Xəbər lenti
25/02/2018 [10:03]:
Bu gün magistraturaya qəbul imtahanı keçirilir
25/02/2018 [09:56]:
Ermənilər Ağstafanın kəndini atəşə tutub
25/02/2018 [09:48]:
Diktator üçün “gözəlçə”: Kim Çen İnin arvadı haqqında nə bilirik...(FOTOLAR)
25/02/2018 [09:40]:
Bakıda çoxmərtəbəli binada yanğın: 8 nəfər təxliyyə edildi
25/02/2018 [09:32]:
650 minlik avtomobillərin sahibi bilindi - FOTOLAR
25/02/2018 [09:25]:
Türkiyədə ağır yol qəzası: 23 hərbçi xəsarət aldı
25/02/2018 [09:05]:
Bu gün prezident seçkiləri ilə bağlı bir sıra prosedurlar başa çatır
25/02/2018 [08:45]:
Şirin olsa da, şəkərli diabet zamanı istifadə edilir
25/02/2018 [08:36]:
Sosial şəbəkə profilimiz kimliyimizi bəlli edirmi?
25/02/2018 [08:20]:
Taliblər hücum etdi: 25 ölü
25/02/2018 [08:11]:
Ukraynanın “Eurovision-2018” təmsilçisi müəyyənləşdi
25/02/2018 [08:08]:
"O mahnılar qəlbimin sevgisindən, hərarətindən yoğrulub"
25/02/2018 [00:48]:
“Nə olar Allahım, məni qaytar o günə...” Aprel Şəhidimizin son mahnısı - VİDEO
25/02/2018 [00:42]:
Makedoniyalı siyasətçi: "Xocalı soyqırımı Ermənistana ləkədir"
25/02/2018 [00:25]:
Mədət Quliyev DTX rəisini təqaüdə göndərdi
25/02/2018 [00:06]:
"Əlindən bir şey gəlmirsə ağlamağın, sızlamağın, yazıqlığın kimsəyə bir faydası yox"
25/02/2018 [00:06]:
Bürclər - 25 FEVRAL
24/02/2018 [23:49]:
"Televiziyalarımız Cümhuriyyəti deyil, şou-biznes mövzularını işıqlandırmağa maraqlıdırlar"- Akif Aşırlı
24/02/2018 [23:25]:
Mənsimov: "Xocalı soyqırımı türk adını daşıyan hər kəsin problemidir"
24/02/2018 [23:09]:
Qış Olimpiadasında kişi çılpaq soyundu və.... FOTO
24/02/2018 [22:25]:
Somalidə iki partlayış nəticəsində 38 nəfər öldü
24/02/2018 [22:18]:
Göygöldə oğul anasını bıçaqladı
24/02/2018 [22:10]:
Belçikanın Gent şəhərində Xocalı soyqırımına həsr olunmuş tədbir keçirildi
24/02/2018 [22:09]:
Azarkeşlər “Neftçi”nin oyunundan narazı qaldılar
24/02/2018 [22:06]:
Polislər qan verdi - Fotolar
24/02/2018 [22:04]:
6 yaşlı Zəhranın gözlərinin biri göy, digəri qaradır - Dünyada nadir hadisə+ Video
24/02/2018 [22:00]:
Sumqayıtda dəhşətli intihar - Özünü 14-cü mərtəbədən atdı
24/02/2018 [21:40]:
Şirvanda SİLAHLI İNSİDENT: Güllə ayağndan girdi...
24/02/2018 [21:20]:
Xərçəngdən qorunmaq üçün nələrə diqqət etməliyik...
24/02/2018 [21:10]:
Ermənistan müdafiə naziri qaçaraq Qarabağa gəldi - FOTO
24/02/2018 [21:07]:
Vatsapa rəqib - "Viber" messencerində 3 YENİLİK
24/02/2018 [20:41]:
Azərbaycanda yükdaşıma xidmətləri bahalaşıb
24/02/2018 [20:24]:
Məktəbli Nyu-York Universitetinin 1 milyon dollarlıq qrantının qalibi oldu
24/02/2018 [20:08]:
Ermənistanda YPG-İŞİD sığınacağı: Rusiya XKX rəhbəri İrəvanda nələri müzakirə etdi?
24/02/2018 [19:57]:
Goranboyda gənc qadın müalicə məqsədi ilə yod içərək zəhərləndi
24/02/2018 [19:55]:
Bərdədə teplovozla yük avtomobili toqquşdu - FOTO
24/02/2018 [19:46]:
İrandan Azərbaycana narkotik vasitə keçirilməsinin qarşısı alındı
24/02/2018 [19:34]:
“Erməni həkim yaralarımıza baxıb dedi ki, bunları nə günə qoymusunuz...”- Səkkiz gün erməni əsirliyində...
24/02/2018 [19:29]:
Ev və maşınlarını satıb dünya səyahətinə çıxdılar -Azərbaycana da gələcəklər
24/02/2018 [19:27]:
Son sutkada 58 terrorçu öldürüldü - 37-ci günün hesabatı
24/02/2018 [19:25]:
Kiyevin Borispol Hava Limanında növbəti ERMƏNİ HƏYASIZLIĞI - VİDEO
24/02/2018 [19:22]:
22 təyyarə qəzasında cəmi 2 adam xilas oldu
24/02/2018 [19:15]:
“Ermənilər yüz meyitə od vurub, yandırdılar…” – Xocalı qətliamı erməni və xarici jurnalistlərin dilindən...
24/02/2018 [19:12]:
Ərdoğandan sərt Afrin açıqlaması: “Vicdansızlar, əxlaqsızlar, Türkü bu şəkildə kirlədə bilməzsiniz”
24/02/2018 [19:08]:
İran faciəvi qəzadan sonra bu təyyarələrlə uçuşları dayandırdı
24/02/2018 [19:04]:
Qərbi Kaspi Universitetində Startup Günləri keçirildi
24/02/2018 [19:02]:
Arıqlamaq istədi, həyatını itirdi
24/02/2018 [19:00]:
Trampın məsləhətçisi ruslarla işbirliyini etiraf etdi
24/02/2018 [18:58]:
Ukrayna Saakaşvilinin sığındığı ölkəyə müraciət etdi
24/02/2018 [18:52]:
Şanlıurfadə Azərbaycan küçəsi və Qarabağ parkı təklifi dəstəkləndi
24/02/2018 [18:38]:
DİN “Səni axtarıram”ın yaydığı məlumatı təkzib etdi -"Ucuz şoudan başqa bir şey deyil..."
24/02/2018 [18:34]:
Prezident təhsil infrastrukturunun inkişafı ilə əlaqədar sərəncam imzaladı
24/02/2018 [18:27]:
Gəncədə mərmi aşkarlandı
24/02/2018 [18:20]:
İlham Əliyev Küveytin əmiri və hökumət başçısına təbrik məktubu ünvanladı
24/02/2018 [18:11]:
Ağdamda yerli sakinin avtomobilində at əti aşkarlandı – FOTO
24/02/2018 [18:10]:
Azərbaycanlı tələbə İsveçrədə keçirilən idman yarışında qalib oldu - FOTOLAR
24/02/2018 [18:09]:
Azərbaycanda tələbələrin təqaüdləri artırıldı
24/02/2018 [17:56]:
Bakıda liftdə köməksiz qalmış 3 nəfər xilas edildi
24/02/2018 [17:55]:
Hindistanlı cərrahlar dünyada ən böyük beyin şişini çıxarıblar - FOTO
24/02/2018 [17:52]:
Bakıda mənzildən kişi meyiti tapıldı
24/02/2018 [17:26]:
"Qarabağın səsi" adlı rəsm əsərlərinin sərgisi keçirildi
24/02/2018 [17:16]:
Seçkilərdə müşahidəçilərin sayı 51-ə çatdı
24/02/2018 [17:13]:
Akif Nağıya imza vərəqələrini vermək istəmirlər
24/02/2018 [16:51]:
“Valideynlər uşaqlarını rus bölməsinə “moda” xətrinə qoyurlar” - Ekspert
24/02/2018 [16:49]:
Azərbaycanda daha 2 nəfərin prezidentliyə namizədliyi təsdiqləndi
24/02/2018 [16:38]:
Tramp Rusiyanın Suriyadakı hərəkətini rüsvayçılıq adlandırdı
24/02/2018 [16:30]:
"Səhnədə oynamaq istədiyim daha heç bir rol qalmayıb"- Arif Babayev
24/02/2018 [16:22]:
Bakıda 25 nəfər hamilə qadını döydü - VİDEO
24/02/2018 [16:05]:
Şəhid atasının medalını alan oglu hər kəsi kövrəltdi -"Vətənə xidmət edirəm..."
24/02/2018 [15:42]:
Əhməd Zakayev: "Putin Ukraynanı buna görə cəzalandırdı"
24/02/2018 [15:41]:
Brent markalı neft 67 dollara satılır
24/02/2018 [15:36]:
"Leyli və Məcnun"a aid film çəkilsə, məmuniyyətlə, baş rolu ifa edərəm" - Mənsum İbrahimov
24/02/2018 [15:33]:
XİN və Baş Prokurorluq Xocalı soyqırımı ilə bağlı birgə bəyanat yaydı
24/02/2018 [15:27]:
Bakıda I sinfə gedəcək şagirdlərin çoxu sənədlərini təqdim edib
24/02/2018 [14:50]:
“Taliban” azı 25 hərbçini qətlə yetirdi
24/02/2018 [14:45]:
Yanğında meyitləri tapılmış ər-arvadın qətlə yetirildiyi məlum oldu
24/02/2018 [14:26]:
Emomali Rahmon Azərbaycana gələcək
24/02/2018 [14:23]:
“Köçəryanı, Ohanyanı məsuliyyətə cəlb etmək üçün kifayət qədər əsas var” - Erməni deputat
24/02/2018 [14:23]:
Ramil Usubov Şirvanda vətəndaşları qəbul etdi
24/02/2018 [14:19]:
Trampın yaxın adamı Rusiya barədə ittihamları qəbul etdi
Bütün arxiv bir sırada
19/01/2018 [16:54] - Cəmiyyət - ( 3429 dəfə baxılıb)

““Tənqid etmək” və “təpki göstərmək” ayrı-ayrı şeylərdir...” -EKSPERT



Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Orfoqrafiya Komissiyası və AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu tərəfindən hazırlanaraq Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin 28 dekabr 2017-ci il tarixində keçirilən iclasında müzakirə olunub və çap üçün tövsiyə edilən “Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları” layihəsinin geniş ictimaiyyət tərəfindən heç də birmənalı qarşılanmaması təbiidir. Başqa cür də ola bilməz, çünki “Orfoqrafiya lüğəti” Azərbaycan dilinin sözlərinin yazılışında əsas mənbə hesab edilir. Bununla belə yeni variantın bu dərəcədə aqressiv, əgər belə demək mümkündürsə “süngü və qalxanla” qarşılanması, sərt təpki göstərilməsi müəyyən mənada başa düşülən deyil.

Mən dilçi alim deyiləm, heç ixtisasca da dilçi deyiləm. Bildiyim qədər Azərbaycanda ilk dəfə orfoqrafiya lüğəti latın qrafikası ilə 1929-cu ildə nəşr edilib. Bundan sonra 1940, 1960, 1975-ci ildə orfoqrafiya lüğətləri nəşr olunub. 29 illik fasilədən sonra sonuncu dəfə orfoqrafiya lüğəti 2004-cü ildə işıq üzü görüb. Qloballaşma dövrünü yaşayırıq. Keçən dövr ərzində elmi-texniki tərəqqi nəticəsində dünyanın bütün dillərinə olduğu kimi bizim də dilimizə yüzlərlə, bəlkə də minlərlə yeni sözlər daxil olub, lüğət tərkibimiz xeyli zənginləşib. Eyni zamanda xeyli sözlər də var ki, neçə onilliklərdir dilimizdə ışlədilmədiyindən artıq unudularaq bizə yadlaşıb. Bu mənada dilimizin tarixini tədqiq edərkən onun zənginləşdirilməsi ilə yanaşı, qorunması da vacibdir.

Elə götürək dilimizdə ən çox işlədilən əcnəbi “компью́тер” sözünü. Yəni bu söz hələ də bu günə qədər ayrı-ayrı mənbələrdə “kompüter”, “kompyuter”, hətta “bilgisayar” kimi ışlədilməkdədir. Əlbəttə mən də deyək ki, “ədəbiyyat”, “riyaziyyat”, “iqtisadiyyat”, “ictimaiyyət” və onlarla, yüzlərlə bu qəbildən olan sözlərin bir “y” ilə yazılışını təqdir edərdim. Elə, digər “metafor”, “profilaktori”, “sanatori” şəklində verilmiş sözlərin də metafora, profilaktoriya, sanatoriya kimi yazılmasının tövsiyə olunmasını qəbul etmək olar.

Bununla belə bəzi sözlərin yazılışında orfoqrafik qaydalara əməl etmək baxımından istisnalar var ki, əgər rus “ц” hərfini bizim “ts” əvəz edirsə və “Мо́царт” Motsart kimi yazılırsa, onda nəyə görə “Лице́й” litsey deyil, lisey kimi yazılmalıdır... və s. və i.a

Əlbəttə istisna olunmur ki, təsdiq olunacağı halda yeni lüğət geniş ictimaiyyət üçün buna alışqanlıq baxımından ciddi problemlər yaradacaq. Yalnız yeni birinci sinfə gedənlərdə buna nisbətən rahat alışqalıq yaratmaq mümkün olacaq. Hər halda bunu zaman göstərəcək.

Ədalət naminə deməliyik ki, bütün incəliklərə, irad və nöqsanlara, hətta ciddi fikir ayrılığına baxmayaraq əməkdaşlar tərifindən böyük zəhmət və əziyyət hesabına ərsəyə gətirilən bu ağır iş nəticəsiz qalmamalıdır. Bununla belə yeni variantın artıq təklif olunduğu kimi bütün dilçi alimlərimizdən, yazarlarımızdan, ali və orta məktəblərin dil və ədəbiyyat müəllimlərindən, qəzet, sayt, nəşriyyat redaktorlatından ibarət bir komissiya yaradıb, təklif olunan dəyişikliklərin, əlavə olunacağı nəzərdə tutulan sözlərin, qaydaların geniş müzakirə edilməsinə, bir daha araşdırılaraq mükəmməl lüğət hazırlanmasına ehtiyac var. Ümid və arzu edək ki, mütəxəssislərin və geniş ictimaiyyətin ümumi rəyi və təklifləri nəzərə alınmaqla ortalığa sanballı bir lüğət çıxarılacaq.

Nadir İsrafilov, təhsil eksperti

“Nə olar Allahım, məni qaytar o günə...” Aprel Şəhidimizin son mahnısı - VİDEO
"Əlindən bir şey gəlmirsə ağlamağın, sızlamağın, yazıqlığın kimsəyə bir faydası yox"
Mənsimov: "Xocalı soyqırımı türk adını daşıyan hər kəsin problemidir"
Qış Olimpiadasında kişi çılpaq soyundu və.... FOTO
Xərçəngdən qorunmaq üçün nələrə diqqət etməliyik...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
22 təyyarə qəzasında cəmi 2 adam xilas oldu
Cəmiyyət
“Ermənilər yüz meyitə od vurub, yandırdılar…” – Xocalı qətliamı erməni və xarici jurnalistlərin dilindən...
İdman
Azərbaycanlı tələbə İsveçrədə keçirilən idman yarışında qalib oldu - FOTOLAR
Mədəniyyət
"Səhnədə oynamaq istədiyim daha heç bir rol qalmayıb"- Arif Babayev
Cəmiyyət
Fabrik dəyəri 103 illik orta aylıq əmək haqqına bərabər olan avtomobil kimə məxsusdur?
Həftənin ən çox oxunanları
”Budur sizin Ağdam, budur sizin Ağdam! Ha haha ha...” - VİDEO
Azərbaycan sərhədlərində MÜHARİBƏ BAŞLAYIR – Ağ Ev tarixini ELAN ETDİ
Lənkəranski Allahşükür Paşazadəyə yazdığı məktubunda nə istəyirdi?- İstintaq materialları...
“Monte Melkonyan məni maşına mindirib bilmədiyim bir evə gətirdi...” - Səkkiz gün erməni əsirliyində...
Amerikalı konkisürən qızların intim geyimləri hamını çaşbaş saldı - FOTOLAR
Dəhşət: Müəllim və şagirdi maşında sevişərkən yaxalandı - VİDEO
“Hər bir erməni qaçqın Azərbaycandan 110 min dollar tələb etməlidir” - Həyasızlığın son həddi...
Lənkəranskinin “Qara bloknot”unda nə yazılmışdı?- Kriminal avtoritetin şəxsi əşyalarından...
Prostat xəstəliklərinin ən asan və pulsuz profilaktikası...
"Üzr istəyirəm, gərək nə qədər həyasız olasan ki, bu qədər həddi aşasan..."
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin