Xəbər lenti
20/02/2018 [00:13]:
Ekspert-şərqşünas: Azərbaycana danışıqlar arenası kimi ehtiyac yarana bilər
20/02/2018 [00:07]:
Bürclər - 20 FEVRAL
20/02/2018 [00:04]:
Türkiyə, İran və Rusiya XİN rəhbərlərinin görüş vaxtı məlum oldu
19/02/2018 [23:36]:
Azərbaycanda marketlərdə dərman satıla bilərmi?
19/02/2018 [22:49]:
Ərdoğanla Ruhani telefonla danışdı
19/02/2018 [22:11]:
Ata-ana 10 yaşlı qızı fahişəliyə vadar etdi - Avropada daha bir rəzalət
19/02/2018 [22:08]:
Donor spermasından olan qız 40-dan çox qardaş-bacısını tapdı - MARAQLI
19/02/2018 [22:00]:
Səbaildə qadın meyiti tapıldı
19/02/2018 [21:53]:
“Jerusalem Post”: Qaradağlıdakı qırğın erməni terrorizminə əsl sübutdur
19/02/2018 [21:51]:
Siyavuş Novruzov: “Bütün siyasi məhbuslar azad edilməlidir” - Yeniləndi
19/02/2018 [21:49]:
Rusiya muzdlu ordusunu qırğına Kim aparıb...- Keçmiş deputat itkiləri açıqladı - 334 nəfər
19/02/2018 [21:39]:
Əhalinin ötən ay qazandığı məbləğ açıqlandı - 4 milyard
19/02/2018 [21:31]:
"Ya Putin, ya da Ruhani Əsədi riskli addımdan çəkindirməlidir, əks halda..."
19/02/2018 [21:14]:
Qız özünü oğlan kimi təqdim edərək iki dəfə arvad aldı və...
19/02/2018 [21:13]:
Bu ölkədə sünnət qadağan edildi - ƏCAİB MƏNTİQ...
19/02/2018 [20:57]:
Tarixin ən maraqlı FOTOLARI
19/02/2018 [20:31]:
Müharibə əlillərinə verilən prezident təqaüdü artırıldı
19/02/2018 [20:29]:
Azərbaycanda yol çəkilişinə 150 milyon manat ayrıldı
19/02/2018 [20:27]:
20 Yanvar əlillərinin prezident təqaüdü 10 faiz artırıldı
19/02/2018 [20:24]:
İlham Əliyevdən yeni təyinatlar...
19/02/2018 [20:03]:
Prezidentdən şəhid ailələri ilə bağlı MÜHÜM SƏRƏNCAM
19/02/2018 [19:39]:
Əli İnsanovun elektoratı İlham Əliyevi dəstəkləyəcək
19/02/2018 [19:36]:
Diqqətsizliyin qurbanına çevrilən qadın hovuza düşdü - VİDEO
19/02/2018 [19:31]:
Kəlbəcərin məşhur məbədini ERMƏNİLƏRƏ AİD EDƏN KİTAB NƏŞR EDİLDİ...(FOTO)
19/02/2018 [19:09]:
Zakir Həsənov: “Müharibə hər an başlaya bilər”
19/02/2018 [19:00]:
Dərmanlar ərzaq mağazalarında satılacaq
19/02/2018 [18:58]:
Qadın alt paltarını çıxararaq təyyarənin kondisionerində qurutdu - VİDEO
19/02/2018 [18:50]:
Ərdoğan və Putin Afrin məsələsini müzakirə ediblər
19/02/2018 [18:46]:
MMP imzatoplama kampaniyasına start verir
19/02/2018 [18:42]:
ADNSU-nun rektoru Azərbaycan Həmkarlar İttifaqı Konfederasiyasının medalı ilə təltif olunub
19/02/2018 [18:42]:
İranın müdafiə naziri Azərbaycana gəlir
19/02/2018 [18:40]:
Qazaxıstan qırğız deputatı həbs etdi - Nota göndərildi
19/02/2018 [18:34]:
50 manatlıq xalq artistləri...
19/02/2018 [18:30]:
Prezident İlham Əliyev Abbas Ələsgərovun vəfatı ilə əlaqədar başsağlığı verib
19/02/2018 [18:22]:
Avtomobildə sevişən cütlük zəhərlənərək öldülər - VİDEO
19/02/2018 [18:20]:
Yeni Orfoqrafiya, yoxsa Azərbaycan dilinə qəsd...?
19/02/2018 [18:14]:
Arif Babayev “Şərəf” ordeni ilə təltif edildi
19/02/2018 [18:01]:
Mətbuat Şurasında qurultaya hazırlıq - Namizədlər üçün 25 fevral son gündür
19/02/2018 [18:00]:
"Beş-altı arvad saxlayan nazirləri..." – Namizədliyi irəli sürülən partiya sədri
19/02/2018 [17:55]:
Prezidentliyə namizədliyi irəli sürülən 13 nəfər - SİYAHI
19/02/2018 [17:53]:
2000 illik heykəl ilə əvvəl selfie çəkdi, daha sonra barmağını qoparıb cibinə qoydu
19/02/2018 [17:50]:
Qucağında toyuq daşıyan motosiklet sürücüsü avtomobilin altında qaldı - VİDEO
19/02/2018 [17:46]:
Şəhid atası: “Övladımın şəhidliyi mənə minlərlə oğul qazandırdı”
19/02/2018 [17:42]:
Manat və dolların sabahkı MƏZƏNNƏSİ
19/02/2018 [17:41]:
Bakıda naməlum meyit tapıldı - FOTO
19/02/2018 [17:29]:
ADNSU-da SOCAR-ın Daxili Təqaüd Proqramı haqqında məlumat günü keçirilib
19/02/2018 [17:27]:
Yol qəzasında həlak olan tələbənin qrup YOLDAŞLARI: “Simit aldım, gözlədim, gəlmədi”
19/02/2018 [17:23]:
MSK martın 3-dək seçici siyahılarını dəqiqləşdirəcək
19/02/2018 [17:21]:
General Vilayət Eyvazov Milli Məclisdə hesabat verəcək
19/02/2018 [17:21]:
MSK 13-cü şəxsin prezidentliyə namizədliyinin irəli sürüldüyünü təsdiqlədi
19/02/2018 [17:16]:
Qənirə Paşayeva Bursa valisi, millət vəkilləri və universitetin rektoru ilə görüşdü
19/02/2018 [17:15]:
ADP İdarə Heyətinin növbəti toplantısı keçirildi
19/02/2018 [16:56]:
Çavuşoğlu: "Əsəd rejimi YPG-ni qorumaq üçün Afrinə girsə..."
19/02/2018 [16:55]:
Nazirlikdən vergi ödəyicilərinə ciddi - Xəbərdarlıq
19/02/2018 [16:50]:
Bakı istiqamətində havaya qalxmış təyyarə qəza enişi etdi
19/02/2018 [16:48]:
Qardaşı Ziya Məmmədovun yanan evindən danışdı: “Özləri yanıb külə donsünlər!”
19/02/2018 [16:44]:
Atasını itirən jurnalist yenidən məhkəməyə müraciət edib
19/02/2018 [16:39]:
Eldar Mahmudovun pullarını “yuyan” bankı yoxlamaq üçün amerikalı mütəxəssislər göndərilir
19/02/2018 [16:21]:
“Kitab yandırmaq nədir? Bu hansı əsr, hansı zamandır?” - Şair-yazıçı MÖVQEYİ
19/02/2018 [16:19]:
Türkiyə Afrinlə bağlı Suriyaya xəbərdarlıq etdi
19/02/2018 [16:17]:
İş adamı Fizuli Məmmədov daha 5 Qarabağ qazisinə mənzil BAĞIŞLAYACAQ
19/02/2018 [16:13]:
“Deputatın statusu haqqında” qanun DƏYİŞİR
19/02/2018 [15:58]:
Transgenderlər Həcc ziyarətinə yollanacaq
19/02/2018 [15:47]:
“Bu halda türk əsgərini kimsə dayandıra bilməz” – Ankaradan Əsədə SƏRT XƏBƏRDARLIQ
19/02/2018 [15:43]:
Bayıldan köçürülənlərə veriləcək kirayə pulunun məbləği açıqlandı
19/02/2018 [15:39]:
İŞİD-lə əməkdaşlıq edən azərbaycanlı qadınlara ağır cəza
19/02/2018 [15:30]:
Şaurma almadığına görə ərindən ayrıldı
19/02/2018 [15:28]:
ATƏT-in seçki ilə bağlı missiyası Bakıya gəlir
19/02/2018 [15:12]:
Türkmən oğlu Qarabağda Azərbaycana qarşı vuruşub... - FOTO+VİDEO
19/02/2018 [15:08]:
“Monte Melkonyan məni maşına mindirib bilmədiyim bir evə gətirdi...” - Səkkiz gün erməni əsirliyində...
19/02/2018 [15:03]:
Müraciətlərin 50 faizə qədəri “İş yerinə dair arayış” e-xidmətinə aid olub
19/02/2018 [14:59]:
Aygün Bəylər məhkəmədə iştirak etmədi
19/02/2018 [14:50]:
Yeni Zelandiyalı mütəxəssis ADAU-da çalışacaq
19/02/2018 [14:41]:
"Ruslar şovinist düşüncəli olduqlarından dünyaya hökmranlıq etmək istəyirlər"
19/02/2018 [14:38]:
Deputatların, Ombudsmanın və MSK üzvlərinin pensiya təminatında dəyişiklik edilir
19/02/2018 [14:34]:
“ABŞ Suriyada işğalın yeni dalğasına başlayıb” - İran XİN-i
19/02/2018 [14:31]:
Ana və 6 aylıq körpəni xilas etdilər - Polislərdən nümunəvi addım
19/02/2018 [14:24]:
“Ermənistanın riyakar mövqeyi başlıca maneədir” - Prezident+Yenilənib
19/02/2018 [14:18]:
Əli Həsənovun kitabı qırğız dilində nəşr edildi
19/02/2018 [14:09]:
Ankarada Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yoluna həsr olunan forum keçiriləcək...
Bütün arxiv bir sırada
13/02/2018 [22:11] - Siyasət - ( 1293 dəfə baxılıb)

Çin Suriyada tək bir güllə atmadan qələbə qazanır



Yaxın Şərqdə baş verən olaylar dünya ictimayyətinin ən aktual məsələsi olaraq qalmaqdadır. Başda Suriya olmaqla regionun taleyi hələ də sual altındadır. Ən acınacaqlı vəziyyət isə sözsüz ki, Suriyanın özündə yaşanmaqdadır. Əlbəttə ki, bu münaqişələr dünyanın bir çox qlobal güclərini və qlobal güc olma yolunda addımlayan güclərini regiona marağını artırmaya bilməzdi.

Bu gün Suriyada marağı olan hər bir aktorun dəstəklədiyi bir aktiv pionu var. Misal ücün şimal və cənub qonsularımız Rusiya və İran. Heç kəsə sirr deyil ki, Rusiya və İran Əsəd rejimini dəstəkləyir. Qardaş Türkiyə isə cənub sərhədlərində təhlükəsizliyi təmin etmək  və  Suriyada ona yaxın bir hakimiyət qurmaq üçün ÖSO yəni  Azad Suriya Ordusunu və Türkmən aşirətlərini dəstəkləyir. Əlbəttə ki, ABŞ və İsrailidə unutmaq olmaz. ABŞ və İsrail isə son illərdə Yaxın Şərqdə etinadsız qalınmayacaq və bir güc halına gələn kürd YPG PYD PKK qüvvələrinə açıqca hər cur dəstək verməkdədir.

Bu gün Suriya qlobal ve regional aktorlarla onların pionlarının çoxlu şahmat masasına dönüb. Bax bu masada gözlə görülməyən səssiz oyun aparan və hər kəsdən cox qazanan başqa bir oyunçu da var. Bu bəhs etdiyim aktor Çin Xalq Respublikasıdır.

Çin  Suriyadakı varlığını gücləndirir.

Nə qədər qəribə səslənsədə Çin Suriyada gizli olarak münaqişənin başlanğıcından bəri mövcuddur. Suriyadakı çatışmaların başladığı ilk zamanlardan bu günə kimi Çin heyəti suriyalı rəsmilərlə təmaslar qurur münaqişəni yaxından izləyirdi. İran  Rusiya kimi çok ön plana çıxmasa da, Çin həmişə Suriyanın arxasında durub və dəstəyini Əsəd rejimindən yana verməkdədir. Onu da qeyd edim ki, Çin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərindəndir və Suriyayla bağlı məsələlərdə hər dəfəsində tərəfsiz olaraq səs verməkdədir.

Çin Xalq Respublikasının Suriyadaki səfiri Çi Çiencin 12 fevralda verdiyi açıqlamada suriyalı rəsmilərlə görüşündən bəhs edib. Səfir görüş zamanı Suriyanın yenidən abadlaşmasında və quruculuq işlərində ölkəsinin önəmli rol oynayacağını qeyd edib.

Bu səfirin ilk belə açıqlaması deyil. Bir müddət öncə Dəməşqdəki Muvasat Universitetinin xəstəxanasına baş cəkən səfir səfir Çinin “Sinxua” agentliyinə verdiyi açıqlamada, Suriyanın inkişafı və yenidən inşası üçün aparılacaq çalışmalara diqqət ayırmağın zamanı gəldiyini ifadəsini işlətdi. “Suriyanın yenidən inşası üçün bu ölkənin qanuni hakimiyyətiylə əməktaşlıq aparacaqlarını” dedi.

Dünya bankının rəsmi statistik məlumatlarına baxsaq görərik ki, 2011-ci ilin əvvəlindən 2018-ci ilin əvvəlinə qədər Suriyada baş verən müharibələr səbəbiylə ölkəyə dəyən ziyan 226 milyar dollardır. Suriyada müharibə əlbəttə bir gün bitəcək, ancaq nə Əsəd nə də müxalif quvvələrdən kimsə bu 226 milyar dollarlıq dəyən ziyanı tək başına kompensasiya edə bilməyəcək. Bu zaman belə bir sual ortaya çıxır:

Bəs  bu pullar və bu investisyalar hardan gələcək? Başqa cür desək Suriyanı kim vəya kimlər yenidən inşa edəcək?

İlk olaraq onu qeyd edim ki, Türkiyənin bu prosesdə imkanları azdır. Ancaq bir çox alternativlərdə mövcuddur.

RUSİYA: Suriya rəhbərliyinin ən böyük müttəfiqi olan Rusiyanın düşən neft qiymətləri səbəbiylə və gündə 3 milyon dollar olan döyüş xərclərini də nəzərə alsaq yetərli olmadığını bilirik. Ruslar müttəfiq olmanın üstünlüyüylə yola qoyulacaq olsalar da, ən böyük investisiya sahibi olmaları çətin görünür.

Körfəz ölkələri: Neft qiymətlərindəki geriləmə səbəbiylə büdcə proqnozları eynilə Rusiya kimi alt-üst olan Körfəz ölkələrinin də investor roluna çıxışı çox mümkün görünmür.

ABŞ: Suriyadakı münaqişədən ən çox qazanclı çıxan ABŞ  Səudiyyə Ərəbistanı kimi "müttəfiqlərinə" bir dəfəyə 110 milyard dollarlıq silah satışı etsə də "Suriyanın yenidən inşası"elədə maraqlı və qazanclı deyil.

ÇİN: Fikrimcə, Suriyanın yenidən inşasında ən böyük rolu boynuna götürəcək olan ölkələrin bəlkə də başında Çin gəlir!

17 -26 avqust tarixləri arasında Suriya paytaxtında keçirilən və Çinin də səfirlik səviyyəsində qatıldığı "Beynəlxalq Şam Sərgisi" bu gerçəyin ipuclarını verməsi baxımından əhəmiyyətli bir göstərici oldu. Ancaq bu iki ölkə arasındakı əlaqələrdə hiss olunan hərəkətlilik bu sərginin önünə keçdi. Bundan təxminən 1,5 - 2 ay əvvəl (9 iyul 2017 tarixində) Çin paytaxtı Pekində "Suriya Günü" adı verilən bir fəaliyyət təşkil edildi. Suriyanın Pekindəki səfirliyinin də dəstəyini alan Çin-Ərəb Mübadilə Dərnəyi tərəfindən həyata keçirilən fəaliyyətə xüsusilə investisiya və tikinti sahələrində fəaliyyət göstərən Çin firmalarından 1000 qədər nümayəndə iştirak edib. Ölkədəki investisiya sahələrinin nələr olduğuna işarə edən təqdimat mərasimləri da edildiyi fəaliyyətdə danışan Suriyanın Pekindəki səfiri İmad Mustafa, hökumətinin investisiya və tikinti sahəsindəki fürsətlər mənasında prioriteti Çin şirkətlərinə verəcəyini vurğulayaraq, bu şirkətlərin döyüşdən sonra ölkənin yenidən inşasında böyük bir rol oynayacağını gözlədiklərini qeyd etmisdi.

Suriya səfirliyi, Çin-Ərəb mübadilə Dərnəyi və Pekin mərkəzli Şijing hüquq firması 4 İyul 2017 tarixində bir razılaşma imzalayaraq, Suriyanın yenidən inşasına istiqamətli hüquqi və texniki mövzuları həll etmək, Çin şirkətlərinə ehtiyac duyacaqları investisiya mühitinin asandlaşdırılması kimi xüsusi imtiyazlar verilmişdi.

Rəsmi səviyyədə "Beynəlxalq Şam Yarmarkası" na qatılan 23 ölkədən biri olan Çin, 2011-ci ildə başlayan müharibə ilə yanaşı Suriya ilə əlaqələri inkişaf etdirən bir ölkə deyil. Əlaqələr köhnədir. Suriya 1956-cı ildə Çin Xalq Respublikasını Misirlə tanış edən ilk Ərəb ölkələrindən birinə çevrildi. İki ölkənin ticarət həcmi il ərzində artdı və Çin Suriyanın ən böyük ticarət tərəfdaşı oldu. Beləliklə, Dəməşq döyüşündən əvvəl Çinin böyük bir hissəsi 2,4 milyard dollarlıq idxal, elektron texnologiyalar və ağır sənaye məhsullarına əsasən idxal edirdi. Bu rəqəm, ölkənin ən böyük strateji müttəfiqi olaraq görülən Rusiyanın ticarətindən daha böyükdür.

Suriyada neft axtarışları da daxil olmaqla Çində milyard dollarlıq neft yatırımı var. Çin Milli Neft Şirkəti Suriya neft sahəsində fəaliyyət göstərən ölkədəki ən böyük neft şirkətlərindən birinə sahibdir. Çinin bu sahəyə istiqamətli sərmayələri döyüş səbəbiylə iflasa uğramış olsa da, işğal altındakı neft sahələri yenidən ələ keçirildikdən sonra Şam - Pekin əməkdaşlığın köhnə günlərinə qayıdacağını düşünürəm.

Suriya İpək Yolu üzərində bir ölkədir. Vəziyyət bu ölkədə yenidən normala dönərsə, Suriya iqtisadiyyatının müxtəlif sahələrinə "Yeni Nəsil Birgə Yol" layihəsi çərçivəsində Çindən böyük investisya gələ bilər.

Bütün bunlara baxmayaraq Çinin, Suriyada hələ də hərbi varlığı yoxdur. Düşünürəm ki, Çinin beynəlxalq sistemdə təsiri çox büyükdür və hər keçən gün daha da artmaqdadır. Ancaq hələ dünya bunu tam mənada dərk edə bilmir. Çin önümüzdəki illərdə  yumşaq gücdən tədricən hərbi gücə keçəcək və siyasi  proseslərdə daha çox görülməyə başlayacaq.

 

TURAN RZAYEV

Qərbi Kaspi Universitetinin Tətbiqi Politologiya Mərkəzinin eksperti

 

"Ya Putin, ya da Ruhani Əsədi riskli addımdan çəkindirməlidir, əks halda..."
Diqqətsizliyin qurbanına çevrilən qadın hovuza düşdü - VİDEO
Şəhid atası: “Övladımın şəhidliyi mənə minlərlə oğul qazandırdı”
Ankarada Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yoluna həsr olunan forum keçiriləcək...
Ziya Məmmədovun villası "yavaş-yavaş" yandı...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Ata-ana 10 yaşlı qızı fahişəliyə vadar etdi - Avropada daha bir rəzalət
Siyasət
Əli İnsanovun elektoratı İlham Əliyevi dəstəkləyəcək
Dünya
Qadın alt paltarını çıxararaq təyyarənin kondisionerində qurutdu - VİDEO
Dünya
Qucağında toyuq daşıyan motosiklet sürücüsü avtomobilin altında qaldı - VİDEO
Siyasət
"Ruslar şovinist düşüncəli olduqlarından dünyaya hökmranlıq etmək istəyirlər"
Həftənin ən çox oxunanları
ABŞ ordusunun rus əsgərlərini darmadağın etdiyinin görüntüləri yayıldı - ŞOK VİDEO
Talışinski Bakıya zəng vuraraq Rövşənin həbs edilməsini istəyir - Lənkəranskiyə qənim kəsilmiş qadın
"And olsun Allaha, əgər kürd olsaydım, kürdlüyümlə fəxr edərdim, amma...”
İsrailin müdafiə naziri erməni deputatları NOKAUT ETDİ: "Qarabağı...”
Mehriban Əliyevanın namizədliyinin irəli sürülməsinə növbəti təşəbbüs...- BU DƏFƏ ŞƏKİDƏN GƏLDİ
Dəhşət: Müəllim və şagirdi maşında sevişərkən yaxalandı - VİDEO
Lütlənən qız-gəlinlərimizlə fəxr etməliyikmi?..
Bir qadın eyni vaxtda 3-4 kişi ilə yaşasa?...- Uşaqların atası kim olacaq?!.
Lənkəranski Allahşükür Paşazadəyə yazdığı məktubunda nə istəyirdi?- İstintaq materialları...
“Elçibəy kürd idi” deyən Əlizadəyə cavab gecikmədi: “İt hürər, karvan keçər...”
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin