Xəbər lenti
21/05/2018 [00:58]:
Kürəkənindən xalq şairinə möhtəşəm hədiyyə - Foto
21/05/2018 [00:02]:
Bərzani ən böyük qazancını açıqladı: 56 il əvvəl...
21/05/2018 [00:00]:
Bu baş versə, hamımız yanacağıq - Ərdoğan
20/05/2018 [23:56]:
Xırdalanda binada yanğın olub, 20 sakin təxliyə edildi
20/05/2018 [23:32]:
Səməd Seyidovdan fərqli olaraq, Aqramunt istefa verdi
20/05/2018 [23:24]:
Şəhid verdiyimiz təxribatla bağlı İrəvanın – Gülünc açıqlaması
20/05/2018 [23:21]:
Əmi qardaşı qızının keçmiş evini taladı - AZƏRBAYCANDA
20/05/2018 [22:51]:
Həbsdəki o generalı bağışlamaq olarmı?
20/05/2018 [22:42]:
Cəbhənin Ağdam istiqamətində düşmən əsgəri öldü
20/05/2018 [22:30]:
Oğurladığı pullarla qaçmaq istədi, pullar yola səpildi – VİDEO
20/05/2018 [22:04]:
Qəzaya uğrayan təyyarənin ikinci “qara qutu”su da tapıldı - 110 nəfər ölmüşdü
20/05/2018 [22:02]:
Mahmud Abbas yenə xəstəxanaya yerləşdirildi
20/05/2018 [22:00]:
Axtarışda olan 23 insan alverçisi hələ də azadlıqdadır
20/05/2018 [21:58]:
Ankara 15 dəqiqədə selə təslim oldu – FOTO+VİDEO
20/05/2018 [21:51]:
İnsan alverinə qarşı XÜSUSİ ƏMƏLİYYAT: 32 nəfər saxlanıldı
20/05/2018 [21:45]:
"Axırıncı dəfə Adillə danışanda ailəsini soruşdu..." - 4 bacının şəhid qardaşının SON SÖZÜ - FOTOLAR
20/05/2018 [21:20]:
Abramoviç İngiltərədən qovulur - Vizası uzadılmadı
20/05/2018 [21:15]:
Astarada ev yandı
20/05/2018 [20:57]:
İŞİD Qroznıdakı hücuma görə məsuliyyəti öz üzərinə götürdü
20/05/2018 [20:45]:
Sizinlə çalışmaq bir onurdur ustadım
20/05/2018 [20:36]:
Samir Abasov istefa verdi
20/05/2018 [20:32]:
Azərbaycan kərə yağı idxalından asılılığı xeyli azaldacaq
20/05/2018 [19:53]:
"Neftçi" bürünc medal və Avroliqaya vəsiqə qazandı
20/05/2018 [19:39]:
Bakının mərkəzində 17 yaşlı oğlan bankı yarmaq istədi
20/05/2018 [19:29]:
Türkiyə ordusunun 2 əsgəri şəhid oldu
20/05/2018 [19:12]:
Qazaxıstanda neft yatağında yanğın olub, ölən və xəsarət alanlar var
20/05/2018 [19:08]:
Ağ Ev: "Trampla Kim Çen Inın görüşü ləğv edilməyib"
20/05/2018 [19:05]:
Dərviş paltarı ilə çölləri gəzən əsilzadə rəssam – ARAŞDIRMA
20/05/2018 [18:33]:
Ərdoğan sui-qəsd xəbərinə münasibət bildirdi
20/05/2018 [18:20]:
Bakıya tələbə kimi gəlib, prorektor və ittifaq sədri kimi qayıdan tatar musiqiçi – ARAŞDIRMA
20/05/2018 [18:03]:
Xocavənddəki quşçuluq fabrikinə İrandan cücə, Gürcüstandan yumurta gətirilir - FOTOLAR
20/05/2018 [17:35]:
XİN: "Ermənistanın münaqişə barədə açıqlamaları cəfəngiyyatdır"
20/05/2018 [16:49]:
"Bizə “gözlə” deyənlər çoxdur, bizi gözləyən yoxdur"
20/05/2018 [16:46]:
“Terminator”lar dövrü yaxınlaşsa da, hərbi təyyarələr hələ də qəzaya uğrayır - VİDEO
20/05/2018 [16:34]:
"4 bacının tək qardaşı idi..." - Dünən şəhid olan əsgərimizin FOTOSU
20/05/2018 [16:32]:
Cəbhədən acı xəbər: Şəhidimiz var
20/05/2018 [16:22]:
Belqrad Universitetində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbir keçirildi
20/05/2018 [16:22]:
Həmid Herisçi: "Duelə çıxmağa hazıram"
20/05/2018 [16:20]:
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasının 100 illik yubileyi münasibətilə Monteneqroda konfrans keçirildi- FOTOLAR
20/05/2018 [16:11]:
Bərdədə mal-qara kütləvi şəkildə qırıldı
20/05/2018 [15:21]:
Seriala görə iki ölkə arasında münasibətlər gərginləşdi
20/05/2018 [14:55]:
Sabah Bakıda 30 dərəcə isti olacaq
20/05/2018 [14:52]:
“Real”ın azarkeşləri Kiyevə gəlməkdən imtina etdilər
20/05/2018 [14:51]:
Milyonerlər adətən bu ölkələrdə yaşayır - SİYAHI
20/05/2018 [14:45]:
Nazarbayev xeyir-dua verdi: Amerikanın hərbi yükləri Azərbaycandan keçəcək
20/05/2018 [14:29]:
Yataqda bu hərəkətlər münasibətlərə soyuqluq gətirir - XƏBƏRDAR OLUN...
20/05/2018 [14:19]:
I və IV ixtisas qruplarının abituriyentləri üçün keçirilən qəbul imtahanı başa çatıb - YENİLƏNİB
20/05/2018 [14:07]:
Ağdaşda ev əşyaları ilə birgə yanıb külə döndü
20/05/2018 [13:23]:
Rusiyanın Ermənistana daha hansı yeni silahı verəcəyi üzə çıxdı
20/05/2018 [13:17]:
Honkonqda dünyanın ən bahalı viskisi satıldı
20/05/2018 [13:10]:
Diqqət! Ən düzgün iftar yeməkləri...
20/05/2018 [13:08]:
“Qızıl Palma”nı bu il yapon rejissor aldı - Siyahı
20/05/2018 [13:07]:
“LG” şirkətinin prezidenti dünyasını dəyişdi
20/05/2018 [13:06]:
Azərbaycanda əhali 4 ayda 16 milyard manat qazanıb
20/05/2018 [13:03]:
İmtahan başladı - Valideynlərin həyəcanı fotolarda
20/05/2018 [12:19]:
Bakının mərkəzində “Dodge” mağazaya girdi – FOTO + VİDEO
20/05/2018 [12:16]:
Gəncə 2019-cu il üçün Avropa İdman Şəhəri tituluna layiq görüldü
20/05/2018 [11:58]:
Ramazan ayının beşinci gününün – DUASI və TƏQVİMİ
20/05/2018 [11:55]:
Rusiyada “pomidor kralı” kimi tanınan azərbaycanlı həbs edildi
20/05/2018 [11:49]:
Berluskoniyə katibəsindən milyonlar miras qalıb
20/05/2018 [11:43]:
Özcan Dəniz yeni doğulan oğlunun şəklini paylaşdı - FOTO
20/05/2018 [11:42]:
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Yəmənin Ədən şəhərini işğal etdi
20/05/2018 [11:33]:
Maral Tahirqızı avtomobilini divara çırpdı, qəza törətdi - VİDEO
20/05/2018 [11:32]:
Havay adalarında vulkan püskürdü: Xəsarət alan var
20/05/2018 [11:27]:
Bakının mərkəzində 17 yaşlı oğlan bankı yarmaq istədi - ƏMƏLİYYAT
20/05/2018 [11:27]:
Bulvarda təkəri deşilmiş velosipedə ikiqat cərimə ödəyən ərəblərin suçu nə?!
20/05/2018 [11:25]:
Oruc tutmayana iftar vermək olar?
20/05/2018 [11:23]:
AKP-də deputatlığa namizədlərin açıqlanacağı tarix DƏYİŞDİ
20/05/2018 [11:13]:
"Sizinlə nə kəşfiyyata getmək olar, nə də hansısa "döyüş tapşırığı"na..."
20/05/2018 [11:07]:
33 yaşlı Şirvan sakini intihar edib
20/05/2018 [11:06]:
“Geri çəkilmək Rusiya üçün daha faydalı olacaq” -Poroşenkodan XƏBƏRDARLIQ
20/05/2018 [11:04]:
Venesuelada növbədənkənar prezident seçkiləri keçirilir
20/05/2018 [10:54]:
Pentaqon: Rusiya terrorçuluqla mübarizə üzrə kifayət qədər səy göstərmir
20/05/2018 [10:51]:
“Vışinskinin mənə sataşmasına qarşı çıxdı...”- Rəsulzadənin Stalin haqqında xatirə yazısı...
20/05/2018 [10:50]:
“Yüz yaşa demək istərdim, amma heyif ki...”- Doğum günü olan şəhid zabitimizin qızı...
20/05/2018 [10:48]:
Poçtdan beş min manat dəyərində əşyalar oğurlandı
20/05/2018 [10:38]:
Rəşad Mahmudov: “Hər zaman xalqımızın sağlamlığının keşiyində durmağı alın yazısı kimi qəbul etmişəm"
20/05/2018 [10:21]:
Şahzadə Harri anasının üzüyünü həyat yoldaşına hədiyyə edib
20/05/2018 [10:02]:
Gəncədə avtomobil durduğu yerdə yandı - Xəsarət alan var
20/05/2018 [09:59]:
Biri 435 minlik, digəri isə 135 minlik gəlinlik geyinib -“Savaşa çıxarılan” gəlinlər
Bütün arxiv bir sırada
19/01/2018 [16:54] - Cəmiyyət - ( 3487 dəfə baxılıb)

““Tənqid etmək” və “təpki göstərmək” ayrı-ayrı şeylərdir...” -EKSPERT



Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Orfoqrafiya Komissiyası və AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu tərəfindən hazırlanaraq Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin 28 dekabr 2017-ci il tarixində keçirilən iclasında müzakirə olunub və çap üçün tövsiyə edilən “Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları” layihəsinin geniş ictimaiyyət tərəfindən heç də birmənalı qarşılanmaması təbiidir. Başqa cür də ola bilməz, çünki “Orfoqrafiya lüğəti” Azərbaycan dilinin sözlərinin yazılışında əsas mənbə hesab edilir. Bununla belə yeni variantın bu dərəcədə aqressiv, əgər belə demək mümkündürsə “süngü və qalxanla” qarşılanması, sərt təpki göstərilməsi müəyyən mənada başa düşülən deyil.

Mən dilçi alim deyiləm, heç ixtisasca da dilçi deyiləm. Bildiyim qədər Azərbaycanda ilk dəfə orfoqrafiya lüğəti latın qrafikası ilə 1929-cu ildə nəşr edilib. Bundan sonra 1940, 1960, 1975-ci ildə orfoqrafiya lüğətləri nəşr olunub. 29 illik fasilədən sonra sonuncu dəfə orfoqrafiya lüğəti 2004-cü ildə işıq üzü görüb. Qloballaşma dövrünü yaşayırıq. Keçən dövr ərzində elmi-texniki tərəqqi nəticəsində dünyanın bütün dillərinə olduğu kimi bizim də dilimizə yüzlərlə, bəlkə də minlərlə yeni sözlər daxil olub, lüğət tərkibimiz xeyli zənginləşib. Eyni zamanda xeyli sözlər də var ki, neçə onilliklərdir dilimizdə ışlədilmədiyindən artıq unudularaq bizə yadlaşıb. Bu mənada dilimizin tarixini tədqiq edərkən onun zənginləşdirilməsi ilə yanaşı, qorunması da vacibdir.

Elə götürək dilimizdə ən çox işlədilən əcnəbi “компью́тер” sözünü. Yəni bu söz hələ də bu günə qədər ayrı-ayrı mənbələrdə “kompüter”, “kompyuter”, hətta “bilgisayar” kimi ışlədilməkdədir. Əlbəttə mən də deyək ki, “ədəbiyyat”, “riyaziyyat”, “iqtisadiyyat”, “ictimaiyyət” və onlarla, yüzlərlə bu qəbildən olan sözlərin bir “y” ilə yazılışını təqdir edərdim. Elə, digər “metafor”, “profilaktori”, “sanatori” şəklində verilmiş sözlərin də metafora, profilaktoriya, sanatoriya kimi yazılmasının tövsiyə olunmasını qəbul etmək olar.

Bununla belə bəzi sözlərin yazılışında orfoqrafik qaydalara əməl etmək baxımından istisnalar var ki, əgər rus “ц” hərfini bizim “ts” əvəz edirsə və “Мо́царт” Motsart kimi yazılırsa, onda nəyə görə “Лице́й” litsey deyil, lisey kimi yazılmalıdır... və s. və i.a

Əlbəttə istisna olunmur ki, təsdiq olunacağı halda yeni lüğət geniş ictimaiyyət üçün buna alışqanlıq baxımından ciddi problemlər yaradacaq. Yalnız yeni birinci sinfə gedənlərdə buna nisbətən rahat alışqalıq yaratmaq mümkün olacaq. Hər halda bunu zaman göstərəcək.

Ədalət naminə deməliyik ki, bütün incəliklərə, irad və nöqsanlara, hətta ciddi fikir ayrılığına baxmayaraq əməkdaşlar tərifindən böyük zəhmət və əziyyət hesabına ərsəyə gətirilən bu ağır iş nəticəsiz qalmamalıdır. Bununla belə yeni variantın artıq təklif olunduğu kimi bütün dilçi alimlərimizdən, yazarlarımızdan, ali və orta məktəblərin dil və ədəbiyyat müəllimlərindən, qəzet, sayt, nəşriyyat redaktorlatından ibarət bir komissiya yaradıb, təklif olunan dəyişikliklərin, əlavə olunacağı nəzərdə tutulan sözlərin, qaydaların geniş müzakirə edilməsinə, bir daha araşdırılaraq mükəmməl lüğət hazırlanmasına ehtiyac var. Ümid və arzu edək ki, mütəxəssislərin və geniş ictimaiyyətin ümumi rəyi və təklifləri nəzərə alınmaqla ortalığa sanballı bir lüğət çıxarılacaq.

Nadir İsrafilov, təhsil eksperti

Milyonerlər adətən bu ölkələrdə yaşayır - SİYAHI
Nazarbayev xeyir-dua verdi: Amerikanın hərbi yükləri Azərbaycandan keçəcək
Diqqət! Ən düzgün iftar yeməkləri...
Özcan Dəniz yeni doğulan oğlunun şəklini paylaşdı - FOTO
Oruc tutmayana iftar vermək olar?
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Oğurladığı pullarla qaçmaq istədi, pullar yola səpildi – VİDEO
Cəmiyyət
Bakıya tələbə kimi gəlib, prorektor və ittifaq sədri kimi qayıdan tatar musiqiçi – ARAŞDIRMA
Dünya
“Terminator”lar dövrü yaxınlaşsa da, hərbi təyyarələr hələ də qəzaya uğrayır - VİDEO
Cəmiyyət
“Yüz yaşa demək istərdim, amma heyif ki...”- Doğum günü olan şəhid zabitimizin qızı...
İqtisadiyyat
“Xəzər və Qara dəniz arasında kanalın çəkilməsi ideyası maraqlıdır, amma…”
Həftənin ən çox oxunanları
Ramazan ayında cinsi münasibət necə tənzimlənməlidir? - QAYDALAR
"Baki Moskvadan Qarabağla əlaqədar xəbərdar olunub" -Ermənistan XİN-nin sabiq müavini
Turş alçanın bu faydalarını bilirsinizmi...?
94 il yatan uşaq oyandı - Səbəb hərkəsi təəccübləndirdi - FOTOLAR
Tofiq Zülfüqarov: “Paşinyanın vertolyotuna tərəf atəş açılsaydı...”
Xankəndi-Şuşa kanat yolunun tikintisinə başlanacaq - Xeyriyyə fondları hesabına
Paşinyan İlham İsmayılı məhkəməyə verir - Ona böhtan atdığına görə...
"Rayonda əməliyyat etdirənlər Səlim Müslümovun üstünə yüyürürdü, indi isə..."
“Bəlkə ananızı başqası əmib?” - Mir Şahindən +18 söhbət - VİDEO
"Ermənilər Paşinyana görə peşman olacaqlar..." Jirnovski İranı böldü, bir parçasını da Azərbaycana "verdi" (VİDEO)
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin