Xəbər lenti
18/08/2018 [15:30]:
Millət vəkili Tuva, Xakas, Başqırd, Uyğur və Macar türklərinin ziyalıları ilə Qarabağdan danışdı
18/08/2018 [15:29]:
Olmaz demişdilər, amma oldu- Bir qadının on iki il sonra analıq sevinci...
18/08/2018 [15:16]:
Generalın qəbul etdiyi qız: Arzum Qarabağ atımın olmasıdır - FOTO/VİDEO
18/08/2018 [15:12]:
Dünya və Avropa çempionları Qazaxa gedib
18/08/2018 [14:48]:
Qənirə Paşayeva Beynəlxalq Türk Akademiyasının prezidenti ilə görüşdü
18/08/2018 [14:47]:
Avtobus sürücü salonda unudulmuş 852 mini sahiblərinə qaytardı -İbrətamiz
18/08/2018 [14:29]:
"WhatsApp"da yenilik: Kodu yığmasan...
18/08/2018 [14:19]:
Sabah da yağış yağacaq
18/08/2018 [14:15]:
Azərbaycanın ət aldığı ölkələr bəlli oldu
18/08/2018 [14:09]:
Kofi Annan vəfat etdi - FOTO
18/08/2018 [14:05]:
Akıf Nağı Merkelə müraciət etdi
18/08/2018 [14:04]:
Afaq Bəşirqızı ailəsi ilə istirahətdə - FOTO
18/08/2018 [13:48]:
Afrin şəhidinin vəsiyyəti yerinə yetirildi- Ata və anası Həcc ziyarətinə göndərildi...
18/08/2018 [13:32]:
Əxlaqsız saytların bloklanması VPN-ə tələbatı kəskin artıb
18/08/2018 [13:07]:
Cansu Dərə eyni serialdan ikinci aktyorla sevgili oldu - FOTOLAR
18/08/2018 [13:04]:
Yarım milyon manatlıq gəmi hərraca çıxarıldı
18/08/2018 [13:02]:
“Çukur”a iki möhtəşəm transfer -FOTOLAR
18/08/2018 [12:53]:
“Alimentlərin ödənilməməsi azyaşlı uşaqların inkişafına mənfi təsir göstərir”
18/08/2018 [12:50]:
Rusiya 2077-ci ildə BELƏ OLACAQ - FOTOLAR
18/08/2018 [12:45]:
Turistləri daşıyan avtobus aşdı: Azı 3 ölü, 51 yaralı
18/08/2018 [12:17]:
Məktəblərlə bağlı qanun layihəsi parlamentdə müzakirələrə çıxarılacaq
18/08/2018 [12:03]:
“Çantanın satışından əldə olunan gəlir xeyriyyə məqsədi ilə sərf olunacaq...”- Elza Seyidcahan...
18/08/2018 [11:43]:
Aysel Əlizadə belə dincəlir - FOTOLAR
18/08/2018 [11:37]:
Yarım milyon manatlıq gəmi hərraca çıxarıldı
18/08/2018 [11:24]:
Qubadlı, Kəlbəcər və Xocavəndin kəndlərindəki məktəblərdə mühəndis laboratoriyaları yaradılacaq
18/08/2018 [11:18]:
Məmmədyarov ABŞ-da superturnirdə yarışlara başlayır
18/08/2018 [11:10]:
Türk polisi dollarlarını lirəyə dəyişmək üçün növbəyə düzüldü – FOTO
18/08/2018 [11:10]:
Ən çox qazanan qadın aktrisalar - FOTOLAR
18/08/2018 [11:08]:
“O zəhləm getmiş şouları gedin, soruşun, görün nə qədər gənclər sevirlər”
18/08/2018 [11:04]:
Paşinyanın 17 avqust mitinqi kimlərə mesaj idi?
18/08/2018 [11:02]:
Xarici dövlətlərə agentlik edən 118 nəfər aşkarlanıb - 15 ilin hesabatı
18/08/2018 [10:58]:
Azərbaycanlı məhbuslar İstanbulda aclıq aksiyası keçirir - Erməni rəisə görə
18/08/2018 [10:40]:
“ABŞ-ı qüdrətli dövlət etmişəm” - Tramp özünü təriflədi
18/08/2018 [10:38]:
Nazirin istefasını istəyirlər - Putini toyuna çağırdığına görə
18/08/2018 [10:27]:
686 bal yığsa da, imtina etmişdi - Bu il qəbul oldu
18/08/2018 [10:04]:
Sumqayıtda insanlığa yaraşmayan hərəkət – VİDEO
18/08/2018 [10:02]:
Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin yaradılmasının 99-cu ili
18/08/2018 [10:01]:
Ermənilər Azərbaycan puluna görə bir-birini qırır
18/08/2018 [09:55]:
Türkiyədə dini idarədə atışma zamanı 5 nəfər ölüb
18/08/2018 [09:48]:
“Eşkiya dünyaya hükümdar olmaz”ın aktyoru tələbə oldu
18/08/2018 [09:46]:
Kremlin İrəvana Qarabağ sürprizi – Moskvanın səbri tükənir
18/08/2018 [09:41]:
Gəncədə kişi həyat yoldaşını və qayınatasını odlu silahla qətlə yetirib
18/08/2018 [09:40]:
Türkiyəli aktyor xəstəxanaya yerləşdirildi - FOTO
18/08/2018 [09:37]:
Hakimiyyətdə qalmaq üçün Paşinyan Ermənistan Konstitusiyasını dəyişəcək
18/08/2018 [09:15]:
“Səmaya gedən yol”dan heyrətamiz görüntülər yayıldı... - FOTOLAR
18/08/2018 [08:59]:
"Köçəryanın Azərbaycan barədə dedikləri doğrudur, bunu bilməyən yoxdur”
18/08/2018 [08:55]:
3 sabiq, oxşar karyera, fərqli aqibət...
18/08/2018 [08:19]:
Seyidlər arasından Cəhənnəmə düşən olacaqmı? - Axirətimizi düşünərkən…
17/08/2018 [23:49]:
Polis məmurundan göz yaşardan hərəkət - İBRƏTAMİZ...
17/08/2018 [23:48]:
İstiyə görə əhalini seksdən çəkinməyə çağırdılar: ANORMAL QAYĞIKEŞLİK...
17/08/2018 [23:47]:
DİN: Avtobus sürücüləri və sərnişinlərini ölümlə hədələyən şəxs saxlanılıb - VİDEO
17/08/2018 [23:33]:
Azərbaycan nefti bahalaşdı
17/08/2018 [23:29]:
Maryan Şarets Sloveniyanın Baş naziri seçildi
17/08/2018 [23:19]:
Passsiv siqaret çəkməyin ölümcül riski üzə çıxdı: ALİMLƏRDƏN XƏBƏRDARLIQ...
17/08/2018 [23:11]:
Paşinyandan riyakar etiraf: "Sələflərim Qarabağı təhvil vermək istəyirdilər"
17/08/2018 [23:02]:
Cümhuriyyət parlamentinin müəllimlər üçün müyyənləşdirdiyi maaşların məbləği...
17/08/2018 [22:54]:
İsraillilər daha üç fələstinlini öldürdülər
17/08/2018 [22:49]:
“Facebook”un işində problemlər yaranıb
17/08/2018 [22:43]:
Yağı bütünlüklə tərgidib, bunlardan yararlanmaq lazımdır – 100 il yaşamaq üçün
17/08/2018 [22:40]:
İtkin düşən abituriyent sevdiyi oğlanla qaçıb
17/08/2018 [22:20]:
Həmyerlimiz Eynşteyni üstələyəcək böyük alimi belə dəyərləndirdi: “Xəyallarımızı film şəklində görə biləcəyik”
17/08/2018 [21:53]:
"Baku Bus"ın sürücüsü sərnişini xəstəxanalıq etdi - FOTOLAR
17/08/2018 [21:41]:
Ərdoğan 7-ci dəfə baba oldu
17/08/2018 [21:30]:
Putin Dağıstana rəhbər təyin etdi - Foto
17/08/2018 [21:25]:
Bütün Ermənistan küçələrə axışdı - CANLI YAYIM
17/08/2018 [21:09]:
Putindən Avstriya nazirinə kreativ toy hədiyyəsi
17/08/2018 [20:51]:
Hərbi Hava Qüvvələri helikopterləri havaya qaldırdı - VİDEO/FOTO
17/08/2018 [20:44]:
Tramp: "Türkiyə özünü pis aparır"
17/08/2018 [20:32]:
“Mediamız heç vaxt Türkiyəni Azərbaycandan ayırmayıb”
17/08/2018 [20:11]:
Son dörd gündə 87 qa­nunsuz miqrant sax­­­la­nıl­dı
17/08/2018 [20:10]:
Messinin qardaşına hökm oxundu
17/08/2018 [20:07]:
Qazaxda 3 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının açılışı oldu -FOTOLAR
17/08/2018 [20:04]:
Şuşadan tələbələr təcrübə üçün Livana yollandı... -FOTO
17/08/2018 [20:03]:
Dünyanın ən qədim pendiri tapıldı - 3200 yaşı var
17/08/2018 [19:51]:
Tütünçülük gəlirli sahədir
17/08/2018 [19:41]:
Azərbaycandan 1000-dən çox erməni Paşinyanın mitinqinə yollandı...- Fotolar
17/08/2018 [19:36]:
“Bakmil” stansiyası ilə bağlı açıqlama - Sərnişinlərin nəzərinə!
17/08/2018 [19:17]:
“700 bal toplayanların sayının artması təhsilin keyfiyyətinin yüksəlməsi ilə bağlı deyil” – Etibar Əliyev
17/08/2018 [19:08]:
Saakaşvili Ukraynaya qayıdacağı vaxtı açıqladı
17/08/2018 [19:02]:
Əli Hüseynlinin KTMT-yə üzvlük təklifi aranı qatdı - sərt reaksiyalar
Bütün arxiv bir sırada
19/01/2018 [14:26] - Ədəbiyyat - ( 2668 dəfə baxılıb)

Çəmənzəminlinin dözə bilmədiyi dəhşətli insan əzabları, acı mənzərələr - Romandan parça




2018-ci il “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” ili elan edilib. Qeyd edək ki, bu ilin mayında həmin şanlı tarixin-Azərbaycan Cümhuriyyətinin əsasının qoyulmasının-100 illik yubileyi tamam olur. Yüzillik yubileylə də bağlı ötən il sərəncam verilmişdi.

Moderator.az artıq neçə aydır ki, bu mövzu ilə bağlı silsilə yazılarını davam etdirir. Həmçinin, ADR mövzusunın ədəbiyyatda, kinoda bir o qədər də çox işlənmədiyini bir iki-dəfə qabartmışdıq. 
Əksəriyyət Cümhuriyyət barəsində son zamanlar yazılan heç bir böyük romanın olmadığını düşünür. Nəinki son zamanlar, ümumiyyətlə, bu məzmunda heç bir romanın olmadığı vurğulanır. 
Lakin yazıçı-tərcüməçi  Nəriman Ədürrəhmanlı Moderator.az-a açıqlamasında bunun əksini söyləyir və iki il bundan əvvəl yazdığı “Qurban” romanında Cümhuriyyətə aid xeyli maraqlı məsələlərin işıqlandırdığını bildirib:

“Cümhuriyyətin Ukraynadakı, Krımdakı, İstanbuldakı səfiri Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin həyatı, Cümhuriyyət hökumətinin xaricə təhsil almaq üçün göndərdiyi 100 nəfər tələbənin taleyi, sovet quruluşuna qarşı aparılan gizli mübarizə, Cümhuriyyət tərəfdarlarının repressiyalara məruz qalması romanın başlıca mövzusudur. Romanda Cümhuriyyətin qurulması və süqutu da kifayət qədər təsvir olunub. Hamısı da tarixi faktlara, hadisələrə söykənir”.

Qeyd edək ki, Moderator.az müəllifin əsərindən Cümhuriyyətlə əlaqəli, yuxarıda adı çəkilən hissələri mətn formasında bir-bir təqdim edəcək.

I Fəsil-Cümhuriyyət elçisi-II Hissə


Rusiyadakı  vətəndaş müharibəsi üzündən Bakıyla əlaqənin kəsildiyi o həyəcanlı günlərdə özünə yer tapa bilməmişdi. Artıq ölkəmin Məslisi-məbusanı ”“ parlamenti fəaliyyətə başlamış, Milli hökumət bütün çətinliklərə baxmayaraq, quruculuq işlərinə girişmişdi. Belə bir vaxtda Yusif Vəzir Feodosiyada çıxış yolu axtarmış, normal fəaliyyəti üçün şərait yaradılacağına ümid bəsləmiş, Ağməsciddə - Simferopolda “Millət” qəzetinə Azərbaycan türkləri, Litva tatarları barədə məqalələr yazmış, kitab nəşr etdirmişdi. “Azərbaycan” qəzetinin fevral saylarında “Xarici siyasətimiz”, sonra da “Millli-mədəni işlərimiz” məqalələri çap olunmuşdu.  
       “Mən bolşevizmə ziddəm. Bolşevizm heç bir millət üçün, xüsusən bizim kimi əsarətdən yenicə xilas olmuş millətlər üçün heç bir səadət gətirməz. Bolşevizmin sonu hərc-mərclikdir. Biz gərək bolşevizmin öz vətənimizə gəlməsinə bütün ciddiyyətimizlə mane olaq”. Bu fikirləri də o vaxt yazmışdı.
         Elə o vaxt ”“ 1919-cu il yanvarın 19-da Milli hökumətin başçısı Fətəli xan Xoyski Krım Milli Direktorluğuna məktub göndərmışdi: “...mən hökumətin 1 noyabr 1918-ci il tarixli qərarına əsasən Mir Yusif Vəzirova Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin Krım hökuməti yanındakı nümayəndəsi olmağı tapşırmışam”. Yusif Vəzirsə 1919-cu il fеvralın 3-də Ð¥arici İşlər Nazirliyinə yazdı: “On beş gün bundan əvvəl hökumətimizin diplоmatik nümayəndəsi təyin еdildiyimi bildim. Bu barədə Ñ…əbəri mənə Simfеrоpоla gələn Kiyеvdəki Azərbaycan Kоlоniyasının еlçisi çatdırdı. Təəssüf ki, bu barədə hökumətimiz tərəfindən göndərilən rəsmi sənədi indiyədək ala bilməmişəm”. Bir neçə ay da Krımda qaldı, yоllar təhlükəli оlduğundan, Kiyеv ətrafında qırmızılarla Ukrayna Milli Hərəkat qüvvələrinin arasında qanlı döyüşlər gеtdiyindən məqam gözlədi ki, Kiyеvə qayıdıb vəzifəsinə başlasın. Amma bolşeviklər şəhəri tutmuşdular, bir daha Kiyеvə qayıda bilmədi.
         Bakıya getmək ümidilə artıq müttəfiqlərin donanmasının nəzarətində olan Odessaya yollandı. Amma burda tamam gözləmədiyi vəziyyətlə qarşılaşıb öz dərdini unutmuşdu: şəhərdə yaşayan həmyerliləri Vətənə getmək, ya da acından ölməmək üçün ondan kömək umur, bəziləri də səfir kimi ticatət elədikləri malların  göndərilməsini belə tələb eləyirdilər. Bir neçə nəfərə kömək eləməyi bacardı, əlyazmalarının bir hissəsini “Azərbaycan” qəzetinə, Üzeyir bəyə göndərib bir qədər təskinlik tapdı, amma bütün bunlar düşdüyü çıxılmazlığın miqyasını daha da artırırdı: hökumət diplomatik nümayəndələiyin təşkili məsələsini həll eləyə bilmirdi.
       Üstəlik, Odessada hərc-mərclik başlandı, həyatı hər dəqiqə təhlükə altındaydı. Qırmızılarla ağlar atışırdılar, bu vəziyyətdən istifadə eləyən quldurlar, soyğunçular, qatillər özlərini şəhərdə çox rahat hiss eləyirdilər. Artıq ilk fürsət düşən kimi, Bakıya qayıtmaqdan başqa çıxış yolu yox idi. Vəziyyət hökumətə göndərdiyi məktubda da yazmışdı:  “Şəhərin vəziyyəti büsbütün alt-üst olub, hər zaman, xüsusən də gecələr kefli əsgərlər güllə atır, xalqın rahatlığını pozurlar.”
         Belə bir vaxtda - aprelin 15-də Milli hökumətdən yeni təyinat aldı: artıq Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin Ukrayna, Polşa və Krım respublikalarındakı diplomatik nümayəndəsiydi.
        Amma nümayəndəliklərin işini qurmaq üçün vəsait çatışmırdı, bina və avadanlıq almaq, yaxud kirayə götürmək, əməkdaşlara maaş verməyə pul yox idi. Yenə hökumətə məktub yazmaq məcburiyyətində qaldı: “...Odessada Azərbaycan konsulluğunun yaradılması üçün çoxlu pul lazımdır, ondan ötrü bina və avadanlıq lazımdır. Xahiş edirəm, tutduğum vəzifərə görə mənə müəyyən məvacib verəsiniz. İşçilərin ştatını isə Sizə göndərirəm. Odessada pulsuz və böhranlı vəziyyətdə yaşayıram. Ayda 1200 manat mənzil pulu verirəm, çörəyin girvənkəsi isə 20 manatdır.” O məktubunda Ukrayna və Polşadakı nümayəndəliklərə münasib adamlar da təklif eləmişdi. 
        Bununla belə, hökumət onun fəryadına fikir verəcək vəziyyətdə deyildi, bu səbəbdən də vəziyyət bir qədər yaxşılaşandan sonra Vətənə getməyi qət elədi: belə bir vaxtda uzaq məmləkətdə quru əllə təbliğat işlərilə məşğul olmaq ondan ötrü dözülməz idi, qaynar həyatın ortasında olmaq milli dövlət quruculuğuna əlindən gələn  köməyi göstərməliydi. 
        Sənədlərinin bəziləri, arxivinin böyük bir hissəsi qırmızıların güdazına getdi, amma çətinliklə də olsa, mayın ortalarında Odessadan İstanbula yola düşən “Boris” bolqar gəmisinə ucuz bilet tapa bildi. Mayın 18-də gəmi Halki adasına yan alanda artıq əzablarının arxada qaldığını düşünürdü. Son günlər Osmanlı məmləkətində baş verənlərdən də onda xəbər tutdu. Almaniyanın təslim olmasından sonra Osmanlı dövləti müttəfiq güclər qarşısında müdafiəsiz qalmışdı. Lemnos adası sahilində - Mudros şəhəri yaxınlığında lövbər salan Britaniya gəmisində bağlanmış müqavilə açıq-aşkar məmləkətin işğalı demək idi. O anlaşmadan cəmi iki gün sonra “İttihad və Tərəqqi”nin başçıları, Tələt Paşa və Ənvər Paşa da daxil olmaqla Almaniyaya qaçmış, noyabrın 13-də ingilislərin, fransızların, italyanların qoşunları İstanbula girmiş, Fateh Mehmetin fəthindən bəri ilk dəfə şəhərə düşmən əsgərinin ayağı dəymişdi.
        Bunun ardınca ingilislər İstanbula qoşun göndərmiş, ardınca fransız və italyan əsgərləri gəlmişdilər. Osmanlı ordusu buraxılmış, tuthatut başlanmış, ittihadçılar üzərində məhkəmə qurulmuş, Mədinə mühafizi Fəxri Paşa, On ikinci Ordunun komandanı Ali İhsan Paşa və hərbiyyə naziri Mərsinli Camal Paşa kimi yüksət rütbəli şəxslər Maltaya sürgün olunmuşdular. Yalnız Sultanın şəxsi mühafizləri olan yeddi yüz nəfərlik dəstə qalmışdı. Yunanlar Ayasoyanın qübbəsinə zəng taxmaq fikrinə düşəndə Vahidəddin xan həmin dəstəni onlara qarşı göndərmişdi. Parisdə keçirilən Sülh konfrasında İngiltərə və Fransa Osmanlı torpaqlarını özlərinə sərfəli şəkildə bölüşdürməyə çalışırdılar. Bu vaxt yaranacaq erməni, kürd, ərəb, Mesopotamiya, Suriya və Hicaz dövlətləri problemi ortaya çıxmışdı.
       “Halki Palas” otelində yerləşəndən sonra gəminin Batuma yola düşəcəyi günü gözləməyə başladı. Elə onda da Əhməd bəy Ağaoğlunun həbs edildiyini öyrəndi. Əhməd bəy Istanbul Darülfünununda müəllimlik eləyirmiş, elə o vaxt da “İttihad və Tərəqqi” cəmiyyətinə qoşulmuş, Qafqaz İslam Ordusunun komandanı Nuru Paşanın siyasi müşaviri olmuşdu, ordu Azərbaycandan çıxanda  Milli hökumət başçıları onu çox dilə tutsalar da İstanbula qayıtmışdı.  
        Səlahiyyətlərinə daxil olmasa da, xarişiyyə vəkili Əhməd Fərid bəyin hüzuruna gedib Ağaoğlunun həbsinə etirazını bildirməyi özünə borc saydı. Fikrincə, Şuşadan tanıdığı, ağlına, savadına, millətpərvərliyinə heyranlıq duyduğu “firəng Əhməd” Osmanlı dövləti və müttəfiqlər üçün qorxulu şəxs deyildi. Amma Əhməd Fərid bəy müttəfiqlərin tələbilə gerçəkləşdirilən bu məsələdə əlacsız olduğunu, heç bir kömək göstərə bilməyəcəyini etiraf elədi.
       Həmin “Boris” gəmisilə Batuma, qatarla Tiflisə, ordansa, nəhayət, Bakıya gəlib çıxanda qəlbində Əhməd Ağaoğluna kömək eləyə bilməməyinin dözülməz ağrısı vardı. 
       

Olmaz demişdilər, amma oldu- Bir qadının on iki il sonra analıq sevinci...
Paşinyanın 17 avqust mitinqi kimlərə mesaj idi?
3 sabiq, oxşar karyera, fərqli aqibət...
Paşinyandan riyakar etiraf: "Sələflərim Qarabağı təhvil vermək istəyirdilər"
"Koçaryanın azadlığa çıxması Qarabağ klanının Paşinyana asanlıqla boyun əyməyəcəyinə işarədir"
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
Nabranda ailəvi istirahət üçün kotec tipli kirayə evlər. Ətraflı məlumat üçün əlaqə nömrələri:

050 311 11 64, 055 681 11 64

N.Tusi adına Klinika
Dünya
Avtobus sürücü salonda unudulmuş 852 mini sahiblərinə qaytardı -İbrətamiz
Dünya
Afrin şəhidinin vəsiyyəti yerinə yetirildi- Ata və anası Həcc ziyarətinə göndərildi...
Cəmiyyət
“Çantanın satışından əldə olunan gəlir xeyriyyə məqsədi ilə sərf olunacaq...”- Elza Seyidcahan...
Dünya
İstiyə görə əhalini seksdən çəkinməyə çağırdılar: ANORMAL QAYĞIKEŞLİK...
Cəmiyyət
Cümhuriyyət parlamentinin müəllimlər üçün müyyənləşdirdiyi maaşların məbləği...
Həftənin ən çox oxunanları
Yaponların başqa planetdə yaşadığını sübut edən 30 heyrətamiz fakt - FOTOLAR
Suya tullanan Nigar Camalın sinəsi çöldə qaldı - VİDEO
Ərdoğan Trampa QALİB GƏLDİ: dollar sürətlə düşür
Şagirdlər kütləvi şəkildə dəfn olundular – Faciənin fotosu
“İstanbul təslim olarsa, nə Bakı qalar, nə Astana, nə Daşkənd, nə Aşqabad...” -Fikir savaşı
Bakıda "moyka"da biabırçılıq: qızı lüt soyundurub maşın yuduzdurdular – VİDEO
“Böyükdən kiçiyə qədər onlara tüpürmüşəm...” - Xalq artisti televiziya rəhbərlərini sərt qınadı...
"Səhv etmirəmsə, Şeyxülİslam Allahşükür Paşazadə də Baqramyanla bərabər gəlmişdi"
İsmayıllıda baş verən müəmmalı hadisə ufoloji cəhətdən araşdırılmalıdır - MARAQLI...
FHN generalının otellər şəbəkəsi üzə çıxdı - FOTO
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə