Xəbər lenti
27/03/2019 [00:01]:
Bu gün şəhid olan əsgərimizin FOTOSU
26/03/2019 [23:49]:
Tramp aparıcı KİV-ləri “xalqın düşmənləri” adlandırdı
26/03/2019 [23:47]:
BNA: “Diqlas”dakı yanğınla əlaqədar avtobuslar sabah da dəyişilmiş sxem üzrə hərəkət edəcəklər
26/03/2019 [23:36]:
“Kimsə Qarabağa xidmətə göndərilirsə deməli onun sonudur?” - Bunt qaldıran əsgərlərin valideynləriylə Ovanisyanın mübahisəsi
26/03/2019 [23:27]:
Komitə sədrinin müavini: "Bu Ermənistanın sonu ola bilər"
26/03/2019 [23:21]:
Kompüter xətası Almaniyada 50-dən çox reysi təxirə saldı
26/03/2019 [23:20]:
Sərnişin sıxlığının qarşısını almaq üçün Gəncədən gələn qatarların sayı artırıldı
26/03/2019 [22:15]:
Mənsimovdan Gürcüstan hökumətinə sərt ultimatum - “Terrorçunun heykəli götürülməsə...”
26/03/2019 [22:12]:
Moskvada FTX generalının meyiti tapılıb
26/03/2019 [22:02]:
141 Azərbaycan vətəndaşı Gürcüstana buraxılmadı
26/03/2019 [21:58]:
Xətai rayonunda top mərmisi aşkarlandı - FOTO
26/03/2019 [21:53]:
Azərbaycan torpaqlarında ümumerməni oyunları da keçiriləcək...
26/03/2019 [21:50]:
Angela Merkeldən ABŞ-ı qorxudan açıqlama: Avropa da Çinin “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünə qoşulmaq istəyir
26/03/2019 [21:36]:
"Dünya bu tarixdə yox olacaq və..." - Məşhur alimdən senssasion iddia
26/03/2019 [21:32]:
"Həmin kadrlarla aparılan islahatların yekunu qurdla quzunun dostluğunun sonu kimi qurtaracaq"
26/03/2019 [21:30]:
“Şəhid ailəsinə diqqətsizlik göstərən məmur vəzifədə qala bilməz”
26/03/2019 [21:20]:
Bir şillə ilə rəqibini məğlub etdi - MARAQLI...+ VİDEO
26/03/2019 [21:08]:
Gəncədə avtoxuliqanlıq edən gənclər tutuldu - FOTO
26/03/2019 [21:00]:
Azərbaycan Ordusunun əsgəri şəhid olub
26/03/2019 [20:38]:
Özbəkistanda müəllimlərin maaşı 1000 dollar olacaq
26/03/2019 [20:32]:
Colan yüksəkliklərində neft tapıldı
26/03/2019 [20:14]:
Tramp-Tac Mahal, Tramp-Vodka, Tramp-seksual manyak... - FOTOLAR
26/03/2019 [20:08]:
“Bu tutmalar sizi hər yerdə - yolu keçərkən, yüksəklikdə olarkən yaxalaya bilər” - DİQQƏT!
26/03/2019 [19:51]:
“Rövşən Cavadov Rəsul Quliyevin 120 nəfərlik  “ölüm eskadronu” yaratmasından danışdı...”
26/03/2019 [19:48]:
Yanan obyektin Eldar Mahmudovun oğluna məxsus olduğu rəsmən təsdiqləndi- SƏNƏD
26/03/2019 [19:37]:
Bakıda ticarət mərkəzində baş verən yanğında 12 nəfər xəsarət alıb - RƏSMİ
26/03/2019 [19:32]:
Türkiyədə hava limanında atışma olub, xəsarət alanlar var
26/03/2019 [18:57]:
Papadan qalmaqallı hərəkət: Əlini öpdürmədi...+ VİDEO
26/03/2019 [18:50]:
“Qarabağ qaziləri” ictimai birliyinin yığıncağı keçirildi – YENİ SƏDR SEÇİLDİ
26/03/2019 [18:38]:
İlanla oynayan uşaq gözləmədiyi hərəkətlə qarşılaşdı - QORXUNC... + VİDEO
26/03/2019 [18:32]:
Paşinyana Vyana qulaqburması vermək fürsəti...
26/03/2019 [18:24]:
Xeyli viaqra qəbul etsəniz nə baş verər?
26/03/2019 [18:17]:
Rusiyalı deputat: "ABŞ Yaxın Şərqdəki prosesə mina qoydu"
26/03/2019 [18:15]:
Sevginin qadın bədənini dəyişdirdiyi ortaya çıxdı - MARAQLI ARAŞDIRMA
26/03/2019 [18:03]:
Çavuşoğlu: “Ərəb ölkələri ABŞ-dan qorxur”
26/03/2019 [17:53]:
Nazirlik "Diqlas"ı söndürən mülki şəxslərin kimliyinə aydınlıq gətirdi - Açıqlama
26/03/2019 [17:43]:
İqbal Ağazadə: "Azərbaycan, vətən adı gələndə hamı fərəhlə, qürurla gülümsəyəcək!"
26/03/2019 [17:37]:
Paşinyanın generallarla qapalı görüşünün detalları üzə çıxdı- Qarabağla bağlı şok tapşırıq
26/03/2019 [17:28]:
Fransa mətbuatı Mehriban Əliyevanın Parisə səfərindən yazıb
26/03/2019 [17:18]:
Paşinyan Əliyevlə görüşmək üçün Vyanaya yollanır
26/03/2019 [17:07]:
“Diqlas” ticarət mərkəzindəki yanğın hələ də davam edir: Alov zirzəmiyə keçdi - FOTOLAR
26/03/2019 [17:03]:
FHN rəsmisi: “İlkin məlumata görə, “Diqlas”dakı yanğın gül dükanından başlayıb”
26/03/2019 [16:49]:
"Qarabağ Colan təpələrinin acı taleyini yaşamamalıdır"
26/03/2019 [16:46]:
"Marqaret Tetçer göstəriş verir, Buş təsdiq edir, Roma papası xeyir-dua söyləyir və siz isə.."
26/03/2019 [16:43]:
29 il öncə Ermənistanın Azərbaycana hücum anı... - Şeyxin atdığı mandat, deputatların qəzəbli müraciəti - FOTO
26/03/2019 [16:31]:
"Diqlas"da yanğınsöndürmə sistemi yoxdur"- FHN rəsmisi
26/03/2019 [16:13]:
"Əli Mirəliyevin səhhəti pisdir" - Elgiz Əkbər
26/03/2019 [16:02]:
İlham Əliyev Bakı metrosunda - FOTOLAR
26/03/2019 [15:56]:
Saç ustasından maraqlı addım: “Kim kitab oxusa, saçını pulsuz kəsir...”
26/03/2019 [15:53]:
“Müharibə olsa, güman ki, qarşımızda Rusiyanı görməli olacağıq” - PROQNOZ
26/03/2019 [15:46]:
Laçında Aprel savaşına həsr olunmuş pulsuz konsert veriləcək... 
26/03/2019 [15:42]:
Prezident “Bakmil” stansiyasında yaradılan şəraitlə tanış olub
26/03/2019 [15:27]:
Gəncədə rəssamın qədim silah kolleksiyası - VİDEO
26/03/2019 [15:21]:
Həmkəndlisinin itini öldürən şəxs saxlanıldı
26/03/2019 [15:20]:
"Diqlas"dakı yanğının dəhşətli sonu: 1000 mağaza, 200 milyon manat...
26/03/2019 [15:16]:
Ukrayna polisi “Kalaşnikov”dan imtina edir
26/03/2019 [15:01]:
"Əli İnsanovla görüşüb, müzakirə apardım" - Eldar Namazov danışdı
26/03/2019 [14:59]:
DİN-dən silah və narkotik əməliyyatı
26/03/2019 [14:58]:
83 gündə 38 fərqli ölkədə toy edən cütlük - FOTOLAR
26/03/2019 [14:29]:
Müəllim qəza törədib, 14 yaşlı yeniyetmə ölüb
26/03/2019 [14:27]:
“Diqlas” yanaraq külə döndü - FOTOREPORTAJ
26/03/2019 [14:22]:
Krımda nüvə raketləri? – Avropa daha bir sınaq qarşısında...
26/03/2019 [14:05]:
AÇ-2020-nın seçmə mərhələsində 2-ci tura yekun vurulacaq
26/03/2019 [13:59]:
Novruz tətilindən sonrakı ilk iş gününün hava PROQNOZU
26/03/2019 [13:42]:
“O, təkcə Azərbaycanda yox, dünya çapında ən böyük aktyorlardan biridir...”
26/03/2019 [13:29]:
Nazirlik yanan “Diqlas”ı sökür - AÇIQLAMA
26/03/2019 [13:12]:
“Yanğın baş verən ərazidə oğurluq və soyğunçuluq halı qeydə alınmayıb” - Oruc Zalov
26/03/2019 [13:09]:
Ermənistanda atışma: 7 yaralı
26/03/2019 [13:08]:
“Naxçıvan düşmənə zərbə vurmaq üçün daha əlverişlidir”
26/03/2019 [13:01]:
"Diqlas"dakı yanğında 6 nəfər xəsarət alıb - Səhiyyə Nazirliyi
26/03/2019 [12:55]:
Qəhrəman İbad haqqında albom hazırlandı - Açıqlama...
26/03/2019 [12:41]:
Səyyar ASAN xidmət davam edir
26/03/2019 [12:35]:
Ağ ev sahibi beynəlxalq hüququ dağıdır - ŞƏRH
26/03/2019 [12:29]:
Ermənistan xarici işlər naziri Moskvaya gizli səfər edib? -Lavrovla məxfi görüş...
26/03/2019 [12:18]:
Gəncədə intihar – Özünü asdı
26/03/2019 [12:17]:
“Şirin içkilər insan bədənində xərçəng yaradır...” Ekspert...
26/03/2019 [12:10]:
Venesuela yenidən işıqsız qaldı
26/03/2019 [12:02]:
FHN əməkdaşı ticarət mərkəzindəki yanğını söndürərkən xəsarət alıb
26/03/2019 [11:56]:
İranda iki şəhərin boşaldılmasına göstəriş verildi
26/03/2019 [11:49]:
Qarayev prospekti istiqamətində avtobuslar işləyir
Bütün arxiv bir sırada
20/02/2018 [17:50] - Cəmiyyət - ( 1277 dəfə baxılıb)

Qarabağ davasının 30-cu il dönümü...



Fevralın 21-də Qarabağ uğrunda hərəkatın 30 ili tamam olur. 1988-ci ilin həmin günündə Ağdamda Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi tələbiylə ermənilərin bir həftə öncə Xankəndidə keçirdiyi mitinqə mitinqlə cavab verildi. Şəhər meydanında toplanan izdiham səhəri günü Xankəndinə yürüş edən insan selinə çevrildi. İlk qurbanları – Əli və Bəxtiyarı da o yürüşdə Əskəran qalası yaxınlığında verdik.
Olaylara 30 illik məsafə bucağından baxası bir yazı qaralamaq istədim. Bu günkü məğlub durumun başlıca səbəblərindən biri – mənə görə ən birincisi haqda altı il qabaq yazdığım “Azadlıq qiymətinə foto” yazısını bu gün də aktual hesab etdim.

20 fevral 2018

agdam 21 fevral 1988
Ağdam. 21 fevral 1988

Azadlıq qiymətinə foto

Ömrün ayrı-ayrı anlarına güzgü tutan xatirələrimiz kolleksiyaçıların topladığı bahalı əşyalar kimidi. Onları pulumuz, vaxtımız hesabına, bəzən də lap həyatımız bahasına “alıb” xatirələr muzeyinin eksponatına çeviririk. Elə-belə, “müftə” olanı, “nəfə” qalanları daha çoxdu, beləsindən danışmıram.

Şirinli-acılı min-min xatirənin içində ən yadda qalanı ən “baha” alınanıdı. Xatirələrin dəyəri ona çəkilən “xərc”i gözəyarı da olsa qiymətləndirəndə bilinir. Bunu hər kəs hesablaya bilər.

Bax, mən, Rumıniyanın Braşov kurort şəhərində dostların fantastik məbləğ deyib imtina elədikləri bir gecəlik xatirə üçün cibimdəki pulun, yalan olmasın, hamısını xərcləmişdim.

Ağdamdan Şuşaya qalxanda vertolyota dəyən güllənin doğurduğu xatirə lap “baha çıxmışdı” – bütün ömrə çatası qorxunu bir neçə dəqiqədə “israf” eləmişdim.

Krımda dağ başındakı “Çufut-Kala” muzey-şəhərinin sehrinə düşmək üçün isə qızıl kimi neçəsə saatımdan keçmişdim.

Amma bu yazıda öz xatirələrimdən yox, başqa birinin hələ 24 il əvvəl bir ətək pul töküb aldığı fotosunun yaşatdığı xatirədən söz açacam.

***

Uzun illər öncə bir çex dostum Milan Kunderadan yerlisi kimi fəxrlə danışanda, onun eyniadlı əsəri əsasında çəkilmiş “Varolmanın dözülməz yüngüllüyü” filminə baxmağı tövsiyə edəndə heç ağlıma da gəlməzdi ki, orda cərəyan edən siyasi hadisələr bir vaxtlar Ağdamda yaşadığımız olayların oxşarıymış. İllər uzunu heç bir kanalda rastlamadığımın səbəbini dünən bir də baxanda bildim. Filmin xeyli erotik səhnələri də varmış.

Bu yazının ərsəyə gəlməsinə səbəb internetdə baxdığım həmin filmdəki bir epizod oldu – xüsusi xidmət orqanı əməkdaşları 1968-ci ilin məşhur Praqa nümayişlərində iştirak edənləri çəkilən foto və videolardan müəyyən edib tuturdular.

Çexoslovakiya lideri Dubçekin siyasi islahatları, cəmiyyətin liberallaşması insanlarda SSRİ-dən asılılığı azaltmağa, azadlıqların bərqərar olmasına ümid yaratmışdı. Çox çəkmədi, ümidlər “Brejnev doktrinası” ilə 300 min əsgərin çəkməsi, 7 min tankın tırtılı altında qaldı.

Praqanın qanlı baharı 20 il sonra, 1988-ci ilin fevralında Ağdamda təkrarlandı.

Sabahın dalğası dərya dərinliklərində bu gün toparlanır. Ağdamda minlərin başladığı mitinq sonra Bakıda milyonların etiraz dalğasına çevrildi.

agdam 1988

1988-ci ilin fevralında Xankəndinə yürüş öncəsi Ağdamda keçirilən mitinqin videosuna bu linkdə baxmaq olar: https://www.youtube.com/watch?v=WtCqSBfj3qk 

Həmin ilin 21 fevralında Ağdamda müasir Azərbaycan tarixinin ilk etiraz mitinqi keçirildi. Səhəri gün Stepanakertə sarı izdihamlı yürüş qərarı da elə o mitinqdə verildi.

Eynən Praqadakı kimi burda da yürüşün qarşısına sovet-rus ordusu çıxdı. Azərbaycanın müstəqilliyi ilə sonuclanacaq yolun başlanğıcında ilk qurbanlar Əsgəran qalası yaxınlığında verildi – Əli, Bəxtiyar öldürüldü, Sahib Şükürov, adını bilmədiyim neçə-neçə adam yaralandı.

Yürüş silah gücünə dayandırıldı! Etiraz səsləri batırıldı! Arxasınca kütləvi həbslər başladı!

İstintaq vaxtı adamların mitinq-yürüşdə iştirakı gizli çəkilmiş fotolarla sübut edildi. Vətənin müdafiəsinə qalxanlar dövlət əleyhinə hərəkətdə ittiham olundular. Praqa hadisələri ilə oxşarlıq elə buradaca bitdi!

Bundan o yana hadisələr Azərbaycansayağı cərəyan elədi. Pulu olmayan tutuldu, pul tapan azadlığını satın aldı. Deyilənə görə o hadisədə mitinqçilərdən yığılan pul 1970-ci illərin maddi-mənəvi mirası olan pambıq “pripiska”sından əldə olunan gəlirdən də çox imiş.

Bu, torpaq təəssübü çəkən insanların inamını əzmə, iradəsini sındırma, vətəndən incik salma siyasətinin başlanğıcı idi.

agdam 1988
Sonra vətənsevənlər bir-bir sıradan çıxarılacaq, vətənin başına vətənsoyanlar gələcəkdi.

Müharibəsi bitməyən ölkədə qəhrəmanlar fərarilərə nökər olacaqdı!

Bu gün ölkəni idarə edənlər arasında vətən uğrunda müharibədə, müstəqillik yolunda mübarizədə iştirak edəni varmı? Amma hakimiyyət zirvələrində müstəqilliyin əleyhinə səs verən, bayrağı təhqir edən, xalq hərəkatı iştirakçılarını tutduran nə qədər desən hakimi-sahib taparsınız!

Çexiyada, oxşar tale yaşayan başqa ölkələrdə belə olmadı. Həbs olunanlardan rüşvət alıb buraxmadılar, mövcud qanun və siyasət çərçivəsində hərəkət etdilər. Sonralar bu siyasət cinayətkar elan olunacaq, qanunlar qüvvədən salınacaq, arxivlər açılıb gizlinlər aydınlığa çıxarılacaq, həmin dövrün hakim zümrəsi xalqın ictimai qınaq obyektinə çevriləcəkdi. Bu qınaq o qədər güclü olacaqdı ki, o vaxtın hakimiyyət təmsilçiləri yeni cəmiyyətdə yaşamağın tək yolunu xalqın lənətlədiyi soyadlarından ailəlikcə imtina edib, tanınmamaq üçün yenisini götürməkdə tapacaqdılar.

Bizdə isə tamam əksinə oldu. Əksi elə bu günümüzdü…

***

Yazı-pozu adamı olduğumu bilən bir tanışım neçə il əvvəl mənə bir şəkil göstərmişdi. Şəkildə o, çoxlu adam əhatəsindəydi. Danışırdı ki, bu fotonu “keqebeşniklər” 1988-ci ildə Ağdamdan Stepanakertə yürüş vaxtı çəkiblər. Sonra onu tutublarmış. Fotonu göstərib yürüşdə iştirakını sübut ediblərmiş.

“Qohum-əqrəbadan, dost-tanışdan istədikləri məbləği topladım. Pulu verəndə müstəntiqdən xahiş elədim ki, o şəkillərin birini mənə versin. Vermək istəmirdi, “istintaq materialıdı” deyirdi. Uzun çək-çevirdən sonra ala bildim. Bax beləcə, şəkil mənə bir “Jiquli”nin qiymətinə başa gəldi”.

21 fevral 1988-ci il Ağdam mitinqi

Həmin dövrdə Ağdamda o istintaqı aparanlar, onların rəisləri, o rəislərin nazirləri, həmin nazirləri yetişdirən siyasi rejim yönəldiciləri istintaq bir yana, heç xalq qınağına da tuş gəlmədi! Onlar çex həmkarları kimi nəinki soyadlarını dəyişdilər, əksinə, fəxrlə soyadlarını tarixə, tarixin ironiyasına bax, özü də müstəqil Azərbaycanın tarixinə yazdıqmaqdadılar.

…Sonra da bəlalarımızın səbəbini orda-burda, onda-bunda axtarırıq.

 Vahid Qazi
 Burserid, İsveç
23.07.2012

“Şəhid ailəsinə diqqətsizlik göstərən məmur vəzifədə qala bilməz”
Papadan qalmaqallı hərəkət: Əlini öpdürmədi...+ VİDEO
İlanla oynayan uşaq gözləmədiyi hərəkətlə qarşılaşdı - QORXUNC... + VİDEO
Sevginin qadın bədənini dəyişdirdiyi ortaya çıxdı - MARAQLI ARAŞDIRMA
"Marqaret Tetçer göstəriş verir, Buş təsdiq edir, Roma papası xeyir-dua söyləyir və siz isə.."
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Siyasət
"Qarabağ Colan təpələrinin acı taleyini yaşamamalıdır"
Maraqlı
Saç ustasından maraqlı addım: “Kim kitab oxusa, saçını pulsuz kəsir...”
Gündəm
“Müharibə olsa, güman ki, qarşımızda Rusiyanı görməli olacağıq” - PROQNOZ
Cəmiyyət
Laçında Aprel savaşına həsr olunmuş pulsuz konsert veriləcək... 
Maraqlı
83 gündə 38 fərqli ölkədə toy edən cütlük - FOTOLAR
Həftənin ən çox oxunanları
"Telmandan soruşdum ki, bəs Monika Belluçi nə edəcək, dedi ki, o sadəcə..."
Üç uşaq atası biləndə ki, o əvvəldən dölsüzdür, arvadını...
Uşaq pulunun bərpası ilə bağlı yayılan xəbərlərə - Nazirlikdən reaksiya
“Əgər biz bir neçə strateji bölgəni işğaldan azad etsək...”
Nazarbayevin varisləri: Boşanmış qızı, general qardaşı oğlu, 52 yaşlı kürəkəni, yoxsa nəvəsi?
Xorvatiyanın sabiq prezidenti: "Avropa bacarmadı, amma İlham Əliyevdə alındı"
Keçmiş prezident evini 80 dollara kirayəyə verir - Hətta həyətdəki meyvə-tərəvəzlərdən də dadmaq olar
Bu kənddə saatlarla sekslə məşğul olurlar - Əhaliyə viaqralı su verilir- FOTOLAR
“Bir də ayılacağıq ki, Tramp deyir: "Qarabağı Ermənistan ərazisi kimi tanımaq lazımdır"...”
"Sən kimsən ki, bir metr irəli gəlmisən? İşdən qovuldun!" -VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə