Xəbər lenti
23/02/2018 [00:41]:
Niderland “erməni soyqırımı”nı tanıdı
23/02/2018 [00:07]:
Bürclər - 23 FEVRAL
22/02/2018 [23:58]:
"Bayıl yamacındakı sürüşmə Bakının Baş planının olmamasından qaynaqlanır"
22/02/2018 [23:35]:
Fələstin prezidenti ABŞ-da xəstəxanaya yerləşdirildi
22/02/2018 [23:35]:
Beyləqanda ağır yol qəzası - 2 ölü, 2 yaralı
22/02/2018 [22:59]:
Qadın paltarı geyinən radikal islamçı kişilər yaxalandı
22/02/2018 [22:44]:
Qarsdakı Baş Konsulluğumuz “Xocalıya Ədalət” adlı silsilə tədbirlərə başladı - FOTO
22/02/2018 [22:35]:
"Genesis G70" sport-sedan dizayna görə mükafat aldı - "Əsrin gözəli"...
22/02/2018 [22:33]:
Köçəryan Xankəndində “30 illiyə” qatıldı - Ter-Petrosyan isə dəvət olunsa da - gəlmədi...
22/02/2018 [22:29]:
"Niyə universitetlərin nə qədər tələbə qəbul etməsini Nazirlər Kabineti müəyyənləşdirir?"
22/02/2018 [22:27]:
Putin bir neçə ölkənin müdafiə naziri ilə görüşdü - YENİLƏNİB
22/02/2018 [22:21]:
İran hədələdi: "Nüvə razılaşmasını tərk edəcəyik"
22/02/2018 [22:17]:
Rusiya qızıl ehtiyatına görə dünyada beşinci yeri tutdu
22/02/2018 [22:00]:
“Əlini Cəbi adlı əsgəranlı erməni vurmuşdu”- Qarabağın ilk şəhidlərinin birinin qardaşı
22/02/2018 [21:55]:
Təyyarələrdə mobil operatorların xidmətləri niyə dayandırılıb?
22/02/2018 [21:47]:
“Torpaqlarımız heç vaxt geri qayıtmayacaq.... onu ancaq ala bilərik”
22/02/2018 [21:35]:
Ermənistanda gərginlik artır - Serj Sarkisyan hədəfdədir
22/02/2018 [21:31]:
İlin əvvəlindən Ermənistanın 9 hərbçisi Qarabağda məhv olub
22/02/2018 [21:22]:
Milli Məclis biganələr yığnağı, haqq deyənlər haqsızların danlağı...
22/02/2018 [21:12]:
Sankt Peterburqda terror aktının qarşısı alındı
22/02/2018 [21:05]:
Azərbaycan gimnastı qızıl medal qazandı
22/02/2018 [21:04]:
ABŞ dəniz piyadaları rus qışına hazırlaşır
22/02/2018 [20:35]:
"Erməni milliyətçiliyinin kökündə faşizm dayanır"
22/02/2018 [20:22]:
Bu gün "Fəlakət"in toyudur - FOTOLAR
22/02/2018 [20:08]:
Rusiya böyük faciədən döndü - Genişmiqyaslı əməliyyat
22/02/2018 [20:08]:
Misir prezidenti Şahin Mustafayevi qəbul etdi
22/02/2018 [20:05]:
Qadınları necə sevək? - KİŞİLƏRƏ MƏSLƏHƏT
22/02/2018 [20:04]:
Kristian Vigenin Minsk qrupu həmsədrlərini tənqid etdi
22/02/2018 [19:54]:
Elza Seyidcahanın şeirlər kitabı çap olundu
22/02/2018 [19:51]:
Kreml iki şərtə görə güzəştə gedəcək: “Böyük müharibəyə hazırlıq başlayıb"
22/02/2018 [19:47]:
Üç övladı gözünün qarşısında donub, ölən ana: “Soruşurdular ki, bəs atamız hanı?”
22/02/2018 [19:42]:
Xalq yazıçısı “Yeni Müsavat”a niyə danışmadı?
22/02/2018 [19:42]:
Afrində Əsədlə Öcalanın şəkilləri qaldırıldı - FOTOLAR
22/02/2018 [19:19]:
“Nar” “İlin mobil operatoru” mükafatına layiq görüldü
22/02/2018 [19:08]:
ADNSU-nun rektoru təhsillərini xaricdə davam etdirəcək tələbələrlə görüşdü
22/02/2018 [18:58]:
ADU-nun rektoru Kamal Abdulla Rumıniya səfiri ilə görüşdü
22/02/2018 [18:56]:
Naxçıvana 3 milyon manat ayrıldı
22/02/2018 [18:55]:
Prezidentin fərdi təqaüdü 1450 manat olacaq
22/02/2018 [18:54]:
Gənc istedadların təqaüdü 100 manat artırıldı
22/02/2018 [18:53]:
Bakının bu rayonlarında içməli su olmayacaq
22/02/2018 [18:52]:
Seçkiqabağı təşviqat üçün ödənişsiz efir və dərc yeri bu KİV-də olacaq
22/02/2018 [18:51]:
Fəxri adlara görə aylıq təqaüdlərin məbləği artırıldı
22/02/2018 [18:44]:
ADNSU-nun rektoru “METAK” şirkətinin nümayəndələri ilə görüşdü
22/02/2018 [18:33]:
Prezident Bruney sultanını təbrik edib
22/02/2018 [18:29]:
Sumqayıt sakini Şirvanda heroinlə tutuldu
22/02/2018 [18:27]:
Bakıda şagirdin açıq-saçıq şəklini yayan müəllimlə bağlı araşdırma başladı
22/02/2018 [18:25]:
Azərbaycan-Rusiya sərhəddində ilk demarkasiya nişanı quraşdırılıb
22/02/2018 [18:13]:
Afaq Bəşirqızından xanımlara 8 Mart hədiyyəsi
22/02/2018 [18:11]:
Azərbaycan ən çox Rusiyadan məhsul alıb
22/02/2018 [18:06]:
Dövlət hesabına göstərilən xidmət üçün vəkilərə ödəniş 3 dəfə artırılacaq
22/02/2018 [18:06]:
Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasına yeni baş həkim təyin olundu
22/02/2018 [17:59]:
Prezident vəkilliyin inkişafı ilə bağlı sərəncam imzaladı
22/02/2018 [17:55]:
Əhmədinejat İran xalqı üçün azad seçim istədi - Xameneinə məktub
22/02/2018 [17:53]:
Vəkillər Kollegiyası yeni bina ilə təmin olunacaq
22/02/2018 [17:51]:
“Afrinə girməyə qoymayacağıq” - Türkiyədən Əsədə xəbərdarlıq
22/02/2018 [17:43]:
Bağça müdirəsinə 8 il həbs verildi, amma azadlıqda qaldı
22/02/2018 [17:40]:
Anar bu dəfə Məleykəni dəyişdi - Video
22/02/2018 [17:38]:
General məhkəmə zalında qandallanacaq - Rütbələri alınır
22/02/2018 [17:24]:
Su ilə müalicənin möcüzəvi faydaları -Siz də sınayın
22/02/2018 [17:09]:
Kişilər sidiyə oturaraq getməlidir... - Prostat xəstəliklərinin ən asan və pulsuz profilaktikası
22/02/2018 [17:04]:
Səlim Müslümov İƏT-in əmək nazirlərinin dördüncü konfransında çıxış edib
22/02/2018 [17:01]:
İzmirdə Xocalı Soyqırımının qurbanları anılacaq
22/02/2018 [16:46]:
Radio aparıcısı canlı yayım zamanı doğdu - VİDEO
22/02/2018 [16:44]:
Oyun oynayan uşağın boğazına çubuq sancıldı - FOTO
22/02/2018 [16:42]:
Yumurtladığını iddia edən uşaq həkimləri çaş-baş saldı
22/02/2018 [16:41]:
Vəfalı it 12 il ölən sahibinin məzarı başında gözlədi - VİDEO
22/02/2018 [16:37]:
Prokuror MTN generalına 16 il iş istəyib
22/02/2018 [16:37]:
“Ermənistanın sabiq naziri millətinin həyasızlığını bir daha ortaya qoydu...”
22/02/2018 [16:35]:
“Təmizlənəcək suların bir hissəsi əkin sahələrinə, bir hissəsi isə dənizə axıdılacaq...”
22/02/2018 [16:29]:
Milli Məclisin 3 komitəsi “Ələt azad iqtisadi zonası”na görə toplandı
22/02/2018 [16:19]:
Qarabağda erməni hərbçi məhv edildi
22/02/2018 [16:10]:
Dünyanın ən zənginləri daha da varlanıb -YENİ SİYAHI
22/02/2018 [16:09]:
İş adamı Anar Əliyev Moskvada güllələndi - VİDEO
22/02/2018 [16:07]:
Azərbaycan Cümhuriyyətinin qəbul etdiyi ən vacib qərarlardan birinin FOTOSURƏTİ
22/02/2018 [16:07]:
Mehdi Hüseynzadənin uyuduğu məzarlıqdan FOTOREPORTAJ
22/02/2018 [16:04]:
Hər gün milyonlarla mahnılar smartfonunuzda
22/02/2018 [16:01]:
Peyğəmbərin vaxtında hamı lüt gəzirdi, çünki... - Tarixçi
22/02/2018 [15:56]:
Azay Quliyev erməni deputatı susdurdu - ATƏT PA-da QALMAQAL
22/02/2018 [15:42]:
Birinci vitse-prezidentliyin 1 İLİ - Deputatlar DANIŞDILAR
22/02/2018 [15:39]:
UNEC-in gənc müəllimləri Türkiyədə Xocalı soyqırımından bəhs ediblər - FOTOLAR
Bütün arxiv bir sırada
08/02/2018 [13:08] - Ədəbiyyat - ( 2229 dəfə baxılıb)

Çəmənzəminlinin ağır Türkiyə həyatı, səfir kimi çəksiyi peşmanlıqlar - Romandan parça




2018-ci il “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” ili elan edilib. Qeyd edək ki, bu ilin mayında həmin şanlı tarixin-Azərbaycan Cümhuriyyətinin əsasının qoyulmasının-100 illik yubileyi tamam olur. Yüzillik yubileylə də bağlı ötən il sərəncam verilmişdi.

Moderator.az artıq neçə aydır ki, bu mövzu ilə bağlı silsilə yazılarını davam etdirir. Həmçinin, ADR mövzusunın ədəbiyyatda, kinoda bir o qədər də çox işlənmədiyini bir iki-dəfə qabartmışdıq. 
Əksəriyyət Cümhuriyyət barəsində son zamanlar yazılan heç bir böyük romanın olmadığını düşünür. Nəinki son zamanlar, ümumiyyətlə, bu məzmunda heç bir romanın olmadığı vurğulanır. 
Lakin yazıçı-tərcüməçi  Nəriman Ədürrəhmanlı Moderator.az-a açıqlamasında bunun əksini söyləyir və iki il bundan əvvəl yazdığı “Qurban” romanında Cümhuriyyətə aid xeyli maraqlı məsələlərin işıqlandırdığını bildirib:

“Cümhuriyyətin Ukraynadakı, Krımdakı, İstanbuldakı səfiri Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin həyatı, Cümhuriyyət hökumətinin xaricə təhsil almaq üçün göndərdiyi 100 nəfər tələbənin taleyi, sovet quruluşuna qarşı aparılan gizli mübarizə, Cümhuriyyət tərəfdarlarının repressiyalara məruz qalması romanın başlıca mövzusudur. Romanda Cümhuriyyətin qurulması və süqutu da kifayət qədər təsvir olunub. Hamısı da tarixi faktlara, hadisələrə söykənir”.

Qeyd edək ki, Moderator.az müəllifin əsərindən Cümhuriyyətlə əlaqəli, yuxarıda adı çəkilən hissələri mətn formasında bir-bir təqdim edəcək...


Artıq ikinci il idi ki, yazı belə dözülməz sıxıntılarla keçirirdi. Ötən il Kiyevdə, Simforopolda eynilə bu duyğularla yaşamış, dünyanın üzünə baxa bilməmişdi. Paltosunu, paltarının bir dəstini satmalı olmuş, nümayəndəsi olduğu hökumətdən diqqət gözləyə-gözləyə Ağməsciddə qəzetlərə məqalə yazıb qəpik-quruş qazanmışdı. İndi də özünü hey danlayırdı ki, başına gələn başmaqçı olar, sən heç başmaqçı-filan olmadın, yenə səfarət kimi ağır yükün altına girdin, halbuki, boyun qaçıra, Bakıda rahat bir iş ala bilərdin, uzağı dərs deyib çörəkpulu qazanardın, amma Nəsib bəy Yusifbəylinin dövlət qurmaq barədə dediklərini dərhal qəbul eləyib elçilik təklifilə razılaşdın.
        ...Hər şey bircə həftə ərzində baş verdi. Aprelin iyirmi dördündə xəbər tutdular ki, bir gün əvvəl Ankarada millət vəkilləri yığışıb, Böyük Millət Məclisinin iclasını keçirib, Mustafa Kamal Paşanı Məclisə sədr seçiblər. Deyilənə görə, orda sultana və xəlifəyə sədaqətlərini bildirmiş, qurban kəsib dua oxumuşdular. Cəmi iki həftə əvvəl camaat Şeyxülislamın onları lənətləndiyi, ölümlərinə fitva verdiyi barədə danışırdılar, indi belə məlum olurdu ki, millətçilər heç də dinsiz deyillərmiş, yeganə istəkləri məmləkətin qurtuluşuymuş.

        “Məncə, müttəfiqlər Osmanlının əvvəlki  hüdudlarında qalmaması üçün əllərindən gələni eləyəcəklər”, - Cahangir  bəy həmin gün narahatlığını bildirdi.
        “Amma artıq danışıqları Sultanla yox, Böyük Millət Məclisilə aparmağın zərurətini də anlayacaqlar. - Yusif Vəzir üzünü Zeynal bəyə tutdu. – Sən nə fikirdəsən?”
        “Mənə elə gəlir, bundan sonra millətçilərlə əlaqə yaratmaq üçün yollar axtarmalıyıq, - Zeynal bəy dik onun üzünə baxdı. - Mən indi məmnuniyyətlə orda olmaq istərdim”.
        “Bundan ötrü Bakıdan təlimat almalıyıq, özbaşına hərəkət eləmək olmaz”, - Cahangir bəy razılaşmadı.
       “Bəlkə məni Bakıya göndərəsiniz, vəziyyətə aydınlıq gətirəm? - Mirzə Qədirin səsi onların, az qala, diksindirdi. – Yoxsa yanlış bir söz dedim”.
       “Yox, niyə ki? – Yusif Vəzir özünə gəlib başını tərpətdi. – Əksinə, bu barədə mən də fikirləşmişdim. Amma ayın axırınacan gözləyək, kuryer qayıtmasa, başqa əlac qalmır”.
       ...Bir neçə gündən sonra da Zeynal bəy başılovlu özünü Yusif Vəzirin otağına saldı.
        “Çox dolaşıq xəbərlər almışam...” – Nədən başlaya bilmədiyindən susdu.
        “Nə xəbərlər? – Qəfildən ürəyinin döyüntüsü qulaqlarında gurultuya çevrildi, dözə bilməyib dikəldi.
        “Guya, qırmızıların on birinci ordusu Bakıya doğru yola düşüb. Xəlil Paşa da gələnlər arasındadı, deyilənə görə, Azərbaycandan keçib Mustafa Kamal Paşanın köməyinə gələcəklər”.
        Ortaya ağır, dözülməz sükut çökdü. Yusif Vəzir, elə bil, taqətsizləşib kreslosuna çökdü, titrək barmaqlarıyla qutudan papiros götürüb yandırdı.
        “Qırmızıların millətçilərə kömək eləyəcəyi cəfəngiyyata oxşayır. Bunun arxasında başqa bir niyyət olmasın?”
        “Nə deyim, təki söylənənlər doğru olsun, Bakıda bir fəsad törətməsinlər”, - Zeynal bəy çiyinlərini çəkdi.
        Az sonra Cahangir bəy də, Mirzə Qədir də gəlib çıxdılar, söylənənləri çək-çevir elədilər, amma Qafqazda, əslində, nə baş verdiyini kimsə səhih bilmirdi.
        “Əgər bu xəbər gəlib İstanbula çatıbsa, bəlkə elə qırmızıların ordusu Bakıya girib”, - Cahangir bəyin səsində sınıqlıq hiss olunurdu.
         “Səhər təcili Xariciyyə Nazirliyinə gedib bu xəbəri dəqiqləşdirməyə çalışmalıyıq. Mən Mustafa Rəşid Paşayla təmasa girmək üçün cəhd göstərəcəyəm. İndiki vaxtda onu məqamında tapmaq müşkül işdi”, - Yusif Vəzir fikirli-fikirli susdu, sonra üzünü Zeynal bəyə tutdu. – Zeynal bəy, siz milliyyətçi çevrələrlə əlaqə qurmağa çalışın, bəlkə nəsə öyrənə bildik”.
         Mirzə Qədir susdu, görünür, belə vaxtda Bakıda olmağın xeyri-şəri barədə götür-qoy eləyirdi.
         Yusif Vəzir, əslində, təhlükənin ilin əvvəlindən mövcud olduğu qənaətinə gəlmişdi. Hökumət Rusiya bolşeviklər partiyasının fəaliyyətinə qadağa qoyanda onlar cildlərini dəyişib Azərbaycan Kommunist-bolşevik partiyasını yaratmağı qərara almış, fevralda qurultay keçirib Mirzə Davud Hüseynovu özlərinə sədr seçmişdilər. Amma hamı bilirdi ki, Moskvadan idarə olunan bu zatların əsl başçısı Anastas Mikoyandı, özləri də hökuməti ələ keçirmək tapşırığı alıblar. Yoxsa Zeynal bəy demişkən, o soysuz Əliheydər Qarayev parlamentdə hökumətə elə meydan oxuyub, hakimiyyəti dəyişəcəklərini iddia eləməzdi, yoxsa milli xəttə zidd olanlar birləşib Nəsib bəyin kabinəsinin istefasına nail ola bilməzdilər. Əksinqilabla Mübarizə Təşkilatına Mirzə Davudun agentləri olan Mir Fəttah Musəvi, Mir Cəfər Bağırov, Lavrenti Beriya tipli qatı bolşeviklərin sızması, Çingiz İldırım kimi qızğın bolşevikinsə Hərbi Donanmaya komandan təyin olunması da buraxılan səhvlərdən idi.
         Hər halda, Zeynal bəy haqlıydı, bu xəyanət zəncirində firqə  yoldaşı Məmmədhəsən Hacınskiyə sanballı həlqə düşmüşdü. Görünür, zəif xarakterini nəzərə alıb hökuməti onun əlilə yıxmağı qərara almışdılar. Məmmədhəsəni hələ Rusiya imperiyası dağılmamışdan, yenicə açıq fəaliyyətə keçmiş Musafat firqəsinə girəndən tanıyırdı, həmin vaxt fəallıq göstərirdi, parlamentə də o fəallığı sayəsində yol tapmışdı. Elə birinci hökumətdə də xariciyyə naziri kreslosunda oturmuşdu. Kiyevdə və Simferopolda çəkdiyi olmazın əzabların günahını məhz onda görməyi üçün əlində kifayət qədər fakt vardı: Məmmədhəsən Kiyev səfarətinin təşkili və təminatı üçün əlini ağdan-qaraya vurmamışdı, bununla bağlı yazdığı məktublarına yalnız ibarəli cavablar vermişdi, vəssalam. Ağlasığmaz əzablardan sonra gəlib Bakıya yetişəndə xəcalət çəkmədən bütün günahları hökumətin maliyyə nazirinin üzərinə yıxmışdı. Adamdan soruşarlar ki, bir səfarətin məsələsini yoluna qoya  bilmirsənsə, o boyda nazirliyi necə idarə eləyirsən?
        Hökumətin qurulması Hacınskiyə tapşırılanda Yusif Vəzir xəstəydi, Cahangir bəylə Zeynal bəy məsləhətləşib bu xəbəri hələlik ona bildirməməyi qərara almışdılar. Üstəlik, Bakıdazn Fətəli xanla Məmmədhəsənin arasındakı münaqişənin şiddətləndiyi barədə xəbərlər gəlirdi. Fətəli xan Rusiyaya münasibətdə sərt mövqe ortaya qoymağın, Məmmədhəsənsə, əksinə, Rusiyayla həlim davranmağın,  bolşevikləri hökumətə cəlb eləməyin tərəfdarıydı. İndi ona hökumət qurmağı etibar eləmək, fikrincə, Müsavatın ağlagəlməz səhviydi, sonu fəlakətlə nəticələnəcəkdi. Bolşeviklərin hökumətdə iştirakdan boyun qaçırdıqlarını eşidəndə fəlakətin ilk əlamətini duydu: artıq hökumət böhranı yaradıb, Rusiyadan  kömək istəyib, ilk mərhələni başa vurmuşdular, indi Qırmızı Ordunun sərhədi keçməyinə heç nə mane ola bilməzdi.
         Cahangir bəy deyirdi, guya, Hacınski hökumət qurmağı ona görə uzadır ki, vaxt udsun, Qarabağdakı nizami ordumuz özünü Bakıya yetirib şimaldan gözlənən təhlükəyə qarşı hazır olsun. Amma Zeynal bəyin fikrincə, Məmmədhəsəni dövlətin, hökumətin taleyi yox, öz taleyi düşündürür, bolşeviklərdən öz gələcəyinə zəmanət almaq üçün əlləşir. 
         Elə o günlərdə Hacınskinin hökumət qurmaq səlahiyyətindən imtina elədiyini, ardınca Müsavatdan çıxıb bolşeviklər partiyasına girdiyini eşidəndə fəlakətin qaçılmaz olduğunu hiss eləmişdi...

Hazırladı: Elmin Nuri

Qadın paltarı geyinən radikal islamçı kişilər yaxalandı
Qarsdakı Baş Konsulluğumuz “Xocalıya Ədalət” adlı silsilə tədbirlərə başladı - FOTO
"Niyə universitetlərin nə qədər tələbə qəbul etməsini Nazirlər Kabineti müəyyənləşdirir?"
Yumurtladığını iddia edən uşaq həkimləri çaş-baş saldı
Aygün Kazımova fərqli görnüşdə - FOTO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Şou-biznes
Bu gün "Fəlakət"in toyudur - FOTOLAR
Dünya
Radio aparıcısı canlı yayım zamanı doğdu - VİDEO
Dünya
Vəfalı it 12 il ölən sahibinin məzarı başında gözlədi - VİDEO
Maraqlı
Novruz bayramı ilə bağlı heç zaman eşitmədiyimiz əfsanə və miflər -TARİX
Hadisə
Ölkədə taxıl və un böhranı yaşandı: 1 kisə un alırsansa qeydiyyatını göstər...
Həftənin ən çox oxunanları
Lənkəranski Allahşükür Paşazadəyə yazdığı məktubunda nə istəyirdi?- İstintaq materialları...
Azərbaycan sərhədlərində MÜHARİBƏ BAŞLAYIR – Ağ Ev tarixini ELAN ETDİ
”Budur sizin Ağdam, budur sizin Ağdam! Ha haha ha...” - VİDEO
“Monte Melkonyan məni maşına mindirib bilmədiyim bir evə gətirdi...” - Səkkiz gün erməni əsirliyində...
İsrailin müdafiə naziri erməni deputatları NOKAUT ETDİ: "Qarabağı...”
Dəhşət: Müəllim və şagirdi maşında sevişərkən yaxalandı - VİDEO
Lənkəranskinin “Qara bloknot”unda nə yazılmışdı?- Kriminal avtoritetin şəxsi əşyalarından...
“Hər bir erməni qaçqın Azərbaycandan 110 min dollar tələb etməlidir” - Həyasızlığın son həddi...
Lütlənən qız-gəlinlərimizlə fəxr etməliyikmi?..
Bir qadın eyni vaxtda 3-4 kişi ilə yaşasa?...- Uşaqların atası kim olacaq?!.
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin