Xəbər lenti
23/04/2019 [21:41]:
Biləsuvar Rayon Təhsil Şöbəsinə yeni müdir təyinatı olub - FOTO
23/04/2019 [21:38]:
Azərbaycan XİN BMT-yə etirazını bildirib
23/04/2019 [21:36]:
Ukrayna MSK prezident seçkisi ilə bağlı yekun nəticələri açıqlayıb
23/04/2019 [21:33]:
Sumqayıtda 58 yaşlı kişi itkin düşüb - FOTO
23/04/2019 [21:30]:
Elina Hacıyevanın anasının müdafiəsinə üç vəkil qoşulub
23/04/2019 [21:16]:
S-400-lər Azərbaycana gələ bilər-ermənilər təlaşda...
23/04/2019 [21:13]:
Ağdamda şəhid anasına ev tikilib - FOTO
23/04/2019 [20:59]:
Ermənistanda Türkiyəyə qarşı  kütləvi aksiyalar başladı-Bayraq yandırıldı!..
23/04/2019 [20:51]:
“Kimsə gəlib bizə deməyəcək ki, gedin müharibə aparın, torpaqlarınızı azad edin"
23/04/2019 [20:24]:
İlham Əliyev: “Bəzən vətəndaşları incidirlər, onların haqları tapdalanır”
23/04/2019 [20:10]:
Pekində Azərbaycan və Rusiya prezidentlərinin görüşü olacaq
23/04/2019 [20:03]:
UNEC “Only in English” adlı zəngin proqramlı tədbir keçirilib - FOTOLAR
23/04/2019 [20:00]:
TEDxUNEC konfransı: “Azərbaycan. Lider. Tərəqqi”
23/04/2019 [19:58]:
Lənkəranda “Vəhdət dəyərimizdir” adlı üç günlük seminarın açılış mərasimi olub
23/04/2019 [19:55]:
İlham Əliyev: "Manatın sabitliyi ilə bağlı heç bir problem gözlənilmir"
23/04/2019 [19:31]:
“Planet Parni iz Baku” KVN teatrının konserti bizim üçün əsl istirahət oldu”
23/04/2019 [19:14]:
"Jurnalistlərin gedib-gəlmək təklifi “xalqların sülhə razı salınması” çağırışı kimi tezliklə unudulacaq"
23/04/2019 [19:08]:
PKK terrorçuları Türkiyədə hərbi hissəyə hücum etdilər
23/04/2019 [18:46]:
10 milyonuncu sakinin nənəsi: "Kreditə görə vətəndaşlara kompensasiyaların ödənilməsi çox gözəl təşəbbüsdür" - VİDEO
23/04/2019 [18:44]:
Dietli içkilər paralicə və depressiyaya səbəb olur- Araşdırma...
23/04/2019 [18:32]:
Qurban Qurbanov: "Evdə qol buraxmadan qalib gəlmək üstünlükdür"
23/04/2019 [18:27]:
Medvedev Yerevana gedir
23/04/2019 [18:25]:
Qadının mədəsindən xörək qaşığı çıxardılar - Qəribə olay...
23/04/2019 [18:11]:
“Formula-1" ilə əlaqədar Bakının bəzi məktəblərində tədris dayandırılıb
23/04/2019 [18:08]:
Serj Sarkisyaın 1 il öncəki istefası - TƏFƏRRÜATLAR
23/04/2019 [17:57]:
Tahir İmanov: "Yeddi ildir ki, onlar bizi avara qoyublar"
23/04/2019 [17:38]:
“Nar”-dan kənd məktəbinə dəstək
23/04/2019 [17:24]:
Sürücülərin NƏZƏRİNƏ: İki küçədə nəqliyyatın hərəkəti məhdudlaşdırılır
23/04/2019 [17:20]:
Uşaqların əsas problemləri - 801 müraciət edilib
23/04/2019 [17:18]:
Havaların qeyri-sabit keçməsinin səbəbi açıqlandı
23/04/2019 [17:13]:
Azərbaycanla YUNESKO arasında Saziş təsdiqlənib
23/04/2019 [17:11]:
Akademik Zərifə Əliyeva oftalmologiya elminin tərəqqisinə böyük töhfələr verib
23/04/2019 [17:04]:
Azərbaycanda 110 mindən çox insan peyvənd olunub
23/04/2019 [17:00]:
“Hüseyn nəzarət altındadır, vəziyyəti yaxşıdır” - Nazirlik
23/04/2019 [16:57]:
BSU-da startapla bağlı təlim keçirilib
23/04/2019 [16:56]:
Qubada yeniyetmə qız özünü körpüdən atıb
23/04/2019 [16:49]:
Dövlət Komitəsinin Sədri vətəndaşları qəbul edib
23/04/2019 [16:40]:
Müharibə veteranlarına birdəfəlik maddi yardım veriləcək
23/04/2019 [16:31]:
Paytaxtın ictimai nəqliyyatında çətinliklər yaranıb
23/04/2019 [16:29]:
XİN sazişin vaxtı ilə bağlı açıqlama yaydı
23/04/2019 [16:28]:
Bakı metrosunun 3 aylıq gəliri - 16,6 milyon manat
23/04/2019 [16:25]:
BSU-da “İslamda tolerantlıq” mövzusunda mühazirə keçirilib - FOTOLAR
23/04/2019 [16:24]:
Naxçıvanda orta aylıq əməkhaqqı artıb
23/04/2019 [16:12]:
Bu il Azərbaycana 7978 maşın gətirilib
23/04/2019 [16:08]:
Prezident: "Azərbaycan indi inkişafın yeni mərhələsindədir"
23/04/2019 [16:03]:
MTRŞ Real TV-yə yerüstü yayım üçün lisenziya verib
23/04/2019 [16:02]:
Müsəlman dükan sahibi  satıcının 400 minlik kəsirini bağışladı- İbrətamiz…
23/04/2019 [15:56]:
Bakıdakı şadlıq saraylarının bazarı öldü
23/04/2019 [15:53]:
Frankofoniya həftələrinin yekun konserti “Bakcell”in dəstəyilə keçirilib
23/04/2019 [15:47]:
Sərdar Cəlaloğlu: “Heç kəs müxalifətə rəhbərlik edə bilməz”
23/04/2019 [15:36]:
ADAU-nun rektoru İbrahim Cəfərov Bolqarıstanda səfərdədir
23/04/2019 [15:34]:
"Vətəndaşları narahat edən problemləri həll etməliyik" - İlham Əliyev
23/04/2019 [15:32]:
“İfaçıların səhhətinin üstündə əsirik ki, bu cür problemlər yaşanmasın...”
23/04/2019 [15:22]:
“Formula-1” yarışlarında işıq problemi olmayacaq
23/04/2019 [15:18]:
Ermənilər içməli sudan kütləvi zəhərləndi
23/04/2019 [15:14]:
Millət vəkili əhaliyə verilən təbii qaz limitinin artırılması təklifi ilə çıxış etdi
23/04/2019 [15:12]:
Niyaməddin Orduxanlı ARB TV-nin “Günə Baxış” verlişinin qonağı olub - VİDEO
23/04/2019 [15:01]:
İranın XİN-in başçısı ABŞ-a gedib
23/04/2019 [14:48]:
Rusiyada müflis vətəndaşların sayı 100 mini keçib
23/04/2019 [14:38]:
Fransalı deputat: "Sarı jiletlilər" Azərbaycandakına bənzər islahatlar tələb edirlər"
23/04/2019 [14:38]:
“O, bu gün adını daşıyan məktəbdə təhsil alıb, bir ata kimi mənim üçün ağrılıdır ki..."
23/04/2019 [14:35]:
Nəvələr babalarının kəsdiyi başlara görə təzminat tələb edir: Bütün tarixçilər şokda...
23/04/2019 [14:32]:
ADPU-da "Kitab bilik mənbəyidir" mövzusunda tədbir keçirilib
23/04/2019 [14:24]:
Bakıda məktəbdən 7500 manatlıq oğurluq edildi
23/04/2019 [14:20]:
Gömrükçülər narkotik vasitə aşkarlayıb
23/04/2019 [14:17]:
Nazirlikdən qar uçqununda həlak olan hərbçilərlə bağlı məlumat
23/04/2019 [14:10]:
“Eurovision 2019” təmsilçimizin tanıtım çarxı çəkilib - VİDEO
23/04/2019 [14:08]:
“Biz onun timsalında əsl vətənpərvəri itirmişik”
23/04/2019 [14:07]:
İlham Əliyev vətəndaşlarla görüşdü - FOTOLAR
23/04/2019 [13:56]:
Saakaşvili: "Eybi yox, bir az dözərəm"
23/04/2019 [13:52]:
Qənirə Paşayeva Əhməd bəy Ağaoğluna abidə qoymağa ÇAĞIRDI
23/04/2019 [13:52]:
Yük göndərmə qaydaları dəyişdirilir – Milli Məclis təsdiqlədi
23/04/2019 [13:48]:
Təhsil ekspertləri Ceyhun Bayramovun nazir işlədiyi 365 günə qiymət verdilər...
23/04/2019 [13:45]:
Prezident Mərdəkan-Qala yolunun açılışında oldu
23/04/2019 [13:38]:
Spiker: “Nə üçün müharibəyə çağırış etməliyik?!”
23/04/2019 [13:32]:
“Bizdə bu sahədə vəziyyət ağlamalıdır...”
23/04/2019 [13:30]:
Aqil Abbas İsmayıl Ömərovun müdafiəsinə qalxdı
23/04/2019 [13:24]:
Kəşfiyyat və əks-kəşfiyyat subyektlərinin hərbi qulluqçularının pensiyası artırıldı
23/04/2019 [13:16]:
Bakıda 14 dərəcə isti olacaq
23/04/2019 [13:13]:
“ASAN xidmət”in 108 “Çağrı” mərkəzinə 3 milyonuncu zəng
Bütün arxiv bir sırada
17/03/2018 [14:18] - Araşdırma - ( 2369 dəfə baxılıb)

Azərbaycan Türk fəlsəfəsindən yarpaqlar: Abbasqulu Ağa Bakıxanov



1. Yazı


XIX əsr Azərbaycan Türk ictimai və fəlsəfi fikir tarixində İslam dininə, o cümlədən Şərq mədəniyyətinə bağlı ən böyük filosofumuz, ensiklopedik alimimiz Abbasqulu Ağa Bakıxanovdur (1794-1847). 1794-cü ildə Bakı qəzasının Əmirhacıyan (Əmircan) kəndində anadan olan Bakıxanov doğma türk dili (Azərbaycan) ilə yanaşı, ərəb, fars və rus dillərini də mükəmməl öyrənmişdir. 1819-cu ildə Qafqazın baş hakimi A.P.Yermolov tərəfindən Tiflisə dəvət olunaraq Şərq dilləri mütərcim vəzifəsinə təyin olunan Bakıxanov, eyni zamanda  çar Rusiyasının hərbi qulluğunda da bir sıra vəzifələr tutmuşdur. Rus-Qacar, Rus-Osmanlı müharibələrində yaxından iştirak edən Bakıxanov 1830-cu illərdə ömrünün bir hissəsini Rusiya, Polşa, Ukrayna və digər ölkələrdə səyahətlərdə keçirmişdir. Çar Rusiyası ordusundan istefaya çıxdıqdan sonra o, elmi yaradıcılıqla məşğul olmaqla yanaşı daha sonra müsəlman Şərqinə səyahətə (1846) çıxmışdır; 1847-ci ilin əvvəllərində də Məkkədən Şama qayıdarkən vəba xəstəliyindən ölmüşdü.
Çar Rusiyasının Qafqazı, o cümlədən Şimali Azərbaycanı işğal etdiyi bir dövrdə yaşayan hətta, bu proseslərin birbaşa şahidi rolunda çıxış edən Bakıxanovun dünyagörüşünə şübhəsiz, iki fərqli mədəniyyətin, yəni doğma Şərq-İslam mədəniyyəti ilə yanaşı, yad Qərb-Rus mədəniyyətinin də müəyyən qədər təsiri olmuşdur. Hər halda biz onun 19-cu əsrin birinci yarısında qələmə aldığı bütün əsərlərində bu mədəniyyətlərin təsirini, xüsusilə də Şərq-İslam mədəniyyətinin üstünlüyünü çox hiss edirik. Onun başlıca əsərləri aşağıdakılardır: “Mişkatül-ənvar”, “Riyazül-Qüds”, “Qanuni-Qüdsi”,  “Əsrarül-Mələkut”, “Təhzibi-əxlaq”, “Nəsihətnamə”, “Kəfül-Qəraib”, “Gülüstani-İrəm”, “Eynəl-mizan”, “Kitabi-Əsgəriyyə” və b. 
O, çağdaşları arasında ilk dəfə Qərb-Avropa mədəniyyəti ilə İslam-Şərq mədəniyyətini müqayisə etmiş, bütün çatışmazlıqlarına baxmayaraq üstünlüyü yenə də sonuncuya vermişdir. Fikrimizcə, bu heç də Azərbaycan türk mütəfəkkirinin İslam-Şərq mədəniyyətinə kor-koranə, ya da fanatikcəsinə bağlılığı ilə əlaqəli bir məsələ olmamışdır. Bakıxanov nəzəri təfəkkürünün və apardığı əyani təcrüblərinin nəticəsi olaraq belə bir qənaətə gəlmişdir. Əslində Azərbaycan mütəfəkkiri başlanğıcda qarşımıza öncə İslamın şiə məzhəbinin tərəfdarı, daha sonra Qərb mədəniyyətinə meyilli bir şəxs kimi çıxır. Bu cür qeyri-adiliyi nəzərə alan böyük alim, ədəbiyyatşünas Firidun bəy Köçərli «Azərbaycan türklərinin ədəbiyyatı» (1903, 1907) fundamental əsərində yazırdı ki, o, İslamda şiəlik məzəhəbindən olsa da, əslində müasiri olduğu dindaşlarına bənzəmirmiş: “Əgərçi mərhum özü şieyi-isna məzhəbində imiş, amma etiqad cəhətincə qeyri-müasirlərinə bənzəməz imiş və xüləfayi-səlaseyə, rəfzü səbb kimi nalayiq əməllərə razı olmaz imiş”.
Yaradıcılığının başlanğıcında Bakıxanov şiə təəssübkeşi kmi çıxış etmiş, hətta ilk iri həcmli əsərini – «Riyazül-Qüds»ü («Qüdsi çiçəkliyi») 14 məsumə və Kərbəla faciəsində şəhid olmuş Peyğəmbərin (s) sevimli nəvələrindən İmam Hüseynə (ə) həsr etmişdir. Mərsiyə xarakteri daşıyan bu əsərini qələmə almaqda Bakıxanovun əsas məqsədi Əhli-beyt tərəfdarlarının və İmam Hüseynin (ə) şəhadət yolunun fəlsəfi-mənəvi mahiyyətini göstərmək istəyi olmuşdur. Xüsusilə, Azərbaycan Türk mütəfəkkiri çalışmışdır ki, əqidə və iman yolunda şəhid olan Peyğəmbər (s) övladının yüksək əqidəsini müsəlmanlara çatdırsın:
Sənsiz siyah olur bizə bu ruzigarlər,
Əldən alır inamımızı ahü zarlər.
Ali-Rəsul bisərü saman qalan zaman,
Qılsın nə çarə dərdinə dilfikarlər?
Bakıxanovun fikrincə, Kərbəlada baş verən elə bir faciədir ki, bütün dünya, o cümlədən İslam aləmi heç vaxt onun üstündən sükutla keçə bilməz. Əksinə, Kərbəladakı matəm qəmini bu günə qədər unutmayan müsəlmanlar indən belə də, İmam Hüseynin (ə) şəhadətə qovuşduğu günü qeyd edəcəklər. Çünki Bakıxanovun təbrincə desək:
Bu matəmdə yanıb könlüm ürək qəmdən olub bitab,
Bu ahü nalə ardınca düşür varlıq yaman halə.

Bu odlu qəlbim, ey Qüdsi, alovlu ahımın içrə,
Sansan aydır, ətrafın tutubdur bir bulud halə. 
Azərbaycan türk mütəfəkkirinə görə, İmam Hüseyn (ə) Kərbəlada elə bir qəhrəmanlıq göstərmişdir ki, onun misli İslam tarixində görünməmişdir. Belə ki, imam var-dövlətdən, hakimiyyətdən imtina edərək özünü ali mərtəbəli və səadətverici bir qəhrəman kimi aparmışdır. Bununla da, Peyğəmbər (s) övladı vətən məhəbbətinin və Allah imanının hər bir şeydən üstün olduğunu əməli ilə sübut etmişdir. Bakıxanov yazırdı:
Ol namivəri-büləndcahə,
Kim mehri nəzər baxarsa mahə,
Keyvandan alıb kəmali-rifət,
Bercisə verərdi min səadət.
Əzmində görüb fütuhi-fərcam
Almazdı əlində tiğ Bəhram.
Ümumilikdə, Azərbaycan alimi hesab edirdi ki, imamın şəhadəti günündə  (Aşura günündə) ağlayıb-sızlamaq, yaxud da ah-nalə çəkməklə iş bitmir. Eyni zamanda, o, peyğəmbərin Əhli-beytnin, o cümlədən İmam Hüseynin (ə) apardığı müqəddəs davanın mahiyyətini dərk etməyi də vacib sayırdı. Onun fikrincə, bu baxımdan «dildə nalə, gözdə yaş, qəlbdə al qan eyləmək»lə kifayətlənmək olmaz, eyni zamanda Peyğəmbər övladının şəhadət yolunu dərk edib, bu yolu davam etdirmək lazımdır:
Canə gəlmişdim Rəsul evladının dərdilə mən,
Söyləməklə dərdimi yüngül və asan eylədim.
Ğəm xəzanı solduranda dostların əhvalını,
Min bəzəklə rəng vurub səhni-gülüstan eylədim.
Son vəsi evladının meydandakı cövlanını,
Vəsf edib sən də qələm atilə cövlan eylədim.
Bəs, sonralar Bakıxanovun dünyagörüşündə hansı yeniliklər baş vermişdi ki, şiəlik təəssübkeşliyini davam etdirmək əvəzinə,  fəlsəfi və ictimai fikir baxımından önəmli olan digər dini və dünyəvi məsələlərə üz tutmuş, bununla da müasirlərindən fərqlənmişdir? Bizə elə gəlir ki, bu sualın cavabını ilk növbədə, Bakıxanovun İslam-Şərq mədəniyyətinə sxolastik-illahiyyatçı dünyagörüşdən deyil, bir filosof və alim kimi yanaşmasında axtarmaq lazımdır. Çünki yalnız dini elmlərə yiyələnərək İslam dininə tapınanlarla, həm dini, həm də dünyəvi elmlərə malik olanların bu dinə münasibəti eyni ola bilməz. Bunu, biz yalnız Bakıxanovun deyil, hər iki məsələyə bələd olmuş Bakıxanovaqədərki və Bakıxanovdan sonrakı ayrı-ayrı mütəfəkkirlərimizin (N.Gəncə¬vi, M.Füzuli, İ.Nəsimi, M.F.Axundzadə, H.Zərdabi, Ə.Ağaoğlu və b.) irsində də müşahidə edirik. Bu məsələ ilə bağlı onu da hökmən qeyd etməliyik ki, fikrimizcə, dini elmlərlə yetərincə tanış olmayan, ancaq dünyəvi elmlərə yiyələnmiş mütəfəkkirlərin də din məsələsində tamamilə obyektiv mövqe tutması inandırıcı deyildir. Bütün bunlarla yanaşı, hesab edirik ki, dini və dünyəvi elmlərlə hansı dərəcədə tanış olmasından asılı olmayaraq, hər bir mütəfəkkirin istənilən məsələyə (din, mədəniyyət, insan və s.) özünəməxsus yanaşması, idrak prizması vardır. 
Bizə elə gəlir ki, Bakıxanovda baş verən dəyişikliyin əsasını ilk növbədə, onun dini elmlərlə yanaşı, dünyəvi elmlərlə də tanış olmasında axtarmaq lazımldır.  Məsələn, A.A.Bakıxanov görürdü ki, dövründə xalqın əksəriyyəti heç də islam dinini olduğu kimi başa düşmür, yalnız din başçılarını, ruhaniləri təqlid etməklə kifayətlənirlər. Ona görə də “Əxlaqın  saflaşdırılması” əsərində Bakıxanov yazırdı ki, insanlar İslam dininə hissi, təqlidi yanaşmadan əl çəkib, onu ağıl, idrak qüvvəsi ilə mənimsəməlidirlər. Onun fikrincə, mədrəsədə öyrədilənlərdən çoxlarının baş çıxarmamağının səbəbi savadsızlıqda deyil, adət-ənənələrdədir. Başqa sözlə, mənanı, mahiyyəti bilmədən, zahirə üstünlük verilməsindədir. Bu baxımdan filosofa görə, elm öyrənməkdə məqsəd olmalı, insan idrakını, ağlını doğru istiqamətə yönəltməli, özünü kimlərəsə oxşatmamalıdır, əks təqdirdə “insan heyvandan fərqlənməz”. Bu mənada, Bakıxanov etiraf etmişdir ki, gənc yaşlarında özü də bu hissləri keçirmiş, təcrübəyə, elmə, həqiqətə, lazımlı şeylərə deyil, təsadüfə, adətə, xəyala, lüzumsuz şeylərə qapılmışdır: “O vaxtdan ədəb və bilik əldə etmək, əxlaqı təmizləyib saflaşdırmaq və təhqiqat aparmaq üçün keçmiş adamların kitablarına əl atdım”. Ancaq mütəfəkkir bundan da istədiyinə tam hasil olmamışdır. Görünür, buna səbəb ilk dövrlərdə qurtuluş yolunu yalnız dini kitablarda axtarması olmuşdur. Həmin kitablar isə Bakıxanova nicat yolu göstərmək əvəzinə, vəziyyəti bir az da mürəkkəbləşdirmişdir: “Gördüm biri zahidliyə və şübəyə qapılmış, başqa birisi hər şeyi inkar edərək, hətta inam və əqidənin zəruri işlərindən belə kənarda qalmışdır. Birisi şirindilli, amma ürəyi qərəzlidir. O birisi şöhrət qazanmaq üçün özünü tərifləyir. Bunların arasında bir neçə haqq danışana rast gəldimsə, onların da özləri maarifə və həqiqət uyğun olduğuna baxmayaraq, aralarında elə ixtilaflar var idi və bir-birlərindən elə fərqlənirdilər ki, mətləbləri  tutuşdurmadan və dəilliləri araşıdrmadan onları anlamaq çətin idi”. 
Bakıxanov yazırdı ki, yalnız dünyanın qabaqcıl adamlarının və xalqların böyük alimlərinin əsərlərini araşıdırmağa və tədqiq etməyə başlayıb, onların dünyagörüşlərindən xəbərdar olduqdan sonra faydalar əldə etmiş,  həyacan və iztirabı nisbətən yumşalmış və çətinliklərin çoxundan təsəlli yolu tapmışdır. Bu o deməkdir ki, Bakıxanovun dünyagörüşündə baş verən dəyşiklikdə həm dini, həm də dünyəvi elmlərlə tanışlığı, o cümlədən onları müqayisə etməsi mühüm rol oynamışdır. Artıq Bakıxanov anlamağa başlamışdır ki, müsəlman ölkələrindəki problemin qaynağı ilk növbədə, elm, din, əxlaq və s. şüur formalarında zahirliyə, təqlidə üstünlük verilib onların mahiyyətindən xəbərsizlikdir. Bizə elə gəlir ki, Bakıxanov “Əxlaqın saflaşdırılması” əsərini də özünün təbrincə desək, bəzi əvvəlki alimlər kimi şöhrət qazanmaq üçün deyil, məhz müsəlman cəmiyyətlərində mövcud olan əxlaq məsələlərinə aid çatışmazlıqları aradan qaldırmaq üçün qələmə almışdır. 
Bu anlamda Bakıxanovun dünyagörüşündə öz əksini tapmış etik-əxlaq məsələlər də daha çox məhdud, gerilikçi, sxolastik təfəkkürün məhsulu kimi ortaya çıxaraq İslam-Şərq mədəniyyətinin yenilikçi və dünyəvi ruhuna zidd olan problemlərlə bağlı olmuşdur. Bizcə, Bakıxanovun əxlaqa həsr etdiyi şeirləri, əsərləri o cümlədən “Əxlaqın saflaşdırılması”, “Nəsihətnamə” kitabları da ilk növbədə, vaxtilə İslam-Şərq mədəniyyətinin əsas təməl məsələlərindən biri olmuş etikaya münasibətdə son dövrlərdə ortaya çıxmış mənfi xüsusiyyətlərin, mənfi cəhətlərin İslam dininin ya da müsəlman xalqlarının mədəniyyətinin adına yazılmasının doğru olmaması ilə bağlı idi. Başqa sözlə, o, müasiri olduğu müsəlman-türk cəmiyyətlərində milli-dini əxlaqda yaşanan problemlərin kökünün həm əsil mahiyyətini tədqiq etmiş, həm də çıxış yollarını ortaya qoymağa çalışmışdır. Bu anlamda Azərbaycan Türk mütəfəkkiri hər hansı bir müsəlmanın riyakar ruhanilərlə üləmaların, rüşvətçi məmurların, yolunu azmış insanların mənfi əməllərinə baxmayaraq, öz həyat tərzlərində etidal, yaxşılıq, adət, şöhrət, rahatlıq, eşq aləmi, işin faydaları, rəftar qaydaları, təvazökarlıq, insaf, təvəkkül məsələlərinə diqqətli yanaşmalıdırlar.

AMEA Fəlsəfə İnstitutunun aparıcı elmi işçisi,
dosent, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru Faiq Ələkbərli (Qəzənfəroğlu)

“Kimsə gəlib bizə deməyəcək ki, gedin müharibə aparın, torpaqlarınızı azad edin"
TEDxUNEC konfransı: “Azərbaycan. Lider. Tərəqqi”
"Jurnalistlərin gedib-gəlmək təklifi “xalqların sülhə razı salınması” çağırışı kimi tezliklə unudulacaq"
Baş redaktorlardan Allahşükür Paşazadə haqqındakı prezident sərəncamına ŞƏRH
İcra başçısının Şəmkirdəki nəhəng biznesi-qızıl balıq, maral və taxıl... -FOTOLAR
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Mədəniyyət
“Planet Parni iz Baku” KVN teatrının konserti bizim üçün əsl istirahət oldu”
Cəmiyyət
Müsəlman dükan sahibi  satıcının 400 minlik kəsirini bağışladı- İbrətamiz…
Cəmiyyət
“İfaçıların səhhətinin üstündə əsirik ki, bu cür problemlər yaşanmasın...”
Mədəniyyət
“Biz onun timsalında əsl vətənpərvəri itirmişik”
Cəmiyyət
“Əleyhimizə səsləndirilən fikirlərin hamısı cəfəngiyyatdır, həmin adamların cavabını verəcəm”
Həftənin ən çox oxunanları
Ukraynanın yeni birinci xanımı: Yelena Zelenskaya kimdir? (FOTOLAR)
"İran fəlakət qarşısında- Azərbaycana da böyük təhlükə var..."
“Qarabağ Ermənistanla birləşməlidir” – Prezidentliyə namizəddən sərsəm bəyanat
Ermənilər Aprel savaşı haqda cizgi filmi də çəkdi...-FOTO+VİDEO
“Gənc qızları rayonlardan Bakıya gətirib fahişəliyə cəlb edirlər” - Həyəcan təbili...
Kəndin imamı evə ikinci arvad gətirdi, mərəkə qopdu - Davanın GÖRÜNTÜLƏRİ - VİDEO
Direktorun təcavüz etdiyi tələbə yandırıldı - DƏHŞƏT...
“A.Mamikonyan və qrupu 1997-ci ildə Xətai metrosu yaxınlığında  yaşayıb və...” 
""Space"in rəhbəri heç olmazsa öz kanalına baxırmı, bu, söyüşdən də pisdir" - QALMAQAL
"Bu millət erməniyə necə qalib gələ bilər?" - Millət vəkilindən həyəcan təbili...
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)
e-mail: [email protected]