Xəbər lenti
23/05/2018 [00:35]:
Azərbaycanlı alim erməni səfiri İsveçdə pərt etdi - Foto
23/05/2018 [00:10]:
"NİİM-ə üzümü tuturam: özünə rəva bilmədiyin bir avtobusu başqalarına niyə rəva görürsən?"
23/05/2018 [00:04]:
Zukerberq “sızmalarla” bağlı Avropa Parlamentinə ifadə verib
22/05/2018 [23:30]:
Şahzadə Səudiyyə Ərəbistanında çevriliş etməyə çağırdı
22/05/2018 [23:29]:
Meşədə yanğın çıxaran gəncə fantastik cəza - 36,6 milyon dollar ödəyəcək
22/05/2018 [23:28]:
Ramazan ayının yeddinci gününün duası - İmsak və iftar vaxtı
22/05/2018 [23:20]:
"Qoy sertifikasiya olsun, təki bu məsələyə bir son qoyulsun..."
22/05/2018 [23:15]:
Bakıda avtobus sürücüsü 25 qəpiyə görə döyüldü – VIDEO
22/05/2018 [23:12]:
Anası ilə birlikdə öldürülən gənc müəllimənin - Fotosu
22/05/2018 [23:11]:
"Meyitləri tapılan alpinistlərin səhvi o olub ki... "
22/05/2018 [23:06]:
Pakistanda anomal istilər: 65 ölü
22/05/2018 [22:59]:
Evdə steril təmizliyin gözlənilməz təhlükəsi aşkarlandı
22/05/2018 [22:52]:
Çadır Festivalından maraqlı FOTOLAR
22/05/2018 [22:28]:
İlham Əliyev əmisini unutmadı- SƏRƏNCAM
22/05/2018 [22:27]:
Aİ-Azərbaycan danışıqlarının tarixi və məkanı açıqlandı
22/05/2018 [22:25]:
Bulaq festivalından maraqlı anlar - FOTOLAR
22/05/2018 [22:23]:
Tramp-In görüşü ertələnə bilər
22/05/2018 [22:21]:
Qadınların qorxusu...
22/05/2018 [22:06]:
Ukrayna ABŞ-ın göndərdiyi “Javelin”i sınadı – VİDEO
22/05/2018 [21:53]:
Mark Zukerberq Avropa Parlamentində ifadə verir - VİDEO
22/05/2018 [21:49]:
Vaksini olmayan ölümcül virus yayıldı
22/05/2018 [21:05]:
Roqozin getdi, Azərbaycana silahı kim satacaq?
22/05/2018 [20:58]:
İsrail İrana qarşı F-35 qırıcısını tətbiq etdiyini açıqladı
22/05/2018 [20:49]:
Azərbaycan İnvestisiya Şirkətinə yeni icraçı direktor təyin edilib
22/05/2018 [20:32]:
Doğulduğu gündən bəri günə 6 milyon dollar qazanıb
22/05/2018 [20:30]:
Ermənilər Xocavənddə 2414 hektara taxıl və tərəvəz məhsulları əkilib
22/05/2018 [20:19]:
“Xaricdəki tədbirlərdə xeyli qulağı sırğalı, uzunsaçlı oğlanlar görürəm ki, vaxtilə bizdə siyasi məhbus olublar”
22/05/2018 [20:01]:
Lotu Qulinin dostu vəzifədən getdi - FOTO
22/05/2018 [19:37]:
Avstraliya şəhəri Dağlıq Qarabağın “müstəqilliyini” dəstəkləyən qərar verdi
22/05/2018 [19:36]:
Prezident Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi ilə bağlı sərəncam imzaladı
22/05/2018 [19:33]:
Aqrar Tədqiqatlar Mərkəzi yaradılacaq
22/05/2018 [19:32]:
Repetitor yanına getmədən 700 bal toplayan sumqayıtlı Əsra - FOTO
22/05/2018 [19:08]:
Pitbull iki uşaqlı ailəyə hücum etdi - VİDEO
22/05/2018 [19:05]:
Sabiq MTN polkovnikləri məhkəmədən bəraət istəyiblər
22/05/2018 [18:52]:
“Təhsil haqqında” qanuna dəyişikliklər edilir
22/05/2018 [18:51]:
Prokurorluq: Kafedə baş verən partlayışla bağlı “Azərtransservis” direktoru tutuldu
22/05/2018 [18:48]:
Goranboyda xalça emalatxanasının tikintisinə 2 milyon manat ayrıldı
22/05/2018 [18:47]:
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin işçiləri təltif olundu - SİYAHI
22/05/2018 [18:45]:
DİM: 28 nəfərin imtahan nəticələri ləğv edilib
22/05/2018 [18:42]:
Həsən Ruhani İlham Əliyevə məktub ünvanladı
22/05/2018 [18:41]:
Kraliça Azərbaycan xalqını təbrik etdi
22/05/2018 [18:41]:
700 bal yığan abituriyent: Əziyyət çəkməmişəm
22/05/2018 [18:15]:
Madonna bu şəkillərinə görə 10 dollar aldı - FOTOLAR
22/05/2018 [18:08]:
Rövşən Rzayev məcburi köçkünlərlə bağlı tapşırıq verdi - FOTO
22/05/2018 [18:08]:
AXC-nin 100 illik yubileyi 311 №-li tam orta məktəbdə də qeyd olundu
22/05/2018 [18:07]:
ADNSU-nun professorları Rusiya Təbiət Elmləri Akademiyasının medalı ilə təltif olunublar
22/05/2018 [18:06]:
Ziya Məmmədovun oğlundan Hadisəyə daha bir zərbə
22/05/2018 [18:04]:
“Nar”dan Ramazan fürsəti
22/05/2018 [18:02]:
“Təxris olunmağına dörd ay qalmışdı...”- Şəhid əsgərimizin atası...
22/05/2018 [17:59]:
Emin Seyidov: "Avropanın xristian təəssübkeşliyi burada özünü açıq göstərir"
22/05/2018 [17:42]:
“Klinikalardan evlərə zəng vurub insanları aldadırlar”
22/05/2018 [17:13]:
Kimliyimizi təsdiq edən milli sərvətimiz...
22/05/2018 [17:07]:
“WhatsApp”da yeni funksiya aktiv oldu – Çoxdan gözlənilirdi
22/05/2018 [16:59]:
Məleykə Abbaszadədən XƏBƏRDARLIQ: “Onlar yay imtahanlarına buraxılmayacaqlar!”
22/05/2018 [16:58]:
Müdafiə Nazirliyi 2 zabitin ölüm xəbərini yayanlara xəbərdarlıq etdi
22/05/2018 [16:57]:
I-IV qruplar üzrə imtahanların nəticəsi açıqlandı - 3 abituriyent 700 bal topladı
22/05/2018 [16:56]:
“Azərsu” 12-ci elektron xidməti istifadəyə verib
22/05/2018 [16:44]:
Parlamentdə “ağlabatan” müzakirə
22/05/2018 [16:38]:
Deputat: "Nazirlər gəlir, gedir, problem həll edilməmiş qalır"
22/05/2018 [16:36]:
Türkmənbaşının şəklindən tualetdə istifadə edənlər cəzalandırılacaq
22/05/2018 [16:13]:
Bakcell karyera sərgisində
22/05/2018 [16:09]:
Fələstin İsraili Haaqa məhkəməsinə verdi
22/05/2018 [16:08]:
Gözəllikləri və sərvətləriylə göz qamaşdıranlar... - Ən şanslı 15 qadın
22/05/2018 [15:59]:
"Bu Orucluq günündə ailəmi dağıtmaq istəyənləri Allaha tapşırıram" - Şəbnəm OD PÜSKÜRDÜ
22/05/2018 [15:38]:
Festivallar festivalında Azərbaycan da təmsil olunacaq
22/05/2018 [15:36]:
Qənirə Paşayeva mükafata layiq görüldü
22/05/2018 [15:34]:
Vuçiç azərbaycanlıları Serbiyada hotel tikməyə çağırdı
22/05/2018 [15:29]:
Azərbaycanda hərbçilərin olduğu maşın qəzaya düşdü - Ölənlər var
22/05/2018 [15:28]:
"25 il millət vəkili olursan, ayrılan kimi deyirlər, diplomatik pasportunu qaytar"
22/05/2018 [15:17]:
"Ermənistanda Naxçıvan daha populyardır, çünki…" -Ehtiyatda olan polkovnik
22/05/2018 [15:15]:
XİN: "Növbəti dəfə siyasi avantüranın şahidi oluruq"
22/05/2018 [15:13]:
“Ermənistan bu silahlardan heç vaxt istifadə edə bilməyəcək!”
22/05/2018 [15:05]:
6 yaşlı uşaqların məktəbə qəbulu ilə bağlı DƏYİŞİKLİK
22/05/2018 [14:44]:
ADPU-da “Mir Cəlal - yazıçı, alim və müəllim” Respublika Elmi Konfransı keçirildi
22/05/2018 [14:44]:
Həyat yoldaşı greencard qazanan Elariz: "Toyları qoyub, heç yerə gedəsi deyiləm" – VİDEO
22/05/2018 [14:38]:
ADU-da “Azərbaycan-Türkiyə ədəbi əlaqələri” adlı dəyirmi masa keçirildi
22/05/2018 [14:38]:
Sərxoş qadın yatdı və DƏHŞƏTLİ ŞƏKİLDƏ ÖLDÜ...
22/05/2018 [14:35]:
Serbiya Prezidentinə Azərbaycan Dillər Universitetinin fəxri doktoru diplomu təqdim edilib
22/05/2018 [14:31]:
Milli Məclisin növbədənkənar iclasında bu məsələyə baxılacaq
22/05/2018 [14:28]:
Azərbaycanda nəticə əsaslı büdcə mexanizmi hazırlanacaq
Bütün arxiv bir sırada
13/02/2018 [22:11] - Siyasət - ( 1394 dəfə baxılıb)

Çin Suriyada tək bir güllə atmadan qələbə qazanır



Yaxın Şərqdə baş verən olaylar dünya ictimayyətinin ən aktual məsələsi olaraq qalmaqdadır. Başda Suriya olmaqla regionun taleyi hələ də sual altındadır. Ən acınacaqlı vəziyyət isə sözsüz ki, Suriyanın özündə yaşanmaqdadır. Əlbəttə ki, bu münaqişələr dünyanın bir çox qlobal güclərini və qlobal güc olma yolunda addımlayan güclərini regiona marağını artırmaya bilməzdi.

Bu gün Suriyada marağı olan hər bir aktorun dəstəklədiyi bir aktiv pionu var. Misal ücün şimal və cənub qonsularımız Rusiya və İran. Heç kəsə sirr deyil ki, Rusiya və İran Əsəd rejimini dəstəkləyir. Qardaş Türkiyə isə cənub sərhədlərində təhlükəsizliyi təmin etmək  və  Suriyada ona yaxın bir hakimiyət qurmaq üçün ÖSO yəni  Azad Suriya Ordusunu və Türkmən aşirətlərini dəstəkləyir. Əlbəttə ki, ABŞ və İsrailidə unutmaq olmaz. ABŞ və İsrail isə son illərdə Yaxın Şərqdə etinadsız qalınmayacaq və bir güc halına gələn kürd YPG PYD PKK qüvvələrinə açıqca hər cur dəstək verməkdədir.

Bu gün Suriya qlobal ve regional aktorlarla onların pionlarının çoxlu şahmat masasına dönüb. Bax bu masada gözlə görülməyən səssiz oyun aparan və hər kəsdən cox qazanan başqa bir oyunçu da var. Bu bəhs etdiyim aktor Çin Xalq Respublikasıdır.

Çin  Suriyadakı varlığını gücləndirir.

Nə qədər qəribə səslənsədə Çin Suriyada gizli olarak münaqişənin başlanğıcından bəri mövcuddur. Suriyadakı çatışmaların başladığı ilk zamanlardan bu günə kimi Çin heyəti suriyalı rəsmilərlə təmaslar qurur münaqişəni yaxından izləyirdi. İran  Rusiya kimi çok ön plana çıxmasa da, Çin həmişə Suriyanın arxasında durub və dəstəyini Əsəd rejimindən yana verməkdədir. Onu da qeyd edim ki, Çin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərindəndir və Suriyayla bağlı məsələlərdə hər dəfəsində tərəfsiz olaraq səs verməkdədir.

Çin Xalq Respublikasının Suriyadaki səfiri Çi Çiencin 12 fevralda verdiyi açıqlamada suriyalı rəsmilərlə görüşündən bəhs edib. Səfir görüş zamanı Suriyanın yenidən abadlaşmasında və quruculuq işlərində ölkəsinin önəmli rol oynayacağını qeyd edib.

Bu səfirin ilk belə açıqlaması deyil. Bir müddət öncə Dəməşqdəki Muvasat Universitetinin xəstəxanasına baş cəkən səfir səfir Çinin “Sinxua” agentliyinə verdiyi açıqlamada, Suriyanın inkişafı və yenidən inşası üçün aparılacaq çalışmalara diqqət ayırmağın zamanı gəldiyini ifadəsini işlətdi. “Suriyanın yenidən inşası üçün bu ölkənin qanuni hakimiyyətiylə əməktaşlıq aparacaqlarını” dedi.

Dünya bankının rəsmi statistik məlumatlarına baxsaq görərik ki, 2011-ci ilin əvvəlindən 2018-ci ilin əvvəlinə qədər Suriyada baş verən müharibələr səbəbiylə ölkəyə dəyən ziyan 226 milyar dollardır. Suriyada müharibə əlbəttə bir gün bitəcək, ancaq nə Əsəd nə də müxalif quvvələrdən kimsə bu 226 milyar dollarlıq dəyən ziyanı tək başına kompensasiya edə bilməyəcək. Bu zaman belə bir sual ortaya çıxır:

Bəs  bu pullar və bu investisyalar hardan gələcək? Başqa cür desək Suriyanı kim vəya kimlər yenidən inşa edəcək?

İlk olaraq onu qeyd edim ki, Türkiyənin bu prosesdə imkanları azdır. Ancaq bir çox alternativlərdə mövcuddur.

RUSİYA: Suriya rəhbərliyinin ən böyük müttəfiqi olan Rusiyanın düşən neft qiymətləri səbəbiylə və gündə 3 milyon dollar olan döyüş xərclərini də nəzərə alsaq yetərli olmadığını bilirik. Ruslar müttəfiq olmanın üstünlüyüylə yola qoyulacaq olsalar da, ən böyük investisiya sahibi olmaları çətin görünür.

Körfəz ölkələri: Neft qiymətlərindəki geriləmə səbəbiylə büdcə proqnozları eynilə Rusiya kimi alt-üst olan Körfəz ölkələrinin də investor roluna çıxışı çox mümkün görünmür.

ABŞ: Suriyadakı münaqişədən ən çox qazanclı çıxan ABŞ  Səudiyyə Ərəbistanı kimi "müttəfiqlərinə" bir dəfəyə 110 milyard dollarlıq silah satışı etsə də "Suriyanın yenidən inşası"elədə maraqlı və qazanclı deyil.

ÇİN: Fikrimcə, Suriyanın yenidən inşasında ən böyük rolu boynuna götürəcək olan ölkələrin bəlkə də başında Çin gəlir!

17 -26 avqust tarixləri arasında Suriya paytaxtında keçirilən və Çinin də səfirlik səviyyəsində qatıldığı "Beynəlxalq Şam Sərgisi" bu gerçəyin ipuclarını verməsi baxımından əhəmiyyətli bir göstərici oldu. Ancaq bu iki ölkə arasındakı əlaqələrdə hiss olunan hərəkətlilik bu sərginin önünə keçdi. Bundan təxminən 1,5 - 2 ay əvvəl (9 iyul 2017 tarixində) Çin paytaxtı Pekində "Suriya Günü" adı verilən bir fəaliyyət təşkil edildi. Suriyanın Pekindəki səfirliyinin də dəstəyini alan Çin-Ərəb Mübadilə Dərnəyi tərəfindən həyata keçirilən fəaliyyətə xüsusilə investisiya və tikinti sahələrində fəaliyyət göstərən Çin firmalarından 1000 qədər nümayəndə iştirak edib. Ölkədəki investisiya sahələrinin nələr olduğuna işarə edən təqdimat mərasimləri da edildiyi fəaliyyətdə danışan Suriyanın Pekindəki səfiri İmad Mustafa, hökumətinin investisiya və tikinti sahəsindəki fürsətlər mənasında prioriteti Çin şirkətlərinə verəcəyini vurğulayaraq, bu şirkətlərin döyüşdən sonra ölkənin yenidən inşasında böyük bir rol oynayacağını gözlədiklərini qeyd etmisdi.

Suriya səfirliyi, Çin-Ərəb mübadilə Dərnəyi və Pekin mərkəzli Şijing hüquq firması 4 İyul 2017 tarixində bir razılaşma imzalayaraq, Suriyanın yenidən inşasına istiqamətli hüquqi və texniki mövzuları həll etmək, Çin şirkətlərinə ehtiyac duyacaqları investisiya mühitinin asandlaşdırılması kimi xüsusi imtiyazlar verilmişdi.

Rəsmi səviyyədə "Beynəlxalq Şam Yarmarkası" na qatılan 23 ölkədən biri olan Çin, 2011-ci ildə başlayan müharibə ilə yanaşı Suriya ilə əlaqələri inkişaf etdirən bir ölkə deyil. Əlaqələr köhnədir. Suriya 1956-cı ildə Çin Xalq Respublikasını Misirlə tanış edən ilk Ərəb ölkələrindən birinə çevrildi. İki ölkənin ticarət həcmi il ərzində artdı və Çin Suriyanın ən böyük ticarət tərəfdaşı oldu. Beləliklə, Dəməşq döyüşündən əvvəl Çinin böyük bir hissəsi 2,4 milyard dollarlıq idxal, elektron texnologiyalar və ağır sənaye məhsullarına əsasən idxal edirdi. Bu rəqəm, ölkənin ən böyük strateji müttəfiqi olaraq görülən Rusiyanın ticarətindən daha böyükdür.

Suriyada neft axtarışları da daxil olmaqla Çində milyard dollarlıq neft yatırımı var. Çin Milli Neft Şirkəti Suriya neft sahəsində fəaliyyət göstərən ölkədəki ən böyük neft şirkətlərindən birinə sahibdir. Çinin bu sahəyə istiqamətli sərmayələri döyüş səbəbiylə iflasa uğramış olsa da, işğal altındakı neft sahələri yenidən ələ keçirildikdən sonra Şam - Pekin əməkdaşlığın köhnə günlərinə qayıdacağını düşünürəm.

Suriya İpək Yolu üzərində bir ölkədir. Vəziyyət bu ölkədə yenidən normala dönərsə, Suriya iqtisadiyyatının müxtəlif sahələrinə "Yeni Nəsil Birgə Yol" layihəsi çərçivəsində Çindən böyük investisya gələ bilər.

Bütün bunlara baxmayaraq Çinin, Suriyada hələ də hərbi varlığı yoxdur. Düşünürəm ki, Çinin beynəlxalq sistemdə təsiri çox büyükdür və hər keçən gün daha da artmaqdadır. Ancaq hələ dünya bunu tam mənada dərk edə bilmir. Çin önümüzdəki illərdə  yumşaq gücdən tədricən hərbi gücə keçəcək və siyasi  proseslərdə daha çox görülməyə başlayacaq.

 

TURAN RZAYEV

Qərbi Kaspi Universitetinin Tətbiqi Politologiya Mərkəzinin eksperti

 

Çadır Festivalından maraqlı FOTOLAR
Bulaq festivalından maraqlı anlar - FOTOLAR
Qadınların qorxusu...
Pitbull iki uşaqlı ailəyə hücum etdi - VİDEO
Madonna bu şəkillərinə görə 10 dollar aldı - FOTOLAR
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
"Qoy sertifikasiya olsun, təki bu məsələyə bir son qoyulsun..."
Cəmiyyət
Ermənilər Xocavənddə 2414 hektara taxıl və tərəvəz məhsulları əkilib
Dünya
Sərxoş qadın yatdı və DƏHŞƏTLİ ŞƏKİLDƏ ÖLDÜ...
Cəmiyyət
“Məhkəmələrimizdə icraçılarla və aliment borclarının ödənilməsi ilə bağlı ciddi problemlər var”
Dünya
Nazirdən qalmaqallı açıqlama: “Müsəlmanların Ramazan ayında işləmələri cəmiyyət üçün təhlükəlidir”
Həftənin ən çox oxunanları
Ramazan ayında cinsi münasibət necə tənzimlənməlidir? - QAYDALAR
Alpinistlərlə bağlı şok iddia - “Meyitlər şübhəli şəkildə, anidən tapılıb”
Turş alçanın bu faydalarını bilirsinizmi...?
Xankəndi-Şuşa kanat yolunun tikintisinə başlanacaq - Xeyriyyə fondları hesabına
Bu baş versə, hamımız yanacağıq - Ərdoğan
Kann kino festivalının qırmızı xalısında qıpqırmızı ƏXLAQSIZLIQ...
"4 bacının tək qardaşı idi..." - Dünən şəhid olan əsgərimizin FOTOSU
“Xaricdə bank vətəndaşlara, bizdə isə vətəndaşlar banklara yalvarır”
Xalq artisti ittihamlara cavab verdi: "Gələcəkdə Almaxanım da dəvət olunar və oxuyar"
“Özünə ayaqyolu axtaran xanım video çəkməz...” - “Unibank”dan müştəri ittihamına cavab...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin