Xəbər lenti
16/08/2018 [19:30]:
Baş nazir saat 21:00-dan sonra araq satılmasını qadağan etdi...
16/08/2018 [19:25]:
Prezident yol tikintisinə 11,6 milyon ayırdı
16/08/2018 [19:16]:
AMEA: "Televiziyadakı yanlışlığın bizimlə əlaqəsi yoxdur"
16/08/2018 [18:53]:
Arıların daha bir qeyri-adi bacarığı aşkar edildi...
16/08/2018 [18:46]:
ABŞ-ın Texas A&M Universitetinin əməkdaşları ADAU-a səfər ediblər
16/08/2018 [18:38]:
Laçında 2019-cu ildə yeni xəstəxana istifadəyə veriləcək -FOTOLAR
16/08/2018 [18:27]:
"Ömür sevmədiyin insanla evlənmək, sevmədiyin işi görmək üçün çox qısadır, gənclər..."
16/08/2018 [18:25]:
Gələn ildən qəbul imtahanları yeni imtahan modelinə uyğun keçiriləcək
16/08/2018 [18:22]:
Vətəndaşların müraciəti həll olundu -FOTOLAR
16/08/2018 [18:16]:
İraqda valideynlərini itirmiş uşaqlar Bakıya gətirildi
16/08/2018 [18:11]:
Ermənistan futboluna Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi nəzarət edəcək
16/08/2018 [18:02]:
Nazirdən ƏMR: Təhsilin prioritet istiqamətləri müəyyənləşdi
16/08/2018 [18:00]:
692 balla müəllimliyi seçdi: “Savadsız müəllimlər işdən çıxmırlar ki, boş yerlər açılsın”
16/08/2018 [17:58]:
DİM Kamran Əsədovu məhkəməyə verir
16/08/2018 [17:39]:
“Ermənistan ordusu əsgərindən tutmuş nazirinə qədər korrupsiyaya uğrayıb”
16/08/2018 [17:38]:
İrəvanın Moskva ilə "nə yardan doyur, nə imtina edir" siyasəti oyunu...
16/08/2018 [17:29]:
"Azərbaycan Ermənistandakı qarşıdurmadan istifadə edib öz torpaqlarını işğaldan azad etməlidir"
16/08/2018 [17:21]:
Rəqqasə Fatimə dayə axtarır
16/08/2018 [17:18]:
Jirinovski: "Krım da, Qarabağ da, Abxaziya da, Dnestryanı da bizimdir..."
16/08/2018 [17:15]:
Baş prokurorla görüş vaxtı dəyişdirildi
16/08/2018 [17:12]:
4 türk əsgəri ŞƏHİD oldu
16/08/2018 [17:10]:
15 gündə 68 yol qəzası olub: 28 ölü, 132 yaralı
16/08/2018 [17:00]:
Paşinyan Putinə zəng vurdu
16/08/2018 [16:58]:
Ali məktəblərə plan yerlərinin 11 faizi boş qalıb
16/08/2018 [16:39]:
Qurban bayramına görə pensiyalar tez verildi
16/08/2018 [16:37]:
Beynəlxalq konfransda 170 məqalə 9 plenar sessiyada təqdim ediləcək
16/08/2018 [16:34]:
Ramil Usubov Xoşbəxt Yusifzadəni təltif etdi
16/08/2018 [16:32]:
Koçaryan məhkəmədə Surət Hüseynovun qiyamından DANIŞDI
16/08/2018 [16:20]:
Bakı-Sumqayıt avtobuslarında gediş haqqı ENDİRİLDİ
16/08/2018 [16:09]:
“Qorxuram ki, bütün bunlar vətəndaş müharibəsinə gətirəcək və biz torpaqları Azərbaycana qaytaracağıq…”
16/08/2018 [16:03]:
Qərbi Kaspi Universitetinin Kolleci qəbul elan edir
16/08/2018 [16:01]:
Ayseldən həyat yoldaşına sevgi etirafı - FOTO
16/08/2018 [16:01]:
Serj Sarkisyan istintaqa çağırılacaq
16/08/2018 [15:58]:
Ən bahalı universitetlər –İlliyi 70 min dollar...
16/08/2018 [15:49]:
Qayda pozan sürücülərə 34 milyon manatdan çox cərimə yazılıb
16/08/2018 [15:34]:
"Belə əxlaqsızlıq olmaz, onların arxasında kimin durduğu, nəyə xidmət etdikləri bəllidir”
16/08/2018 [15:28]:
ABŞ-da 343 qəzet Trampa qarşı birləşdi
16/08/2018 [15:25]:
Mənsub olduğu xalqının bənzərsiz şairinin doğum günüdür: Hara gedir sabahımız?
16/08/2018 [15:15]:
Millət vəkili xaricdə yaşayan türk xalqlarının təmsilçiləri ilə görüşdü
16/08/2018 [15:12]:
"Allahın verdiyi təbii sərvətləri mənimsəməyə cəhd etmək, bu gün Türkiyəyə qarşı aparılırsa..."
16/08/2018 [14:52]:
ADPU tələbə qəbulunda tarixinin ən yaxşı nəticəsini əldə etdi
16/08/2018 [14:37]:
İngilisdilli təhsilin inanılmaz üstünlükləri – “Burada oxuyan tələbələrin iş problemi olmayacaq”
16/08/2018 [14:16]:
“KTMT-yə üzvlük Qarabağ probleminin həllinə kömək etməyəcək”
16/08/2018 [14:02]:
Abituriyentlərin yerinə tələbələri qəbul imtahanına buraxmaq istədilər - Cinayət işi açıldı
16/08/2018 [13:58]:
Paytaxtda 36 su nasosu oğurlayan şəxs saxlanıldı
16/08/2018 [13:40]:
Hacı Nuran Məkkədə məşhur müğənniylə qarşılaşdı - FOTO
16/08/2018 [13:31]:
Prezident Elçin Quliyevi təltif etdi
16/08/2018 [13:28]:
“Gözlərim dərd quyusudur...” - Saday Şəkərli...
16/08/2018 [13:28]:
Sabah ölkədə 35 dərəcə isti olacaq
16/08/2018 [13:27]:
Tibb xidməti general-mayoru Dağlar Abdullayevin anım mərasimi keçirildi - FOTOLAR
16/08/2018 [13:25]:
Prezident onlara general-leytenant rütbəsi verdi - Siyahı
16/08/2018 [13:17]:
596 balla universitetə qəbul ola bilmədi? - DİM-dən açıqlama
16/08/2018 [13:15]:
“Arzum o ola bilər ki, torpaqlarımızı işğaldan azad edək...” - Aprel döyüşlərimizin qrup komandiri...
16/08/2018 [13:04]:
Bakıda restoranda vəhşi quşlar saxlayan cərimələndi - FOTO
16/08/2018 [13:04]:
Bakıda maşın piyadaları vurdu - 1-i öldü, 2-si yaralıdır
16/08/2018 [13:01]:
“Azərbaycan Qərbin tövsiyyələrini eşidir və onunla əməkdaşlığa hazırdır”
16/08/2018 [12:54]:
Bütün ABŞ 11 yaşlı haker oğlandan danışır - 10 dəqiqəyə...
16/08/2018 [12:51]:
Məşhur azərbaycanlı çoban da tələbə adını qazandı - VİDEO
16/08/2018 [12:31]:
Şoyqu Dağıstanda müşavirə keçirdi, Xəzərdə yeni hərbi bazanın yaradılması haqda danışdı
16/08/2018 [12:26]:
Paşinyanın maskalıları Yerevanda Rusiya şirkətinin ofisinə basqın etdi
16/08/2018 [12:21]:
Türkiyə klubu futbolçu əvəzinə keçi aldı
16/08/2018 [12:16]:
Son 6 ayda Azərbaycanda 7 min 200-dən çox ailə dağıldı
16/08/2018 [12:12]:
Qubad İbadoğlunun Türkiyə hökumətinə göndərdiyi 10 maddəli TƏKLİF
16/08/2018 [12:06]:
“Böyükdən kiçiyə qədər onlara tüpürmüşəm...” - Xalq artisti televiziya rəhbərlərini sərt qınadı...
16/08/2018 [11:54]:
Müslüm Maqomayevin 76 illiyi qeyd olunacaq
16/08/2018 [11:39]:
Yarıçılpaq qızlar azərbaycanlı blogerin maşınının üstünə çıxdı - VİDEO
16/08/2018 [11:31]:
Azərbaycanda meyitdən bu orqanları götürmək olar - Siyahı genişlənir
16/08/2018 [11:27]:
Murat Boz: "Evlilik fikri mənə uzaqdır”
16/08/2018 [11:21]:
Vergilər Nazirliyi Aparatının rəhbəri Nazim Səmədov ADNSU və UFAZ-da oldu
16/08/2018 [11:16]:
“Bir bəstəkar və yaradıcı adam kimi nəğmələrimi bütün gənclər ifa edirlər”
16/08/2018 [11:14]:
Van Damın oğlu törətdiyi cinayəti etiraf etdi
16/08/2018 [11:10]:
Bayramda kəsim məntəqələrində heyvan kəsənlər icra hakimiyyətlərinə müraciət etməlidir - XƏBƏRDARLIQ
16/08/2018 [10:53]:
Məleykə Abbaszadə: "Bu il 700 bal toplayanlar rekord sayda olub"
16/08/2018 [10:47]:
DİM ali məktəblərə qəbul olunan abituriyentlərin siyahısını dərc etdi
16/08/2018 [10:31]:
Tələbə adını qazananlara XƏBƏRDARLIQ – qeydiyyat başladı
16/08/2018 [10:22]:
“Gəlib misra-misra çatdım altmışa...” - Barmağı daş altında qalanda anasını çağıran şair...
16/08/2018 [10:16]:
Ermənistan cəbhədə təxribat törətdi
16/08/2018 [10:10]:
Kəlbəcərdə işğaldan sonra salınmış yeni kənddən tar sədaları altında ingiliscə reportaj... -VİDEO
16/08/2018 [10:04]:
Qənirə Paşayeva Buğac meri ilə görüşdü
16/08/2018 [10:01]:
İrandan Azərbaycana narkotik gətirən mütəşəkkil dəstə ifşa olundu -FOTOLAR
Bütün arxiv bir sırada
20/01/2018 [14:39] - Gündəm - ( 2715 dəfə baxılıb)

Dilçilik institutunun direktoru orfoqrafiya lüğətinə təklif olunan dəyişikliklərə aydınlıq gətirdi- MÜSAHİBƏ



Orfoqrafiya lüğətinə təklif olunan dəyişikliklər barədə müzakirələrin aktuallığını nəzərə alaraq Dilçilik İnstitutunun direktoru, akademik Möhsün Nağsoylu məsələyə aydınlıq gətirib. 

Moderator.az sözügedən müsahibəni təqdim edir:

 - Möhsün müəllim, orfoqrafiya lüğətinə təklif edilən dəyişikliklər hansı zərurətdən yarandı?

- İndiyədək heç bir orfoqrafiya lüğətimizdə əsl Azərbaycan sözlərinin yazılışı ilə bağlı maddə olmayıb. İlk dəfədir ki, əsl Azərbaycan sözlərinin yazılışı ilə bağlı 7 maddə hazırlanıb. Nazirlər Kabineti tərəfindən təsdiqlənmiş, 2004-cü ilə hazırlanan orfoqrafiya lüğətində 36 maddə var. Biz bu maddələrin sayını 69-a qaldırmışıq. Bu zərurət bir neçə məsələdən irəli gəlir. Biz istəyirik ki, sözlərin yazılışı, sətirdən-sətrə keçirilməsi məsələləri daha aydın olsun. Məsələn, bildiyiniz kimi bu günə qədər apastrofla yazılan sözlər ki var idi, onların sətirdən-sətrə keçirilməsi apastrofa görə təyin edilirdi. İndi biz təklif edirik bu sözlər də sətirdən-sətrə hecaya görə keçirilsin. Misal üçün, məşəl sözü məş-əl kimi yox, mə-şəl kimi bölünsün.

Digər önəmli dəyişiklik təklifimiz isə qoşa "y" ilə yazılan sözlərlə bağlıdır. Daha doğrusu, söhbət "iyyat", "iyyət", "iyyə" sonluqları ilə bitən sözlərdən gedir. Bunlar ərəb dilində şəkilçilərdir və bu sözlərin hamısı ərəb mənşəli sözlərdir.

- Bu sözlərin bir "y" hərfi ilə yazılması təklifini irəli sürərəkən hansı prinsipləri nəzərə almısız?

- İlk olaraq fonetik prinsipi nəzərə alırıq. Yəni sözün deyildiyi kimi yazılması məsələsi. Türklər 99 faiz sözlərin yazılmasında bu qaydanı üstün tutur. Biz də danışıq zamanı bu tip sözlərdə dilin bir "y"-ni tələffüz etmədiyi üçün fonetik prinsipi nəzərə alırıq. Yəni bu söz necə səslənirsə, elə də yazılmasını tövsiyə edirik. Təbii ki, bu təkliflər, tövsiyələr bir daha müzakirə ediləcək, orfoqrafiya komissiyası bu məsələyə bir də baxacaq, əgər qəbul olunsa, Nazirlər Kabinetinə təqdim olunacaq. Nazirlər Kabinetinin təsdiqindən sonra bu yeniliklər qüvvəyə minəcək.

- Orfoqrafiya komissiyasına kimlər daxildir?

- Komissiyanın sədri AMEA-nın prezidenti akademik Akif Əlizadədir. Müavin İsa Həbibbəylidir. Komissiyanın məsul katibi isə mənəm. Komissiyaya Anar, Əflatun Amaşov, Nizami Cəfərov, Kamal Abdulla, Vaqif Əliyev, Ceyhun Bayramov, Mübariz Yusifov, Əbülfəz Quliyev, Elbrus Əzizov, Buludxan Xəlilov daxildir. Yəni üzdə olan dilçi alimləri komissiyaya daxil etmişik. Həm də düşünürük ki, bu prosesə məşhur orta məktəb müəllimlərini də dəvət edək. Eyni zamanda, istərdik başqa dilçi alimlər də sıralarımıza qoşulsun və son qərar geniş müzakirədən sonra qəbul edilsin.

Yeni təkliflərdən bəziləri elə komissiya üzvlərindən gəlib. Məsələn, üzvlərdən biri dilimizdəki "İsgəndər", "əsgər", "işgəncə" sözlərindəki "g" samitinin "k" samitilə əvəzlənməsini təklif edib. Baxın, bu tip sözlərin demək olar ki, hamısı "g" hərfi ilə yazılır, amma yalnız "iskənə" sözü "k" ilə. Belə məqamlar insanlarda çaşqınlıq yaradır. Az öncə toxunduğumuz "iyyat" sonluğu ilə bağlı da belə çaşdırıcı məqamlar var. Məsələn, "iyyat" sonluğu ilə bitən bütün sözlər qoşa "y" ilə yazıldığı halda, bircə "cəfəngiyat" sözü bir "y" ilə yazılır. Niyə? Axı bunlar eyni mənşəli və eyni şəkilçi ilə düzələn sözlərdir. Niyə "mənəviyyat" qoşa "y" ilə, "cəfəngiyat" tək "y" ilə yazılmalıdır? Yenilikləri həm də belə çaşqınlıqları aradan qaldırmaq üçün təklif edirik.

Məsələn, təkliflərimizdən biri sonu iki "s" ilə bitən Avropa mənşəli alınma sözlərin bir "s" ilə yazılması ilə bağlıdır. Burada əsasən fonetik prinsip rəhbər tutulur. Qoşa "s" ilə bitən sözlərin sonundakı "s" səslərindən biri tələffüz çətinləşdirir. Məsələn, "sterss", "ekspress" və s.

Məsələn, bu dəyişikliklə bağlı bir az əvvəl bir xanım zəng etmişdi. O deyir ki, bəs "press" sözü necə olacaq? Çünki dilimizdə "pres" sözü də var, "press" sözündəki "s"-lərdən birini də ixtisar etsək, bu sözlər eyni cür yazılmış olacaq. Baxın, bu məsələyə də yenidən baxıla, istisna hal nəzərə alına bilər. Yəni yalnız "press" sözünü olduğu kimi saxlamaq olar. Amma hələ ki, təkliflərimizə bu məqamı əlavə etməmişik.

- Söhbətimizin əvvəlində dəyişiklikərə, yeniliklərə rəvac yaradan bir neçə səbəb olduğunu demişdiniz. Bunlardan biri barədə, yəni fonetik prinsip barədə danışdıq. Bəs digər səbəblər hansılardır?

- Bu yeniliklərin təklifilə böyük bir prosesə öz töhfəmizi vermək istəyirik. Bildiyiniz kimi, Qazaxıstanda Beynəlxalq Türk Akademiyası var. Akademiyanın prezidenti Darxan Kıdırəli bu yaxınlarda Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə "Dostluq" ordeni ilə təltif edildi.

Bu akademiya ilə Ədəbiyyat İnstitutu, Tarix İnstitutu, Coğrafiya İnstitutu birgə layihələr üstündə çalışır. Bu layihələrə orta məktəblər üçün ortaq türk ədəbiyyatı, ortaq türk tarixi, ortaq türk coğrafiyası dərsliklərinin hazırlanması daxildir. Biz istəmirik Azərbaycanda insanlar Sultan Səlimə, Türkiyədəkilər Şah İsmayıla xor baxsın. Biz dərsliyimizdə Orxan Kamalı tədris etməliyik, onlar Sabiri. Biz Yunus İmrəni öyrənməliyik, onlar İmadəddin Nəsimini. Eləcə də qarşılıqlı olaraq özbəkləri, qazaxları öyrənməliyik. Artıq bu layihə çərçivəsində ortaq türk ədəbiyyatı hazırlanıb. Ortaq türk coğrafiyası və tarixi də hazırlanır.

Məsələn, türklər "iyyat" sonluğunu bir "y" ilə yazırlar, "əsgər" sözünü "k" hərfi ilə yazırlar.

Bəli, orfoqrafiya lüğətinə dəyişikliklər təklif etməkdə əsas  məqsədlərimizdən biri ortaq türk imlasının, dilinin formalaşmasına töhfə verməkdir.

Niyə biz iqtisadiyyat, mədəniyyət sahəsində inteqrasiya edirik, amma ortaq əlifba barədə düşünmürük?

Halbuki, 1926-cı ildə Bakıda Birinci Türkoloji Qurultayın keçirilməsində əsas məqsəd məhz bu idi: ortaq əlifba yaratmaq. Biz XX əsrin əvəllərində dil baxımından daha yaxın idik, indi uzaqlaşmışıq. Niyə? Çünki o zaman "Molla Nəsrəddin"i hamı oxuya bilirdi. Çünki dərgi ərəb əlifbası ilə dərc edilirdi, o ortaq əlifba bizi birləşdirirdi. 1926-cı ildəki qurultaydan sonra yuxarılar gördü ki, biz bir-birimizi daha yaxşı başa düşəcəyik, yaxınlaşacağıq, dərhal Kiril əlifbasına keçidlə bağlı əmr verildi. Kiril əlifbasını da elə tənzimlədilər ki, türkmən, qazax, özbək, qırğız, Azərbaycan əlifbası bir-birindən fərqlənsin. Beləcə bu mədəniyyəti parçaladılar.

İndi bizim hədəflərimizdən biri də bu yöndə inteqrasiya etməkdir.

- Loqotip və bu tip rəmzi simvolların üzərində yazılışı dəyişdirilmiş sözlər olarsa, loqolar dəyişməsinə ehtiyac olacaqmı? Yoxsa bu dəyişikliklər zamanı loqoların olduğu kimi qalması istisna hal kimi qəbul edilə bilərmi?

- Bəli. Düşünürəm ki, loqoların istisna hal kimi saxlana bilər. Yəni loqoların dəyişməməsinin mümkün olduğunu, bu istisnanın nəzərə alına biləcəyini düşünürəm.

- Dəyişikliklərlə bağlı təklifləriniz artıq mediada işıqlandırıldı. Hansı sözlərə dəyişiklik edilməsini təklif edirsinizsə, artıq əksər insanlara bəllidir. Yeniliklərlə bağlı narazılıqlar eşidirsinizmi?

- Bəli. Narazılıqlar var. Bu, təbii haldır. İstənilən yenilik birmənalı qarşılanmır. Eyni zamanda belə məsələlərə mütəxəssislər də qarışır, mütəxəssis olmayanlar da. Məsələn, o qədər qeyri-peşəkar iradlar alırıq ki... Sualı eşidən kimi hiss edirəm ki, bunu deyən adam mahiyyətdən xəbərsizdir, işin içində deyil. Təbii ki, peşəkar insanların rəyləri, eyni zamanda, haqlı iradları nəzərə almağa hazırıq. Yenə deyirəm, təkliflər müzakirəyə açıqdır.

"Ədəbiyyat qəzeti"

"Allahın verdiyi təbii sərvətləri mənimsəməyə cəhd etmək, bu gün Türkiyəyə qarşı aparılırsa..."
Tibb xidməti general-mayoru Dağlar Abdullayevin anım mərasimi keçirildi - FOTOLAR
Fernando Alonso Formula 1-ə vida edir - FOTOLAR
Həyanın olmamasından cəmiyyətdə qeybət edənlərin, söyüş söyənlərin sayı artıb...
"Hər gün restoranlarda arağa, çaxıra xərclənən pullarla yüz tələbəyə təqaüd vermək olar"
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
Nabranda ailəvi istirahət üçün kotec tipli kirayə evlər. Ətraflı məlumat üçün əlaqə nömrələri:

050 311 11 64, 055 681 11 64

N.Tusi adına Klinika
Maraqlı
Arıların daha bir qeyri-adi bacarığı aşkar edildi...
Dünya
Laçında 2019-cu ildə yeni xəstəxana istifadəyə veriləcək -FOTOLAR
Dünya
“Qorxuram ki, bütün bunlar vətəndaş müharibəsinə gətirəcək və biz torpaqları Azərbaycana qaytaracağıq…”
Maraqlı
Yarıçılpaq qızlar azərbaycanlı blogerin maşınının üstünə çıxdı - VİDEO
Dünya
Vitse prezident: “Türkiyə səhv yoldadır...”
Həftənin ən çox oxunanları
Yaponların başqa planetdə yaşadığını sübut edən 30 heyrətamiz fakt - FOTOLAR
Suya tullanan Nigar Camalın sinəsi çöldə qaldı - VİDEO
“Hansısa ərəbin mənim şəhərimdə hoqqa çıxarmağa nə ixtiyarı var?!” - VİDEO
Ərdoğan Trampa QALİB GƏLDİ: dollar sürətlə düşür
“İstanbul təslim olarsa, nə Bakı qalar, nə Astana, nə Daşkənd, nə Aşqabad...” -Fikir savaşı
Bakıda "moyka"da biabırçılıq: qızı lüt soyundurub maşın yuduzdurdular – VİDEO
Gənc müəllim əlini qadınlara vurmadığına görə işsiz qaldı - Rəzalət - FOTO
Şagirdlər kütləvi şəkildə dəfn olundular – Faciənin fotosu
İsmayıllıda baş verən müəmmalı hadisə ufoloji cəhətdən araşdırılmalıdır - MARAQLI...
FHN generalının otellər şəbəkəsi üzə çıxdı - FOTO
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə