Xəbər lenti
22/01/2019 [23:35]:
İlham Əliyevlə Paşinyanın 1,5 saatlıq görüşü - FOTO
22/01/2019 [22:52]:
"İşğala son qoyulsa, onda..." -İlham Əliyev
22/01/2019 [22:33]:
Avropanın daha bir "dəmir ledi"si prezidentlik iddiasında: Atalar üçdən deyib...
22/01/2019 [22:18]:
“O sessiyaya görə Bəxtiyar Vahabzadəni  respublika başçıları sırasına yazmaq olar...”
22/01/2019 [22:18]:
Prezident sarayının yaxınlığındakı bank qarət olundu
22/01/2019 [22:17]:
Bizə bu soyadı Abbasqulu ağa sevdirdi: Vaqif Şadlinskinin 79 yaşına...
22/01/2019 [21:55]:
Məşhurlar bu xəstəliklərdən əziyyət çəkir -MARAQLI...
22/01/2019 [21:36]:
Yaqland təxribatçını susdurdu - “Azərbaycanla bağlı məsələləri qəsdən siyasiləşdirməyin”
22/01/2019 [21:28]:
"İlham Əliyev Mehmandan öz məqsədləri üçün yararlanmaq istəyənlərin arzusunu gözündə qoydu”
22/01/2019 [21:16]:
Köçəryan “1 Mart işi”nə yüz min dollar ödədi
22/01/2019 [20:52]:
"Arxamca danışıb, pulumu oğurlayıb..." - Natavan
22/01/2019 [20:35]:
Lətifə nikahdankənar eşq istəyir: “Mənə qadın olduğumu hiss etdirsin, nazımı çəksin...”
22/01/2019 [20:25]:
Mərci uduzdu: Çimərlik paltarında çıxdığı dağdan yıxıldı, donvurmadan tələf oldu...
22/01/2019 [20:24]:
"Sevinirik ki, OPEK+ görüşü neftin vətənində keçiriləcək" -İlham Əliyev
22/01/2019 [20:14]:
İlham Əliyevin Paşinyanla növbəti görüşü olacaq
22/01/2019 [20:11]:
Sabah Bakının bir hissəsi qazsız qalacaq
22/01/2019 [20:10]:
Bir gecənin sirri: Şəhid türk əsgərinə qoyulmuş abidə necə dəyişdirildi?
22/01/2019 [20:07]:
ATƏT PA-nın prezidenti: "Mehman Hüseynovla bağlı qərarı alqışlayırıq"
22/01/2019 [20:03]:
Ramil Usubov əməliyyat müşavirəsi keçirdi – 241 cinayətkar qrup ifşa edildi
22/01/2019 [20:02]:
Alimlərdən "ağappaq" məsləhət: Kefir içmək ömrü uzadır...
22/01/2019 [19:55]:
DTX məlumat yaydı: Mədət Quliyevin sosial şəbəkələrdə heç bir səhifəsi, profili mövcud deyil!
22/01/2019 [19:33]:
Prezident azərbaycanlı biznesmenlə görüşdü
22/01/2019 [19:29]:
“Bakcell”dən 6 bölgənin sakinlərinə 5 GB pulsuz internet!
22/01/2019 [19:26]:
Tacikistanda neft emalı zavodunda partlayış - Ölü və yaralılar var
22/01/2019 [19:19]:
UNEC pedaqoji heyətin potensialının artırılması üzərində daim çalışır - FOTOLAR
22/01/2019 [19:02]:
Ulduz futbolçunun mindiyi təyyarə yoxa çıxdı - FOTO
22/01/2019 [18:56]:
Mehman Hüseynov Əli Abdalovla barışdı -VİDEO
22/01/2019 [18:52]:
Zakir Həsənov yeni istifadəyə verilən obyektlərlə tanış oldu -FOTOLAR
22/01/2019 [18:43]:
Əli Mirəliyevin pişiklə bağlı dediklərinə aydınlıq gətirildi - VİDEO
22/01/2019 [18:22]:
"Koroğlu" dayanacağının istifadəyə veriləcəyi TARİX AÇIQLANDI
22/01/2019 [17:57]:
Azərbaycanın canlı tarixi olan Qarabağ atı niyə öldü? - SƏBƏB
22/01/2019 [17:56]:
30 mindən çox müəllim tətil keçirir - Los Ancelesdə
22/01/2019 [17:54]:
UNEC-in beynəlxalq reytinqinin yaxşılaşdırılması məqsədilə tədbirlər planı icra olunur
22/01/2019 [17:46]:
ADNSU-nun rektoru İsraildə bir sıra işgüzar görüşlərdə iştirak edib
22/01/2019 [17:45]:
İtlərin piyada keçidindən istifadə etdiyi görüntülər yayıldı - MARAQLI...+VİDEO
22/01/2019 [17:40]:
Aİİ-də “Nəsimi İli” ilə bağlı bir sıra tədbirlərin keçirilməsi planlaşdırılır
22/01/2019 [17:35]:
“Şahdağ”a dəmir yolunun çəkilməsi planlaşdırılır
22/01/2019 [17:31]:
Rövşən Rzayev şikayətləri dinlədi, həlli üçün tapşırıq verdi
22/01/2019 [17:31]:
Seksoloq: "Cütlüklərə həftədə 3-4 dəfə cinsi əlaqəni tövsiyə edirik" - FOTO
22/01/2019 [17:25]:
Bakıda qumarxana aşkarlandı - FOTOLAR
22/01/2019 [17:25]:
Azərbaycanın Livandakı səfiri: “Nəsiminin məzarı qohumlarının nəzarəti altındadır” - MÜSAHİBƏ
22/01/2019 [17:25]:
Ananın məsuliyyətsizliyi az qala bir uşağın həyatını məhv edəcəkdi - DƏHŞƏT...+VİDEO
22/01/2019 [17:21]:
Bakıdakı bəzi küçələrdə parklanmalara icazə veriləcək - RƏSMİ
22/01/2019 [17:19]:
Əlimizdən alınan uşaqlığımız...
22/01/2019 [17:18]:
Manatın məzənnəsi dəyişdi?
22/01/2019 [17:04]:
Lapşin Azərbaycanla bağlı yeni böhtan kampaniyasına hazırlaşır: DİQQƏT!
22/01/2019 [17:02]:
Rusiyada silahlı şəxs sərnişin təyyarəsini qaçırmaq istədi - FOTO
22/01/2019 [16:54]:
Fransa vətəndaşı Azərbaycanın işğal altındakı torpaqlarında medal aldı- FOTOLAR
22/01/2019 [16:54]:
Rusiya XİN Putinlə Trampın görüşü haqda: Vaşinqton bəhanələr axtarır...
22/01/2019 [16:35]:
"Arxamca danışıb, pulumu oğurlayıb..." - Natavan
22/01/2019 [16:22]:
Ermənistandan Azərbaycanla bağlı xain plan: Düşmən əsl niyyətini etiraf etdi
22/01/2019 [16:20]:
Milli Məclisin Hesablayıcı komissiyası yenidən formalaşdırılır
22/01/2019 [16:10]:
19 yanvar mitinqinin təşkilatçılarına RƏSMİ XƏBƏRDARLIQ: əgər gələcəkdə...
22/01/2019 [15:56]:
Yer üzündəki bütün ölkələri gəzən ilk və tək insan- MARAQLI
22/01/2019 [16:01]:
Vəkillər "Elektron məhkəmə" informasiya sistemi ilə bağlı təlimlərə cəlb olunurlar
22/01/2019 [15:52]:
Erkan Özoral: "Türkiyə hər bir sahədə Azərbaycanın səmimi və güclü dəstəyini hiss edir"
22/01/2019 [15:51]:
“Bizim filmlər xaricilərin çəkdiklərindən 100, 200 dəfə zəifdir, çünki...” – Əsəd Cahangirdən kinoya diaqnoz
22/01/2019 [15:43]:
Nigar Camal açıq-saçıq libası ilə yenə diqqət çəkdi -FOTO
22/01/2019 [15:26]:
Avropa Parlamentinin Azərbaycan üzrə məruzəçisi Mehman Hüseynovla bağlı bəyanat yaydı
22/01/2019 [15:24]:
“Google” 50 milyon avro cərimələndi
22/01/2019 [15:16]:
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və Gürcüstanın Baş naziri Mamuka Baxtadzenin görüşü olub
22/01/2019 [15:01]:
İlham Əliyev “SAP SE” şirkətinin baş icraçı direktoru ilə görüşdü
22/01/2019 [15:00]:
“Azərsu” sayğaclarla bağlı elektron xidməti istifadəyə verdi
22/01/2019 [14:53]:
Azərbaycan Gürcüstandan avtomobil idxalını 3 dəfəyə yaxın artırıb
22/01/2019 [14:50]:
"Nə olsun ki villamız, “novostroyka”da evlərimiz yoxdur" - Keçmiş rabitə naziri...
22/01/2019 [14:50]:
Həyatda qalmağı bacaran yeddizlərin həyat hekayəsi- FOTOLAR
22/01/2019 [14:49]:
Azərbaycanlını evində girov saxlayan erməni general yenidən həbs olundu
22/01/2019 [14:47]:
Azərbaycanda ov edən ərəblər cərimələndi
22/01/2019 [14:43]:
Qalmaqallı şair deputat olmaq istəyir
22/01/2019 [14:27]:
III Avropa Oyunlarını keçirmək Azərbaycana təklif olundu
22/01/2019 [14:26]:
Emin Ağalarov ABŞ-a niyə getmədi? – Pərəstişkarlarına isə "özümə nifrət edirəm" mesajını ünvanladı
22/01/2019 [14:20]:
Koreyanın səfiri ADU-da oldu -FOTOLAR
22/01/2019 [14:14]:
"Çoxu səndən, məndən yaxşı yaşayır" - Dilənçilikdə YENİ METOD - VİDEO
22/01/2019 [14:11]:
Naxçıvanda zabitlərin komandir hazırlığı ilə bağlı toplantı keçirildi
22/01/2019 [14:10]:
Putinin reytinqi niyə azalır? –Rusiyada "camaat prezidentdən bezib" qənaəti güclənir
22/01/2019 [14:08]:
Erməni analtik Trampın Paşinyanı necə doladığından yazır: “Olduqca təhlükəli ismarıcdır...”
22/01/2019 [14:03]:
Keçmiş nazirin sensasiyalı ölümü: Qətl, yoxsa intihar?
22/01/2019 [13:57]:
Paşinyan yenə Moskvaya səfər edəcək
22/01/2019 [13:55]:
Sabah yağış, güclü külək gözlənilir - XƏBƏRDARLIQ
22/01/2019 [13:48]:
ABŞ-da yaşayan "Azərbaycan Respublikasının Əməkdar Artisti"... - FOTOLAR
Bütün arxiv bir sırada
12/02/2018 [23:53] - Ədəbiyyat - ( 3263 dəfə baxılıb)

Yaralanmış Cümhuriyyət nazirlərinin qurtuluşu, fədailərin ən ağır illəri- Romandan parça






2018-ci il “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” ili elan edilib. Qeyd edək ki, bu ilin mayında həmin şanlı tarixin-Azərbaycan Cümhuriyyətinin əsasının qoyulmasının-100 illik yubileyi tamam olur. Yüzillik yubileylə də bağlı ötən il sərəncam verilmişdi.

Moderator.az artıq neçə aydır ki, bu mövzu ilə bağlı silsilə yazılarını davam etdirir. Həmçinin, ADR mövzusunın ədəbiyyatda, kinoda bir o qədər də çox işlənmədiyini bir iki-dəfə qabartmışdıq. 
Əksəriyyət Cümhuriyyət barəsində son zamanlar yazılan heç bir böyük romanın olmadığını düşünür. Nəinki son zamanlar, ümumiyyətlə, bu məzmunda heç bir romanın olmadığı vurğulanır. 
Lakin yazıçı-tərcüməçi  Nəriman Ədürrəhmanlı Moderator.az-a açıqlamasında bunun əksini söyləyir və iki il bundan əvvəl yazdığı “Qurban” romanında Cümhuriyyətə aid xeyli maraqlı məsələlərin işıqlandırdığını bildirib:

“Cümhuriyyətin Ukraynadakı, Krımdakı, İstanbuldakı səfiri Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin həyatı, Cümhuriyyət hökumətinin xaricə təhsil almaq üçün göndərdiyi 100 nəfər tələbənin taleyi, sovet quruluşuna qarşı aparılan gizli mübarizə, Cümhuriyyət tərəfdarlarının repressiyalara məruz qalması romanın başlıca mövzusudur. Romanda Cümhuriyyətin qurulması və süqutu da kifayət qədər təsvir olunub. Hamısı da tarixi faktlara, hadisələrə söykənir”.

Qeyd edək ki, Moderator.az müəllifin əsərindən Cümhuriyyətlə əlaqəli, yuxarıda adı çəkilən hissələri mətn formasında bir-bir təqdim edəcək...
                                            ***

O günlər əməkdaşların vəzifələrinə davam eləmələri vicdan məsələsiydi, Yufis Vəzir bunu çox gözəl başa düşürdü... 
        Gələn qaçqınlar Vətəndən bir-birinin ardınca ağlasığmaz xəbərlər gətirirdilər: XI Ordu xüsusi şöbəsinin sədri cəllad Semyon Pankratovun əmrilə Milli hökumətdə olanların bir çoxunu, adlı-sanlı ziyalıları həbs eləmişdilər, kimsənin öldü-qaldısından xəbər tutmad olmurdu. Pankratovun 99 nəfərdən ibarət qətl siyahısında Səməd bəy Mehmandarov, Əlağa Şıxlinski, Cəfər Cabbarlı, Üzeyir bəy Hacıbəyov da varmış, son məqamda Nəriman Nərimanov onların buraxılmasına nail olub...
         İyulunn ortalarında Cahangir bəy tutqun halda otağına girib masanın üstünə qəzetlər atdı:
         “Qaçqınlaqr gətiriblər... Bir görün nələr yazırlar...”
         Yusif Vəzir bolşeviklərin “Kommunist” qəzetini açıb dinməzcə oxudu. 29 iyun nömrəsində yazmışdılar: “Gəncə Quberniyasının Fövqəladi Komissiyası elan edir. Gəncə Quberniyasının Fövqəladə Komissiyası aşağıda adı çəkilən ailələri girov saхlayır: Qacarlar, Kazımbəyovlar, Şıхlinskilər, Хanхoyskilər ailəsini və Gəncədə iki yüzə yaхın görkəmli burjuaziya sinfindən olan şəхsləri. Əgər bunlardan kimsə üsyan qaldırmaqda, ya da sui-qəsddə yaхalanarsa, həmin şəхs dərhal sorğu-sualsız güllələnəcəkdir". 30 iyun nömrəsində oxuduqlarısa beynində ildırım kimi çaxdı: "Gəncə. iyunun 28-də Tiflisdən gələn yoldaşlar хəbər verirlər ki, Azərbaycan əksinqilabçılarının hamısı Tiflisin küçələrində veyillənirlər. Hazırda Rəfiyevlər ailəsinin hamısı, general Cavad bəy Şıхlinski, Teymurbəy Novruzov və bütün Şamхor bəyləri də oradadırlar. Nəsib bəy Yusifbəyov Konstantinopola gedib. Tiflisdə belə bir şayiə də gəzir ki, Gəncə üsyanındakı uğursuz təşkilatçılığına görə Хan Хoyski müsavatçılar tərəfindən qətlə yetirilib…”
        “Bolşeviklərlə daşnaklar əlbir işləyirlər, – Papiros yandırdı, içəridəki  bürküdən darıxmış kimi açıq pəncərənin qabağına getdi. -  Çətin olacaq, çox çətin olacaq...”
        “Qətlləri müsavatçıların üstünə atmaq başqa niyyətlərdən xəbər verir... – Cahangir bəy daha da ruhdan düşmüşdü. – Neyəyəcəyik?”
        “Bilmirəm, - papirosun tüstüsünü əlilə bayıra qova-qova çiyinlərini çəkdi. – Daha səhih xəbərlər alanacan gözləyəcəyik...”
         Bir neçə gündən sonra Cahangir bəy üç əməkdaşı da götürüb Batuma yollandı - Tiflisə gedib bu çətin günlərdə ailəsinin yanında olmaq istəyirdi; əməkdaşlarısa qınamaq olmazdı, orda külfət qoyub gəlmişdilər. Mirzə Qədirin ailəsi ötən ildən Tiflisdəydi, ona görə, bir o qədər narahat deyildi. Zeynal bəysə onun kimi hələ subaylığın daşını atmamışdı, külfət sarıdan bircə anası vardı, onu da dayısının himayəsində qoymuşdu.
        Qamət Əfəndi hələ də sədaqətini göstərir, şikayətlənmədən öhdəsinə düşən işləri görürdü. Zeynal bəylə Mirzə Qədir səfarətxananın bir otağına köçmüşdülər, daha kirayə haqqı verməyə pulları yox idi. Səfarət binasının da, mənzilin də kirayə haqları üst-üstə yığılırdı. Axır vaxtlar Yusif Vəzir də işin çoxluğunu bəhanə eləyib səfarətxanada gecələyirdi ki, Xeyriyyə xanımın yanında xəcalət çəkməsin. Üstəlik, yemək xərcini get-gedə azaldır, bir qarnı ac, bir qarnı tox keçinməyə məcbur olurdular.
        ...Belə bir vaxtda əvvəlcə Nağı bəy Şeyxzamanlının, sonrasa Xəlil bəyin yaralı halda Məşədi Əliylə İstanbula gəlməsi gəncəli qaçqınların həyəcanına səbəb oldu. Avqustun əvvəlləriydi, səfarətin artıq üç nəfərlik  heyəti yersiz-yurdsuz, ac-yalavac qaçqınların dərdinə çarə eləmək üçün gecələr belə yatmırdılar. Mirzə Qədirin təmkini, Zeynal bəyin dəyanəti olmasaydı, Yusif Vəzirin əsəbləri dözməz, bəlkə də yenə yorğan-döşəyə düşərdi. Bəzən taqəti tükənirdi, artıq rəsmi tərəfi qalmayan vəzifəsini buraxıb uzaqlara getmək barədə düşünürdü. Amma səfarətə pənah gətirən adamların əlacsız halını görəndə ürəyindən qara qanlar axır, tab gətirməli olurdu..
       Qaçqınlar deyirdilər, Xəlil bəy sağalıb, Bəyoğluda dəbdəbəli mənzil kirayələyib, həmin mənzili bahalı mebellə döşətdirib, bal-yağ içində yaşayır; deyirdilər, Məşədi Əlinin vəziyyəti də pis deyil, təzədən ticarətə başlayıb, çox keçməz ki, var-dövləti başından aşar; deyirdilər, guya, bütün bunları İstanbulda “millət naminə” yığılan pulun hesabına eləyirlər. 
       Deyilənlərin nə dərəcədə doğru olduğunu bilmirdi, amma qaçqınların əksəriyyətinin ac-yalavac yaşadığı bir vaxtda bu cür söz-söhbət gec-tez ağır fəsadlar törədəcəkdi. Yusif Vəzir başlarına gələn fəlakətin günahkarlarını axtaran binəsib adamların qəzəbi qarşısında durmaq iqtidarında deyildi. Bəziləri deyirdilər, öz imzalarıyla hökuməti şuralara verəndən sonra gəncəliləri üsyana təhrik eləməyə hacət yox idi, onların bu xətası minlərlə adamın qətlinə, yurd-yuvasından didərgin düşməsinə səbəb oldu.
       Nağı bəy görünməsə də Xəlil bəy dirçələndən sonra səfarətə ayaq açmışdı, tez-tez gəlib qaçqınlara kömək, mühacirətdəkilərə yardım barədə danışırdı, təcavüzün qarşısını alınacağını, hökumətin öz fəaliyyətini hələlik mühacirətdə davam etdirəcəyini, Məhəmməd Əmin bəylə əlaqə yaratmağa çalışdığını söyləyirdi. Belə məqamlarda Yusif Vəzir susur, özünü təmkinli göstərməyə  çalışırdı. Şura hökumətini qəbul elədiyinə görə yox, sakit  ömür sürüb yazı-pozusuyla məşğul olmaq naminə sabah Bakıya qayıtmağa hazır idi, amma bilirdi ki, vaxtilə bölşeviklər barədə dediyi sözlərə, Milli Hkumətə elədiyi xidmətə görə onu sorğu-sualsız güllələyərlər.
        Amma gəncəlilərin çəkdikləri əzablardan yaranan kini özünü çox gözlətmədi. Sentyabr günlərinin birində Xəlil bəyin səfarətxanada olduğundan xəbər tutub basqına gəldilər. Yusif Vəzir Xəlil bəy, Zeynal bəy və Mirzə Qədirlə birgə oturduğu otaqdan Qamət Əfəndinin onlara necə dil tökdüyünü, ac-yalavac adamların təhdid dolu qışqırtılarını eşidirdi.
        “Xəlil bəy səfarətxanada gizlənməsin, çıxıb bizə cavab versin, görək niyə camaatı qan içində qoyub Tiflisə qaçdı? Özləri hökuməti verəndən sonra günahsız camaatı niyə rus süngüsünün qabağına itələdilər? İndi özləri niyə yenə bəy kimi yaşayırlar, günahsız adamlarsa yeməyə bir tikə çörək tapmırlar?”
        Xəlil bəyin rəngi ağarmışdı, bığı dartılır, əlləri titrəyirdi.
        “Gürcülər kömək eləməyə söz vermişdilər, - özünə bəraət qazandıran sayaq dilləndi, elə bil, bayırdakılara eşitdirmək istəyirdi.  – Amma... özləri təhdid altındaydılar, kömək göndərə bilmədilər...”
        “Deyək ki, bu belədi, - Yusif Vəzir soyuq nəzərlərini ona dikdi. – İndi İstanbuldasınız, sabiq hökumət üzvü kimi, bir çox dairələrlə əlaqəniz var, bu binəsiblərə kömək eləyə bilməzsinizmi, Xəlil bəy?”
         “Mən... Mən çalışaram, - Xəlil bəy, elə bil, imdad dilləyirdi. – Siz onlara deyin ki...”
          “Mən onlara heç nə deyə bilmərəm, - Yusif Vəzir qətiyyətlə dilləndi. – Üç aydı, qarınlarını quru sözlə doldururam. Ev-eşiyini itirmiş adamlara nə lazım olduğunu siz məndən yaxşı bilirsiniz”.
          Xəlil bəyin narahatlıq dolu nəzərləri Zeynal bəyə çevrildi. Zeynal bəy dönüb Yusif Vəzirin üzünə baxdı, laqeyd ifadədən bir şey anlamasa da bayırdakı “qiyamçıları” sakitləşdirməyi lazım bilib qapıya doğru getdi.
          “Mühacirət hökuməti...” – Xəlil bəy nəyisə izah eləmək istədi.
          “Hökuməti ölkədə qoruyub saxlamaq lazım idi! – Yusif Vəzirin səsi sərt çıxdı. – Məhəmmədhəsənə hökumət qurmağı tapşıranda bunun sonunun nəylə qurtaracağını fikirləşmək lazım idi!”
           Səsində qəzəbdən çox ağrı vardı. Amma fikirləşdiyini dediyinə görə özündə rahatlıq duydu. “Məni hər zaman çətin vəziyyətə salan yeganə şey açıqsözlülüyümdü, - sonralar yazacaqdı. – Mən həmişə öz sözümü açıq ifadə eləyirəm və heç nədən qorxmuram.” 
          İndi bayırdakıların qışqırtılarının get-gedə uzaqlaşmasından belə görünürdü ki, Zeynal bəy istəyinə nail olub. Artıq Xəlil bəyin rəngi bir qədər açılmış, çiyinləri dikəlmişdi.
           ...Bu qiyam təsirsiz ötüşmədi. Xəlil bəy bir neçə dəfə yardımla gəldi,  amma məbləğlər o qədər az idi ki, imdad gözləyən yüzlərlə qaçqının cüzi ehtiyatlarını belə ödəmirdi. Onun var-dövlətini gizlətdiyindən şübhələnənlər səfarətxanaya gəlməsindən xəbər tutub iki dəfə də həmlə elədilər. Belə məqamlarda Yusif Vəzirin sabiq hökumət üzvündən çox basqına gələnlərin tərəfini saxlaması Xəlil bəyə təsir  eləyirdi. Fikrincə, milli mübarizə hələ bitmamışdı, bu mübarizədə Yusif Vəzir onların yanında olmalıydı. Əlimərdan bəy Parisdən bolşevizmə qarşı müqavimətin zəruriliyi barədə təlimatlar göndərirdi, indi bütün güclərini buna yönəltməliydilər.
        ...O kədərli payız günlərin birində Sultanəhməd camesinin yanında milyonçu Bala bəy Aşurbəyovla rastlaşdı. Bolşeviklərin əlindən möcüzə nəticəsində qurtarıb Tiflisə, sonra Batum yoluyla ümüdgah saydığı bu şəhərə gəlib çıxmış, qızı Saranı Janna D’Ark fransız pansionatına düzəltmişdi. Vaxtilə qohumu Bəşir bəyin səxavət göstərib verdiyi təqaüd yadındaydı, həm də bu səbəbdən çətinliyə düşsə, köməyə hazır olduğunu dönə-dönə xatırlatdı. Bununla belə, görünür, Balabəy onun vəziyyətini duymuşdu, kədərlə gülümsədi:
        “Vətənin havasını almaq üçün hərdən görüşsək, bəsimizdi...”
        Onda qəhərin dağa-dalğa qalxıb böğazını tutduğunu sezdi...
        Vətəndənsə hələ də qara xəbərlər gəlirdi: Pankratovun yerini Baba Əliyev, sonrasa Eyyub Xanbudaqov tutmasına baxmayaraq, Milli hökumətdə işləyənlər təqiblərdən yaxa qurtara bilməmişdilər. Ən kədərlisi də bu idi ki, istiqlal tərəfdarı olan köhnə dostlarının bəziləri bolşeviklərə işləməyə razı olmuşdular: Ağahüseyn Kazımov xalq səhiiyə komissarı olub Cəmil bəy Ləmbəranskini və Əmir bəy Aslanovu da yanına aparmışdı; Cəmil bəy Vəzirov Xalq Poçt-Teleqraf və Rabitə Yolları kimissarlığına başçılıq eləyirdi; Firuz bəy Ordubadski Xalq Ərzaq Komissarlığında cığınacaq tapmışdı; bolşeviklər Bahadur Vəlibəyov Naxçıvanda, Mustafa Quliyev Lənkəranda İnqilaqb Komitəsinin sədriydilər; Möhsün İsrafilbəyli Xalq Hərbi Dəniz İşləri Komissarlığı xüsusi idarəsinin rəisiydi. Amma, əlbəttə, ən böyük məsuliyyəti daşıyanlardan biri Müvəqqəti Hərbi-İnqilabi Şuranın üzvü Qəzənfər Musabəyov idi...
        Yeni quruluş altı ay ərzində əlli minə yaxın adamı qətlə yetirib, müqavimət ocaqlarını amansızcasına söndürüb yerini bərkidəndən sonra o aldanmış biçarələri bir-bir aradan götürəcəkdi...
        ...Noyabrda xəbər tutdu ki, Stalin Bakıya gəlib, Lahıcda həbs olunub həbsxanaya salınmış Məmməd Əmini azad etdirib, özüylə Moskvaya aparıb, guya, orda böyük vəzifəyə təyin eləyəcək. Bu səbrini daşdıran son damlalardan oldu. Deməli, hökumət yıxılandan sonra yeddi ay ərzində qəlbinin dərinliklərində yaşatdığı ümid puça çıxmışdı, bundan sonra öz həyatı barədə düşünməliydi...

Hazırladı: Elmin Nuri
       

İtlərin piyada keçidindən istifadə etdiyi görüntülər yayıldı - MARAQLI...+VİDEO
Rusiyada silahlı şəxs sərnişin təyyarəsini qaçırmaq istədi - FOTO
Putinin reytinqi niyə azalır? –Rusiyada "camaat prezidentdən bezib" qənaəti güclənir
Əli Həsənovun başı dərddə: “Qaçqınkom”dakı ciddi pozuntular prokurorluğa göndərildi...
"Kriminal aləmdən bəhs edən kitabların nəşri sahəsində nəzarətsizlik var...” - EKSPERT
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Kriminal
Ulduz futbolçunun mindiyi təyyarə yoxa çıxdı - FOTO
Dünya
Ananın məsuliyyətsizliyi az qala bir uşağın həyatını məhv edəcəkdi - DƏHŞƏT...+VİDEO
Maraqlı
Yer üzündəki bütün ölkələri gəzən ilk və tək insan- MARAQLI
Cəmiyyət
Kinostudiya bu il hansı filmləri çəkəcək?- Direktordan cavab...
Dünya
Geni dəyişdirilmiş uşaqlar doğulacaq - Qiyamət günü uzaqda deyil...
Həftənin ən çox oxunanları
Bakıda gözlənilən tornado Elman Rüstəmovla Əhməd Əhmədzadəni Londondan vurdu - FOTOLAR
Bakıda dəhşətli qəza: "Mazda" 2 ayın gəlinini vurub öldürdü - FOTOLAR 18+
Bu ölkədən idxal olunan 7 ərzağı başınıza silah dirəsələr də YEMƏK OLMAZ!!!
“Sabah ölkədə elə proseslər baş verə bilər ki, eşidəndə adamın tükləri biz-biz olar...”
Xalqı hansı sülhə hazırlayırlar? - Təhlükə başımızın üstündədir, yoxsa...?
Bu məşhurlar qrafiklə sekslə məşğul olur - Cədvəl intimi müntəzəmləşdirirmiş...
Soydaşlarımız Moskvada "Vı, pustoy narod" sözlərinə etiraza toplaşır - SON XƏBƏR... + VİDEO
"Nənəm erməniyə ərə gedə bilməzdi..." - Həcərin nəticəsi
Şəhər meri 30 il kirayədə yaşayan süpürgəçiyə ev verdi-İbrətamiz- FOTOLAR  
20 ilin deputatının milyonluq villası bank borcuna görə əldən getdi - Belə də olur...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə