar var. Bunlar Abşeron yarımadasında, Qobustanda, cənub-şərq Şirvan düzənliyində, Samur-Dəvəçi ovalığında, Abşeron və Bakı arxipelaqlarında yerləşir. Ən böyükləri Qalmas, Torağay, Böyük Kənizdağ və s. Çoxlu kəsik konus şəklindədir. Hündürlüyü 20-400 m, əsasının diametri 100-4500 m olur.

Palçıq vulkanlarının sayına görə, Azərbaycan dünyada birinci yerdədir. 

Quruda yerləşən palçıq vulkanlarından başqa, gömülmüş və dəniz palçıq vulkanları da məlumdur. Xəzər dənizində 140-dan çox sualtı palçıq vulkanı var. Bakı arxipelaqında səkkiz ada -Xəzər-Zirə, Zənbil, Qarasu, Gil, Səngi-Muğan, Çigmil və s.-palçıq vulkanı mənşəlidir. Gömülmüş palçıq vulkanları quyularla aşkar olunub. Onların fəaliyyətinin izlərinə müxtəlif yaşlı layların arasında rast gəlinir. Məlumatlara görə, Azərbaycan Respublikası ərazisində palçıq vulkanlarının ilk fəaliyyəti təqribən 25 mln.il əvvələ aiddir. Adətən palçıq vulkanlarının püskürməsi güclü yeraltı uğultu və partlayışlarla başlanır. Yerin dərin qatlarından yer səthinə çıxan qazlar alışır. Bəzən vulkan üzərində alovun hündürlüyü 1000m-ə -Qarasu vulkanı-çatır. Azərbaycan Respublikası ərazisində 1810-cu ildən indiyə qədər 50 vulkan təqribən 200 dəfə püskürüb. Lökbatan vulkanında 19 püskürmə qeydə alınıb. Palçıq vulkanları sülb, qaz və maye püskürür. Sülb püskürmə məhsullarında 100 dəfə artıq mineral və 30-a qədər mikroelement (bor, civə, manqan, mis, barium, stronsium, litium və s.) iştirak edir. Palçıq vulkanları mənşəcə neft və qaz yataqları ilə əlaqədardır. Palçıq vulkanlarının yerləşdiyi sahələrdə zəngin neft və qaz-kondensant yataqları aşkar edilmişdir (Lökbatan, Neft Daşları, Qaradağ, Mişovdağ və s.). Onların palçığı müalicə məqsədilə işlədilən qiymətli xammaldır.
2007-ci ildə «Bakı və Abşeron yarımadasının palçıq vulkanları qrupu Dövlət Təbiət Qoruğu» yaradılaraq 52 palçıq vulkanına dövlət təbiət qoruğu statusu verilib.

Hazırda mövcud olan palçıq vulkanlarının fəaliyyəti 30-35 milyon il bundan əvvəl başlayır. Güclü püskürmələr arası vulkanın krater sahəsində çoxlu fəaliyyət göstərən mikroformlar (salz, qrifon, tələlik) əmələ gəlir. Onlar yer üzünə vaxtaşırı qaz, su, lilli palçıq, hərdən isə neft çıxarır. Təkcə Daşgil vulkanının gündəlik qaz debiti 30-40 min m3-ə yaxındır. Cənubi Qobustanın palçıq vulkanları ildə 250 milyon m3 qaz xaric edir. Vulkanların yer səthinə çıxardığı qazların və suların kimyəvi tərkibi yataqların qaz və sularının tərkibi ilə eynidir. Palçıq vulkanlarının başqa bir püskürmə forması da mövcuddur. Bu püskürmə palçıq tullantısı olmadan baş verir. Bu halda brekçiya vulkanın boğazından tədricən basılaraq çıxarılır. Bu hadisə olduqca nadirdir. Azərbaycanda təkcə Qobustanda yerləşən iki vulkan - Çeyildağ və Qoturdağ belə püskürmə ilə fəaliyyətdədir. Çeyildağ vulkanının püskürməsi 4 iyun 1970-ci ildə başlayıb və bir ay davam edib. Burada yarı-quru vulkan brekçiyası, ölçüləri 50x60 metr, hündürlüyü 40 m-ə yaxın gümbəz əmələ gətirib. İlk günlər bu kütlənin hərəkət sürəti sutkada bir metrdən artıq olub. Maraqlıdır ki, püskürmə zamanı (təxminən 3 ay ərzində) çatlardan çıxan karbohidrogen qazların yanması müşahidə edilib.
Qoturdağ vulkanında da arasıkəsilmədən püskürmə (palçığın sıxılıb çıxarılması) 100 ilə yaxın davam edib. Onun kraterində gümbəz şəkildə olan yarı-quru palçıq kütləsi müəyyən hündürlüyə qalxdıqdan sonra öz ağırlığı nəticəsində iri parçalara bölünərək vulkan yamacı boyu tədricən aşağı düşür. Krater çatlağından uzunluğu 50 m, eni 15 m olan brekçiya «tyubikdən» çıxan pasta kimi aşağı axır. Hesablamalara görə 1926- 1927-ci illərdə bu axının sürəti bir il ərzində 42 metr olub. Buna oxşar proses Qərbi Kubanda yerləşən Çikinsk vulkanında indi də davam edir. 2001-ci ildə püskürmələrin sayı rekord səviyyəyə çatıb. 

Hazırladı: Elmin Nuri

"Cavan oğlanı nə edirsən, pul xərcləməyəcək" - Rövşanədən müğənniyə
Stüardessa təyyarədən yıxıldı - FOTO
Atatürkün təhqir olunduğu video yayıldı, sosial media ayağa qalxdı - VİDEO
Saç şampununu su kimi içdi - İNANILMAZ...+VİDEO
Mütəxəssislərdən xəbərdarlıq: ”Ət yeməkdən imtina etsəniz..."
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Yaşlı adam altmış ildir ağzında gül gəzdirir: SƏBƏBİ...
Cəmiyyət
“Bu poeziya evini biz yaratmışdıq...” -Tanınmış şair
Cəmiyyət
“Bu cür təmtəraqlı yas mərasimlərinin keçirilməsi sosial bəladır”
Cəmiyyət
“Bəzən deyirik ki, indi kitab oxumurlar, amma uşaqdan tutmuş böyüyə kimi hamının...”
Cəmiyyət
Ermənilər Azərbaycanda Məhsul bayramı keçirdi - Bizim ümidimiz hələ “Məhsul” stadionunda...
Həftənin ən çox oxunanları
Cahangir Hacıyevin xanımı hər gün 2500 dollarlıq şərab içirmiş -Dünya belə pul xərcləyən qadın görməyib
"Şöhrət" ordenli icra başçısının rayonundan Heydər Əliyevə qarşı hörmətsizlik - FOTOLAR
"Tikintidəki özbaşınalığa Abid Şərifovla Hacıbala Abutalıbov cavab verməlidir"
Lələtəpədən qaçmış ermənilər ordumuzun tutduğu mövqelərə baxır... -Yeni görüntülər
“Bütün ölkə müharibəyə köklənməlidir”
İstanbulda küçəyə erməninin adı verildi
“Erməni-rus qruplaşması hansı halda Azərbaycanla döyüşə girə bilər?”- General cavab verir (Video)
Bakıda bu restorana parolsuz daxil olmaq mümkün deyil - VİDEO
"Bunun üçün ölkə başçısına müraciət etmişəm, İqtisadiyyat Nazirliyi ilə söhbətimiz olub"
Dünyanın ən sərt diplomatının arvadı... - "Onlar tanış olanda Sergey Lavrov hələ tələbə idi"
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə