Xəbər lenti
19/10/2018 [16:46]:
Teleqüllə ətrafında yeni təhlükə
19/10/2018 [16:43]:
İstirahət günlərinin HAVASI: 27 dərəcə isti olacaq
19/10/2018 [16:30]:
“İrəvan şəhəri: erməni saxtakarlığı və real tarix” mövzusunda Dəyirmi Masa keçirildi
19/10/2018 [16:18]:
Nazirlik Prezidentin tapşırığı ilə bağlı səfərbər olunub - Kollegiya iclası keçirildi
19/10/2018 [16:17]:
Ağ Ev Putinin adamını sanksiya siyahısından çıxardı
19/10/2018 [16:15]:
Soyğun zamanı baxın nə etdi - MARAQLI...+ VİDEO
19/10/2018 [16:06]:
Gömrük-biznes münasibətləri beynəlxalq standartlara uyğun şəkildə tənzimlənir
19/10/2018 [16:03]:
“Alternativ dərsliklərin yaradılmasına nail olmaq lazımdır, çünki...”
19/10/2018 [16:03]:
ADPU-da “Yenə o bağ olaydı” adlı tədbir keçirildi -FOTOLAR
19/10/2018 [15:57]:
Hikmət Hacıyev: "STAR Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının nümunəsidir"
19/10/2018 [15:41]:
Qənirə Paşayeva Türkiyədən gələn aydınlarla görüşdü -FOTOLAR
19/10/2018 [15:36]:
Diaspor Komitəsinin hesabat yığıncağı keçirildi -FOTOLAR
19/10/2018 [15:32]:
“Azercell” məktəblilərə təlim keçirir
19/10/2018 [15:29]:
İtaliya Senatının sədrinə ADU-nun fəxri doktoru adı verildi -FOTOLAR
19/10/2018 [15:26]:
Ərdoğan: "Azərbaycan hər zaman Türkiyənin yanında olub"
19/10/2018 [15:00]:
Onlar Qarabağ üçün heç bir səy göstərmir - Sadəcə, bizi səy yerinə qoyublar...
19/10/2018 [14:49]:
Türkiyədəki diaspor təşkilatlarının rəhbərləri Dövlət Komitəsində görüş keçirdi
19/10/2018 [14:46]:
Barmaq uzunluğunuz cinsi sirlərinizi ələ verir - MARAQLI
19/10/2018 [14:39]:
Zakir Fərəcov Latviyanın nümayəndə heyəti ilə görüşdü -FOTOLAR
19/10/2018 [14:29]:
Babasının külündən şirniyyat hazırlayıb dostlarına yedirtdi - İNANILMAZ...
19/10/2018 [14:28]:
İlham Əliyev Türkiyəyə getdi
19/10/2018 [14:21]:
"Azərbaycanda qadınların orta ömrü 78, kişilərin isə 73 yaşdan çoxdur"
19/10/2018 [14:18]:
“Ortalığa konkret sübut qoysunlar...” - Əməkdar artistdən Dilçilik İnstitutuna cavab...
19/10/2018 [14:15]:
"Yeni doğulanlar arasında cins nisbətinin pozulması göstəricisi nəzərəçarpan dərəcədədir"
19/10/2018 [14:02]:
24 saat gündüz yaşanılacaq - AĞILASIĞMAZ...
19/10/2018 [13:52]:
"Sürüşmə zonasında çatların ölçüsü böyüyüb" - NAZİRLİK
19/10/2018 [13:51]:
Tərtərin icra başçısı: “Minaya düşən gənci diqqətdə saxlayırıq”
19/10/2018 [13:49]:
Ərdoğan, Makron, Merkel və Putin Suriyaya görə TOPLAŞACAQ
19/10/2018 [13:48]:
Velosiped qəzasından sonra ingilis dilini unutdu -MARAQLI
19/10/2018 [13:42]:
İnterpolun eks-rəhbəri öldürülüb?
19/10/2018 [13:40]:
Sabah 25 dərəcə isti olacaq
19/10/2018 [13:35]:
Metro stansiyasında sərnişinlərə qorxunc sürpriz: Uşaqlar göz yaşlarına boğuldu
19/10/2018 [13:01]:
Məktəb direktoru vəzifəsinə qəbul üçün yeni qaydalar müəyyənləşib
19/10/2018 [12:59]:
Azərbaycan STAR zavodu ilə həm özü qazanacaq, həm də Türkiyəyə qazandıracaq - RƏY
19/10/2018 [12:47]:
“Dünya təhsili də kurikulum yolu ilə gedir” - Eks-nazir yeni imtahan modeli haqda
19/10/2018 [12:44]:
2019-cu ilin büdcəsində neftin qiyməti 60 dollardan götürülür - Deputat riskdən danışdı
19/10/2018 [12:37]:
Pərvin oriyental oynadı, hamı bəyəndi -VİDEO
19/10/2018 [12:32]:
“Yaxından çəkməyin, botoks etdirmişəm” -İrem Derici
19/10/2018 [12:30]:
“Qonağıma hörmət edib şpaqat açdım” - Mehriban Xanlarova
19/10/2018 [12:26]:
Təhsil kreditləri yenidən gündəmdə
19/10/2018 [12:18]:
“Cəzasızlıq mühitində anlayışı olmayan sürücü də çox rahatlıqla adam öldürür”
19/10/2018 [12:08]:
“Beynəlxalq banklar oğurluq pulları özlərində saxlamaq üçün bir-biri ilə yarışır”
19/10/2018 [12:06]:
İngiltərə Suriyada niyə yoxdur?
19/10/2018 [11:38]:
Qazaxıstan: Ölkənin qüdrəti xalqın düşüncəsindədir
19/10/2018 [11:32]:
Niyazi Bayramov sahibkarlarla görüşdü
19/10/2018 [11:30]:
Saakyan Azərbaycanda səngər qurmuş donuzsifət komandirləri ilə görüşdü - FOTOLAR
19/10/2018 [11:27]:
Bakı şəhər Baş Polis İdarəsinin mətbuat xidmətinin rəhbəri dəyişdirildi
19/10/2018 [11:20]:
Ata Nurməhəmmədov Makqreqoru oğlunun evinə dəvət etdi
19/10/2018 [11:13]:
Rəşid Mahmudov əməliyyat olundu
19/10/2018 [11:10]:
17 yaşlı qız burun əməliyyatından sonra öldü - Həkimi barədə şok detal
19/10/2018 [11:07]:
Cinsi əlaqə üçün evə çağırdığı oğlanın başına oyun açan qadın: "Pulunu alıb döydük" - VİDEO
19/10/2018 [11:04]:
Yeni qaydalar ingilis dili müəllimlərinin böhranını üzə çıxardı: “Özümüz danışa bilmirik, şagird nə etsin!”
19/10/2018 [11:01]:
Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin səlahiyyətləri artırıldı
19/10/2018 [10:56]:
YAP Gəncə şəhər Təşkilatı ADAU-da konfrans keçirdi
19/10/2018 [10:53]:
"İnsanlara “balıq verməkdənsə, balıq tutmağı öyrətmək lazımdır” - İqtisadçı ekspert
19/10/2018 [10:51]:
Putin türk dövlətini ələ keçirir: 27 milyardlıq razılaşma
19/10/2018 [10:47]:
"Goranboyda İdarə rəisinə "Dur" deyən tapılmır" - Fermerdən ölkə başçısına videomüraciət
19/10/2018 [10:47]:
Qaşıqçının qatili general imiş – Təcili
19/10/2018 [10:32]:
“Qarabağ”ın məşhur futbolçusu Bakıda AĞIR QƏZA törətdi – Hər İKİ AYAĞI QIRILDI
19/10/2018 [10:19]:
Həbib hansı azərbaycanlıya uduzub? - AÇIQLAMA + VİDEO
19/10/2018 [10:19]:
Zakir Həsənov Çexiyadakı sərgidən müasir artilleriya qurğuları seçəcək - AÇIQLAMA
19/10/2018 [10:18]:
Türkiyə Qaşıqçı ilə bağlı dəlilləri dərhal Trampa ötürdü - SƏBƏB
19/10/2018 [10:14]:
Külli miqdarda xarici valyutanın qanunsuz yolla aparılmasına cəhdin qarşısı alındı
19/10/2018 [10:10]:
Sərhədçilərimiz İran dənizçilərini xilas etdi
19/10/2018 [10:07]:
Seksə layiqli alternativ tapıldı
19/10/2018 [09:55]:
"MEK ölkə üzrə vikitəlim mərkəzinə çevrilib..."
19/10/2018 [09:49]:
Makron Səudiyyə Ərəbistanına səfərləri təxirə saldı - Qaşıqçıya görə
19/10/2018 [09:45]:
“WhatsApp” çoxlu mesajlardan bezənlərə şad xəbər - Yeni özəllik gəlir
19/10/2018 [09:40]:
Həbs yerlərinin daxili intizam qaydaları dəyişildi
19/10/2018 [09:37]:
Badamdardakı sürüşmə zonasında son DURUM
19/10/2018 [09:17]:
Bu gün Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığınının daha bir "STAR"ı dünyaya açılır...
19/10/2018 [09:10]:
Baş Prokurorluq Şeyxülislamın qudası barədə Bakı merinə məktub yazdı - Yolkəsənlik...
19/10/2018 [09:07]:
MTN-in iki generalı yenidən məhkəmə qarşısında - FOTOLAR
19/10/2018 [09:00]:
Peyğəmbərimizin(s)oğurlanmış çəkələklərini tapmaq üçün xüsusi qrup yaradıldı
19/10/2018 [00:38]:
"Həyatda qalmağıma və yaşamağıma görə şəxsən Sizə borcluyam" - MÜRACİƏT...
19/10/2018 [00:18]:
Rusiyanın nüvə silahı obyektləri “dirilir”
19/10/2018 [00:01]:
Rüfət Aslanlının "göyün yeddinci qatı"nda 6 milyon dollarlıq "stadion"u tapıldı...
18/10/2018 [23:45]:
Dövlət Gömrük Komitəsinin Akademiyasında "Dövlət Müstəqilliyi günü" qeyd edildi
18/10/2018 [23:17]:
Avropa İttifaqı Səudiyyə Ərəbistanını hədələyib
18/10/2018 [23:16]:
"Bu, artıq böhran yox, bizim ən böyük faciəmizdir..."
Bütün arxiv bir sırada
19/01/2018 [14:26] - Ədəbiyyat - ( 2712 dəfə baxılıb)

Çəmənzəminlinin dözə bilmədiyi dəhşətli insan əzabları, acı mənzərələr - Romandan parça




2018-ci il “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” ili elan edilib. Qeyd edək ki, bu ilin mayında həmin şanlı tarixin-Azərbaycan Cümhuriyyətinin əsasının qoyulmasının-100 illik yubileyi tamam olur. Yüzillik yubileylə də bağlı ötən il sərəncam verilmişdi.

Moderator.az artıq neçə aydır ki, bu mövzu ilə bağlı silsilə yazılarını davam etdirir. Həmçinin, ADR mövzusunın ədəbiyyatda, kinoda bir o qədər də çox işlənmədiyini bir iki-dəfə qabartmışdıq. 
Əksəriyyət Cümhuriyyət barəsində son zamanlar yazılan heç bir böyük romanın olmadığını düşünür. Nəinki son zamanlar, ümumiyyətlə, bu məzmunda heç bir romanın olmadığı vurğulanır. 
Lakin yazıçı-tərcüməçi  Nəriman Ədürrəhmanlı Moderator.az-a açıqlamasında bunun əksini söyləyir və iki il bundan əvvəl yazdığı “Qurban” romanında Cümhuriyyətə aid xeyli maraqlı məsələlərin işıqlandırdığını bildirib:

“Cümhuriyyətin Ukraynadakı, Krımdakı, İstanbuldakı səfiri Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin həyatı, Cümhuriyyət hökumətinin xaricə təhsil almaq üçün göndərdiyi 100 nəfər tələbənin taleyi, sovet quruluşuna qarşı aparılan gizli mübarizə, Cümhuriyyət tərəfdarlarının repressiyalara məruz qalması romanın başlıca mövzusudur. Romanda Cümhuriyyətin qurulması və süqutu da kifayət qədər təsvir olunub. Hamısı da tarixi faktlara, hadisələrə söykənir”.

Qeyd edək ki, Moderator.az müəllifin əsərindən Cümhuriyyətlə əlaqəli, yuxarıda adı çəkilən hissələri mətn formasında bir-bir təqdim edəcək.

I Fəsil-Cümhuriyyət elçisi-II Hissə


Rusiyadakı  vətəndaş müharibəsi üzündən Bakıyla əlaqənin kəsildiyi o həyəcanlı günlərdə özünə yer tapa bilməmişdi. Artıq ölkəmin Məslisi-məbusanı ”“ parlamenti fəaliyyətə başlamış, Milli hökumət bütün çətinliklərə baxmayaraq, quruculuq işlərinə girişmişdi. Belə bir vaxtda Yusif Vəzir Feodosiyada çıxış yolu axtarmış, normal fəaliyyəti üçün şərait yaradılacağına ümid bəsləmiş, Ağməsciddə - Simferopolda “Millət” qəzetinə Azərbaycan türkləri, Litva tatarları barədə məqalələr yazmış, kitab nəşr etdirmişdi. “Azərbaycan” qəzetinin fevral saylarında “Xarici siyasətimiz”, sonra da “Millli-mədəni işlərimiz” məqalələri çap olunmuşdu.  
       “Mən bolşevizmə ziddəm. Bolşevizm heç bir millət üçün, xüsusən bizim kimi əsarətdən yenicə xilas olmuş millətlər üçün heç bir səadət gətirməz. Bolşevizmin sonu hərc-mərclikdir. Biz gərək bolşevizmin öz vətənimizə gəlməsinə bütün ciddiyyətimizlə mane olaq”. Bu fikirləri də o vaxt yazmışdı.
         Elə o vaxt ”“ 1919-cu il yanvarın 19-da Milli hökumətin başçısı Fətəli xan Xoyski Krım Milli Direktorluğuna məktub göndərmışdi: “...mən hökumətin 1 noyabr 1918-ci il tarixli qərarına əsasən Mir Yusif Vəzirova Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin Krım hökuməti yanındakı nümayəndəsi olmağı tapşırmışam”. Yusif Vəzirsə 1919-cu il fеvralın 3-də Ð¥arici İşlər Nazirliyinə yazdı: “On beş gün bundan əvvəl hökumətimizin diplоmatik nümayəndəsi təyin еdildiyimi bildim. Bu barədə Ñ…əbəri mənə Simfеrоpоla gələn Kiyеvdəki Azərbaycan Kоlоniyasının еlçisi çatdırdı. Təəssüf ki, bu barədə hökumətimiz tərəfindən göndərilən rəsmi sənədi indiyədək ala bilməmişəm”. Bir neçə ay da Krımda qaldı, yоllar təhlükəli оlduğundan, Kiyеv ətrafında qırmızılarla Ukrayna Milli Hərəkat qüvvələrinin arasında qanlı döyüşlər gеtdiyindən məqam gözlədi ki, Kiyеvə qayıdıb vəzifəsinə başlasın. Amma bolşeviklər şəhəri tutmuşdular, bir daha Kiyеvə qayıda bilmədi.
         Bakıya getmək ümidilə artıq müttəfiqlərin donanmasının nəzarətində olan Odessaya yollandı. Amma burda tamam gözləmədiyi vəziyyətlə qarşılaşıb öz dərdini unutmuşdu: şəhərdə yaşayan həmyerliləri Vətənə getmək, ya da acından ölməmək üçün ondan kömək umur, bəziləri də səfir kimi ticatət elədikləri malların  göndərilməsini belə tələb eləyirdilər. Bir neçə nəfərə kömək eləməyi bacardı, əlyazmalarının bir hissəsini “Azərbaycan” qəzetinə, Üzeyir bəyə göndərib bir qədər təskinlik tapdı, amma bütün bunlar düşdüyü çıxılmazlığın miqyasını daha da artırırdı: hökumət diplomatik nümayəndələiyin təşkili məsələsini həll eləyə bilmirdi.
       Üstəlik, Odessada hərc-mərclik başlandı, həyatı hər dəqiqə təhlükə altındaydı. Qırmızılarla ağlar atışırdılar, bu vəziyyətdən istifadə eləyən quldurlar, soyğunçular, qatillər özlərini şəhərdə çox rahat hiss eləyirdilər. Artıq ilk fürsət düşən kimi, Bakıya qayıtmaqdan başqa çıxış yolu yox idi. Vəziyyət hökumətə göndərdiyi məktubda da yazmışdı:  “Şəhərin vəziyyəti büsbütün alt-üst olub, hər zaman, xüsusən də gecələr kefli əsgərlər güllə atır, xalqın rahatlığını pozurlar.”
         Belə bir vaxtda - aprelin 15-də Milli hökumətdən yeni təyinat aldı: artıq Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin Ukrayna, Polşa və Krım respublikalarındakı diplomatik nümayəndəsiydi.
        Amma nümayəndəliklərin işini qurmaq üçün vəsait çatışmırdı, bina və avadanlıq almaq, yaxud kirayə götürmək, əməkdaşlara maaş verməyə pul yox idi. Yenə hökumətə məktub yazmaq məcburiyyətində qaldı: “...Odessada Azərbaycan konsulluğunun yaradılması üçün çoxlu pul lazımdır, ondan ötrü bina və avadanlıq lazımdır. Xahiş edirəm, tutduğum vəzifərə görə mənə müəyyən məvacib verəsiniz. İşçilərin ştatını isə Sizə göndərirəm. Odessada pulsuz və böhranlı vəziyyətdə yaşayıram. Ayda 1200 manat mənzil pulu verirəm, çörəyin girvənkəsi isə 20 manatdır.” O məktubunda Ukrayna və Polşadakı nümayəndəliklərə münasib adamlar da təklif eləmişdi. 
        Bununla belə, hökumət onun fəryadına fikir verəcək vəziyyətdə deyildi, bu səbəbdən də vəziyyət bir qədər yaxşılaşandan sonra Vətənə getməyi qət elədi: belə bir vaxtda uzaq məmləkətdə quru əllə təbliğat işlərilə məşğul olmaq ondan ötrü dözülməz idi, qaynar həyatın ortasında olmaq milli dövlət quruculuğuna əlindən gələn  köməyi göstərməliydi. 
        Sənədlərinin bəziləri, arxivinin böyük bir hissəsi qırmızıların güdazına getdi, amma çətinliklə də olsa, mayın ortalarında Odessadan İstanbula yola düşən “Boris” bolqar gəmisinə ucuz bilet tapa bildi. Mayın 18-də gəmi Halki adasına yan alanda artıq əzablarının arxada qaldığını düşünürdü. Son günlər Osmanlı məmləkətində baş verənlərdən də onda xəbər tutdu. Almaniyanın təslim olmasından sonra Osmanlı dövləti müttəfiq güclər qarşısında müdafiəsiz qalmışdı. Lemnos adası sahilində - Mudros şəhəri yaxınlığında lövbər salan Britaniya gəmisində bağlanmış müqavilə açıq-aşkar məmləkətin işğalı demək idi. O anlaşmadan cəmi iki gün sonra “İttihad və Tərəqqi”nin başçıları, Tələt Paşa və Ənvər Paşa da daxil olmaqla Almaniyaya qaçmış, noyabrın 13-də ingilislərin, fransızların, italyanların qoşunları İstanbula girmiş, Fateh Mehmetin fəthindən bəri ilk dəfə şəhərə düşmən əsgərinin ayağı dəymişdi.
        Bunun ardınca ingilislər İstanbula qoşun göndərmiş, ardınca fransız və italyan əsgərləri gəlmişdilər. Osmanlı ordusu buraxılmış, tuthatut başlanmış, ittihadçılar üzərində məhkəmə qurulmuş, Mədinə mühafizi Fəxri Paşa, On ikinci Ordunun komandanı Ali İhsan Paşa və hərbiyyə naziri Mərsinli Camal Paşa kimi yüksət rütbəli şəxslər Maltaya sürgün olunmuşdular. Yalnız Sultanın şəxsi mühafizləri olan yeddi yüz nəfərlik dəstə qalmışdı. Yunanlar Ayasoyanın qübbəsinə zəng taxmaq fikrinə düşəndə Vahidəddin xan həmin dəstəni onlara qarşı göndərmişdi. Parisdə keçirilən Sülh konfrasında İngiltərə və Fransa Osmanlı torpaqlarını özlərinə sərfəli şəkildə bölüşdürməyə çalışırdılar. Bu vaxt yaranacaq erməni, kürd, ərəb, Mesopotamiya, Suriya və Hicaz dövlətləri problemi ortaya çıxmışdı.
       “Halki Palas” otelində yerləşəndən sonra gəminin Batuma yola düşəcəyi günü gözləməyə başladı. Elə onda da Əhməd bəy Ağaoğlunun həbs edildiyini öyrəndi. Əhməd bəy Istanbul Darülfünununda müəllimlik eləyirmiş, elə o vaxt da “İttihad və Tərəqqi” cəmiyyətinə qoşulmuş, Qafqaz İslam Ordusunun komandanı Nuru Paşanın siyasi müşaviri olmuşdu, ordu Azərbaycandan çıxanda  Milli hökumət başçıları onu çox dilə tutsalar da İstanbula qayıtmışdı.  
        Səlahiyyətlərinə daxil olmasa da, xarişiyyə vəkili Əhməd Fərid bəyin hüzuruna gedib Ağaoğlunun həbsinə etirazını bildirməyi özünə borc saydı. Fikrincə, Şuşadan tanıdığı, ağlına, savadına, millətpərvərliyinə heyranlıq duyduğu “firəng Əhməd” Osmanlı dövləti və müttəfiqlər üçün qorxulu şəxs deyildi. Amma Əhməd Fərid bəy müttəfiqlərin tələbilə gerçəkləşdirilən bu məsələdə əlacsız olduğunu, heç bir kömək göstərə bilməyəcəyini etiraf elədi.
       Həmin “Boris” gəmisilə Batuma, qatarla Tiflisə, ordansa, nəhayət, Bakıya gəlib çıxanda qəlbində Əhməd Ağaoğluna kömək eləyə bilməməyinin dözülməz ağrısı vardı. 
       

Soyğun zamanı baxın nə etdi - MARAQLI...+ VİDEO
Barmaq uzunluğunuz cinsi sirlərinizi ələ verir - MARAQLI
Babasının külündən şirniyyat hazırlayıb dostlarına yedirtdi - İNANILMAZ...
Metro stansiyasında sərnişinlərə qorxunc sürpriz: Uşaqlar göz yaşlarına boğuldu
Bu gün Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığınının daha bir "STAR"ı dünyaya açılır...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
24 saat gündüz yaşanılacaq - AĞILASIĞMAZ...
Dünya
Velosiped qəzasından sonra ingilis dilini unutdu -MARAQLI
Cəmiyyət
“Cəzasızlıq mühitində anlayışı olmayan sürücü də çox rahatlıqla adam öldürür”
İqtisadiyyat
"İnsanlara “balıq verməkdənsə, balıq tutmağı öyrətmək lazımdır” - İqtisadçı ekspert
Maraqlı
Elektrikli avtomobil ilk dəfə sərgiyə çıxarıldı -FOTOLAR
Həftənin ən çox oxunanları
Sərkisyan və Saakyan arvadları ilə Azərbaycan şəhərlərini gəzdi... -FOTOLAR
Paşinyan istefa verdi - Son dəqiqə
Rüfət Aslanlının "göyün yeddinci qatı"nda 6 milyon dollarlıq "stadion"u tapıldı...
"Cavan oğlanı nə edirsən, pul xərcləməyəcək" - Rövşanədən müğənniyə
Dədə Şəmşirə uzanan yaman dil "kəsildi"...
Ermənilər Tərtərdəki futbol stadionunu Avropa çempionatına hazırlayır - FOTOLAR
"Biz bəyəm buna görə müstəqil olmuşuq ki, kimsə 109 milyonu oğurlayıb xaricə getsin...?"
İstanbulda küçəyə erməninin adı verildi
“Erməni-rus qruplaşması hansı halda Azərbaycanla döyüşə girə bilər?”- General cavab verir (Video)
Qarabağ qazisi Etimad Əsədov vəfat etdi
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə