Xəbər lenti
18/02/2019 [19:35]:
Azərbaycana qarşı növbəti təxribat - FOTO
18/02/2019 [19:31]:
Putinin kortejini içəridən göstərdilər - VİDEO
18/02/2019 [19:08]:
Sahil Babayevdən pensiya artımı ilə bağlı - AÇIQLAMA
18/02/2019 [18:56]:
“Əvvəl deyirdilər niyə gəlmir, indi də soruşurlar ki, niyə gəlib?”
18/02/2019 [18:45]:
Buraxılış sinif şagirdlərinin ADAU ilə tanışlığı davam edir
18/02/2019 [18:26]:
İsti havada divar hörən işçinin qeyri-adi sərinləmək üsulu: - MARAQLI...+ VİDEO
18/02/2019 [18:26]:
“Ermənilər beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini Xocalı soyqırımından yayındırmağa çalışır”
18/02/2019 [18:25]:
İlham Əliyevin hər bir uğuru Əli Kərimlini stressə salır - Əli Həsənovun YAZISI
18/02/2019 [18:13]:
Şəmkirdə qızına təcavüz edən ata həbs olundu
18/02/2019 [18:10]:
ADNSU ilə “Schlumberger” şirkəti arasında əməkdaşlığa dair birgə plan hazırlanacaq
18/02/2019 [18:07]:
UNEC “Pul qazanmaq xoşbəxtlikdir, başqalarını xoşbəxt etmək daha böyük xoşbəxtlikdir” şüarına qoşulacaq
18/02/2019 [18:05]:
Mendeleyev cədvəlini modernləşdirən azərbaycanlı: “AMEA-da tanışbazlıq yığışsa, hər şey gözəl olar”
18/02/2019 [17:56]:
İkitərəfli əməkdaşlıq əlaqələri müzakirə olunub - FOTOLAR
18/02/2019 [17:54]:
Üç dostun böyük uğuru: Məktub yazmaqla sərvət qazandılar...
18/02/2019 [17:51]:
“Mənə yazan kişilərin 70 faizi evlidir”
18/02/2019 [17:49]:
"İmperator" varsa, "toylar kralı" otursun yerində" - Cavanşir Məmmədov
18/02/2019 [17:45]:
İlham Əliyev: “Pensiyaların qaldırılması bundan sonra da nəzərdə tutulacaq”
18/02/2019 [17:40]:
Fevralın 19-na MANATIN MƏZƏNNƏSİ
18/02/2019 [17:37]:
Koçaryanın oğluna qarşı ittiham irəli sürüldü
18/02/2019 [17:35]:
Nazir: "Azərbaycanda pensiya yenə qalxacaq"
18/02/2019 [17:32]:
Millət vəkili: "Məhkəmələr sahibkarları müdafiə etmir"
18/02/2019 [17:31]:
“Xocalı muzeyinin yaradılması ideyası müsbət təklifdir”
18/02/2019 [17:27]:
Həbsxanada tanış oldular, oğurluq edib maşın aldılar - FOTO
18/02/2019 [17:19]:
Prezident Sumqayıt bulvarında sakinlərlə görüşdü - FOTOLAR
18/02/2019 [17:12]:
Bakıda dələduzluq edən müğənniyə hökm oxundu
18/02/2019 [17:09]:
“AFB Bank” “Gilan” MMC-nin əlindən çıxdı
18/02/2019 [17:04]:
Milli Məclisin komitə sədrləri gənclərlə görüşdü
18/02/2019 [17:00]:
Putinə görülməmiş təklif: "Torpaqlarımızı birləşdirək"
18/02/2019 [16:59]:
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində yeni direktor TƏYİNATI
18/02/2019 [16:53]:
Nazirliyə “Uğur-2018” mükafatı verildi - FOTOLAR
18/02/2019 [16:51]:
Azərbaycan Dillər Universiteti məhkəməyə müraciət edəcək - FOTOLAR
18/02/2019 [16:49]:
Sumqayıtda yeni iş yerləri açılacaq - Prezident anons etdi
18/02/2019 [16:45]:
Cahangir Hacıyevin məhkəməsində təqsirləndirilən şəxs: "Adıma 23 milyon 53 min manat kredit götürülüb"
18/02/2019 [16:40]:
İlham Əliyev: " Qeyri-neft sektorunun inkişafı, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi..."
18/02/2019 [16:38]:
Ombudsman Xocalı soyqırımının 27-ci ildönümü ilə əlaqədar bəyanat verdi
18/02/2019 [16:36]:
Gömrük əməkdaşları üçün təlim başladı
18/02/2019 [16:31]:
Şəbnəm Tovuzlu: "Ərimə hörmət edib, kişi məclisinə getmirəm" - VİDEO
18/02/2019 [16:25]:
Prezident: "Əsas məqsədimiz qeyri-neft ixracını artırmaq, yeni iş yerləri açmaqdır"
18/02/2019 [16:22]:
SON DƏQİQƏ: İsraildən bütün müsəlmanları ŞOKA SALACAQ QƏRAR
18/02/2019 [16:17]:
"Sən haranın maralısan?" - Afətdən Nadirə sərt sözlər
18/02/2019 [16:02]:
Peskov Türkiyə qəzetində jurnalist işləmək istəyib
18/02/2019 [16:01]:
İlham Əliyev: "Burada istehsal olunan məhsullar ölkəmizə valyuta gətirəcək"
18/02/2019 [15:57]:
Netanyahu Polşa ilə İsrailin arasını vurdu
18/02/2019 [15:54]:
Aİİ rektoru tədris və elmi tədqiqat təcrübəsinə yollanan tələbələrlə görüşdü
18/02/2019 [15:51]:
Baş Prokurorluq işə qəbul elan etdi
18/02/2019 [15:49]:
Sumqayıta 3 milyon manat ayrıldı
18/02/2019 [15:47]:
ADP İdarə Heyətininəti toplantısı keçirilidi
18/02/2019 [15:45]:
Tacir Fədayə Laçından ayrılmağının səbəbini açıqladı - “O pis vərdişin yolçusu ..."
18/02/2019 [15:38]:
Ermənilər Vaşinqtondakı Azərbaycan səfirliyi qarşısında  Ramil Səfərov əleyhinə aksiya keçirdi... 
18/02/2019 [15:26]:
Sankt-Peterburqda “Ədalət mühakiməsinin elektron tərəzisi” doktrinasının təqdimat mərasimi keçirildi
18/02/2019 [15:24]:
Atası kimi o, da torpaq uğrunda şəhid oldu - Leytenant Baxışlı...
18/02/2019 [15:22]:
Prezident çox ciddi islahatlara gedir
18/02/2019 [15:18]:
Rüstəm İbrahimbəyov Bakıya gəlişindən DANIŞDI: “Prezident Administrasiyasından zəng vurdular...”
18/02/2019 [15:13]:
Yol polisindən sürücülərə hava ilə bağlı XƏBƏRDARLIQ
18/02/2019 [15:06]:
Yaqub Mahmudova həsr olunmuş kitabın təqdimatı oldu – FOTO
18/02/2019 [15:03]:
Vətənə tən daş...
18/02/2019 [15:00]:
"Polad" müəmma: Heydər Əliyevin “ekonomik əsgərləri” necə sıradan çıxarıldılar?
18/02/2019 [14:52]:
“İbrahimbəyov məni dəvət edib, sağlığına tost demişəm” -Anar
18/02/2019 [14:40]:
Bu siqaretlər 3 manat oldu
18/02/2019 [14:37]:
240 minlik maşın hədiyyə edilən Afət bu dəfə qızılı ilə GÖZ QAMAŞDIRDI - FOTO
18/02/2019 [14:35]:
“Zamanın keçməsi ömrə bolluq gətirmir...” Firuz Mustafa...
18/02/2019 [14:29]:
Dövlət qulluğuna qəbul imtahanının nəticələri açıqlandı
18/02/2019 [14:25]:
Nazir: “Çörəyin qiymətinin dəyişməsi gözlənilmir”
18/02/2019 [14:19]:
Kəlbəcərin kəndində  böyük qutab festivalı keçiriləcək
18/02/2019 [14:18]:
Türkiyədə azərbaycanlı qızların "seks köləsi" olduğu evdən görüntülər - VİDEO
18/02/2019 [14:12]:
Təxribatlara qarşı vahid mövqe nümayiş etdirmək lazımdır
18/02/2019 [14:04]:
Rüstəm İbrahimbəyov Azərbaycanı tərk etdi –Rusiyaya qayıdıb
18/02/2019 [14:01]:
FHN-nin generalı Şahmar Paşayev təkzib etdi: “Pulu götürən var, mənim adım niyə hallanır?”
18/02/2019 [13:59]:
Bakıda liftlərin əyləc dolağını oğurlayan saxlanıldı
18/02/2019 [13:55]:
Sabah Ay Yerə ən yaxın məsafədə olacaq –Vaxt açıqlandı
18/02/2019 [13:55]:
“Harda bayrağımız dalğalanırsa, himnimiz oxunursa, bu bizim üçün fəxrdir...”
18/02/2019 [13:54]:
“Aztelekom”un sabiq baş direktorunun məhkumluğu götürüldü
18/02/2019 [13:50]:
Mərhum diktor Rafiq Hüseynova barelyef qoyuldu - FOTO
18/02/2019 [13:37]:
İlham Əliyev Böyük Britaniya Baş nazirinin ticarət elçisini qəbul edib
18/02/2019 [13:33]:
Sabah Bakıya sulu qar yağacaq - XƏBƏRDARLIQ
18/02/2019 [13:26]:
İqbal Ağazadə ona qarşı dələduzluq edəni bağışladı - MƏHKƏMƏ
18/02/2019 [13:23]:
Rövşən Rzayev Beyləqanda köçkünləri qəbul etdi
18/02/2019 [13:17]:
Cəlilabadda əməliyyat: Narkotik satarkən yaxalandı
18/02/2019 [13:14]:
Azərbaycanda hər dörd cütlükdən biri boşanır
18/02/2019 [13:12]:
"Yığılan vergi daha çox bu sahəyə xərclənir" - Nazir açıqladı
Bütün arxiv bir sırada
13/02/2018 [22:11] - Siyasət - ( 1544 dəfə baxılıb)

Çin Suriyada tək bir güllə atmadan qələbə qazanır



Yaxın Şərqdə baş verən olaylar dünya ictimayyətinin ən aktual məsələsi olaraq qalmaqdadır. Başda Suriya olmaqla regionun taleyi hələ də sual altındadır. Ən acınacaqlı vəziyyət isə sözsüz ki, Suriyanın özündə yaşanmaqdadır. Əlbəttə ki, bu münaqişələr dünyanın bir çox qlobal güclərini və qlobal güc olma yolunda addımlayan güclərini regiona marağını artırmaya bilməzdi.

Bu gün Suriyada marağı olan hər bir aktorun dəstəklədiyi bir aktiv pionu var. Misal ücün şimal və cənub qonsularımız Rusiya və İran. Heç kəsə sirr deyil ki, Rusiya və İran Əsəd rejimini dəstəkləyir. Qardaş Türkiyə isə cənub sərhədlərində təhlükəsizliyi təmin etmək  və  Suriyada ona yaxın bir hakimiyət qurmaq üçün ÖSO yəni  Azad Suriya Ordusunu və Türkmən aşirətlərini dəstəkləyir. Əlbəttə ki, ABŞ və İsrailidə unutmaq olmaz. ABŞ və İsrail isə son illərdə Yaxın Şərqdə etinadsız qalınmayacaq və bir güc halına gələn kürd YPG PYD PKK qüvvələrinə açıqca hər cur dəstək verməkdədir.

Bu gün Suriya qlobal ve regional aktorlarla onların pionlarının çoxlu şahmat masasına dönüb. Bax bu masada gözlə görülməyən səssiz oyun aparan və hər kəsdən cox qazanan başqa bir oyunçu da var. Bu bəhs etdiyim aktor Çin Xalq Respublikasıdır.

Çin  Suriyadakı varlığını gücləndirir.

Nə qədər qəribə səslənsədə Çin Suriyada gizli olarak münaqişənin başlanğıcından bəri mövcuddur. Suriyadakı çatışmaların başladığı ilk zamanlardan bu günə kimi Çin heyəti suriyalı rəsmilərlə təmaslar qurur münaqişəni yaxından izləyirdi. İran  Rusiya kimi çok ön plana çıxmasa da, Çin həmişə Suriyanın arxasında durub və dəstəyini Əsəd rejimindən yana verməkdədir. Onu da qeyd edim ki, Çin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərindəndir və Suriyayla bağlı məsələlərdə hər dəfəsində tərəfsiz olaraq səs verməkdədir.

Çin Xalq Respublikasının Suriyadaki səfiri Çi Çiencin 12 fevralda verdiyi açıqlamada suriyalı rəsmilərlə görüşündən bəhs edib. Səfir görüş zamanı Suriyanın yenidən abadlaşmasında və quruculuq işlərində ölkəsinin önəmli rol oynayacağını qeyd edib.

Bu səfirin ilk belə açıqlaması deyil. Bir müddət öncə Dəməşqdəki Muvasat Universitetinin xəstəxanasına baş cəkən səfir səfir Çinin “Sinxua” agentliyinə verdiyi açıqlamada, Suriyanın inkişafı və yenidən inşası üçün aparılacaq çalışmalara diqqət ayırmağın zamanı gəldiyini ifadəsini işlətdi. “Suriyanın yenidən inşası üçün bu ölkənin qanuni hakimiyyətiylə əməktaşlıq aparacaqlarını” dedi.

Dünya bankının rəsmi statistik məlumatlarına baxsaq görərik ki, 2011-ci ilin əvvəlindən 2018-ci ilin əvvəlinə qədər Suriyada baş verən müharibələr səbəbiylə ölkəyə dəyən ziyan 226 milyar dollardır. Suriyada müharibə əlbəttə bir gün bitəcək, ancaq nə Əsəd nə də müxalif quvvələrdən kimsə bu 226 milyar dollarlıq dəyən ziyanı tək başına kompensasiya edə bilməyəcək. Bu zaman belə bir sual ortaya çıxır:

Bəs  bu pullar və bu investisyalar hardan gələcək? Başqa cür desək Suriyanı kim vəya kimlər yenidən inşa edəcək?

İlk olaraq onu qeyd edim ki, Türkiyənin bu prosesdə imkanları azdır. Ancaq bir çox alternativlərdə mövcuddur.

RUSİYA: Suriya rəhbərliyinin ən böyük müttəfiqi olan Rusiyanın düşən neft qiymətləri səbəbiylə və gündə 3 milyon dollar olan döyüş xərclərini də nəzərə alsaq yetərli olmadığını bilirik. Ruslar müttəfiq olmanın üstünlüyüylə yola qoyulacaq olsalar da, ən böyük investisiya sahibi olmaları çətin görünür.

Körfəz ölkələri: Neft qiymətlərindəki geriləmə səbəbiylə büdcə proqnozları eynilə Rusiya kimi alt-üst olan Körfəz ölkələrinin də investor roluna çıxışı çox mümkün görünmür.

ABŞ: Suriyadakı münaqişədən ən çox qazanclı çıxan ABŞ  Səudiyyə Ərəbistanı kimi "müttəfiqlərinə" bir dəfəyə 110 milyard dollarlıq silah satışı etsə də "Suriyanın yenidən inşası"elədə maraqlı və qazanclı deyil.

ÇİN: Fikrimcə, Suriyanın yenidən inşasında ən böyük rolu boynuna götürəcək olan ölkələrin bəlkə də başında Çin gəlir!

17 -26 avqust tarixləri arasında Suriya paytaxtında keçirilən və Çinin də səfirlik səviyyəsində qatıldığı "Beynəlxalq Şam Sərgisi" bu gerçəyin ipuclarını verməsi baxımından əhəmiyyətli bir göstərici oldu. Ancaq bu iki ölkə arasındakı əlaqələrdə hiss olunan hərəkətlilik bu sərginin önünə keçdi. Bundan təxminən 1,5 - 2 ay əvvəl (9 iyul 2017 tarixində) Çin paytaxtı Pekində "Suriya Günü" adı verilən bir fəaliyyət təşkil edildi. Suriyanın Pekindəki səfirliyinin də dəstəyini alan Çin-Ərəb Mübadilə Dərnəyi tərəfindən həyata keçirilən fəaliyyətə xüsusilə investisiya və tikinti sahələrində fəaliyyət göstərən Çin firmalarından 1000 qədər nümayəndə iştirak edib. Ölkədəki investisiya sahələrinin nələr olduğuna işarə edən təqdimat mərasimləri da edildiyi fəaliyyətdə danışan Suriyanın Pekindəki səfiri İmad Mustafa, hökumətinin investisiya və tikinti sahəsindəki fürsətlər mənasında prioriteti Çin şirkətlərinə verəcəyini vurğulayaraq, bu şirkətlərin döyüşdən sonra ölkənin yenidən inşasında böyük bir rol oynayacağını gözlədiklərini qeyd etmisdi.

Suriya səfirliyi, Çin-Ərəb mübadilə Dərnəyi və Pekin mərkəzli Şijing hüquq firması 4 İyul 2017 tarixində bir razılaşma imzalayaraq, Suriyanın yenidən inşasına istiqamətli hüquqi və texniki mövzuları həll etmək, Çin şirkətlərinə ehtiyac duyacaqları investisiya mühitinin asandlaşdırılması kimi xüsusi imtiyazlar verilmişdi.

Rəsmi səviyyədə "Beynəlxalq Şam Yarmarkası" na qatılan 23 ölkədən biri olan Çin, 2011-ci ildə başlayan müharibə ilə yanaşı Suriya ilə əlaqələri inkişaf etdirən bir ölkə deyil. Əlaqələr köhnədir. Suriya 1956-cı ildə Çin Xalq Respublikasını Misirlə tanış edən ilk Ərəb ölkələrindən birinə çevrildi. İki ölkənin ticarət həcmi il ərzində artdı və Çin Suriyanın ən böyük ticarət tərəfdaşı oldu. Beləliklə, Dəməşq döyüşündən əvvəl Çinin böyük bir hissəsi 2,4 milyard dollarlıq idxal, elektron texnologiyalar və ağır sənaye məhsullarına əsasən idxal edirdi. Bu rəqəm, ölkənin ən böyük strateji müttəfiqi olaraq görülən Rusiyanın ticarətindən daha böyükdür.

Suriyada neft axtarışları da daxil olmaqla Çində milyard dollarlıq neft yatırımı var. Çin Milli Neft Şirkəti Suriya neft sahəsində fəaliyyət göstərən ölkədəki ən böyük neft şirkətlərindən birinə sahibdir. Çinin bu sahəyə istiqamətli sərmayələri döyüş səbəbiylə iflasa uğramış olsa da, işğal altındakı neft sahələri yenidən ələ keçirildikdən sonra Şam - Pekin əməkdaşlığın köhnə günlərinə qayıdacağını düşünürəm.

Suriya İpək Yolu üzərində bir ölkədir. Vəziyyət bu ölkədə yenidən normala dönərsə, Suriya iqtisadiyyatının müxtəlif sahələrinə "Yeni Nəsil Birgə Yol" layihəsi çərçivəsində Çindən böyük investisya gələ bilər.

Bütün bunlara baxmayaraq Çinin, Suriyada hələ də hərbi varlığı yoxdur. Düşünürəm ki, Çinin beynəlxalq sistemdə təsiri çox büyükdür və hər keçən gün daha da artmaqdadır. Ancaq hələ dünya bunu tam mənada dərk edə bilmir. Çin önümüzdəki illərdə  yumşaq gücdən tədricən hərbi gücə keçəcək və siyasi  proseslərdə daha çox görülməyə başlayacaq.

 

TURAN RZAYEV

Qərbi Kaspi Universitetinin Tətbiqi Politologiya Mərkəzinin eksperti

 

İsti havada divar hörən işçinin qeyri-adi sərinləmək üsulu: - MARAQLI...+ VİDEO
Üç dostun böyük uğuru: Məktub yazmaqla sərvət qazandılar...
Putinə görülməmiş təklif: "Torpaqlarımızı birləşdirək"
Belə etsəniz, vəhy qəbul edərsiniz – Elmi-lədun
Uşağınız bunları etmirsə diqqətli olun - XƏBƏRDARLIQ...
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Gündəm
“Ermənilər beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini Xocalı soyqırımından yayındırmağa çalışır”
Gündəm
“Xocalı muzeyinin yaradılması ideyası müsbət təklifdir”
Cəmiyyət
Atası kimi o, da torpaq uğrunda şəhid oldu - Leytenant Baxışlı...
Müsahibə
“Ölkəmizdə II Dünya Müharibəsi ilə bağlı muzeyin yaradılması faydalı olar” - MÜSAHİBƏ
Köşə
Yalıncıq xislətli adamların Dədə Qorqud cildinə girib "müdrik" məsləhətlər verməsi...
Həftənin ən çox oxunanları
“Ölkəyə un gətirəndə kömək etdiyim çeçenlər və dağıstanlılar mənə çox böyük dəstək oldular...”
Ramzan Kadırov azərbaycanlılarla çeçenlərin davasına belə reaksiya verdi – FOTO
“Vertolyotla Yevlağa kimi pul səpəcəm....- Başınız qarışacaq pul yığmağa..."
Çay sakinlərin gözü önündə yox oldu!..- “Qiyamətin başlanğıcıdır?!.”-VİDEO
Saakyan atası azərbaycanlı olan generalı  xüsusi nümayəndə təyin etdi...-FOTOLAR
Şuşa türməsində Dilqəm və Şahbazdan başqa türkmənşəli dustaq kimdir?..
"Əgər ANS yenidən açılarsa və fəaliyyət göstərdiyi ilk 15 ildəki ANS olarsa..."
“Fevralın 14-də həmin sənədi imzalasaydım, Xocalı faciəsi baş verməzdi...” - ETİRAF
Vergilər Nazirliyini "ağ gün"ə çıxardı, indi də əmanətləri sığortalayacaqmış...
Bakıda dəhşətli qəza: "Qaqaş, neylədin, nə içmişdin, nə vurmuşdun?" - VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə