Xəbər lenti
21/10/2018 [01:39]:
Avtomobilini itələyib dənizə saldı, sevincdən ətrafdakıları öpdü - FOTO
21/10/2018 [01:22]:
Rekord çəkidə naqqa balığı tutuldu - FOTO
21/10/2018 [00:07]:
Həbsxanada yer olmadığı üçün qatil azadlığa buraxıldı
20/10/2018 [23:57]:
Bir Millətin iki dövlətinin bir "Dev proje"si dünyaya açıq mesajdır... - POLİTOLOQ
20/10/2018 [23:23]:
İsveçrədə keçirilən yarışda azərbaycanlı tələbə iki qızıl medal aldı - FOTOLAR
20/10/2018 [23:20]:
Camal Qaşıqçının sonuncu görüntüləri yayıldı -FOTOLAR
20/10/2018 [23:13]:
Müəllimə anatomiya dərsində soyunub uşaqlara öz orqanlarını göstərdi - FOTO+VİDEO
20/10/2018 [22:36]:
Qurban Qurbanov texniki məğlubiyyətdən danışdı VİDEO
20/10/2018 [22:10]:
“Acınacaqlıdır ki, Azərbaycan ziyalısının başı millətin yox, öz taleyinə qarışıb”
20/10/2018 [22:00]:
"Yalnız sistemli addımlarla insanların sağlamlığı üçün güvənli bir ortam yaratmaq mümkündür”
20/10/2018 [21:54]:
Ağır vəziyyətdə olan Qazimizin xilası üçün şəxsi təyyarəsini təklif etdi - İBRƏTAMİZ...
20/10/2018 [21:42]:
“Səbail”ə qalib gələn “Qarabağ”a texniki məğlubiyyət veriləcək
20/10/2018 [21:34]:
“Neftçi” mövsümdə ilk məğlubiyyətini aldı
20/10/2018 [21:27]:
Əli Həsənov: "Hər bir dövlət qonşu dövlətlərlə dialoq aparmalıdır"
20/10/2018 [21:13]:
“O vaxt Çaykənd əməliyyatını keçirməsəydik, ermənilər Gəncəni də işğal edə bilərdi”
20/10/2018 [21:10]:
KİV: Səudiyyəli jurnalisti boğaraq öldürüblər
20/10/2018 [20:48]:
Saakaşvili toyunun ildönümünü Gürcüstanda qeyd edəcək
20/10/2018 [19:48]:
Gülay Zeynallıya ağır itki...
20/10/2018 [19:39]:
Ət fabrikində iyrənc görüntü: Ətlərin üzərinə elə bir şey etdi ki,…+VİDEO
20/10/2018 [19:23]:
"Oxumağım mənə düşmən oldu, öldürmək istədilər, zəhər verdilər, 6 ay səsim batdı"
20/10/2018 [19:23]:
İlk dəfə cinsiyyətsiz pasport verildi - MARAQLI
20/10/2018 [18:42]:
"Rüfət Aslanlının bu boyda talançılığı cəzasız qalsa..."
20/10/2018 [18:39]:
Şuşi adlı erməni qızı Laçında “Artsax” mahnısı oxuyur- VİDEO
20/10/2018 [18:15]:
Dəhşətli qətlin kadrları yayıldı – VİDEO
20/10/2018 [17:52]:
25 yaşlı iş qadını estetik əməliyyatın qurbanı oldu - FOTOLAR
20/10/2018 [17:51]:
Fırıldaqçılıqda yeni “mərhələ”: Siçanı it əvəzinə satdılar – Video
20/10/2018 [17:46]:
Bu adam beş böyrəklə yaşayır - Üçünü ailə üzvləri verib-FOTOLAR
20/10/2018 [17:40]:
“Qaşıqçının qatilləri dərhal tapılmalıdır”
20/10/2018 [17:38]:
“Azərenerji”də yeni təyinatlar olub
20/10/2018 [17:38]:
Azərbaycanlı xanım müğənniyə ŞOK – “oteldən intim görüntüləri…” – FOTOLAR
20/10/2018 [17:36]:
Atasının cəsədini 10 il ərzində evində saxladı - AĞLASIĞMAZ...
20/10/2018 [17:28]:
Azərbaycanda gənc xəstəxana işçisi küçədə qəfildən ölüb
20/10/2018 [17:19]:
Tanzaniyada oğurlanan ən gənc afrikalı milyarder evinə qayıdıb
20/10/2018 [17:14]:
“Kanada, Almaniya kimi ölkələrdə Azərbaycan məktəbləri açmağa ehtiyac var”
20/10/2018 [17:08]:
“Hizbullah”a yüksək dəqiqlikli raketlər üçün avadanlıq aparan təyyarə Livana enib
20/10/2018 [17:06]:
Raket və artilleriya birləşmələri döyüş atışlı təlimlər keçirir - VİDEO
20/10/2018 [17:01]:
Sevinərək dediyimiz “Pəh” sözünün yaranma tarixi – Kökü hürufilərə gedib çıxırmış
20/10/2018 [17:00]:
Bəhramtəpədə əməliyyat: narkotacirlər saxlanıldı - VİDEO
20/10/2018 [16:47]:
"Seçkilərdə Paşinyanın komandasının qalib gəlməsindən sonra da Ermənistanda vəziyyət gərgin olaraq qalacaq"
20/10/2018 [16:43]:
Prezident sərəncam imzaladı
20/10/2018 [16:26]:
“Kiminsə şəxsi kitabxanasının olmaması savadsızlıq deyil” – Evlərdə ölmüş ruh
20/10/2018 [16:08]:
"Həyat yoldaşım ən yaxın rəfiqəmi 5 dəqiqədə hamilə buraxdı" - Canlı yayında ŞOK ETİRAF (VİDEO)
20/10/2018 [15:59]:
MMA çempionu: "Floyd Həbibi döyəcək"
20/10/2018 [15:45]:
Uşaq otağına yerləşdirdiyi kameraya baxan qadın dəhşətə gəldi - VİDEO
20/10/2018 [15:38]:
Prezident dəniz nəqliyyatı işçilərini təltif edib - SİYAHI
20/10/2018 [15:35]:
Bakı və Sumqayıtda avtobus piyadaları vuraraq öldürüb
20/10/2018 [14:50]:
Dünya azərbaycanlıları arasında yeni həmlə - DİASPORDA NƏ BAŞ VERİR ?
20/10/2018 [14:49]:
Şəkidə məcburi köçkün məktəblilərə dərs ləvazimatları paylanılıb
20/10/2018 [14:48]:
Bərdədə 600 kq at əti aşkarlandı
20/10/2018 [14:45]:
Qarabağdakı xərçəng ermənilər yeni binada müalicə alacaq - FOTOLAR
20/10/2018 [14:43]:
Abşeron və Şamaxı rayon sakininlərindən silah aşkar edilərək götürüldü
20/10/2018 [14:39]:
Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 32 nəfər saxlanılıb
20/10/2018 [14:36]:
Qorxunc hörümçəyin yol polisinə “hücum” anı kameraya yaxalandı – VİDEO
20/10/2018 [14:33]:
Dünyanın ən böyük amfibiya təyyarəsinin ilk uçuşu – Video
20/10/2018 [14:31]:
"Onu öldürərəm..." - Xoşqədəmdən ŞOK ETİRAF
20/10/2018 [14:18]:
Arda Turana daha bir zərbə QAYINATASINDAN GƏLDİ - Hamilə xanımını...
20/10/2018 [14:15]:
Kabildə seçki günü 3 partlayış: Uşaq ölüb, 30 yaralı var
20/10/2018 [14:02]:
Gənc qız piyada keçidində prezidentin kortejinə güzəşt etmədi – VİDEO
20/10/2018 [13:51]:
YAP rəsmisi: "Həmsədrlər missiyalarını yerinə yetirməlidir"
20/10/2018 [13:46]:
İstirahət gününə olan hava proqnozu açıqlandı
20/10/2018 [13:27]:
İlham Əliyev “Demirören Holding”in rəhbəri ilə söhbətləşdi -FOTOLAR
20/10/2018 [13:19]:
"Atası, qardaşı, oğlu sahib çıxdığı qadın bu cür addımlar ata bilərmi?" - HƏYƏCAN TƏBİLİ...
20/10/2018 [13:14]:
Hüseyn Cavid insan haqda...
20/10/2018 [13:11]:
Baş Prokurorluq MTN generallarının azad olunmasına dair xəbərləri təkzib etdi
20/10/2018 [12:52]:
Azərbaycanda məktəblərdə cinsi tərbiyə dərsləri tədris olunacaq
20/10/2018 [12:52]:
“Bunu nə ABŞ-ın, nə də Rusiyanın acığına etmirik”
20/10/2018 [12:50]:
ABŞ-dakı aktiv qazma qurğularının sayı artır
20/10/2018 [12:25]:
Ağstafada 18 yaşlı gəlin itkin düşdü
20/10/2018 [12:18]:
Dövlət qulluğuna qəbulla bağlı sınaq imtahanı keçirilir
20/10/2018 [12:13]:
Azərbaycanlı MMA döyüşündə rusiyalıya qalib gəldi - VİDEO
20/10/2018 [12:11]:
Goranboyun icra başçısından Moderator.az-ın tənqidi yazısına operativ reaksiya - FOTOLAR
20/10/2018 [12:02]:
Aprel şəhidimizlə bağlı filmin təqdimatı keçiriləcək - VİDEO
20/10/2018 [11:53]:
"Rüşvət və himayədarlığın nəticəsində kvazialimlər əsas alimlərin yerlərini zəbt edir..."
20/10/2018 [11:42]:
Xomeyni getdi, İran kimə qalacaq?
20/10/2018 [11:40]:
ABŞ səfiri Ermənistanı niyə xəbərdar etdi?
20/10/2018 [11:30]:
Bakıda universitetdə qızlara qəribə qadağa
20/10/2018 [11:27]:
Əlaçı olsa da, təhsili bu səbəbdən muğama “qurban edən” Canəli Əkbərov - Xalq artistinin parta etirafları
20/10/2018 [11:27]:
"Ölkədə xidmət sektoru sıfır həddində olsa da istirahət, turizm məkanları çox bahalıdır"
20/10/2018 [11:20]:
Azercell-dən iPhone Xs və iPhone Xs Max ilə Limitsiz İnternet Hədiyyə!
20/10/2018 [11:19]:
“Qızların dünyaya gəlməsinin əngəllənməsinin ləğvi barədə qanun qəbul olunmalıdır"
Bütün arxiv bir sırada
17/01/2018 [18:43] - Cəmiyyət - ( 902 dəfə baxılıb)

“Atlas” Prezident kitabxanasına təqdim edildi



Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2013-cü il 9 aprel tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı"na əsasən hazırlanmış “Proqramı”ın 6.3.5. bəndində Azərbaycan dilinin müxtəlif dialekt və şivələrinin müasir dövrün tələblərinə uyğun olaraq öyrənilməsinin təmin edilməsi nəzərdə tuulmuşdur.

Məlumdur ki, dialekt və şivələr dilin canlı tarixidir. Mətbuatın, televiziyanın, ümumiyyətlə, kütləvi informasiya vasitələrinin inkişaf etdiyi, miqrasiyaların artdığı bir dövrdə dialekt və şivələr artıq məhvə doğru gedir. Lakin dialekt və şivələrdə elə dil faktları ortaya çıxır ki, bu, Azərbaycan xalqının kimliyini, tarixini, mədəniyyətini, aborigenliyini sübuta yetirə bilir və Azərbaycan torpaqlarına göz dikənlərə tutarlı cavab olur. 


Dövlət başçısının sərəncamından sonra AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun rəhbərliyi Azərbaycan dialektologiyası şöbəsinin əməkdaşları ilə məsləhətləşərək “Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialektoloji atlası”nın hazırlanmasını qarşıya məqsəd qoydu. Bilirik ki, Naxçıvan Muxtar Respulikası strateji əhəmiyyətli ərazidir.

Belə ki, qədim Azərbaycan torpağı Zəngəzur 1920-ci ildə totalitar sovet hakim dairələrinin antiazərbaycan siyasəti nəticəsində qanunsuz olaraq Ermənistana verilmiş və bunun acı nəticəsi olaraq Naxçıvan Muxtar Respublikasının ölkə ərazisi ilə torpaq sərhədləri kəsilmişdir. Eləcə də 1938-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonunun inzibati ərazisinə daxil olan Kərki kəndinin torpaqları Ermənistana verilmiş və bunun da nəticəsində həmin kənd Naxçıvan ərazisindən təcrid olunmuşdur. Bundan əlavə 1929-cu il fevralın 18-də Zaqafqaziya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi totalitar inzibati-amirlik şəraitində Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının 9 kəndinin: Şərur dairəsinin Qurdqulaq, Xaçik, Horadiz kəndlərinin, Şahbuz nahiyəsinin Oğbin, Sultanbəy, Ağxəç, Almalı, İtqıran kəndlərinin, Ordubad dairəsinin Qorçevan kəndinin, habelə Kilit kənd torpaqlarının bir hissəsinin əkin sahələri və otlaqları ilə birlikdə Ermənistan Sovet Sosialist Respublikasına birləşdirilməsi haqqında qərar qəbul etmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikasının sərhədləri haqqında Moskva müqaviləsi (1921) və Qars müqaviləsinin (1921) müddəaları nəzərə alınmadan və sənədləri imzalayan tərəflərin iştirakı olmadan Zaqafqaziya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Muxtar Respublika ərazisinin bir hissəsinin Ermənistana verilməsi ilə bağlı bu anlaşılmaz və qeyri-qanuni qərarı beynəlxalq hüquq normalarının kobudcasına pozulması faktı, Azərbaycan xalqına qarşı əsl xəyanətkarlıq və cinayət əməlidir. 

Və bu gün də Ermənistan dövləti Naxçıvan Muxtar Respublikasının torpaqlarını zəbt etməyə iddialıdır. Düşmənə tutarlı cavablardan biri də məhz bu “Atlas” ola bilər.


Dialektoloqlar hər şeydən qabaq “Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialektoloji atlasının proqramı” əsasında işə başlamışlar. Onlar 2014-cü ilin iyun-oktyabr aylarında Naxçıvan Muxtar Respublikasında ekspedisiyada olarkən müasir Azərbaycan ədəbi dilinin əsasını təşkil edən qəbilə və tayfa dillərinin izinə düşmüş, zəngin material toplamışlar. Bənzərsiz dağlar diyarı olan Naxçıvanın ecazkar təbiəti və ona uyğun özünəməxsus həyat tərzi, hətta daş dövrünün izləri bu bölgənin əhalisinin məişətində və dil xüsusiyyətlərində qorunub saxlanılmışdır. Belə ki, Naxçıvan qrupu dialekt və şivələrində Azərbaycan xalqının islamdan əvvəlki dövrlərə aid inancları: göy qüvvələrinə bağlılıq, tanrıçılıq, totemizm və sair əlamətlər müşahidə olunmuşdur.

Ekspedisiya zamanı Naxçıvan Muxtar Respublikasınnın izoqlas verə biləcək 151 yaşayış məntəqəsindən (Naxçıvan şəhər zonası üzrə 4, Sədərək rayonu üzrə 4, Şərur rayonu üzrə 37, Kəngərli rayonu üzrə 9, Babək rayonu üzrə 22, Şahbuz rayonu üzrə 20, Culfa rayonu üzrə 23, Ordubad rayonu üzrə 32) zəngin dialektoloji material əldə edilmiş və bu materiallar əsasında dilin bütün səviyyələrini əhatə edən 250 xəritədən ibarət “Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialektoloji atlası” tərtib olunmuşdur (Bax: “Fonetika” 64 xəritə tərtib edən: Kifayət İmamquliyeva; “Qrammatika” 130 xəritə - tərtib edənlər: Kübra Quliyeva, Qüdsiyyə Qəmbərova, Məhərrəm Məmmədov; “Leksika” 56 ”“tərtib edənlər: Zirəddin Xasiyev, Əbülfəz Quliyev).

“Atlas”dan istifadə işini asanlaşdırmaq məqsədilə bölmələr üç rəngdə (göy ”“ “Fonetika”, qırmızı ”“ “Qrammatika”, yaşıl ”“ “Leksika) təqdim edilmişdir. Rənglər həm də rəmzi olaraq Azərbaycan Respublikasının dövlət bayrağını özündə əks etdirir.


“Proqram” və xəritələrdə istifadə edilmiş şərti işarələrin açıqlanması da “Atlas”da öz əksini tapmışdır.
Dialektoloji Atlas Qrupunun “Atlas”la bağlı fəaliyyətini informatorlarla görüşlərini, eləcə də Naxçıvan Muxtar Respublikasının təbiəti və tarixi abidələrini,müasir və qədim memarlıq üslubunu, etnoqrafiya və kulinariyasını əks etdirən şəkillər Azərbaycanın üzvi tərkib hissəsi olan bu qədim diyar haqqında dolğun təəssürat yaradır. “Atlas”ın gələcəkdə meydana çıxacaq tədqiqat işlərinə açar rolu oynayacağını və dilçilikdən başqa, tarix və coğrafiya, etnoqrafiya və kulinariya, eləcə də digər elm sahələrinin mütəxəssisləri üçün əhəmiyyətli olacaq.

Dilçilik elmi ilə yanaşı, həm də ümumiyyətlə, azərbaycançılıq baxımından əhəmiyyəti olan, ardıcıl elmi axtarışların və  ekspedisiyaların nəticəsi olaraq ərsəyə gələn, dünya ictimaiyyətinə 4 dildə (Azərbaycan, türk, ingilis, rus) təqdim olunan “Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialektoloji atlası”na əlavə olunmuş kompakt diskdə səsli elektron “Atlas”, həmçinin Muxtar Respublikasının müxtəlif yaşayış məntəqələrindən olan informatorların səsləri yerləşdirilmişdir.

Yüksək elmi və poliqrafik səviyyədə təqdim edilən “Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialektoloji atlası” dünyada dialektoloji atlasların yaradılması tarixində olduqca mühüm və əhəmiyyətli bir hadisədir. Cəsarətlə demək olar ki, bu “Atlas” Azərbaycanın ayrılmaz bir parçası olan Naxçıvan diyarının qədim türk-oğuz yurdu olmasının danılmaz elmi möhürüdür.


Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Kitabxana şöbəsinin müdiri Sevil Zülfüqarova “Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialektoloji atlası”nı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident Kitabxanasına təqdim etmişdir. Həmçinin “Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialektoloji atlası” Azərbaycan Milli Kitabxanası, AMEA-nın M.Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutu və Folklor İnstitutununun fondlarına, Türkiyənin İSAM (İslam Araşdırmalar Mərkəzi) Kitabxanasına, Türk Dünyası Araşdırmalar vakfına  təqdim olunmuşdur.

Təqdimetmə mərasimində atlas barədə ətraflı məlumat verilib. Qeyd edilmişdir ki, “Elm və Təhsil” nəşriyyatında nəfis şəkildə çap olunan atlasda Naxçıvan dialektinin fonetik, leksik-sintaktik, morfoloji quruluşu barədə müfəssəl, dəqiq, düzgün məlumatlar yer almışdır. İlk dəfə olaraq atlasda həm də mp3 formatında canlı səs yazıları verilmişdir. 

Bildirilmişdir ki, atlas kitabxanaların zəngin fondunda öz layiqli yerini tutacaq, tədqiqatçı alimlərin istifadəsi üçün dəyərli mənbə olacaqdır.

Sevil Zülfüqarova
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, Nəsimi adina Dilçilik İnstitutu, şöbə mudiri

Ət fabrikində iyrənc görüntü: Ətlərin üzərinə elə bir şey etdi ki,…+VİDEO
"Oxumağım mənə düşmən oldu, öldürmək istədilər, zəhər verdilər, 6 ay səsim batdı"
25 yaşlı iş qadını estetik əməliyyatın qurbanı oldu - FOTOLAR
Atasının cəsədini 10 il ərzində evində saxladı - AĞLASIĞMAZ...
Tarix İnstitutunun saytı yeni versiyada təqdim edildi
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Şuşi adlı erməni qızı Laçında “Artsax” mahnısı oxuyur- VİDEO
Dünya
Bu adam beş böyrəklə yaşayır - Üçünü ailə üzvləri verib-FOTOLAR
Cəmiyyət
“Kanada, Almaniya kimi ölkələrdə Azərbaycan məktəbləri açmağa ehtiyac var”
Ədəbiyyat
“Kiminsə şəxsi kitabxanasının olmaması savadsızlıq deyil” – Evlərdə ölmüş ruh
Hadisə
Anti-Israil baxışlı müsəlman qız İsraildə təhsil haqqına nail oldu - İNANILMAZ...
Həftənin ən çox oxunanları
Rüfət Aslanlının "göyün yeddinci qatı"nda 6 milyon dollarlıq "stadion"u tapıldı...
Ağır vəziyyətdə olan Qazimizin xilası üçün şəxsi təyyarəsini təklif etdi - İBRƏTAMİZ...
Sərkisyan və Saakyan arvadları ilə Azərbaycan şəhərlərini gəzdi... -FOTOLAR
Paşinyan istefa verdi - Son dəqiqə
Azərbaycanlı xanım müğənniyə ŞOK – “oteldən intim görüntüləri…” – FOTOLAR
"Cavan oğlanı nə edirsən, pul xərcləməyəcək" - Rövşanədən müğənniyə
Dədə Şəmşirə uzanan yaman dil "kəsildi"...
Ermənilər Tərtərdəki futbol stadionunu Avropa çempionatına hazırlayır - FOTOLAR
"Biz bəyəm buna görə müstəqil olmuşuq ki, kimsə 109 milyonu oğurlayıb xaricə getsin...?"
Dul kişilər daha darıxmayacaq...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə