Xəbər lenti
21/05/2018 [20:42]:
ABŞ hücuma keçdi: İranı bütün hər yerdə çökdürəcəyik
21/05/2018 [20:29]:
Azərbaycan prezidenti ər-arvad müğənniləri təltif etdi
21/05/2018 [20:05]:
Andranik Baqdasaryan Kəlbəcərdəki məktəbin təmirinə 1 milyon dollar BAĞIŞLAYACAQ...
21/05/2018 [19:59]:
Azərbaycanlı tələbələr RTÜK-ün “Gələcəklə Əlaqə” seminarında çıxış etdi - FOTO
21/05/2018 [19:27]:
“Onların bəxti onda gətirib ki, erməni deyillər, yoxsa erməni olsaydılar çoxdan məzarlıqda idilər”
21/05/2018 [19:23]:
Mədəsindən 106 kokain kapsulu çıxarıldı
21/05/2018 [19:22]:
Moderator.az yazdı, şəhid bulağının tikintisinə icazə verildi- FOTO
21/05/2018 [19:05]:
Məktəblilər arasında “STEM plyus” bilik olimpiadası keçirildi
21/05/2018 [19:04]:
Qüdsün işğalına daha bir ölkədən dəstək - Səfirlik sayı üçə çatdı
21/05/2018 [19:02]:
Ağ və qırmızı şərabın xərçənglə mübhəm bağlılığı - ARAŞDIRMA
21/05/2018 [19:01]:
ADU-da növbəti beynəlxalq elmi-praktik konfrans keçirildi
21/05/2018 [18:55]:
Sahil Babayev BƏT-in baş direktoru ilə görüşüb -FOTO
21/05/2018 [18:54]:
ABŞ-dan İrana Suriya ilə bağlı sərt XƏBƏRDARLIQ
21/05/2018 [18:51]:
Azərbaycan vətəndaşı İstanbulda intihar etdi, kimsəsizlər qəbiristanlığında basdırıldı
21/05/2018 [18:50]:
Evin tək oğlunun cəbhəyə göndərilməsi düzgündürmü?- Tək oğlunu itirən şəhid ailələri danışır...
21/05/2018 [18:45]:
Yeni dövlət yaradılır - Suda yerləşəcək
21/05/2018 [18:44]:
Səfər Mehdiyev Aİ-nin ölkəmizdəki nümayəndəliyinin rəhbəriylə görüşdü
21/05/2018 [18:43]:
Prezidentdən azərbaycanlı müğənni və xanımı ilə bağlı - Sərəncam
21/05/2018 [17:58]:
Qənirə Paşayeva Cənubi Afrikada bir sıra görüşlər keçirdi -FOTOLAR
21/05/2018 [17:54]:
Sarkisyan istefasından sonra ilk dəfə adam arasına çıxdı – FOTO
21/05/2018 [17:52]:
Azərbaycan və Serbiya prezidentlərinin mətbuata bəyanatları
21/05/2018 [17:46]:
Kamal Abdulla Belqrad Universitetinin rektoru ilə görüşdü
21/05/2018 [17:27]:
Tacir: "Fədayəni sevgi maraqlandırsaydı, yanımda olardı"
21/05/2018 [17:22]:
Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ
21/05/2018 [17:21]:
Azercell XXV "TİBO-2018" sərgisində ölkəmizi təmsil edib
21/05/2018 [17:20]:
Müdafiə Nazirliyindən Ermənistana XƏBƏRDARLIQ: ”İstənilən hava hədəflərini məhv etməyə qadirik”
21/05/2018 [17:19]:
Abituriyentlərin nəzərinə -Sual kitabçalarını əldə edə bilərsiniz!
21/05/2018 [16:56]:
İranda azərbaycanlılar yaşayan əyalətlərdə kütləvi zəhərlənmə - 11 ölü, 800 yaralı
21/05/2018 [16:23]:
Tarixdə iz qoyan FOTOLAR
21/05/2018 [16:20]:
Çikaqoda Azərbaycan Cumhuriyyətinin yaranmasının 100 illiyi qeyd edildi - FOTOLAR
21/05/2018 [16:18]:
Bakıda kafedə partlayış: İki ölü - YENİLƏNİB
21/05/2018 [16:09]:
“Şəhid bulağının tikilməsi üçün tezliklə sərəncam veriləcək...” - Gözlər başçıda...
21/05/2018 [16:07]:
Marneulidə azərbaycanlıların etnoqrafik muzeyi niyə yoxdur?
21/05/2018 [16:02]:
ABŞ-ın məşhur saytında Azərbaycan xalçaları barədə məlumatlar yerləşdirilib
21/05/2018 [16:01]:
Tək oğul övladlarına hərbi xidmətdən güzəşt hüququ tanına bilərmi? - MÜZAKİRƏ
21/05/2018 [16:01]:
Şəhid Adil Tatarov: “Gedirsənsə, ya qəhrəman olmalısan, ya da şəhid”
21/05/2018 [15:47]:
İŞİD-çi Elşən Məmmədov edam edildi, 4 uşağı Suriyada kürdlərə əsir düşdü - FOTO+VİDEO
21/05/2018 [15:41]:
Samirə: "Ərim toy gününün səhəri stolları başımda qırdı”
21/05/2018 [15:39]:
Şəhid olan əsgər yüksək vəzifəli məmurun qohumu imiş
21/05/2018 [15:32]:
Nazir kollecə yeni direktor təyin etdi
21/05/2018 [15:30]:
BAXCP İdarə Heyətinin iclası keçirildi
21/05/2018 [15:24]:
Niderland mediası Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətindən yazdı
21/05/2018 [15:19]:
Avstraliyada Qarabağ həqiqətlərinin təbliği daha da genişləndiriləcək
21/05/2018 [15:18]:
DİN-dən ƏMƏLİYYAT: Bacılar tutuldu
21/05/2018 [15:09]:
Novruz Məmmədov prezidentlə nahar etdi
21/05/2018 [15:08]:
Bu maşına sahib olmaq istəyənlərin NƏZƏRİNƏ: Cəmi 350 manat...
21/05/2018 [15:08]:
Mir Şahin Nikol Paşinyanı Əbülfəz Elçibəy ilə müqayisə etdi - VİDEO
21/05/2018 [15:02]:
Səsdən sürətli qanadlı raketlər sınaqdan çıxarıldı
21/05/2018 [15:00]:
İcra hakimiyyəti şəhidə bulaq tikməyə icazə vermir, alınan materiallarsa... - FOTOLAR
21/05/2018 [14:55]:
Mədəniyyət nazirinin 1-ci müavini təyin olundu
21/05/2018 [14:50]:
Şəhidimiz dəfn edildi - FOTOLAR
21/05/2018 [14:47]:
Azərbaycanlı icra başçısı işə avtobusla gedir - Fotolar
21/05/2018 [14:38]:
İran halal ət kəsimini Azərbaycan şirkətinə etibar etdi (FOTO/VİDEO)
21/05/2018 [14:25]:
Messi 5-ci dəfə “qızıl buts” mükafatını qazandı
21/05/2018 [14:15]:
200 il əvvəl İran qadınları belə olub - FOTOLAR
21/05/2018 [14:14]:
Gözdən uzaq, könüldən iraq Şağan müalicə pansionatında xəstələr fəryad edir- FOTOLAR
21/05/2018 [14:13]:
Milli Məclis gələn ay növbədənkənar toplanacaq
21/05/2018 [14:11]:
Regional İnsan Hüquqları və Media Mərkəzi növbəti məlumatlandırma sessiyası keçirdi
21/05/2018 [14:06]:
Əlimərdan bəy Topçubaşovun 95 yaşlı nəvəsi: "Azərbaycana getmək istəyirəm"
21/05/2018 [14:02]:
Nazir: "Süründürməçiliyə yol verilməməsi əsas prioritetimiz olacaq"
21/05/2018 [13:59]:
Azərbaycanlının tanıtım kitabı...
21/05/2018 [13:55]:
Qazaxda Cümhuriyyət yaşıdının yubileyi qeyd edildi
21/05/2018 [13:52]:
Vətən sevdalısı Sabir Rüstəmxanlı...
21/05/2018 [13:49]:
“Adamların münasibəti həmişə insanın boyununa elə bir yük qoyur ki...”
21/05/2018 [13:44]:
Azərbaycanlı kişi 2 uşağının anasını başqa kişilərə satıb - Şok iddia
21/05/2018 [13:35]:
"Alpinistlərlərin meyiti üzərində travma aşkarlanmayıb" - Səhiyyə Nazirliyi
21/05/2018 [13:32]:
“Bank of Baku” və Bakcell “Ulduzum”dan xaricə səyahət!
21/05/2018 [13:32]:
“Bütün türk və islam dünyası Türkiyədən kömək gözləyir”
21/05/2018 [13:30]:
Qəbul imtahanlarının nəticələri yaxın 2 gündə açıqlanacaq
21/05/2018 [13:23]:
Dünən 700 bal toplayan abituriyentin anası: “Oğlum ixtisas seçimini də edib”
21/05/2018 [13:14]:
Ermənistanda Baş prokurora qarşı mitinqlər davam edir
21/05/2018 [13:10]:
Ərdoğan AKP-nin 200 deputatını dəyişdi - QƏRAR
21/05/2018 [13:01]:
Bakıda yağış, rayonlarda leysan olacaq
21/05/2018 [12:44]:
Ramazanda kimlər oruc tutmalıdır?
21/05/2018 [12:40]:
Bayılda hündürmərtəbəli bina çökür - Foto
21/05/2018 [12:32]:
Biri 700 bal, yeddi nəfər isə 600-ü keçib - Eyni sinifdə oxuyurlar
21/05/2018 [12:29]:
Azərbaycanda daha bir qadın plastik əməliyyatın qurbanı oldu -Əməliyyat masasında keçindi
21/05/2018 [12:28]:
Həyat əqidə uğrunda mübarizədir...
21/05/2018 [12:24]:
Türkiyə iqtisadiyyatında nələr baş verir?
21/05/2018 [12:20]:
İsraillə müharibə riski varmı?
Bütün arxiv bir sırada
08/02/2018 [13:08] - Ədəbiyyat - ( 2348 dəfə baxılıb)

Çəmənzəminlinin ağır Türkiyə həyatı, səfir kimi çəksiyi peşmanlıqlar - Romandan parça




2018-ci il “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” ili elan edilib. Qeyd edək ki, bu ilin mayında həmin şanlı tarixin-Azərbaycan Cümhuriyyətinin əsasının qoyulmasının-100 illik yubileyi tamam olur. Yüzillik yubileylə də bağlı ötən il sərəncam verilmişdi.

Moderator.az artıq neçə aydır ki, bu mövzu ilə bağlı silsilə yazılarını davam etdirir. Həmçinin, ADR mövzusunın ədəbiyyatda, kinoda bir o qədər də çox işlənmədiyini bir iki-dəfə qabartmışdıq. 
Əksəriyyət Cümhuriyyət barəsində son zamanlar yazılan heç bir böyük romanın olmadığını düşünür. Nəinki son zamanlar, ümumiyyətlə, bu məzmunda heç bir romanın olmadığı vurğulanır. 
Lakin yazıçı-tərcüməçi  Nəriman Ədürrəhmanlı Moderator.az-a açıqlamasında bunun əksini söyləyir və iki il bundan əvvəl yazdığı “Qurban” romanında Cümhuriyyətə aid xeyli maraqlı məsələlərin işıqlandırdığını bildirib:

“Cümhuriyyətin Ukraynadakı, Krımdakı, İstanbuldakı səfiri Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin həyatı, Cümhuriyyət hökumətinin xaricə təhsil almaq üçün göndərdiyi 100 nəfər tələbənin taleyi, sovet quruluşuna qarşı aparılan gizli mübarizə, Cümhuriyyət tərəfdarlarının repressiyalara məruz qalması romanın başlıca mövzusudur. Romanda Cümhuriyyətin qurulması və süqutu da kifayət qədər təsvir olunub. Hamısı da tarixi faktlara, hadisələrə söykənir”.

Qeyd edək ki, Moderator.az müəllifin əsərindən Cümhuriyyətlə əlaqəli, yuxarıda adı çəkilən hissələri mətn formasında bir-bir təqdim edəcək...


Artıq ikinci il idi ki, yazı belə dözülməz sıxıntılarla keçirirdi. Ötən il Kiyevdə, Simforopolda eynilə bu duyğularla yaşamış, dünyanın üzünə baxa bilməmişdi. Paltosunu, paltarının bir dəstini satmalı olmuş, nümayəndəsi olduğu hökumətdən diqqət gözləyə-gözləyə Ağməsciddə qəzetlərə məqalə yazıb qəpik-quruş qazanmışdı. İndi də özünü hey danlayırdı ki, başına gələn başmaqçı olar, sən heç başmaqçı-filan olmadın, yenə səfarət kimi ağır yükün altına girdin, halbuki, boyun qaçıra, Bakıda rahat bir iş ala bilərdin, uzağı dərs deyib çörəkpulu qazanardın, amma Nəsib bəy Yusifbəylinin dövlət qurmaq barədə dediklərini dərhal qəbul eləyib elçilik təklifilə razılaşdın.
        ...Hər şey bircə həftə ərzində baş verdi. Aprelin iyirmi dördündə xəbər tutdular ki, bir gün əvvəl Ankarada millət vəkilləri yığışıb, Böyük Millət Məclisinin iclasını keçirib, Mustafa Kamal Paşanı Məclisə sədr seçiblər. Deyilənə görə, orda sultana və xəlifəyə sədaqətlərini bildirmiş, qurban kəsib dua oxumuşdular. Cəmi iki həftə əvvəl camaat Şeyxülislamın onları lənətləndiyi, ölümlərinə fitva verdiyi barədə danışırdılar, indi belə məlum olurdu ki, millətçilər heç də dinsiz deyillərmiş, yeganə istəkləri məmləkətin qurtuluşuymuş.

        “Məncə, müttəfiqlər Osmanlının əvvəlki  hüdudlarında qalmaması üçün əllərindən gələni eləyəcəklər”, - Cahangir  bəy həmin gün narahatlığını bildirdi.
        “Amma artıq danışıqları Sultanla yox, Böyük Millət Məclisilə aparmağın zərurətini də anlayacaqlar. - Yusif Vəzir üzünü Zeynal bəyə tutdu. – Sən nə fikirdəsən?”
        “Mənə elə gəlir, bundan sonra millətçilərlə əlaqə yaratmaq üçün yollar axtarmalıyıq, - Zeynal bəy dik onun üzünə baxdı. - Mən indi məmnuniyyətlə orda olmaq istərdim”.
        “Bundan ötrü Bakıdan təlimat almalıyıq, özbaşına hərəkət eləmək olmaz”, - Cahangir bəy razılaşmadı.
       “Bəlkə məni Bakıya göndərəsiniz, vəziyyətə aydınlıq gətirəm? - Mirzə Qədirin səsi onların, az qala, diksindirdi. – Yoxsa yanlış bir söz dedim”.
       “Yox, niyə ki? – Yusif Vəzir özünə gəlib başını tərpətdi. – Əksinə, bu barədə mən də fikirləşmişdim. Amma ayın axırınacan gözləyək, kuryer qayıtmasa, başqa əlac qalmır”.
       ...Bir neçə gündən sonra da Zeynal bəy başılovlu özünü Yusif Vəzirin otağına saldı.
        “Çox dolaşıq xəbərlər almışam...” – Nədən başlaya bilmədiyindən susdu.
        “Nə xəbərlər? – Qəfildən ürəyinin döyüntüsü qulaqlarında gurultuya çevrildi, dözə bilməyib dikəldi.
        “Guya, qırmızıların on birinci ordusu Bakıya doğru yola düşüb. Xəlil Paşa da gələnlər arasındadı, deyilənə görə, Azərbaycandan keçib Mustafa Kamal Paşanın köməyinə gələcəklər”.
        Ortaya ağır, dözülməz sükut çökdü. Yusif Vəzir, elə bil, taqətsizləşib kreslosuna çökdü, titrək barmaqlarıyla qutudan papiros götürüb yandırdı.
        “Qırmızıların millətçilərə kömək eləyəcəyi cəfəngiyyata oxşayır. Bunun arxasında başqa bir niyyət olmasın?”
        “Nə deyim, təki söylənənlər doğru olsun, Bakıda bir fəsad törətməsinlər”, - Zeynal bəy çiyinlərini çəkdi.
        Az sonra Cahangir bəy də, Mirzə Qədir də gəlib çıxdılar, söylənənləri çək-çevir elədilər, amma Qafqazda, əslində, nə baş verdiyini kimsə səhih bilmirdi.
        “Əgər bu xəbər gəlib İstanbula çatıbsa, bəlkə elə qırmızıların ordusu Bakıya girib”, - Cahangir bəyin səsində sınıqlıq hiss olunurdu.
         “Səhər təcili Xariciyyə Nazirliyinə gedib bu xəbəri dəqiqləşdirməyə çalışmalıyıq. Mən Mustafa Rəşid Paşayla təmasa girmək üçün cəhd göstərəcəyəm. İndiki vaxtda onu məqamında tapmaq müşkül işdi”, - Yusif Vəzir fikirli-fikirli susdu, sonra üzünü Zeynal bəyə tutdu. – Zeynal bəy, siz milliyyətçi çevrələrlə əlaqə qurmağa çalışın, bəlkə nəsə öyrənə bildik”.
         Mirzə Qədir susdu, görünür, belə vaxtda Bakıda olmağın xeyri-şəri barədə götür-qoy eləyirdi.
         Yusif Vəzir, əslində, təhlükənin ilin əvvəlindən mövcud olduğu qənaətinə gəlmişdi. Hökumət Rusiya bolşeviklər partiyasının fəaliyyətinə qadağa qoyanda onlar cildlərini dəyişib Azərbaycan Kommunist-bolşevik partiyasını yaratmağı qərara almış, fevralda qurultay keçirib Mirzə Davud Hüseynovu özlərinə sədr seçmişdilər. Amma hamı bilirdi ki, Moskvadan idarə olunan bu zatların əsl başçısı Anastas Mikoyandı, özləri də hökuməti ələ keçirmək tapşırığı alıblar. Yoxsa Zeynal bəy demişkən, o soysuz Əliheydər Qarayev parlamentdə hökumətə elə meydan oxuyub, hakimiyyəti dəyişəcəklərini iddia eləməzdi, yoxsa milli xəttə zidd olanlar birləşib Nəsib bəyin kabinəsinin istefasına nail ola bilməzdilər. Əksinqilabla Mübarizə Təşkilatına Mirzə Davudun agentləri olan Mir Fəttah Musəvi, Mir Cəfər Bağırov, Lavrenti Beriya tipli qatı bolşeviklərin sızması, Çingiz İldırım kimi qızğın bolşevikinsə Hərbi Donanmaya komandan təyin olunması da buraxılan səhvlərdən idi.
         Hər halda, Zeynal bəy haqlıydı, bu xəyanət zəncirində firqə  yoldaşı Məmmədhəsən Hacınskiyə sanballı həlqə düşmüşdü. Görünür, zəif xarakterini nəzərə alıb hökuməti onun əlilə yıxmağı qərara almışdılar. Məmmədhəsəni hələ Rusiya imperiyası dağılmamışdan, yenicə açıq fəaliyyətə keçmiş Musafat firqəsinə girəndən tanıyırdı, həmin vaxt fəallıq göstərirdi, parlamentə də o fəallığı sayəsində yol tapmışdı. Elə birinci hökumətdə də xariciyyə naziri kreslosunda oturmuşdu. Kiyevdə və Simferopolda çəkdiyi olmazın əzabların günahını məhz onda görməyi üçün əlində kifayət qədər fakt vardı: Məmmədhəsən Kiyev səfarətinin təşkili və təminatı üçün əlini ağdan-qaraya vurmamışdı, bununla bağlı yazdığı məktublarına yalnız ibarəli cavablar vermişdi, vəssalam. Ağlasığmaz əzablardan sonra gəlib Bakıya yetişəndə xəcalət çəkmədən bütün günahları hökumətin maliyyə nazirinin üzərinə yıxmışdı. Adamdan soruşarlar ki, bir səfarətin məsələsini yoluna qoya  bilmirsənsə, o boyda nazirliyi necə idarə eləyirsən?
        Hökumətin qurulması Hacınskiyə tapşırılanda Yusif Vəzir xəstəydi, Cahangir bəylə Zeynal bəy məsləhətləşib bu xəbəri hələlik ona bildirməməyi qərara almışdılar. Üstəlik, Bakıdazn Fətəli xanla Məmmədhəsənin arasındakı münaqişənin şiddətləndiyi barədə xəbərlər gəlirdi. Fətəli xan Rusiyaya münasibətdə sərt mövqe ortaya qoymağın, Məmmədhəsənsə, əksinə, Rusiyayla həlim davranmağın,  bolşevikləri hökumətə cəlb eləməyin tərəfdarıydı. İndi ona hökumət qurmağı etibar eləmək, fikrincə, Müsavatın ağlagəlməz səhviydi, sonu fəlakətlə nəticələnəcəkdi. Bolşeviklərin hökumətdə iştirakdan boyun qaçırdıqlarını eşidəndə fəlakətin ilk əlamətini duydu: artıq hökumət böhranı yaradıb, Rusiyadan  kömək istəyib, ilk mərhələni başa vurmuşdular, indi Qırmızı Ordunun sərhədi keçməyinə heç nə mane ola bilməzdi.
         Cahangir bəy deyirdi, guya, Hacınski hökumət qurmağı ona görə uzadır ki, vaxt udsun, Qarabağdakı nizami ordumuz özünü Bakıya yetirib şimaldan gözlənən təhlükəyə qarşı hazır olsun. Amma Zeynal bəyin fikrincə, Məmmədhəsəni dövlətin, hökumətin taleyi yox, öz taleyi düşündürür, bolşeviklərdən öz gələcəyinə zəmanət almaq üçün əlləşir. 
         Elə o günlərdə Hacınskinin hökumət qurmaq səlahiyyətindən imtina elədiyini, ardınca Müsavatdan çıxıb bolşeviklər partiyasına girdiyini eşidəndə fəlakətin qaçılmaz olduğunu hiss eləmişdi...

Hazırladı: Elmin Nuri

Tarixdə iz qoyan FOTOLAR
200 il əvvəl İran qadınları belə olub - FOTOLAR
Ramazanda kimlər oruc tutmalıdır?
Məşhur müğənni "Sarı Gəlin"i erməni dilində oxudu - VİDEO
Makiyaj vasitəsilə istədiyi adama çevrilə bilir - FOTOLAR
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Ağ və qırmızı şərabın xərçənglə mübhəm bağlılığı - ARAŞDIRMA
Gündəm
“Bütün türk və islam dünyası Türkiyədən kömək gözləyir”
Cəmiyyət
“Ölkə başçımızdan kömək istəyirəm...”- Ayaqları tutulan aprel döyüşçüsü...
Şou-biznes
Aparıcı Nanə bu hərəkəti ilə hər kəsi təəccübləndirdi - VİDEO
Dünya
Oğurladığı pullarla qaçmaq istədi, pullar yola səpildi – VİDEO
Həftənin ən çox oxunanları
Ramazan ayında cinsi münasibət necə tənzimlənməlidir? - QAYDALAR
Alpinistlərlə bağlı şok iddia - “Meyitlər şübhəli şəkildə, anidən tapılıb”
"Baki Moskvadan Qarabağla əlaqədar xəbərdar olunub" -Ermənistan XİN-nin sabiq müavini
Turş alçanın bu faydalarını bilirsinizmi...?
Xankəndi-Şuşa kanat yolunun tikintisinə başlanacaq - Xeyriyyə fondları hesabına
Kann kino festivalının qırmızı xalısında qıpqırmızı ƏXLAQSIZLIQ...
"Ermənilər Paşinyana görə peşman olacaqlar..." Jirnovski İranı böldü, bir parçasını da Azərbaycana "verdi" (VİDEO)
"4 bacının tək qardaşı idi..." - Dünən şəhid olan əsgərimizin FOTOSU
Xalq artisti ittihamlara cavab verdi: "Gələcəkdə Almaxanım da dəvət olunar və oxuyar"
“Özünə ayaqyolu axtaran xanım video çəkməz...” - “Unibank”dan müştəri ittihamına cavab...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin