Xəbər lenti
20/11/2018 [15:06]:
İstanbulda "Qara dəniz və Qafqaz ölkələrinin təhlükəsizlik sektorunda islahatlar" mövzusunda beynəlxalq sammit keçirilir
20/11/2018 [15:03]:
190 nömrəli marşrut xəttinin fəaliyyəti dayandırılır
20/11/2018 [15:03]:
İngilis dilinin tədrisində peşəkar səviyyəli müəllim amili başlıca şərtdir
20/11/2018 [14:49]:
MTRŞ telekanal rəhbərlərinə xəbərdarlıq etdi
20/11/2018 [14:43]:
Paşinyan maaş və pensiyaların artırılmasına gəlincə, susur
20/11/2018 [14:29]:
Dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin xatirəsi yad olunacaq
20/11/2018 [14:28]:
Aşıqlar Birliyinin sədrindən haqlı məzəmmət: “Televiziyalar səviyyəsiz aşıq müsabiqələri təşkil edib...”
20/11/2018 [14:19]:
Azərbaycanda 97 nəfər dərmandan zəhərləndi - SƏBƏB
20/11/2018 [14:13]:
Bakıda dəhşətli qəza - Sürücünün parçalanmış görüntüləri yayıldı - VİDEO (+18)
20/11/2018 [14:08]:
“İnternet təhlükəsizliyi və rəqəmsal vətəndaşlıq" Şirvanda...
20/11/2018 [14:05]:
Türkiyədə TürkPA-nın iclası keçirilir
20/11/2018 [14:04]:
Nəcməddin Sadıkov ordu generalı ilə müzakirə apardı
20/11/2018 [14:00]:
Ötən gün Azərbaycan yollarında 5 piyada öldü
20/11/2018 [13:58]:
İlham Əliyev Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisini qəbul etdi - FOTO
20/11/2018 [13:55]:
O binanın sakinlərinə yeni MƏNZİLLƏR VERİLƏCK - Nazir müavini AÇIQLADI
20/11/2018 [13:51]:
"Fədayə Laçın məhkəmənin tez yekunlaşmasını istəyir"
20/11/2018 [13:51]:
100-dən çox ölkənin südçülük üzrə göstəricisinin əks olduğu hesabatda Azərbaycanın da adı var
20/11/2018 [13:38]:
Bakı metrosundakı soyğunçular tutuldu
20/11/2018 [13:31]:
Lənkəran sakini çaqqalı boğub öldürdü – FOTOLAR
20/11/2018 [13:31]:
Kərəm Həsənov Salyanda vətəndaş qəbulu keçirəcək
20/11/2018 [13:22]:
“Yaltaq", “sözəbaxan” olsaydım, “çətin adam” sayılmazdım”
20/11/2018 [13:17]:
Barselonada qatarın qəzaya uğraması nəticəsində xəsarət alanların sayı 40-a çatıb
20/11/2018 [13:06]:
“Əvvəl sevmək daha gözəl idi, indi qocalmışam..."
20/11/2018 [12:48]:
Gəncə İcra Hakimiyyəti: "Dağıntılar altında qalanların hamısı artıq tapılıb" - Son XƏBƏR
20/11/2018 [12:46]:
Kremldən işğal edilmiş torpaqlarla bağlı SENSASİON QƏRAR: Buna hazırlıq gedir
20/11/2018 [12:42]:
Bakıda baş verən yol qəzasında sürücünün arvadı öldü
20/11/2018 [12:41]:
Bank hesabından 790 manat oğurlayan tutuldu
20/11/2018 [12:39]:
Milli Qəhrəmanın doğum günüdür
20/11/2018 [12:38]:
Kanalizasiyadan mal başları, sement kisələri çıxdı -FOTOLAR
20/11/2018 [12:34]:
Havalar pisləşəcək - Güclü külək, yağış, sulu qar... - XƏBƏRDARLIQ
20/11/2018 [12:30]:
Görüntüsü ilə başgicəlləndirən toyuq - VİDEO
20/11/2018 [12:24]:
Novruz Novruzlu dünyasını dəyişib
20/11/2018 [12:22]:
Qadınlarla bağlı yeni hesabat hazırlanır
20/11/2018 [12:21]:
“Ən vəhşi və qəbuedilməz şey bu millətin gəncliyinin istismarıdır”
20/11/2018 [12:17]:
Millət vəkili Yunanıstan, Yeni Zelandiya, Bəhreyn və Sinqapurun fəal qadınları ilə görüşdü
20/11/2018 [12:14]:
Mühəndislik sahəsi üzrə ilin ən böyük tədbirlərindən biri: “Makers’ Day 2018”
20/11/2018 [12:11]:
Rus ekspertlər kasıb Ermənistan və Rusiyanın bahalı qırıcılarından danışırlar: "Qarabağ savaşı təzələnsə, Rusiya hərbçiləri qarışmayacaqlar” – Araşdırma
20/11/2018 [12:10]:
Qabiliyyət imtahanlarının proqramları və qiymətləndirmə meyarları müzakirə olundu
20/11/2018 [12:09]:
Qorbaçovu ayağa qalxmağa məcbur edən alim – Qarakənd faciəsinin akademik qurbanı
20/11/2018 [12:08]:
DİM yeni buraxılış imtahanı modelində onlayn sınaq imtahanları keçirəcək - Abituriyentlərə “hava-su” kimi xəbər
20/11/2018 [12:04]:
Mikayıl Müşfiqi diri-diri divara hörüblər? - Tədqiqatçı alim Ədalət Tahirzadə bu versiyanı araşdırmağa çağırır
20/11/2018 [11:59]:
“Instagram”da məktəbli qızları fahişəliyə cəlb edən Cəlal həbs edildi - FOTOLAR
20/11/2018 [11:56]:
Aİİ-nin müəllimi beynəlxalq konfransda ölkəmizi təmsil etdi
20/11/2018 [11:48]:
"Şah İsmayıl Xətainin bir tərəfi xristian, avropalı idi” - Professordan açıqlama
20/11/2018 [11:42]:
190 qram narkotik vasitə - heroin aşkarlandı
20/11/2018 [11:39]:
Kəmaləddin Heydərov Gəncədə partlayış baş vermiş ərazidə - FOTO
20/11/2018 [11:33]:
"Müəllimlik etmək", "Fəhləlik etmək" kimi sözlər şübhəli sözlər sırasındadır
20/11/2018 [11:23]:
Nyu-Yorkda Azərbaycan İrəvanı haqqında film Amerika ictimaiyyətinə təqdim edilib
20/11/2018 [11:21]:
“Müsabiqənin məqsədi kitaba qarşı marağın azalmasının qarşısını almaqdır...”
20/11/2018 [11:17]:
Eldar Əzizovdan gözləntilər - nələri dəyişə biləcək...
20/11/2018 [11:08]:
Nyu-Yorkda Amerika Azərbaycanlılarının Koordinasiya Şurası təsis edildi
20/11/2018 [11:01]:
Xalq artisti FOTOSU ilə izləyicilərini təəccübləndirdi
20/11/2018 [11:01]:
Konfransda çıxış etmək üçün ölkəsindən çıxan prezident yoxa çıxdı
20/11/2018 [10:58]:
Amerika missioner təşkilatı Ağdərədəki erməni uşaq bağçasını belə təmir etdirdi - FOTO
20/11/2018 [10:53]:
"Yaxşı ki, Nizaməddin Şəmsizadə Hitlerin Şah İsmayılın törəməsi olduğunu dilə gətirməyib"
20/11/2018 [10:40]:
İynədən qorxub, hər kəsə hücum etdi... VİDEO
20/11/2018 [10:38]:
Gəncədə dağıntılar altında qalanlar belə çıxarıldı - VİDEO +18
20/11/2018 [10:27]:
Viski Xərçəngi müalicə edə bilər
20/11/2018 [10:23]:
“Deputatların çoxunun şəxsi biznesi var, heç maaşa ehtiyacları da yoxdur...”
20/11/2018 [10:21]:
Sərkisyanın bu dəfəki "Qarabağ kartı" işə yaramadı: Ermənilər qatilin timsah göz yaşlarına inanmadı...
20/11/2018 [10:16]:
ABŞ daha bir ölkəni "QARA SİYAHI"sına salır
20/11/2018 [10:08]:
79 yaşlı qadını zorladı, amma canından oldu - Azərbaycanda AĞLAGƏLMƏZ OLAY
20/11/2018 [09:57]:
Zakir Həsənov üçtərəfli görüş keçirəcək
20/11/2018 [09:57]:
Bərəkətli ömür, bərəkətli ruzi, bərəkətli nəsil, bərəkətli mal... - Allahın fəziləti
20/11/2018 [09:52]:
Gəncədə binada partlayış zamanı ölən şəxsin kimliyi bilindi - FOTO + YENİLƏNİB
20/11/2018 [09:46]:
“Rus NATO-su”nda “soyuq müharibə” ruzigarı - Bakının “küləyi” və petrolu...
20/11/2018 [09:42]:
Gəncə icra başçısının müavini: “İki ailə dağıntılar altında qalıb”
20/11/2018 [09:40]:
Güləşçilərimiz turnirdə iki medal qazanıblar
20/11/2018 [09:39]:
Azərbaycan millisi üçün həlledici oyun - Komandamız tarix yaza bilər
20/11/2018 [09:37]:
“Gerçəkdənmi bu məkanlardan qazandığınız çirkli pullar namus və ləyaqətinizdən üstündür?!.”
20/11/2018 [09:36]:
Manat və dollar bu gün hansı məzənnədə olacaq?
20/11/2018 [09:15]:
Atəşkəs rejimi 30 dəfə pozulub
20/11/2018 [08:54]:
“Yeyinti məhsulları haqqında” qanunda dəyişikliklər edilib
20/11/2018 [00:53]:
“Məmurlarımız Gürcüstanda baş verənlərə baxıb utanmalıdır...” - EKSPERT
20/11/2018 [00:33]:
Ərdoğanın Putinə hədiyyəsi – FOTO
20/11/2018 [00:25]:
Günün qoroskopu: Səmimi, qayğıkeş olmağa çalışın
20/11/2018 [00:09]:
Qarakənd faciəsindən 27 il ötür
19/11/2018 [23:11]:
Abel Məhərrəmovu bitirən konfransdan reportaj - Şeyx və qudası tək oturub (VİDEO)
19/11/2018 [22:35]:
Hacı Əbdül rəhbərlik etdiyi hərakatın hədəflərini açıqladı: "Növbəti seçkidə..."
19/11/2018 [22:29]:
Azərbaycanda toy günü ÜRƏK DAĞLAYAN HADİSƏ: arvadı getdi, özü isə yedi, içdi, sonra...
Bütün arxiv bir sırada
13/02/2018 [22:11] - Siyasət - ( 1512 dəfə baxılıb)

Çin Suriyada tək bir güllə atmadan qələbə qazanır



Yaxın Şərqdə baş verən olaylar dünya ictimayyətinin ən aktual məsələsi olaraq qalmaqdadır. Başda Suriya olmaqla regionun taleyi hələ də sual altındadır. Ən acınacaqlı vəziyyət isə sözsüz ki, Suriyanın özündə yaşanmaqdadır. Əlbəttə ki, bu münaqişələr dünyanın bir çox qlobal güclərini və qlobal güc olma yolunda addımlayan güclərini regiona marağını artırmaya bilməzdi.

Bu gün Suriyada marağı olan hər bir aktorun dəstəklədiyi bir aktiv pionu var. Misal ücün şimal və cənub qonsularımız Rusiya və İran. Heç kəsə sirr deyil ki, Rusiya və İran Əsəd rejimini dəstəkləyir. Qardaş Türkiyə isə cənub sərhədlərində təhlükəsizliyi təmin etmək  və  Suriyada ona yaxın bir hakimiyət qurmaq üçün ÖSO yəni  Azad Suriya Ordusunu və Türkmən aşirətlərini dəstəkləyir. Əlbəttə ki, ABŞ və İsrailidə unutmaq olmaz. ABŞ və İsrail isə son illərdə Yaxın Şərqdə etinadsız qalınmayacaq və bir güc halına gələn kürd YPG PYD PKK qüvvələrinə açıqca hər cur dəstək verməkdədir.

Bu gün Suriya qlobal ve regional aktorlarla onların pionlarının çoxlu şahmat masasına dönüb. Bax bu masada gözlə görülməyən səssiz oyun aparan və hər kəsdən cox qazanan başqa bir oyunçu da var. Bu bəhs etdiyim aktor Çin Xalq Respublikasıdır.

Çin  Suriyadakı varlığını gücləndirir.

Nə qədər qəribə səslənsədə Çin Suriyada gizli olarak münaqişənin başlanğıcından bəri mövcuddur. Suriyadakı çatışmaların başladığı ilk zamanlardan bu günə kimi Çin heyəti suriyalı rəsmilərlə təmaslar qurur münaqişəni yaxından izləyirdi. İran  Rusiya kimi çok ön plana çıxmasa da, Çin həmişə Suriyanın arxasında durub və dəstəyini Əsəd rejimindən yana verməkdədir. Onu da qeyd edim ki, Çin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərindəndir və Suriyayla bağlı məsələlərdə hər dəfəsində tərəfsiz olaraq səs verməkdədir.

Çin Xalq Respublikasının Suriyadaki səfiri Çi Çiencin 12 fevralda verdiyi açıqlamada suriyalı rəsmilərlə görüşündən bəhs edib. Səfir görüş zamanı Suriyanın yenidən abadlaşmasında və quruculuq işlərində ölkəsinin önəmli rol oynayacağını qeyd edib.

Bu səfirin ilk belə açıqlaması deyil. Bir müddət öncə Dəməşqdəki Muvasat Universitetinin xəstəxanasına baş cəkən səfir səfir Çinin “Sinxua” agentliyinə verdiyi açıqlamada, Suriyanın inkişafı və yenidən inşası üçün aparılacaq çalışmalara diqqət ayırmağın zamanı gəldiyini ifadəsini işlətdi. “Suriyanın yenidən inşası üçün bu ölkənin qanuni hakimiyyətiylə əməktaşlıq aparacaqlarını” dedi.

Dünya bankının rəsmi statistik məlumatlarına baxsaq görərik ki, 2011-ci ilin əvvəlindən 2018-ci ilin əvvəlinə qədər Suriyada baş verən müharibələr səbəbiylə ölkəyə dəyən ziyan 226 milyar dollardır. Suriyada müharibə əlbəttə bir gün bitəcək, ancaq nə Əsəd nə də müxalif quvvələrdən kimsə bu 226 milyar dollarlıq dəyən ziyanı tək başına kompensasiya edə bilməyəcək. Bu zaman belə bir sual ortaya çıxır:

Bəs  bu pullar və bu investisyalar hardan gələcək? Başqa cür desək Suriyanı kim vəya kimlər yenidən inşa edəcək?

İlk olaraq onu qeyd edim ki, Türkiyənin bu prosesdə imkanları azdır. Ancaq bir çox alternativlərdə mövcuddur.

RUSİYA: Suriya rəhbərliyinin ən böyük müttəfiqi olan Rusiyanın düşən neft qiymətləri səbəbiylə və gündə 3 milyon dollar olan döyüş xərclərini də nəzərə alsaq yetərli olmadığını bilirik. Ruslar müttəfiq olmanın üstünlüyüylə yola qoyulacaq olsalar da, ən böyük investisiya sahibi olmaları çətin görünür.

Körfəz ölkələri: Neft qiymətlərindəki geriləmə səbəbiylə büdcə proqnozları eynilə Rusiya kimi alt-üst olan Körfəz ölkələrinin də investor roluna çıxışı çox mümkün görünmür.

ABŞ: Suriyadakı münaqişədən ən çox qazanclı çıxan ABŞ  Səudiyyə Ərəbistanı kimi "müttəfiqlərinə" bir dəfəyə 110 milyard dollarlıq silah satışı etsə də "Suriyanın yenidən inşası"elədə maraqlı və qazanclı deyil.

ÇİN: Fikrimcə, Suriyanın yenidən inşasında ən böyük rolu boynuna götürəcək olan ölkələrin bəlkə də başında Çin gəlir!

17 -26 avqust tarixləri arasında Suriya paytaxtında keçirilən və Çinin də səfirlik səviyyəsində qatıldığı "Beynəlxalq Şam Sərgisi" bu gerçəyin ipuclarını verməsi baxımından əhəmiyyətli bir göstərici oldu. Ancaq bu iki ölkə arasındakı əlaqələrdə hiss olunan hərəkətlilik bu sərginin önünə keçdi. Bundan təxminən 1,5 - 2 ay əvvəl (9 iyul 2017 tarixində) Çin paytaxtı Pekində "Suriya Günü" adı verilən bir fəaliyyət təşkil edildi. Suriyanın Pekindəki səfirliyinin də dəstəyini alan Çin-Ərəb Mübadilə Dərnəyi tərəfindən həyata keçirilən fəaliyyətə xüsusilə investisiya və tikinti sahələrində fəaliyyət göstərən Çin firmalarından 1000 qədər nümayəndə iştirak edib. Ölkədəki investisiya sahələrinin nələr olduğuna işarə edən təqdimat mərasimləri da edildiyi fəaliyyətdə danışan Suriyanın Pekindəki səfiri İmad Mustafa, hökumətinin investisiya və tikinti sahəsindəki fürsətlər mənasında prioriteti Çin şirkətlərinə verəcəyini vurğulayaraq, bu şirkətlərin döyüşdən sonra ölkənin yenidən inşasında böyük bir rol oynayacağını gözlədiklərini qeyd etmisdi.

Suriya səfirliyi, Çin-Ərəb mübadilə Dərnəyi və Pekin mərkəzli Şijing hüquq firması 4 İyul 2017 tarixində bir razılaşma imzalayaraq, Suriyanın yenidən inşasına istiqamətli hüquqi və texniki mövzuları həll etmək, Çin şirkətlərinə ehtiyac duyacaqları investisiya mühitinin asandlaşdırılması kimi xüsusi imtiyazlar verilmişdi.

Rəsmi səviyyədə "Beynəlxalq Şam Yarmarkası" na qatılan 23 ölkədən biri olan Çin, 2011-ci ildə başlayan müharibə ilə yanaşı Suriya ilə əlaqələri inkişaf etdirən bir ölkə deyil. Əlaqələr köhnədir. Suriya 1956-cı ildə Çin Xalq Respublikasını Misirlə tanış edən ilk Ərəb ölkələrindən birinə çevrildi. İki ölkənin ticarət həcmi il ərzində artdı və Çin Suriyanın ən böyük ticarət tərəfdaşı oldu. Beləliklə, Dəməşq döyüşündən əvvəl Çinin böyük bir hissəsi 2,4 milyard dollarlıq idxal, elektron texnologiyalar və ağır sənaye məhsullarına əsasən idxal edirdi. Bu rəqəm, ölkənin ən böyük strateji müttəfiqi olaraq görülən Rusiyanın ticarətindən daha böyükdür.

Suriyada neft axtarışları da daxil olmaqla Çində milyard dollarlıq neft yatırımı var. Çin Milli Neft Şirkəti Suriya neft sahəsində fəaliyyət göstərən ölkədəki ən böyük neft şirkətlərindən birinə sahibdir. Çinin bu sahəyə istiqamətli sərmayələri döyüş səbəbiylə iflasa uğramış olsa da, işğal altındakı neft sahələri yenidən ələ keçirildikdən sonra Şam - Pekin əməkdaşlığın köhnə günlərinə qayıdacağını düşünürəm.

Suriya İpək Yolu üzərində bir ölkədir. Vəziyyət bu ölkədə yenidən normala dönərsə, Suriya iqtisadiyyatının müxtəlif sahələrinə "Yeni Nəsil Birgə Yol" layihəsi çərçivəsində Çindən böyük investisya gələ bilər.

Bütün bunlara baxmayaraq Çinin, Suriyada hələ də hərbi varlığı yoxdur. Düşünürəm ki, Çinin beynəlxalq sistemdə təsiri çox büyükdür və hər keçən gün daha da artmaqdadır. Ancaq hələ dünya bunu tam mənada dərk edə bilmir. Çin önümüzdəki illərdə  yumşaq gücdən tədricən hərbi gücə keçəcək və siyasi  proseslərdə daha çox görülməyə başlayacaq.

 

TURAN RZAYEV

Qərbi Kaspi Universitetinin Tətbiqi Politologiya Mərkəzinin eksperti

 

Mühəndislik sahəsi üzrə ilin ən böyük tədbirlərindən biri: “Makers’ Day 2018”
“Deputatların çoxunun şəxsi biznesi var, heç maaşa ehtiyacları da yoxdur...”
Bərəkətli ömür, bərəkətli ruzi, bərəkətli nəsil, bərəkətli mal... - Allahın fəziləti
Həzrət İsanın 1500 illik qısa və buruq saçlı rəsmi tapıldı - MARAQLI
Ölü doğulan uşağı üçün etdikləri şok yaratdı - FOTOLAR
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Şou-biznes
Xalq artisti FOTOSU ilə izləyicilərini təəccübləndirdi
Cəmiyyət
Abel Məhərrəmovu bitirən konfransdan reportaj - Şeyx və qudası tək oturub (VİDEO)
Cəmiyyət
Hacı Əbdül rəhbərlik etdiyi hərakatın hədəflərini açıqladı: "Növbəti seçkidə..."
Cəmiyyət
“Mənim hoppanıb-düşənlərlə mövqeyim düz gəlmir axı”
Dünya
İrəvan dövriyyəyə yeni pul vahidləri çıxarır: İqtisadi iflasın rəsmi təsdiqi!
Həftənin ən çox oxunanları
Xəzər TV rektorun qovulmasının səbəbini açıqladı: Akademiki qara günlər gözləyir - VİDEO
“İsmət Qayıbov vertolyota minəndə Tamerlan Qarayev TƏKİDLƏ ONA DEYİB Kİ...”
"Misir Mərdanov Abel Məhərrəmovun deyil, Bəhram Əsgərovun rektor olmasını istəyirdi"
Bütün Rusiya AYAĞA QALXDI: Nurməhəmmədovdan İBRƏTAMİZ TƏKLİF...
"Abel Məhərrəmovdan sonra islahatçı rektor təyinatı BDU-nu daha tez böhrandan çıxara bilər"
"Başa düşə bilmirəm ki, hansı məntiqlə qadınları 65 yaşda pensiyaya çıxarırıq?"
Abel Məhərrəmovun rektorluq "kitabını bağlayan" SENSASİON SƏBƏB...
“Bu reklama çəkilməklə bir ailə başçısını üç il yarım həbsdən azad etdirdim...” - VİDEO
Ərdoğan yarım milyard dollarlıq ikimərtəbəli təyyarəsi ilə ilk dəfə uçdu - FOTO
“Bizim sevgimiz də, nifrətimiz də, dostluğumuz da, düşmənliyimiz də kişi kimi olub”
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə