Xəbər lenti
16/08/2018 [23:51]:
Dünyanın ən nadir quşu yerə endi - MARAQLI
16/08/2018 [23:39]:
Türk ordusu İraqın bu şəhərini belə bombaladı - Video
16/08/2018 [23:38]:
“KTMT-ə üzv olsaq, qoşulmama hərəkatından çıxmalıyıq”
16/08/2018 [23:36]:
Azərbaycanda qızılın qiyməti 20 aylıq minimuma endi
16/08/2018 [23:31]:
Keçmiş Baş nazir vəfat etdi - 7 günlük matəm elan olundu
16/08/2018 [23:28]:
Heroin komasına girdilər, körpələri ölümdən son anda xilas oldu - DƏHŞƏT...
16/08/2018 [23:18]:
Kim Kardaşyan onu məşhur edən dalının reklamından İrəvana nə qədər pul ayıracaq?
16/08/2018 [23:11]:
136 kq arıqladı, tamamilə başqa biri oldu - FOTOLAR
16/08/2018 [22:33]:
Dünyanın "ən kasıb prezidenti" təqaüdündən imtina edib - İBRƏTAMİZ...
16/08/2018 [22:33]:
Misir mumiyalarının sirri ortaya çıxdı - ARAŞDIRMA
16/08/2018 [21:45]:
Tarixin ən böyük müğənnisi vəfat etdi
16/08/2018 [21:25]:
Azərbaycanlı Latviyada parlament üzvlüyünə namizəddir
16/08/2018 [21:05]:
Sarqsyanın partiyası Ermənistan-Rusiya münasibətlərindən narahatdır
16/08/2018 [20:48]:
Kim deyər ki, 46 yaşı var... - Fotolar
16/08/2018 [20:30]:
Nazir sabiq direktoru geri qaytardı - TƏYİNAT
16/08/2018 [20:29]:
Bu il Azərbaycanda 29 mindən çox adam vəfat edib
16/08/2018 [19:52]:
“Nar” bölgələrdəki LTE şəbəkəsini genişləndirir
16/08/2018 [19:30]:
Ölkədə saat 21:00-dan sonra araq satılması qadağan edildi...
16/08/2018 [19:25]:
Prezident yol tikintisinə 11,6 milyon ayırdı
16/08/2018 [19:16]:
AMEA: "Televiziyadakı Böyük xəritə yanlışlığın bizimlə əlaqəsi yoxdur"
16/08/2018 [18:53]:
Arıların daha bir qeyri-adi bacarığı aşkar edildi...
16/08/2018 [18:46]:
ABŞ-ın Texas A&M Universitetinin əməkdaşları ADAU-a səfər ediblər
16/08/2018 [18:38]:
Laçında 2019-cu ildə yeni xəstəxana istifadəyə veriləcək -FOTOLAR
16/08/2018 [18:27]:
"Ömür sevmədiyin insanla evlənmək, sevmədiyin işi görmək üçün çox qısadır, gənclər..."
16/08/2018 [18:25]:
Gələn ildən qəbul imtahanları yeni imtahan modelinə uyğun keçiriləcək
16/08/2018 [18:22]:
Vətəndaşların müraciəti həll olundu -FOTOLAR
16/08/2018 [18:16]:
İraqda valideynlərini itirmiş uşaqlar Bakıya gətirildi
16/08/2018 [18:11]:
Ermənistan futboluna Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi nəzarət edəcək
16/08/2018 [18:02]:
Nazirdən ƏMR: Təhsilin prioritet istiqamətləri müəyyənləşdi
16/08/2018 [18:00]:
692 balla müəllimliyi seçdi: “Savadsız müəllimlər işdən çıxmırlar ki, boş yerlər açılsın”
16/08/2018 [17:58]:
DİM Kamran Əsədovu məhkəməyə verir
16/08/2018 [17:39]:
“Ermənistan ordusu əsgərindən tutmuş nazirinə qədər korrupsiyaya uğrayıb”
16/08/2018 [17:38]:
İrəvanın Moskva ilə "nə yardan doyur, nə imtina edir" siyasəti oyunu...
16/08/2018 [17:29]:
"Azərbaycan Ermənistandakı qarşıdurmadan istifadə edib öz torpaqlarını işğaldan azad etməlidir"
16/08/2018 [17:21]:
Rəqqasə Fatimə dayə axtarır
16/08/2018 [17:18]:
Jirinovski: "Krım da, Qarabağ da, Abxaziya da, Dnestryanı da bizimdir..."
16/08/2018 [17:15]:
Baş prokurorla görüş vaxtı dəyişdirildi
16/08/2018 [17:12]:
4 türk əsgəri ŞƏHİD oldu
16/08/2018 [17:10]:
15 gündə 68 yol qəzası olub: 28 ölü, 132 yaralı
16/08/2018 [17:00]:
Paşinyan Putinə zəng vurdu
16/08/2018 [16:58]:
Ali məktəblərə plan yerlərinin 11 faizi boş qalıb
16/08/2018 [16:39]:
Qurban bayramına görə pensiyalar tez verildi
16/08/2018 [16:37]:
Beynəlxalq konfransda 170 məqalə 9 plenar sessiyada təqdim ediləcək
16/08/2018 [16:34]:
Ramil Usubov Xoşbəxt Yusifzadəni təltif etdi
16/08/2018 [16:32]:
Koçaryan məhkəmədə Surət Hüseynovun qiyamından DANIŞDI
16/08/2018 [16:20]:
Bakı-Sumqayıt avtobuslarında gediş haqqı ENDİRİLDİ
16/08/2018 [16:09]:
“Qorxuram ki, bütün bunlar vətəndaş müharibəsinə gətirəcək və biz torpaqları Azərbaycana qaytaracağıq…”
16/08/2018 [16:03]:
Qərbi Kaspi Universitetinin Kolleci qəbul elan edir
16/08/2018 [16:01]:
Ayseldən həyat yoldaşına sevgi etirafı - FOTO
16/08/2018 [16:01]:
Serj Sarkisyan istintaqa çağırılacaq
16/08/2018 [15:58]:
Ən bahalı universitetlər –İlliyi 70 min dollar...
16/08/2018 [15:49]:
Qayda pozan sürücülərə 34 milyon manatdan çox cərimə yazılıb
16/08/2018 [15:34]:
"Belə əxlaqsızlıq olmaz, onların arxasında kimin durduğu, nəyə xidmət etdikləri bəllidir”
16/08/2018 [15:28]:
ABŞ-da 343 qəzet Trampa qarşı birləşdi
16/08/2018 [15:25]:
Mənsub olduğu xalqının bənzərsiz şairinin doğum günüdür: Hara gedir sabahımız?
16/08/2018 [15:15]:
Millət vəkili xaricdə yaşayan türk xalqlarının təmsilçiləri ilə görüşdü
16/08/2018 [15:12]:
"Allahın verdiyi təbii sərvətləri mənimsəməyə cəhd etmək, bu gün Türkiyəyə qarşı aparılırsa..."
16/08/2018 [14:52]:
ADPU tələbə qəbulunda tarixinin ən yaxşı nəticəsini əldə etdi
16/08/2018 [14:37]:
İngilisdilli təhsilin inanılmaz üstünlükləri – “Burada oxuyan tələbələrin iş problemi olmayacaq”
16/08/2018 [14:16]:
“KTMT-yə üzvlük Qarabağ probleminin həllinə kömək etməyəcək”
16/08/2018 [14:02]:
Abituriyentlərin yerinə tələbələri qəbul imtahanına buraxmaq istədilər - Cinayət işi açıldı
16/08/2018 [13:58]:
Paytaxtda 36 su nasosu oğurlayan şəxs saxlanıldı
16/08/2018 [13:40]:
Hacı Nuran Məkkədə məşhur müğənniylə qarşılaşdı - FOTO
16/08/2018 [13:31]:
Prezident Elçin Quliyevi təltif etdi
16/08/2018 [13:28]:
“Gözlərim dərd quyusudur...” - Saday Şəkərli...
16/08/2018 [13:28]:
Sabah ölkədə 35 dərəcə isti olacaq
16/08/2018 [13:27]:
Tibb xidməti general-mayoru Dağlar Abdullayevin anım mərasimi keçirildi - FOTOLAR
16/08/2018 [13:25]:
Prezident onlara general-leytenant rütbəsi verdi - Siyahı
16/08/2018 [13:17]:
596 balla universitetə qəbul ola bilmədi? - DİM-dən açıqlama
16/08/2018 [13:15]:
“Arzum o ola bilər ki, torpaqlarımızı işğaldan azad edək...” - Aprel döyüşlərimizin qrup komandiri...
16/08/2018 [13:04]:
Bakıda restoranda vəhşi quşlar saxlayan cərimələndi - FOTO
16/08/2018 [13:04]:
Bakıda maşın piyadaları vurdu - 1-i öldü, 2-si yaralıdır
16/08/2018 [13:01]:
“Azərbaycan Qərbin tövsiyyələrini eşidir və onunla əməkdaşlığa hazırdır”
16/08/2018 [12:54]:
Bütün ABŞ 11 yaşlı haker oğlandan danışır - 10 dəqiqəyə...
16/08/2018 [12:51]:
Məşhur azərbaycanlı çoban da tələbə adını qazandı - VİDEO
16/08/2018 [12:31]:
Şoyqu Dağıstanda müşavirə keçirdi, Xəzərdə yeni hərbi bazanın yaradılması haqda danışdı
16/08/2018 [12:26]:
Paşinyanın maskalıları Yerevanda Rusiya şirkətinin ofisinə basqın etdi
16/08/2018 [12:21]:
Türkiyə klubu futbolçu əvəzinə keçi aldı
16/08/2018 [12:16]:
Son 6 ayda Azərbaycanda 7 min 200-dən çox ailə dağıldı
16/08/2018 [12:12]:
Qubad İbadoğlunun Türkiyə hökumətinə göndərdiyi 10 maddəli TƏKLİF
Bütün arxiv bir sırada
17/01/2018 [18:43] - Cəmiyyət - ( 879 dəfə baxılıb)

“Atlas” Prezident kitabxanasına təqdim edildi



Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2013-cü il 9 aprel tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı"na əsasən hazırlanmış “Proqramı”ın 6.3.5. bəndində Azərbaycan dilinin müxtəlif dialekt və şivələrinin müasir dövrün tələblərinə uyğun olaraq öyrənilməsinin təmin edilməsi nəzərdə tuulmuşdur.

Məlumdur ki, dialekt və şivələr dilin canlı tarixidir. Mətbuatın, televiziyanın, ümumiyyətlə, kütləvi informasiya vasitələrinin inkişaf etdiyi, miqrasiyaların artdığı bir dövrdə dialekt və şivələr artıq məhvə doğru gedir. Lakin dialekt və şivələrdə elə dil faktları ortaya çıxır ki, bu, Azərbaycan xalqının kimliyini, tarixini, mədəniyyətini, aborigenliyini sübuta yetirə bilir və Azərbaycan torpaqlarına göz dikənlərə tutarlı cavab olur. 


Dövlət başçısının sərəncamından sonra AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun rəhbərliyi Azərbaycan dialektologiyası şöbəsinin əməkdaşları ilə məsləhətləşərək “Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialektoloji atlası”nın hazırlanmasını qarşıya məqsəd qoydu. Bilirik ki, Naxçıvan Muxtar Respulikası strateji əhəmiyyətli ərazidir.

Belə ki, qədim Azərbaycan torpağı Zəngəzur 1920-ci ildə totalitar sovet hakim dairələrinin antiazərbaycan siyasəti nəticəsində qanunsuz olaraq Ermənistana verilmiş və bunun acı nəticəsi olaraq Naxçıvan Muxtar Respublikasının ölkə ərazisi ilə torpaq sərhədləri kəsilmişdir. Eləcə də 1938-ci ildə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Sədərək rayonunun inzibati ərazisinə daxil olan Kərki kəndinin torpaqları Ermənistana verilmiş və bunun da nəticəsində həmin kənd Naxçıvan ərazisindən təcrid olunmuşdur. Bundan əlavə 1929-cu il fevralın 18-də Zaqafqaziya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi totalitar inzibati-amirlik şəraitində Naxçıvan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının 9 kəndinin: Şərur dairəsinin Qurdqulaq, Xaçik, Horadiz kəndlərinin, Şahbuz nahiyəsinin Oğbin, Sultanbəy, Ağxəç, Almalı, İtqıran kəndlərinin, Ordubad dairəsinin Qorçevan kəndinin, habelə Kilit kənd torpaqlarının bir hissəsinin əkin sahələri və otlaqları ilə birlikdə Ermənistan Sovet Sosialist Respublikasına birləşdirilməsi haqqında qərar qəbul etmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikasının sərhədləri haqqında Moskva müqaviləsi (1921) və Qars müqaviləsinin (1921) müddəaları nəzərə alınmadan və sənədləri imzalayan tərəflərin iştirakı olmadan Zaqafqaziya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin Muxtar Respublika ərazisinin bir hissəsinin Ermənistana verilməsi ilə bağlı bu anlaşılmaz və qeyri-qanuni qərarı beynəlxalq hüquq normalarının kobudcasına pozulması faktı, Azərbaycan xalqına qarşı əsl xəyanətkarlıq və cinayət əməlidir. 

Və bu gün də Ermənistan dövləti Naxçıvan Muxtar Respublikasının torpaqlarını zəbt etməyə iddialıdır. Düşmənə tutarlı cavablardan biri də məhz bu “Atlas” ola bilər.


Dialektoloqlar hər şeydən qabaq “Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialektoloji atlasının proqramı” əsasında işə başlamışlar. Onlar 2014-cü ilin iyun-oktyabr aylarında Naxçıvan Muxtar Respublikasında ekspedisiyada olarkən müasir Azərbaycan ədəbi dilinin əsasını təşkil edən qəbilə və tayfa dillərinin izinə düşmüş, zəngin material toplamışlar. Bənzərsiz dağlar diyarı olan Naxçıvanın ecazkar təbiəti və ona uyğun özünəməxsus həyat tərzi, hətta daş dövrünün izləri bu bölgənin əhalisinin məişətində və dil xüsusiyyətlərində qorunub saxlanılmışdır. Belə ki, Naxçıvan qrupu dialekt və şivələrində Azərbaycan xalqının islamdan əvvəlki dövrlərə aid inancları: göy qüvvələrinə bağlılıq, tanrıçılıq, totemizm və sair əlamətlər müşahidə olunmuşdur.

Ekspedisiya zamanı Naxçıvan Muxtar Respublikasınnın izoqlas verə biləcək 151 yaşayış məntəqəsindən (Naxçıvan şəhər zonası üzrə 4, Sədərək rayonu üzrə 4, Şərur rayonu üzrə 37, Kəngərli rayonu üzrə 9, Babək rayonu üzrə 22, Şahbuz rayonu üzrə 20, Culfa rayonu üzrə 23, Ordubad rayonu üzrə 32) zəngin dialektoloji material əldə edilmiş və bu materiallar əsasında dilin bütün səviyyələrini əhatə edən 250 xəritədən ibarət “Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialektoloji atlası” tərtib olunmuşdur (Bax: “Fonetika” 64 xəritə tərtib edən: Kifayət İmamquliyeva; “Qrammatika” 130 xəritə - tərtib edənlər: Kübra Quliyeva, Qüdsiyyə Qəmbərova, Məhərrəm Məmmədov; “Leksika” 56 ”“tərtib edənlər: Zirəddin Xasiyev, Əbülfəz Quliyev).

“Atlas”dan istifadə işini asanlaşdırmaq məqsədilə bölmələr üç rəngdə (göy ”“ “Fonetika”, qırmızı ”“ “Qrammatika”, yaşıl ”“ “Leksika) təqdim edilmişdir. Rənglər həm də rəmzi olaraq Azərbaycan Respublikasının dövlət bayrağını özündə əks etdirir.


“Proqram” və xəritələrdə istifadə edilmiş şərti işarələrin açıqlanması da “Atlas”da öz əksini tapmışdır.
Dialektoloji Atlas Qrupunun “Atlas”la bağlı fəaliyyətini informatorlarla görüşlərini, eləcə də Naxçıvan Muxtar Respublikasının təbiəti və tarixi abidələrini,müasir və qədim memarlıq üslubunu, etnoqrafiya və kulinariyasını əks etdirən şəkillər Azərbaycanın üzvi tərkib hissəsi olan bu qədim diyar haqqında dolğun təəssürat yaradır. “Atlas”ın gələcəkdə meydana çıxacaq tədqiqat işlərinə açar rolu oynayacağını və dilçilikdən başqa, tarix və coğrafiya, etnoqrafiya və kulinariya, eləcə də digər elm sahələrinin mütəxəssisləri üçün əhəmiyyətli olacaq.

Dilçilik elmi ilə yanaşı, həm də ümumiyyətlə, azərbaycançılıq baxımından əhəmiyyəti olan, ardıcıl elmi axtarışların və  ekspedisiyaların nəticəsi olaraq ərsəyə gələn, dünya ictimaiyyətinə 4 dildə (Azərbaycan, türk, ingilis, rus) təqdim olunan “Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialektoloji atlası”na əlavə olunmuş kompakt diskdə səsli elektron “Atlas”, həmçinin Muxtar Respublikasının müxtəlif yaşayış məntəqələrindən olan informatorların səsləri yerləşdirilmişdir.

Yüksək elmi və poliqrafik səviyyədə təqdim edilən “Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialektoloji atlası” dünyada dialektoloji atlasların yaradılması tarixində olduqca mühüm və əhəmiyyətli bir hadisədir. Cəsarətlə demək olar ki, bu “Atlas” Azərbaycanın ayrılmaz bir parçası olan Naxçıvan diyarının qədim türk-oğuz yurdu olmasının danılmaz elmi möhürüdür.


Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Kitabxana şöbəsinin müdiri Sevil Zülfüqarova “Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialektoloji atlası”nı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident Kitabxanasına təqdim etmişdir. Həmçinin “Azərbaycan dilinin Naxçıvan dialektoloji atlası” Azərbaycan Milli Kitabxanası, AMEA-nın M.Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutu və Folklor İnstitutununun fondlarına, Türkiyənin İSAM (İslam Araşdırmalar Mərkəzi) Kitabxanasına, Türk Dünyası Araşdırmalar vakfına  təqdim olunmuşdur.

Təqdimetmə mərasimində atlas barədə ətraflı məlumat verilib. Qeyd edilmişdir ki, “Elm və Təhsil” nəşriyyatında nəfis şəkildə çap olunan atlasda Naxçıvan dialektinin fonetik, leksik-sintaktik, morfoloji quruluşu barədə müfəssəl, dəqiq, düzgün məlumatlar yer almışdır. İlk dəfə olaraq atlasda həm də mp3 formatında canlı səs yazıları verilmişdir. 

Bildirilmişdir ki, atlas kitabxanaların zəngin fondunda öz layiqli yerini tutacaq, tədqiqatçı alimlərin istifadəsi üçün dəyərli mənbə olacaqdır.

Sevil Zülfüqarova
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, Nəsimi adina Dilçilik İnstitutu, şöbə mudiri

Heroin komasına girdilər, körpələri ölümdən son anda xilas oldu - DƏHŞƏT...
Jirinovski: "Krım da, Qarabağ da, Abxaziya da, Dnestryanı da bizimdir..."
"Allahın verdiyi təbii sərvətləri mənimsəməyə cəhd etmək, bu gün Türkiyəyə qarşı aparılırsa..."
Tibb xidməti general-mayoru Dağlar Abdullayevin anım mərasimi keçirildi - FOTOLAR
Fernando Alonso Formula 1-ə vida edir - FOTOLAR
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
Nabranda ailəvi istirahət üçün kotec tipli kirayə evlər. Ətraflı məlumat üçün əlaqə nömrələri:

050 311 11 64, 055 681 11 64

N.Tusi adına Klinika
Maraqlı
Dünyanın ən nadir quşu yerə endi - MARAQLI
Gündəm
“KTMT-ə üzv olsaq, qoşulmama hərəkatından çıxmalıyıq”
Maraqlı
Kim Kardaşyan onu məşhur edən dalının reklamından İrəvana nə qədər pul ayıracaq?
Maraqlı
Arıların daha bir qeyri-adi bacarığı aşkar edildi...
Dünya
“Qorxuram ki, bütün bunlar vətəndaş müharibəsinə gətirəcək və biz torpaqları Azərbaycana qaytaracağıq…”
Həftənin ən çox oxunanları
Yaponların başqa planetdə yaşadığını sübut edən 30 heyrətamiz fakt - FOTOLAR
Suya tullanan Nigar Camalın sinəsi çöldə qaldı - VİDEO
“Hansısa ərəbin mənim şəhərimdə hoqqa çıxarmağa nə ixtiyarı var?!” - VİDEO
Ərdoğan Trampa QALİB GƏLDİ: dollar sürətlə düşür
“İstanbul təslim olarsa, nə Bakı qalar, nə Astana, nə Daşkənd, nə Aşqabad...” -Fikir savaşı
Bakıda "moyka"da biabırçılıq: qızı lüt soyundurub maşın yuduzdurdular – VİDEO
Şagirdlər kütləvi şəkildə dəfn olundular – Faciənin fotosu
Gənc müəllim əlini qadınlara vurmadığına görə işsiz qaldı - Rəzalət - FOTO
İsmayıllıda baş verən müəmmalı hadisə ufoloji cəhətdən araşdırılmalıdır - MARAQLI...
FHN generalının otellər şəbəkəsi üzə çıxdı - FOTO
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə