Xəbər lenti
28/05/2018 [13:19]:
"Bülbülədəki 3 mərtəbəli villan, bağ evin..." - Zaur meyxanaçı Pərvizin mülklərini saydı
28/05/2018 [13:05]:
“Xalqımız 100 il bundan qabaqkı bu mühüm hadisəni ruhuna hopdurub”
28/05/2018 [13:03]:
Aprel şəhidimizin Rəsulzadənin məzarı önündəki fotosu ürəkləri dağladı- FOTO
28/05/2018 [13:00]:
“Bu tarixi ürəkdən gələn sözlərlə ifadə etmək lazımdır”
28/05/2018 [12:42]:
Elmar Məmmədyarov ABŞ-a yola düşdü
28/05/2018 [12:40]:
Dubay şahzadəsi belə yaşayır - FOTOLAR
28/05/2018 [12:36]:
Daşaltında erməni (!) məktəbliləri son zəng keçirdi...- Fotolar+Video
28/05/2018 [12:32]:
Ramil Şeydayev Avstriya klubunda
28/05/2018 [12:22]:
3740 metrlik zirvəyə “Cümhuriyyətin 100 illik zirvəsi” adı verildi
28/05/2018 [12:18]:
Türkiyə Prezidentinin baş müşaviri: "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qürur yerimizdir"
28/05/2018 [12:09]:
Bakıda avtomobil piyadanı öldürdü, sürücü hadisə yerindən qaçdı
28/05/2018 [11:47]:
Keçəl kişilərə bəd xəbər: Saç tökülməsi ürəklə əlaqəlidir...
28/05/2018 [11:33]:
“Bayramın bu şəkildə keçirilməsi mənim ürəyimi açmır”
28/05/2018 [11:22]:
“Media artıq cümhuriyyət dövrünün ayrı-ayrı məsələlərinin araşdırılmasına girişməlidir”
28/05/2018 [11:21]:
"Ağ ölüm": Narkotik belə məhv edir - FOTOLAR
28/05/2018 [11:10]:
İstanbul boğazındakı körpü dövlət bayrağımızın rənglərində işıqlandırıldı
28/05/2018 [10:43]:
Polis 12 borclunu SAXLADI
28/05/2018 [10:42]:
Prezident Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin şərəfinə ucaldılmış abidəni ziyarət etdi
28/05/2018 [10:38]:
“Dosyenizi gördüm, vəziyyətiniz çox pisdir...” - Rəsulzadənin Stalinlə bağlı xatirələri
28/05/2018 [10:36]:
Kəlbəcərli məktəblilər İstiqlal Muzeyiniziyarət ediblər
28/05/2018 [10:30]:
"Keçirdiyim avtoqəza həyatımın istiqamətini dəyişdi, aktyorluğu oxudum, meyxanaçı oldum"
28/05/2018 [10:26]:
Generallar AXC-nin yubileyinə həsr olunan veloyürüşdə - Fotolar
28/05/2018 [10:16]:
İstanbulda körpü Azərbaycan bayrağına büründü
28/05/2018 [10:12]:
Ata Corc Buş xəstəxanaya düşdü
28/05/2018 [10:11]:
“Cümhuriyyətin 100 illik zirvəsi” fəth olundu - FOTO + VİDEO
28/05/2018 [10:07]:
Avtomobil "xəstə"lərinin nəzərinə: Dünyanın ən problemsiz "inomarka"ları...
28/05/2018 [09:44]:
Çaylarda sululuq səviyyəsi azaldı
28/05/2018 [09:42]:
Cəbhədə şiddətli atışma oldu
28/05/2018 [09:39]:
Yeni ordu yaradıldı: 3 koalisiya, 20 qruplaşma - Əsədə şok
28/05/2018 [09:38]:
İşğalçı ordunun kapitanı yatağında güllələndi...
28/05/2018 [09:36]:
Türkiyənin yeni planı: ABŞ-ın F-35 qadağasına qarşı...
28/05/2018 [09:20]:
Merilend ştatında fövqəladə vəziyyət rejimi elan edilib
28/05/2018 [09:18]:
Türkiyənin şərtləri qəbul olunur – Menbiç razılaşması
28/05/2018 [09:15]:
Melaniya Tramp 15 gündür ortalıqda niyə görünmür?
28/05/2018 [09:11]:
Ordumuzun 100 illiyi ilə bağlı fantastik pullar hazırlandı - Fotolar
28/05/2018 [09:08]:
23 aydan ƏBƏDİYYƏT düzəldənlər - AXC qəhrəmanları, kimlikləri, məzarları
28/05/2018 [09:05]:
Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin məzarından eşidilən İNİLTİ
28/05/2018 [09:02]:
Azərbaycan Cümhuriyyətinin 100 yaşı tamam oldu - ŞANLI YUBİLEY
27/05/2018 [23:32]:
"Bu cümhuriyyəti Məhəmməd Əmin bəylər elə dəyərlər üzərində qurmuşlar ki..."
27/05/2018 [23:18]:
Çin ABŞ-ı beynəlxalq hüququ pozmaqda ittiham etdi
27/05/2018 [23:17]:
Çay ilə "yola getməyən" 3 məhsul - Limon, süd və şəkər...
27/05/2018 [23:08]:
"Nəzərə alsaq ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini Rusiya tanımayıb, onda hər şey aydın olar"
27/05/2018 [22:41]:
ABŞ və Şimali Koreya sammiti üçün növbəti addım
27/05/2018 [21:39]:
Əsəddən ölüm mesajı: “Bu, sənin son şansındır”
27/05/2018 [21:04]:
Fransanın xarici işlər naziri Şəhidlər xiyabanında - Fotolar
27/05/2018 [21:03]:
“Həqiqi addımlar atmağın vaxtı çatıb” - Polad Bülbüloğlu
27/05/2018 [20:29]:
"Bizim hər birimiz bu dövləti qorumağa, onun dəyərini, qədrini bilməyə borcluyuq"
27/05/2018 [20:24]:
Həkimlərin iyirmi dəqiqə vaxt verdiyi qız ölmədi- FOTOLAR
27/05/2018 [19:58]:
Bülbüloğlu Rusiyadan əsas gözləntisini açıqladı: “Qarabağ...”
27/05/2018 [19:57]:
UFAZ-da Fransanın Avropa və XİN fondunun arxiv sərgisinin açılış mərasimi keçirildi
27/05/2018 [19:48]:
Tarixçi alim etiraz etdi: "Simvolları bu günə qoymaq olmaz!" (FOTO)
27/05/2018 [19:42]:
Səfir: "Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üçün həqiqi addımlar atmağın vaxtı çoxdan çatıb"
27/05/2018 [19:39]:
Emin “Xalq artisti” adını almasını belə qeyd etdi - Video
27/05/2018 [19:36]:
Sərxoş sərnişin pivə üçün təyyarəni bir-birinə vurdu – VİDEO
27/05/2018 [19:35]:
UFAZ tələbələri ActİnSpace beynəlxalq yarışının qalibi olub
27/05/2018 [19:28]:
Azay Quliyevin Cümhuriyyət haqqında məqaləsi dünyaca məşhur portalda dərc edildi
27/05/2018 [19:27]:
4 ayda Azərbaycanda 505 traktor, 130 avtomobil istehsal olunub
27/05/2018 [19:22]:
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində yeni – TƏYİNAT
27/05/2018 [19:20]:
Əlixan Səmədov: "Çox sevincliyəm"
27/05/2018 [19:19]:
Azərbaycan və Fransa iqtisadi toplantı keçirəcək
27/05/2018 [19:18]:
Miri Yusifin fəxri ad sevinci – VİDEO
27/05/2018 [18:14]:
Rusiya İngiltərədən üzr tələb etdi
27/05/2018 [18:11]:
Mohammed Salah Dünya Çempionatında oynayacaq
27/05/2018 [18:08]:
Ziyad Səmədzadə qızına görə Prezidentə minnətdarlıq etdi
27/05/2018 [17:58]:
Ağır atletika üzrə yeniyetmələrin birinciliyi başa çatdı
27/05/2018 [17:57]:
Xərçəng xəstələrinin yeni ümidi “Propolis” - TƏBİƏTİN BƏXŞİŞİ...
27/05/2018 [17:49]:
Avtomobil ikiyə bölündü, sürücünü görən donub qaldı... - İnanılmaz görüntü
27/05/2018 [17:45]:
Gündə 6 litr kola içdi, bu hala gəldi - FOTOLAR
27/05/2018 [16:24]:
İsmayıllıda 7 kənd qazsız qaldı, mal-qaranı sel apardı
27/05/2018 [16:22]:
Biləsuvarda 16 yaşlı qız intihar etdi
27/05/2018 [16:20]:
XİN-dən Paşinyanın oğlunun Qarabağda əsgərlik çəkməsi xəbərinə reaksiya...
27/05/2018 [16:16]:
Türkiyənin məşhur aktyoru yol qəzasında öldü
27/05/2018 [16:15]:
Rəsmi Parisdən Ermənistana ÇAĞIRIŞ: “Qoşunlarınızı dərhal Qarabağdan çıxarın!”
27/05/2018 [16:14]:
Sabahın havası - Bakıda 27 dərəcə isti olacaq
27/05/2018 [16:11]:
Fəxri ad alan Könül Kərimova ağladı
27/05/2018 [16:09]:
Ehtiram Hüseynov Riqada “Sarı Gəlin” və “Laçın”ı ifa etdi... - Möhtəşəm (VİDEO)
27/05/2018 [16:06]:
Avronest rəhbərliyindən Diaspor Komitəsinin sədrinə məktub gəldi
27/05/2018 [15:54]:
6 minə yaxın məmur cəzalandırıldı...
27/05/2018 [15:46]:
Suriyada 4 rus hərbçi öldürüldü, 3-ü yaralandı
27/05/2018 [15:44]:
Polisin reydi zamanı sərxoş sürücü: "Pivə içmişəm ki, ağzım qurumasın" - VİDEO
Bütün arxiv bir sırada
18/01/2018 [20:34] - Ədəbiyyat - ( 2650 dəfə baxılıb)

Çəmənzəminlinin ağır günləri, itirilən pullar, qalaqlanan borclar - Romandan parça



     
2018-ci il “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” ili elan edilib. Qeyd edək ki, bu ilin mayında həmin şanlı tarixin-Azərbaycan Cümhuriyyətinin əsasının qoyulmasının-100 illik yubileyi tamam olur. Yüzillik yubileylə də bağlı ötən il sərəncam verilmişdi.

Moderator.az artıq neçə aydır ki, bu mövzu ilə bağlı silsilə yazılarını davam etdirir. Həmçinin, ADR mövzusunın ədəbiyyatda, kinoda bir o qədər də çox işlənmədiyini bir iki-dəfə qabartmışdıq. 
Əksəriyyət Cümhuriyyət barəsində son zamanlar yazılan heç bir böyük romanın olmadığını düşünür. Nəinki son zamanlar, ümumiyyətlə, bu məzmunda heç bir romanın olmadığı vurğulanır. 
Lakin yazıçı-tərcüməçi  Nəriman Ədürrəhmanlı Moderator.az-a açıqlamasında bunun əksini söyləyir və iki il bundan əvvəl yazdığı “Qurban” romanında Cümhuriyyətə aid xeyli maraqlı məsələlərin işıqlandırdığını bildirib:

“Cümhuriyyətin Ukraynadakı, Krımdakı, İstanbuldakı səfiri Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin həyatı, Cümhuriyyət hökumətinin xaricə təhsil almaq üçün göndərdiyi 100 nəfər tələbənin taleyi, sovet quruluşuna qarşı aparılan gizli mübarizə, Cümhuriyyət tərəfdarlarının repressiyalara məruz qalması romanın başlıca mövzusudur. Romanda Cümhuriyyətin qurulması və süqutu da kifayət qədər təsvir olunub. Hamısı da tarixi faktlara, hadisələrə söykənir”.

Qeyd edək ki, Moderator.az müəllifin əsərindən Cümhuriyyətlə əlaqəli, yuxarıda adı çəkilən hissələri mətn formasında bir-bir təqdim edəcək.

I Fəsil-Cümhuriyyət elçisi


..Fevralın axırında Peterburqdan çarın taxtdan salındığı, Müvəqqəti hökumətin yarandığı barədə xəbərlər gəldi. O günlərdə Yusif Vəzir sevincindən özünə yer tapa bilmir, yeməyi-içməyi belə unudub şəhərdəki dostlarını bir yerə yığmağa, bundan sonra neyləyəcəkləri barədə məsləhətləşməyə can atırdı. Martın ilk günlərində Bakıda fəhlə-əsgər deputatları Soveti qurulduğu, Müsavatçıların islam-türk, bolşeviklərin Lenin bayrağı altında birləşib hakimiyyətə yiyələnmək uğrunda mübarizəyə başladıqları barədə həyəcanlı xəbərlər almağa başladı. Əlbəttə, belə bir vəziyyətdə əlini əlinin üstünə qoyub sakit otura bilməzdi.
 Seçimi barədə fikirləşməyə ehtiyac da yox idi: tələbələri başına yığıb Türk Ədəmi-Mərkəziyyət - Müsavat firqəsinin Kiyev təşkilatını yaradanda millətinin istiqlalından başqa bir şey düşünmürdü: müharibə, səfalət, anarxiya girdabında boğulan imperiya dağılırdı, nə vaxtdan əsarət boyunduruğu altında zülm çəkən millətlər azad olacaqdılar, bu vəziyyətdə Azərbaycan türkləri də öz müqəddəratlarına sahib çıxmağa hazır olmalıydılar. “Azərbaycan muxtariyyatı” ideyası da bununla bağlıydı, Azərbaycan Koloniyasına da ona görə daxil olmuş, Ukrayna  Millətlər qurultayına bu məqsədlə getmiş, üç əqidə dostuyla Millətlər Şurasında millətini, məmləkətini bu cəbəbdən təmsil eləmiş, təəssüratlarını qələmə alıb “Açıq söz” qəzetinə göndərmişdi...
         Bakıdasa hadisələr ağlasığmaz sürətlə baş verir, elə hey həyəcanlı xəbərlə gəlirdi. Ümumrusiya Sovetlər qurultayında Azərbaycanı təmsil eləyəcək nümayəndələr arasında bircə türk belə yox idi; az sonra Bakıda elan olunan Sovet hakimiyyətinin İcraiyyə Komitəsinə bir türk belə salınmamışdı, Caparidze sədr, Arakelyansa onun müavini idi, Şaumyan ümumi lider rolunu oynayırdı; Xan Xoyski Dövlət Dumasının üzvü seçilsə də, Duma süquta uğradığından yaranmış hakimiyyətsizlikdən Şaumyan və dəstəsi bacarıqla istifadə eləmişdilər. 
         Yusif Vəziri ağrıdan bir də bu idi ki, doğmaca əmisi oğlu, uzun illərin dostu, qabilitiyyətinə heyran olduğu Mir Həsən də aradakı səddin o tərəfində, solçuların yanındaydı. Belə görünürdü ki, nə vaxtsa siyasi rəqib kimi üz-üzə gələcəklər, onda necə hərəkət eləyəcəyini indidən kəsdirə bilmirdi.  
O ilin son ayında Bakı Sovetinə seçkilər keçirilsə də, hələ vəziyyət çox qarışıq idi: müsavatçılar cəmi 18 yer almışdılar, eserlərin 85, bolşeviklərib 48, daşnakların 36, menşeviklərin 13 yeri vardı, üstəlik, Şəhər Duması, Müsəlmam Milli Şurası, erməni Milli Şurası da hakimiyyətə iddia eləyir, yeni firqələr yaranırdı. Belə bir vəziyyətdə Yusif Vəzir nikbinliuini itirmir, “Açıq söz”ə göndərdyi məqaləsində  arrtıq gələcək milli dövlətin atributları barədə düşünürdü: “Hər bir millətin özünəməxsus bir milli nəğməsi var. O nəğmə oxunduqda millət fərdlərinin ruhu ucalır. Mübarizə edib öz xalqını mühafizə etmək xahişi artır. Bizim isə bu nəğməmiz yoxdur. Odur ki, milli ruhumuz da yoxdur. Düşməni yıxmaq üçün də milli ruh lazımdır. Milli şərqi əmələ gətirmək üçün şairlərimiz və musiqişünaslarımız, Üzeyir Hacibəyov cənabları çalışmalıdırlar.”
       Həmin vaxt Vətənindən gələn xəbərləri həyəcanla izləyirdi. Bakıda sular durulmurdu, milli zəmində nifaqın ilk əlamətləri görünürdü. Artıq bolşeviklərin qırmızı qvardiyası, erməni milli daşnak qvardiyası, rus-slavyanların, menşevik-eserlərin silahlı dəstələri üz-üzə dayanmışdılar, müsəlman könüllüləri Lənkəranda “Dikaya diviziya” yaradırdılar, hərəsinin sıralarında da dörd-beş min  döyüşçü vardı. Müsəlmanlar Alyoşa Caparidzedən tədbir görməyi tələb eləyirdilər, Nərimanovun mənzilində qarşıdurmaya yol verməməklə bağlı Rəsulzadənin və Şaumyanın da iştirak elədiyi yığıncaq olmuşdu, yığıncaqdan sonra Nəriman Nərimanov məscidə gedib camaatın qarşısında çıxış eləmişdi ki, fitnələrə uymasınlar.
          Amma olan olmuş, mart qırğını baş vermişdi. Guya, şəhərdə müsəlmanların bütün rusları qırdıqları barədə şaiyələr ehtirasları qızışdırmiş, şəhər gəmilərdən top atəşinə tutulmuş, belə bir fürsəti gözləyən daşnaklar dərhal kütləvi qətllərə, talanlara başlamış, evlərə od vurmuşdular. On minlərlə adamın həyatı bahasına başa gələn qırğın, nəhayət, səngiyəndən sonra Müsəlman Sosialist Bürosu yaranmış Nərimanov cədr, Mirhəsən Vəzirov katib seçilmişdi. Mirhəsən Bakıda bir müddət müəllimlik eləyəndən sonra inqilabçılara qoşulub gizli tapşırıqla Şuşaya göndərilmiş, Bakıya qayıdıb qəzğın siyasi fəaliyyətə başlamışdı.

         Sonra Stepan Şaumyanın başçılıq elədiyi Bakı Xalq Komissarları Soveti yaradılmış, Mir Həsən də torpaq komissarı olmuşdu. Bakı Sovetinin erməni və ruslardan ibarət dəstələri Nuru Paşanın komandanlıq elədiyi Qafqaz İslam Ordusunun Bakıya doğru irəliləməsinin qarşısını almağa can atırdı. Yerli türkləri də müqavimətə çəlb eləmək üçün təbliğat aparılması Mir Həsənə həvalə olunmuş, o da iyulun əvvəllərində Bakı Şəhər Dumasının binasında müsəlmanlarla görüşüb demişdi: “Camaat, hər bir ixtiyar ermənilərin əlindədi deyirsiniz. Buna səbəb nədi? Ona görə ki, ermənilər Şura hökuməti “öl” deyəndə “ölərəm”, “diril” deyəndə “dirilərəm” söyləyir. Siz, camaat, belə olsanız, əlbəttə, sizin əlinizdə də ixtiyar olar”¦ Bu gün ermənilər səfərbərliyə çağırılanda canla-başla xidmət etməyə hazır olduğu təqdirdə sizdən ancaq beş-on nəfər səfərbərliyə gəlir”. Mir Həsən, üstəlik, Qafqaz İslam ordusuna yardım filrində olanları da təhdid eləmişdi.
        Amma bütün bunlar fayda vermədi. Hərbi və dəniz komissarı Qriqori Korqanov İrandakı Lazar Biçeraxovun kazk dəstələrini türklərə qarşı vuruşmaqdan ötrü Bakıya dəvət eləməsi də kömək eləməmişdi. Hətta şəhərin müdafiəsi üçün ingilislərə müraciət olunması barədə də qızğın müzakirələr getmişdi. Daşnak-menşevik və eserlər ingilis konsulu MakDonellin rəhbərliyi altında “Sentrokaspi diktaturası” adlanan hakimiyyət yaradıb şəhəri ələ keçirmişdilər, komissarların ixtiyarındasa yalnız Petrov meydanı qalmışdı. İngilislər general Denstervillin komandanlığı altında şəhərə girəndən sonra Həştərxana yola düşmək istəyən komissarları Jiloy adası yaxınlığında həbs eləyib Bakıya qaytarmış, sonra Qızılsuya aparmışdılar. Amma Qafqaz İslam Ordusu “Sentrokaspi diktaturası” qüvvələrinin də, ingilislərin də müqavimətini qırıb sentyabırın 15-də şəhərə girmişdi.
 
Mayın 28-də istiqlalın elanını göz yaşları içində eşidəndə də, hələlik türklərin azad elədiyi Gəncədə fəaliyyət göstərən Milli hökumətin Kiyev nümayəndəsi olmaq barədə təklif alanda da siyasətin  içində olduğu barədə düşünmürdü, təkcə onu düşünürdü ki, hər kəs bacardığı qədər istiqlala dayaq olmalıdı. Onda qəlbindəki dözülməz ağrı yalnız Mir Həsənin acınacaqlı aqibətilə bağlıydı. Sol eser olan Mir Həsən, vaxtilə Məmməd Əmin Rəsulzadənin yanında olan Məşədi bəy Əzizbəyov bolşevik-daşnak toruna necə düşmüşdülər, nəyə ümid eləyirdilər? O ilin payız günlərinin birində komissarların Qızılsu limanına aparılıb Ağcaqum çölündə güllələndiyini eşidəndə Mir Həsənin taleyinə ağladı.
 Ukraynadasa ortalıq durulmurdu, artıq vətəndaş müharibəsi gedirdi, Bakıyla rabitə kəsilmişdi. Onda işləri müavininə tapşırıb Ağməscidə - Simferopola getmişdi ki, müəyyən dairələrlə əlaqə yaratsın. Amma Krımda da vəzuyyət həddən artıq böhranlıydı. Fevral inqilabından dərhal sonra Numan Çələbiçi xan ”“ Çələbi Çələbiyev və Cəfər Seyidəhməd Bağçasaraydakı xan sarayında birinci Ümumkrım müsəlman qurultayı keçirib qurduqları Müvəqqəti Krım-Müsəlman İcraiyyə Komitəsi və hökumət  bolşeviklərin təzyiqinə cəmi bir neçə ay davam gətirmişdi. Yanvarda matroslar Ağməscidə soxulub dəhşətli qırğın törətmiş, Komitənin sədri və müfti Çələbiçi xanı qətlə yetirib meyitini dənizə atmışdılar, Cəfər Seyidhmədsə Osmanlıya qaça bilmişdi. 
          Apreldə almanların tərk-silah elədiyi Birinci Müsəlman Korpusunun komandiri Belorus-Litva tatarlarından olan general-leytenant Süleyman bəy Sulkeviç bir dəstə Polşa və Krım tatarıyla Ağməscidə gəlib çıxdı, görünür, elə almanların razılığıyla da birinci hökumətin başçısı oldu. Qrafdan, knyazdan, kolonistdən, hərbçidən, mülkədardan ibarət olan hökumətdə Sulkeviç həm də hərbi və daxili işlər naziriydi, İstanbuldan qayıtmış Cəfər Seyidəhmədsə xarici işlər naziri təyin edildi.

        Yusif Vəzir Ağməsciddə ağır günlər yaşayırdı. İşləri yoluna qoymaq üçün nə əlindən tutan bir kəs vardı, nə vəsait, nə də yaşamaq imkanı. Hətta səfir təyin olunması barədə etimadnamə belə ona gəlib çatmamışdı, Bakıdan Xarici İşlər Nazirliyinin diplomatik kuryeri onun Kiyevdə olduğunu güman eləyib etimadnaməylə birgə səkkiz min rubl pulu ora aparmışdı. Kiyevsə od içindəydi, kuryerin arxasınca getmək açıq-aşkar ölüm demək idi, heç onun öldü-qaldlsından da xəbıər tuta bilmədi. Dostu Həsən Səbri Ayvazovun köməyilə mümkün işləri görür, amma mənzil və maliyyə problemləri üzündən olmazın əziyyətlər çəkirdi. Hökumət hələ də diplomatik nümayəndə kimi ondan ötrü maaş nəzərdə tutmamışdı, buna görə, hətta kirayə qaldığı evin pulunu belə verə bilmirdi.
  İstanbulda təhsil almış, İsmayıl bəy Qaspıralının “Tərcüman” qəzetində yetişmiş, indi “Milliyyət” qəzetinin redaktoru olan Həsən Səbri Yusif Vəzirin yazlıarını  səxavətlə çap eləyir, gündılik ehtiyaclarını ödəməyə yardım göstərirdi. Cəfər Seyidəhmədlə də onu Həsən Səbri tanış eləmişdi. Xarici işlər naziri           əhaliyə pulsuz hüquq məsləhətləri verən ədliyyə direktorluğunda məsləhətçi işləməyi təklif eləyəndə boyun qaçırmadı ki, hər halda, yeni qurulan dövlətə əlindən gələn köməyi göstərər. Az sonra ədliyyə direktorluğunun rəhbərliyi ona həvalə edildi, amma bu da diplomatik nümayəndəsi olduğu dövlətə lazımınca xidmət göstərmək imkanı yaratmırdı: əlinə gələn cüzi vəsait birtəhər yaşamağa ancaq bəs eləyirdi.
         Almanların məğlubiyyəti Krımdakı vəziyyəti tamam dəyişdi: artıq qırmızıların qarşısında duruş gətirmək müşkül idi. Sulkeviç yardım üçün general Denikinə üz tutdu, ondan rədd cavabı alandan sonra, noyabrın ortalarında hakimiyyəti Solomon Krıma verdi. Hökumət cəmi on gündən sonra limana girən müttəfiq donanmasının admiralı Koltropun yanına gedib loyallığını bildirdi, bununla da məsələ həll olundu.
         Yeni ədliiyə naziri kadet Vladimir Nabokovun Yusif Vəzirə münasibəti yaxşıydı, qalıb işləməyini istəyirdi, lakin o artıq Bakıya getməyi qət eləmişdi: daha yollar bir qədər təhlükəsiz idi, Odessadan İstanbula gedən gəmilərin birinə minə bilərdi. Bir neçə həftə sonra general Sulkeviçin yaxın adamlarıyla birgə Bakıya yola düşdüyünü eşidib çox təəssüfləndi: vaxtında onunla təmasa girsəydi, indi yola düşənlər arasında olardı...  
        Belə vəziyyətdə də bütün gücünü Azərbaycanın tanıdılmasına sərf eləmişdi, millətin kimliyindən, istəyindən, muxtariyyatından yazmışdı, hamını ayağa qalxmağa çağırmışdı: «Ey ziyalılar! Qafqaziyanın böyük və bərəkətli bir qismi biz Azərbaycan türklərinindir. Burada tоrpağın və mülkün çохu bizim, dövlət bizim, оnda yaşayan millətin çохu bizim, ruhumuzu bəsləyən musiqi və ədəbiyyat bizim”¦ Pəs Allahın о gözəl nemətindən niyə üz döndərirsiniz? Cürət ediniz, iş görünüz! «Müsavat» şöbələrini hər şəhər və kəndlərə yayınız! Durmaq zamanı deyil; bir az səbr eləsəniz gözəl ölkəmiz fut оlub əldən gedər...”

(ardı var)

Hazırladı: Elmin Nuri 


Aprel şəhidimizin Rəsulzadənin məzarı önündəki fotosu ürəkləri dağladı- FOTO
Dubay şahzadəsi belə yaşayır - FOTOLAR
Keçəl kişilərə bəd xəbər: Saç tökülməsi ürəklə əlaqəlidir...
"Ağ ölüm": Narkotik belə məhv edir - FOTOLAR
Telefondakı bu proqramlar sizi çox əyləndirəcək - FOTOLAR
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
“Bu tarixi ürəkdən gələn sözlərlə ifadə etmək lazımdır”
Cəmiyyət
“Media artıq cümhuriyyət dövrünün ayrı-ayrı məsələlərinin araşdırılmasına girişməlidir”
Dünya
Sərxoş sərnişin pivə üçün təyyarəni bir-birinə vurdu – VİDEO
Cəmiyyət
Azay Quliyevin Cümhuriyyət haqqında məqaləsi dünyaca məşhur portalda dərc edildi
Maraqlı
Xərçəng xəstələrinin yeni ümidi “Propolis” - TƏBİƏTİN BƏXŞİŞİ...
Həftənin ən çox oxunanları
Azərbaycan ordusu Naxçıvan istiqamətində irəlilədi- Böyük ərazini nəzarətə götürdü
Ərinin dostu tərəfindən aldadılan, həbsxanada uşaq dünyaya gətirən və nəhayət, əfv edilən qadının HƏYAT DRAMI
"Bu adam görün nə qədər ləyaqətsizdir ki, öz xalqını erməninin ayağına verir"
Bundan sonra manqaldan kənar gəzəcəksiniz: Alimlər kababın yeni təhlükəsini aşkarladılar...
Qarabağda neytral zona daralır, təmas xəttində istehkamlar tikilir – Hədəflər raketlə VURULACAQ
Korrupsionerin evindən çıxan pullar hamını heyrətləndirdi...- FOTO
"Bu xəyanətinin arxasında köynəyinin altında məharətlə gizlətdiyi paqonlarının "ağırlığı" durur"
“Mən gərək Şuşada qalaydım, orada da öləydim...”- Rəhim Qazıyev
"Ermənistanda Naxçıvan daha populyardır, çünki…" -Ehtiyatda olan polkovnik
Oleq Kuznetsov: "Paşinyan ABŞ-ın istəyilə Naxçıvana atəş açdı"
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin