Xəbər lenti
23/02/2019 [14:56]:
Meşə fondunun turizm potensialı genişləndirilir
23/02/2019 [14:40]:
Vyetnam prezidenti Kim Çen Inı ölkəsinə dəvət edib - Bu, son 55 ildə KXDR rəhbərinin Vyetnama ilk rəsmi səfəri olacaq
23/02/2019 [14:35]:
Masallıda zəncirvari yol qəzası olub, ölən və yaralananlar var
23/02/2019 [14:30]:
Aİİ-də Beynəlxalq Ana Dili Gününə həsr edilmiş konfrans keçirildi
23/02/2019 [14:27]:
Qonşuları Xoşqədəmin verilişinə çıxan Esmiranı qınadı: "Onlar normal ailə deyil..."
23/02/2019 [14:25]:
Əmanətlərin tam sığortalanması müddəti artırıldı
23/02/2019 [14:23]:
"Xocalıdan uçan vertolyota nə üçün mindiyimə Elman Məmmədov şahiddir...” - Faciədən öncəki sonuncu rəis...
23/02/2019 [14:19]:
Əməkdaşlarını işdən sonra işlədənlərin nəzərinə: Dəyişiklik olacaq
23/02/2019 [14:18]:
“Qərara gəldik ki, marketə girək” -Borc-xərclərinə “çarə” tapan oğrular -VİDEO
23/02/2019 [14:17]:
Milyarder Mask 61 milyonluq ipoteka götürdü
23/02/2019 [14:17]:
Azərbaycanlı milyarderdən Fuad Abbasova dəstək - Zirehli maşınını təklif etdi
23/02/2019 [14:12]:
“Onlar heç bir itki vermədən 26 ildir ki, işğal altında olan torpaqları azad etdi”
23/02/2019 [14:12]:
Prezident sığorta müddətini artırdı
23/02/2019 [14:11]:
Azərbaycanlı gənc yazar dünyasını dıyişdi - Yeni ailə qurmuşdu...
23/02/2019 [14:09]:
Putin Poroşenkonun telefon zənginə cavab vermədi
23/02/2019 [14:05]:
Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələri bölmələrinin döyüş atışlı təlimləri keçirilib –FOTO/VİDEO
23/02/2019 [13:59]:
Bakıda körpüdə ağır qəzanın görüntüləri yayıldı - VİDEO
23/02/2019 [13:57]:
Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyi: "İran nüvə sazişinə əməl edib"
23/02/2019 [13:54]:
Avropa Parlamentinə seçkilər ərəfəsində intriqa: Yunkerlə Orban necə görüşəcəklər?
23/02/2019 [13:52]:
Türkiyə Dardanel boğazını bağladı -SƏBƏB
23/02/2019 [13:49]:
Azərbaycanlı məmurların Krımda prokuror olan qardaşı: “Orada işləməyə imkan verməzdilər”
23/02/2019 [13:38]:
“Toyda məni ağlamaq tutdu...” - Aprel şəhidimizin bacısı gəlin köçdü, atası kövrəldi...
23/02/2019 [13:34]:
Şəhid ailələrindən Ümumavropa Qarabağ mitinqinə DƏSTƏK
23/02/2019 [13:21]:
Prezident İlham Əliyev Estoniya Prezidentini təbrik edib
23/02/2019 [13:18]:
Elza iştirakçını təhqir etdi: "Cücə kimi dayanıb taksi gözləyir"
23/02/2019 [13:14]:
Şeyma sevgilisi ilə yataqda fotolar paylaşdı - FOTO
23/02/2019 [13:01]:
Sülhün olmadığı münaqişədə əhalini sülhə necə hazırlamalı?
23/02/2019 [12:58]:
Əməkdaşlarını işdən sonra işlədənlərin nəzərinə: Dəyişiklik olacaq
23/02/2019 [12:51]:
Əmək Məcəlləsinə bir sıra dəyişikliklər edilməsi istiqamətində də işlər aparılır
23/02/2019 [12:47]:
Hava şəraiti dəyişir: Yağış və qar yağacaq
23/02/2019 [12:43]:
Jurnalistə Dövlət Komitəsində vəzifə verilib
23/02/2019 [12:41]:
“Evlilik geriqalmışlıq kimi görünə bilər, bizə görə vacibdir”
23/02/2019 [12:38]:
Rusiya prezidentinin eks-səlahiyyətli nümayəndəsi saxlanıldı
23/02/2019 [12:34]:
Bakıda kişi qadının üzərinə kerosin töküb yandırdı
23/02/2019 [12:16]:
Fuad Poladovun yayımlanmamış görüntüləri – Belarus aktrisa Alesa ilə – VİDEO
23/02/2019 [12:05]:
Bakı bulvarı ilə bağlı mühüm qərar verildi
23/02/2019 [12:02]:
Azərbaycanın Milli Qəhrəmanlarından Ümumavropa Qarabağ mitinqinə ÇAĞIRIŞ
23/02/2019 [12:00]:
“Brilliant məndən 13 yaş böyükdür” - Faiq Ağayev
23/02/2019 [11:52]:
Hadi Rəcəbli: "Uşaqlarım bir-birinin paltarını geyinir"
23/02/2019 [11:46]:
“Oğlum, qızım və əkiz nəvələrimdən indiyə kimi xəbər yoxdu...” - Xocalıda əzizləri əsir düşən qadın...
23/02/2019 [11:38]:
Niyazi Bayramov Sivas Bələdiyyəsinin nümayəndələrini qəbul edib
23/02/2019 [11:37]:
Nyu Yorkda yaşayan vətənpərvər xanım - FOTOLAR
23/02/2019 [11:35]:
Canlı efirdə halı pisləşən Nazpəri studiyanı tərk etdi - VİDEO
23/02/2019 [11:31]:
"Yaşadığımız xeyli axmaq adətlərə İslam dini deyib illərlə toplumu qandırdılar"
23/02/2019 [11:28]:
Bakıda 24 yaşlı ana 2 övladı ilə birlikdə itkin düşdü
23/02/2019 [11:23]:
Qaçaqmalçılıqla ölkəyə gətirilən Qurani-Kərim, ov tüfəngi və xüsusi hazırlıq keçən itlər
23/02/2019 [11:22]:
Bişkekdə Xocalı Soyqırımının 27-ci ildönümü ilə bağlı anım mərasimi keçirilmişdir
23/02/2019 [11:21]:
Venesueladan dünya gündəminə çevrilən qərar: Sərhəddi bağladı...
23/02/2019 [11:19]:
Ermənilər Rusiyanın  Qarabağa görə təzyiqindən qorxur...
23/02/2019 [11:15]:
Xocalıda hər iki valideynini itirənlər “Srebrenitsa anaları” ilə görüşdü - "Qaçqınkom"da
23/02/2019 [11:02]:
Əvvəl oğurluq etdi, sonra da yandırmağa çalışdı - DƏHŞƏT...+ VİDEO
23/02/2019 [11:01]:
Azərbaycan Slavyan Gənclərinin Birinci Forumu keçirldi
23/02/2019 [10:49]:
Bəkarətini siyasətçiyə satdığına görə qınanan Məhbubə: "Paxıllığımı çəkirlər, peşmandırlar" - FOTO
23/02/2019 [10:42]:
BDU-nun hüquq fakultəsinin tələbəsi Gəncə avtovağzalından Bakı yolçuluğunda yoxa çıxdı
23/02/2019 [10:32]:
Romada Şura Yığıncağı keçirildi
23/02/2019 [10:30]:
Gənclər təşkilatları Prezidentə müraciət etdi – Yaş senzi ilə bağlı
23/02/2019 [10:29]:
Prezidentin fərmanı nə qədər mənzili əhatə edəcək?
23/02/2019 [10:27]:
Putinlə zarafatlaşan milyarder insan alverində ittiham edilir
23/02/2019 [10:24]:
Ulduz futbolçudan sərt qərar - Anasını işdən qovdu
23/02/2019 [10:23]:
Amerikada Xocalı ilə bağlı ilk: Yəhudi deputat öz qızını diaspor işinə cəlb edib
23/02/2019 [10:19]:
Xocalı qətliamı təsdiqlənmiş sənədlərdə - ARAŞDIRMA...+FOTOLAR
23/02/2019 [10:17]:
Atəşkəs 24 saatda 20 dəfə pozulub
23/02/2019 [10:15]:
İranda Azərbaycan dilində qəzet nəşr olunacaq
23/02/2019 [10:12]:
Xocalı prospektində hərəkət qismən məhdudlaşdırılacaq
23/02/2019 [10:06]:
Qurban Qurbanovun oğlu dubl etdi - VİDEO
23/02/2019 [08:47]:
Müsəlman sürücü 1 milyon pulu və  bank kartlarını sahibinə qaytardı-İbrətamiz...- VİDEO
23/02/2019 [08:04]:
"Belə alimlər kitab yüklü eşşəyə bənzər..."
23/02/2019 [00:25]:
“Əgər dilim sağsa, özüm də sağam...” - FOTOLAR
22/02/2019 [23:46]:
Poroşenko "Rossiya 1"-də Putini ukraynalıların qatili adlandırdı - VİDEO
22/02/2019 [22:42]:
47 il cəza aldığını öyrənən məhkum vəkilinin burnunu sındırdı - VİDEO
22/02/2019 [22:39]:
Azərbaycan abidələri Misirdə təbliğ olunacaq
22/02/2019 [22:33]:
"Dayanın. Rusiyanın həmsədrliyinin buna nə dəxli var?!" - Zaxarova azərbaycanlı jurnalistə belə dedi
22/02/2019 [22:32]:
Fabrikdə dəhşətli partlayış: - İşçi havaya uçdu...
22/02/2019 [22:29]:
Prezident “Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında” Konvensiyanı təsdiqlədi
22/02/2019 [22:28]:
Dənizkənarı Milli Parkı haqqında Əsasnamə təsdiq edilib
22/02/2019 [22:25]:
“Ruhani qorxuya düşüb...” - SORĞU
22/02/2019 [22:15]:
Məşhur aktrisa 13-cü mərtəbədən düşərək həyatını itirdi - DƏHŞƏT...
22/02/2019 [21:50]:
Havada olan təyyarənin pilotu uçuş zamanı yatdı - VİDEO
22/02/2019 [21:34]:
“Ədalət harayımız – Xocalı soyqırımı” mövzusunda konfrans keçirilib
22/02/2019 [21:17]:
“KOB Dostu” artıq Abşeronda
Bütün arxiv bir sırada
19/01/2018 [16:54] - Cəmiyyət - ( 3585 dəfə baxılıb)

““Tənqid etmək” və “təpki göstərmək” ayrı-ayrı şeylərdir...” -EKSPERT



Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Orfoqrafiya Komissiyası və AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu tərəfindən hazırlanaraq Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin 28 dekabr 2017-ci il tarixində keçirilən iclasında müzakirə olunub və çap üçün tövsiyə edilən “Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları” layihəsinin geniş ictimaiyyət tərəfindən heç də birmənalı qarşılanmaması təbiidir. Başqa cür də ola bilməz, çünki “Orfoqrafiya lüğəti” Azərbaycan dilinin sözlərinin yazılışında əsas mənbə hesab edilir. Bununla belə yeni variantın bu dərəcədə aqressiv, əgər belə demək mümkündürsə “süngü və qalxanla” qarşılanması, sərt təpki göstərilməsi müəyyən mənada başa düşülən deyil.

Mən dilçi alim deyiləm, heç ixtisasca da dilçi deyiləm. Bildiyim qədər Azərbaycanda ilk dəfə orfoqrafiya lüğəti latın qrafikası ilə 1929-cu ildə nəşr edilib. Bundan sonra 1940, 1960, 1975-ci ildə orfoqrafiya lüğətləri nəşr olunub. 29 illik fasilədən sonra sonuncu dəfə orfoqrafiya lüğəti 2004-cü ildə işıq üzü görüb. Qloballaşma dövrünü yaşayırıq. Keçən dövr ərzində elmi-texniki tərəqqi nəticəsində dünyanın bütün dillərinə olduğu kimi bizim də dilimizə yüzlərlə, bəlkə də minlərlə yeni sözlər daxil olub, lüğət tərkibimiz xeyli zənginləşib. Eyni zamanda xeyli sözlər də var ki, neçə onilliklərdir dilimizdə ışlədilmədiyindən artıq unudularaq bizə yadlaşıb. Bu mənada dilimizin tarixini tədqiq edərkən onun zənginləşdirilməsi ilə yanaşı, qorunması da vacibdir.

Elə götürək dilimizdə ən çox işlədilən əcnəbi “компью́тер” sözünü. Yəni bu söz hələ də bu günə qədər ayrı-ayrı mənbələrdə “kompüter”, “kompyuter”, hətta “bilgisayar” kimi ışlədilməkdədir. Əlbəttə mən də deyək ki, “ədəbiyyat”, “riyaziyyat”, “iqtisadiyyat”, “ictimaiyyət” və onlarla, yüzlərlə bu qəbildən olan sözlərin bir “y” ilə yazılışını təqdir edərdim. Elə, digər “metafor”, “profilaktori”, “sanatori” şəklində verilmiş sözlərin də metafora, profilaktoriya, sanatoriya kimi yazılmasının tövsiyə olunmasını qəbul etmək olar.

Bununla belə bəzi sözlərin yazılışında orfoqrafik qaydalara əməl etmək baxımından istisnalar var ki, əgər rus “ц” hərfini bizim “ts” əvəz edirsə və “Мо́царт” Motsart kimi yazılırsa, onda nəyə görə “Лице́й” litsey deyil, lisey kimi yazılmalıdır... və s. və i.a

Əlbəttə istisna olunmur ki, təsdiq olunacağı halda yeni lüğət geniş ictimaiyyət üçün buna alışqanlıq baxımından ciddi problemlər yaradacaq. Yalnız yeni birinci sinfə gedənlərdə buna nisbətən rahat alışqalıq yaratmaq mümkün olacaq. Hər halda bunu zaman göstərəcək.

Ədalət naminə deməliyik ki, bütün incəliklərə, irad və nöqsanlara, hətta ciddi fikir ayrılığına baxmayaraq əməkdaşlar tərifindən böyük zəhmət və əziyyət hesabına ərsəyə gətirilən bu ağır iş nəticəsiz qalmamalıdır. Bununla belə yeni variantın artıq təklif olunduğu kimi bütün dilçi alimlərimizdən, yazarlarımızdan, ali və orta məktəblərin dil və ədəbiyyat müəllimlərindən, qəzet, sayt, nəşriyyat redaktorlatından ibarət bir komissiya yaradıb, təklif olunan dəyişikliklərin, əlavə olunacağı nəzərdə tutulan sözlərin, qaydaların geniş müzakirə edilməsinə, bir daha araşdırılaraq mükəmməl lüğət hazırlanmasına ehtiyac var. Ümid və arzu edək ki, mütəxəssislərin və geniş ictimaiyyətin ümumi rəyi və təklifləri nəzərə alınmaqla ortalığa sanballı bir lüğət çıxarılacaq.

Nadir İsrafilov, təhsil eksperti

Venesueladan dünya gündəminə çevrilən qərar: Sərhəddi bağladı...
BDU-nun hüquq fakultəsinin tələbəsi Gəncə avtovağzalından Bakı yolçuluğunda yoxa çıxdı
"Belə alimlər kitab yüklü eşşəyə bənzər..."
Fabrikdə dəhşətli partlayış: - İşçi havaya uçdu...
Məşhur aktrisa 13-cü mərtəbədən düşərək həyatını itirdi - DƏHŞƏT...
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Qonşuları Xoşqədəmin verilişinə çıxan Esmiranı qınadı: "Onlar normal ailə deyil..."
Müsahibə
"Xocalıdan uçan vertolyota nə üçün mindiyimə Elman Məmmədov şahiddir...” - Faciədən öncəki sonuncu rəis...
Cəmiyyət
“Toyda məni ağlamaq tutdu...” - Aprel şəhidimizin bacısı gəlin köçdü, atası kövrəldi...
Cəmiyyət
"Yaşadığımız xeyli axmaq adətlərə İslam dini deyib illərlə toplumu qandırdılar"
Cəmiyyət
İl ərzində bu itlərə iki min xərc çəkilir - FOTO
Həftənin ən çox oxunanları
“Ölkəyə un gətirəndə kömək etdiyim çeçenlər və dağıstanlılar mənə çox böyük dəstək oldular...”
Ramzan Kadırov azərbaycanlılarla çeçenlərin davasına belə reaksiya verdi – FOTO
“Vertolyotla Yevlağa kimi pul səpəcəm....- Başınız qarışacaq pul yığmağa..."
İlham Rəhimov "Neolit"-dəki insidentdən danışdı: “Xəbər tutan kimi dərhal Moskvaya...”
Vergilər Nazirliyini "ağ gün"ə çıxardı, indi də əmanətləri sığortalayacaqmış...
"Çeçenlər qardaşlarımızdır və Çeçenistanda da xalqım haqda eyni fikirləri səsləndirirlər”
SON DƏQİQƏ: İsraildən bütün müsəlmanları ŞOKA SALACAQ QƏRAR
Putinə misligörünməmiş təklif: "Torpaqlarımızı birləşdirək"
130 yaşı olan nəhəng nərə balığı tutuldu: İçərisindən 9 kiloqram qara kürü çıxdı...
"Dörd şəhid verən bir ana kimi Sizdən istəyim odur ki..." - Prezidentə MÜRACİƏT...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə