Xəbər lenti
24/01/2019 [12:20]:
Qulu Ağsəsdən haqlı irad: “Deyirik ki, Nəsimi böyük şairimizdir, türkçüdür, sonra da adına bazar açırıq...”
24/01/2019 [12:15]:
MİDA sabah 174 güzəştli mənzili satışa çıxarır - Müraciət edənlərin 98 faizi ala bilməyəcək
24/01/2019 [12:04]:
Ağcabədidə dəhşətli QƏTL - Polis açıqlama yaydı
24/01/2019 [12:03]:
Bakıda itkin düşən şəxs tapıldı
24/01/2019 [11:51]:
Villası müsadirə olunan deputat telefonları qapadıb
24/01/2019 [11:49]:
Milli Məclis Azay Quliyevin hazırladığı sənədləri dəyərləndirdi
24/01/2019 [11:44]:
Ramil Usubov Nəsimi rayonuna yeni rəis təyin etdi
24/01/2019 [11:39]:
“Azərbaycan intibah dövrünü yaşayır” – Hadi Rəcəbli
24/01/2019 [11:30]:
Rusiya vətəndaşı Xocavənddə terrorçu Melkonyan adına bağçanın təmirinə başladı-FOTOLAR
24/01/2019 [11:17]:
Samuxun ilk şəhidi “Snayper Abbas” - Bu gün onun doğum günüdür...
24/01/2019 [11:15]:
Kamal Abdullanın “Sehrbazlar dərəsi” romanı ikinci dəfə nəşr olunub
24/01/2019 [11:11]:
ABŞ-da yaşayan süni intelekt üzrə azərbaycanlı mütəxəsis...
24/01/2019 [11:11]:
Qənirə Paşayeva AŞPA-da Ermənistanın işğalı nəticəsində əlil olan minlərlə azərbaycanlıdan danışıb
24/01/2019 [10:58]:
Gəncədə külli miqdarda narkotik dövriyyədən çıxarıldı
24/01/2019 [10:53]:
Heroini qəbirstanlıqda gizlətdi
24/01/2019 [10:47]:
“Parklanma qaydalarının kobud surətdə, kütləvi pozulması tıxac yaradan səbəblərdən biridir”
24/01/2019 [10:42]:
İsrail postsovet ölkələrinin diplomlarını tanımayacaq
24/01/2019 [10:27]:
Putin Venesueladakı çevrilişi dəstəkləmədi
24/01/2019 [10:12]:
İsveçə köçmüş jurnalist: “Ölkəni tərk etmişəm deyə, İsa Qəmbərə münasibətim dəyişməyəcək ki!” - MÜSAHİBƏ
24/01/2019 [09:58]:
Ötən gün Azərbaycan yollarında 2 nəfər öldü
24/01/2019 [09:50]:
Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ
24/01/2019 [09:47]:
“Düzgün ixtisas seçimi uğurlu gələcəyin təminatıdır” layihəsi çərçivəsində yekun prezentasiyası təşkil edildi
24/01/2019 [09:45]:
Rusiya əhalisi son 10 ildə ilk dəfə azalıb - STATİSTİKA
24/01/2019 [09:27]:
Müdafiə Nazirliyi Qarabağ cəbhəsindəki təxribatla bağlı məlumat yaydı
24/01/2019 [09:23]:
Müsəlman qadın yeni  qalaktika kəşf etdi-FOTO
24/01/2019 [09:06]:
Aya meteorit düşdü - Yer üçün təhlükə varmı?
24/01/2019 [09:01]:
İngilis və alman kəşfiyyatlarını "barmağına dolayan" CASUS
24/01/2019 [08:57]:
10 il komada olan qadın həkimdən uşaq dünyaya gətirdi - SKANDAL
24/01/2019 [08:51]:
Ali Məhkəmənin sabiq sədri həbs olundu
24/01/2019 [08:49]:
Pul enerjisinin üç qanunu və BOLLUĞUN AÇARI...
24/01/2019 [08:47]:
ABŞ-da saxlanılan iranlı jurnalist azad edildi
24/01/2019 [08:44]:
Azərbaycandakı internet azadlığı Avropa Şurasının gündəliyində...
24/01/2019 [08:41]:
Burun damcılarının ölümcül təhlükəsi...
24/01/2019 [08:36]:
Tanınmış teleaparıcıya ağır itki üz verib
24/01/2019 [08:34]:
Ərdoğandan Maduroya dəstək - “Dik dur, yanındayıq”
24/01/2019 [08:32]:
Adnan Oktarın həbsxanadan son görüntüsü -FOTOLAR
24/01/2019 [08:31]:
Polislər də müxaliflərə dəstək verməyə başladı - Aksiya şiddətlənir
24/01/2019 [08:27]:
Ərzaqları soyuducuda saxlamağın qaydaları - Bunları hamı bilməlidir
24/01/2019 [08:25]:
Venesuela ilə ABŞ arasında gərginlik - Maduro amerikalı diplomatlara 72 saat vaxt verdi
24/01/2019 [08:22]:
Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ
24/01/2019 [08:18]:
ABŞ Venesueladakı dövlət çevrilişini rəsmən dəstəklədi -–Tramp müxalifət liderini müvəqqəti prezident kimi tanıdı
24/01/2019 [08:13]:
Putin Ərdoğanla görüşdən sonra: "ABŞ bu addımı atarsa, proseslərə müsbət təsir edəcək"
24/01/2019 [07:58]:
Tamahkar insan başqalarının haqqını tapdalayar...
23/01/2019 [23:49]:
Füzuli rayonunda ehtiyata buraxılmış gənclərin qarşılanma mərasimi keçirilib
23/01/2019 [23:03]:
Uşağın doğulmasına görə birdəfəlik müavinət avtomatlaşdırılacaq
23/01/2019 [22:45]:
Venesuelada xalq ayağa qalxdı: Maduro hakimiyyətdən əl çəkməsə...+FOTOLAR
23/01/2019 [22:42]:
Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri 21 terrorçu zərərsizləşdirilib - İraqın şimalında
23/01/2019 [22:21]:
Paşinyanla Boltonun telefon danışığı oldu - Qarabağdan danışmadılar
23/01/2019 [22:20]:
Azərbaycanlı deputatın oğlu xizək qəzasında həyatını itirdi
23/01/2019 [22:14]:
Kreditlə, sələmlə, yalanla SOSİAL RİFAH  alınmır...-Replika...
23/01/2019 [22:08]:
Məhəmməd Salah sosial şəbəkə hesablarını bağladı
23/01/2019 [21:34]:
“Qarabağ”ı məğlubiyyətdən Abdullayev xilas etdi
23/01/2019 [21:15]:
"Banklar tələbənin ali məktəbi bitirdikdən sonra iş tapacağına əmin olmasa kredit verməz"
23/01/2019 [20:59]:
İtkin düşmüş futbolçu ilə bağlı inanılmaz iddia -FOTOLAR
23/01/2019 [20:49]:
“Qarabağ məsələsində hər hansı bir güzəşt  hakimiyyətin itirilməsi ilə nəticələnəcək...”
23/01/2019 [20:38]:
Şagirdlərdə platonik sevgi və aqressiya xəstəliyi: “Xüsusən də, qızlardan ehtiyatlı olun”
23/01/2019 [20:31]:
Almaniyalı müəllim: “Həmişəlik Bakıda qalmağı düşünürəm”
23/01/2019 [20:30]:
Ürək-damar xəstəliklərinin qarşısını alır, insulini normada saxlayır, yaddaşı gücləndirir...
23/01/2019 [20:28]:
Universitet qəzetlərinin “ölüm səbəbləri” – Facebookun hələ ki “yemədiyi” kağızlar
23/01/2019 [20:27]:
Saturnda sutkanın neçə saat olduğu ölçüldü
23/01/2019 [20:23]:
“Qarabağda ermənilər məni 7 dəfə güllələnməyə çıxardılar” - Ukraynalı hərbi pilotun xatirələri
23/01/2019 [20:20]:
Azərbaycanda 11 ayda 52 mindən çox insan dünyasını dəyişdi
23/01/2019 [20:16]:
“Valideyn və müəllimlərimin gözləntilərini uğurlarımla doğrultmağa borcluyam”
23/01/2019 [20:14]:
İranda 70 minə yaxın dövlət məmuru işdən azad edildi
23/01/2019 [20:11]:
QHT Şurasının müvafiq komissiyası toplandı: Prezidentin fərmanın icrası məqsədilə...
23/01/2019 [20:11]:
Ərdoğan Moskvada Putinlə görüşdü
23/01/2019 [20:09]:
Əlyazmalar İnstitutu “Türk ədəbiyyatına ilk qədəm” dərsliyini yenidən nəşr etdi
23/01/2019 [20:08]:
Ən çox sevdiyim müəllim
23/01/2019 [20:07]:
İstanbul Okan Universitetinin nümayəndə heyəti ADU-da - FOTO
23/01/2019 [20:04]:
“Atam qardaşını 50 ildən sonra, 1990-cı ilin martında gördü” – Xalq şairinin qızı
23/01/2019 [20:02]:
Paşinyan Trampın müşaviri ilə danışdı
23/01/2019 [20:00]:
Azercell növbəti dəfə olimpiadaçı şagirdlərə dəstək oldu
23/01/2019 [19:56]:
Ramiz Əzizbəyli: “Artıq xəstəxanadan çıxmışam, səhhətim…”
23/01/2019 [19:55]:
“İlham Əliyevlə Paşinyanın son görüşü ümid verdi” - Tomas de Vaal
23/01/2019 [19:54]:
DGK sədri Türkmənistanın Azərbaycandakı səfiri ilə görüşdü
23/01/2019 [19:53]:
“Əgər məni “ilişdirib” kameraya salsalar...” - ABŞ-ın ittihamlarına cavab
23/01/2019 [19:50]:
Abbasın köməkçisi həbs olunub? - Müğənnidən açıqlama
23/01/2019 [19:40]:
AzTV-nin iki ölkədə bürosu bağlanır - Daha bir təmsilçi geri çağırılır
23/01/2019 [19:36]:
Vahid Ələkbərov Azərbaycana qayıdacağını bəyan etdi
23/01/2019 [19:10]:
Psixoloji təzyiq ailədaxili zorakılığın bir növü hesab edilə bilərmi? – MÜTƏXƏSSİS RƏYİ
Bütün arxiv bir sırada
22/04/2018 [14:50] - Cəmiyyət - ( 4275 dəfə baxılıb)

Nizami Cəfərov özü plagiatlığı etiraf edib...



Saytların birindən oxudum ki, Tərcümə Mərkəzinin buraxdığı lüğətlə bağlı qalmaqal yaranıb və Dövlət Dil Komissiyasının üzvü, Azərbaycan Atatürk Mərkəzinin rəhbəri, mübahisəyə yol açan "Azərbaycan dilinin işlək orfoqrafiya sözlüyü”nün redaktoru Nizami Cəfərov bu kitabı plagiat sayanlara cavab yazıb. Onun “Kim Tərcümə Mərkəzinin “Sözlüy”ünü “plagiat” sayırsa, çox böyük səhv edir” məqaləsini də, bu yazıda səsləndirdiyi ittihamlara AMEA-nın Dilçilik İnstitutunun bir qrup aliminin cavablarını da oxudum. AMEA əməkdaşlarının cavabları kifayət qədər tutarlı idi. Amma mənə qəribə gələn o oldu ki, adının və soyadının “sözlüyə” redaktor yazılmasına baxmayaraq, Nizami müəllim söhbətin nədən getdiyini bilmir. Mövqeyi isə təzadlıdır və özü-özünü inkar edir, hətta sözlüyün AMEA-nın orfoqrafiya lüğətindən “düzəldildiyini” də boynuna alır.

Baxın, Nizami Cəfərov yazısında bir tərəfdən deyir ki, yeni nəşr “həm də müəyyən mübahisələrə rəvac vermişdir ki, bu, tamamilə təbiidir...”, digər tərəfdən də tənqidləri nəinki təbii qəbul edir, hətta düşməncəsinə qarşılayır. Tənqid edənlərdən bəzilərini hətta ələ salır. Məsələn, deyir ki, “Sözlüyə” irad tutan AMEA əməkdaşının cümlələri dil qaydalarına uyğun deyil, savadsızdır və onu maarifləndirmə kursuna cəlb etmək gərəkdir. Yəni AMEA əməkdaşlarını aşağılayır və heç olmasa, bu zaman AMEA əməkdaşının ironiya etdiyi cümlələrini nümunə kimi də göstərmir, ümumi danışır, mövqeyini heç bir arqument gətirmədən haqlı sayır. Amma bu boyda akademik olasan, dilçi olasan, özgələrinin cümlələrində qüsur axtarasan, özünün cümlələrini isə görə bilməyəsən. Nizami Cəfərov yazır: «Ənənənin qorunması vacibdir, ancaq bu, o demək deyil ki, Azərbaycan dilinin ilk orfoqrafiya (imla) lüğətinin tərtibi prinsiplərindən kənara çıxmayıb hər yeni nəşri kəmiyyətcə "zənginləşdirəsən”».

Nizami müəllim, misal gətirdiyimiz cümlənizdə “o” əvəzliyindən əvvəl gələn “bu” əvəzliyindən sonra vergül qoyulmur. Bu, fəlsəfi problem deyil ki, dartışaq. Bizim dilin durğu işarələri (punktasiya) qaydalarının tələbidir. Cümləniz də anlaşılmır. Cümlədə başqa bir səhv də var, yazmıram, digər cümlələrə də keçmirəm, çünki məsələ bunda deyil.

Lüğət redaktorunun öz yazısı bu cürdürsə, başqalarının yazılarına irad tutmaqla bir lüğətin plagiat, yaxud yeni yaradıcılıq olduğunu necə iddia edə bilər? Yazırsınız ki, lüğət hazırlamaq heç kimin monopoliyasında deyil, amma peşəkarlıq tələb edir: “...məsələ burasındadır (və "Sözlüy”ü görməmiş onun "tənqid”inə qalxanların mülahizələrinin əsassızlığı onda ifadə olunur) ki, hər hansı lüğət, o cümlədən orfoqrafiya lüğəti və ya sözlüyü peşəkar yaradıcılıq işidir, hansısa təşkilatın monopoliyasında deyil.”

Bəli, söhbət elə peşəkarlıqdan gedir. Tərcümə Mərkəzinin təyinatı budurmu? Bu sahə üzrəmi peşəkarlaşıb? Hər kəs bilir ki, müasir dövrdə dilçilikdə lüğət hazırlığı ciddi struktur və ənənə işidir, çox sayda kadrlar, böyük zəhmət və zaman tələb

edir. Hətta AMEA-nın hazırladığı lüğətdə də qüsur tapmaq olar, onun nöqsanları mümkündür, amma “nöqsanlıdır” deyib, uğursuz əlavələr etməklə onu oğurlamaq olmaz. İllər tələb edən bu qədər işi kimlər öyrənib, bunun üçün hansı kafedra, hansı bölüm, hansı mərkəz yaradılıb, hansı kompüter proqramı tətbiq edilib, nə qədər mətn oxunub, nə qədər müqayisələr aparılıb? Kimlər edib bunu? Əlbəttə, heç biri edilməyib, həmin yeni nəşri hazırlamaq üçün heç kim etməyib bunları.

Gerçəkdə olan isə budur ki, hazır lüğət götürülüb, dəyişiklik edilib və yenidən nəşr olunub. Bunun adı plagiatlıq deyilsə, görəsən nədir?

Ən dəhşətlisi odur ki, Nizami Cəfərov özü bunu etiraf edib, indi gizlətməyə çalışsa da. Bəs haradadır bu etiraf? Çox maraqlıdır, qalmaqala səbəb olan kitaba yazdığı ön sözdə. Oğurluq həmişə iz qoyur. Nizami müəllim kitabın ön sözündə deyir: “Azərbaycan Tərcümə Mərkəzi “Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti”ndə olan qüsurları aradan qaldırmaqla yanaşı, ona yüzlərlə yeni söz əlavə edib...”

Bəli, oxuyanda dəhşətə gəldim, Nizami müəllim özü yazıb ki, AMEA-nın hazırladığı lüğətə yeni sözlər əlavə edərək, onu yenidən nəşr ediblər....

Bu, etirafdır. Lüğəti götürüblər, onun üzərində bir azacıq dəyişiklik edib, adını qoyublar yeni lüğət. Əslində, həmin lüğətdir, sadəcə, 10 minlərlə sözə 100-lərlə söz artırıblar. Tutaq ki, 2 yüz söz. Plagiatlığın Çin üsuludur.

Çin mallarının satıldığı bazara gedin, “Adidas” sözünü dəyişib, öz mallarının üstünə “Abidas” yazıblar, bir-iki çalar da əlavə ediblər ki, yeni məhsuldur. Bunlar da “lüğət” sözünü “sözlük” ediblər.

Nizami Cəfərov yazır: “Sonralar çox təəssüf ki, nəyə görəsə, Azərbaycanda leksikoqrafiya nəzəriyyəsi kifayət qədər inkişaf etməmiş, digər dünya universitetlərindən fərqli olaraq, bizim ali məktəblərdə lüğətçiliyə aid maarifləndirici bir fənn tədris edilməmişdir. Bəlkə də, bu səbəbdəndir ki, sözlərin lüğətə daxil edilməsi ilə bağlı lüğətçilikdən bixəbər bu qədər yazılarla üzləşirik”.

Nizami müəllim 1991-ci ildən Bakı Dövlət Universitetində çalışır. Uzun illər filologiya fakültəsinin dekanı olub, 2000-ci ildən həmin universitetdə kafedra müdiridir. Deputatdır, komissiyaların üzvüdür. Qəribə bir sirrin üstünü açıb. Leksikoqrafiya nəzriyyəsinin tədrisi yaddan çıxıbmış. Görün bu vacib istiqamət nə qədər unudulub ki, yeyib-içmək məclislərində də yada düşməyib.

Nizami Cəfərov böyük elmi adlar daşısa da, bu yazısında elmdən uzaq adam təsiri bağışlayır. Redaktoru olduğu “Azərbaycan dilinin işlək orfoqrafiya sözlüyü”nə yazdığı ön sözə qayıdaq: “Müasir dövrdə terminologiyanın beynəlmilləşməsi elə bir səviyyədədir ki, bu və ya digər terminin (məsələn: atom, diskret, kreativ,

modern və s.) hər hansı bir dilə mənsubluğu şərtidir və ümumiyyətlə, terminlər həm real, həm də potensial olaraq bütün dillərə aiddir” .

Necə ola bilər ki, “Atom” sözünün yunan , “diskret” və “kreativ” sözlərinin latın mənşəli olması şərti sayılsın? Bizim dilimizdə sözlər mənşəyinə görə iki qrupa bölünür: əsl Azərbaycan sözləri, alınma sözlər. Heç bir şərtilikdən söhbət gedə bilməz. Alınma söz termin olsa da, olmasa da, başqa dillərdən alınır. Onları işlədirik, burda qəbahət də yoxdur, amma onları alındığı dillər şərti deyil. Bir geçəkdir.

Nizami Cəfərov “Sözlüyün” ön sözündə bir ifadə də işlədir: “ümumişlək terminlər”.

Bu nə deməkdir? Söz ümumişləkdirsə, niyə termin olur? Dilçilikdə hamının anladığı ümumişlək sözlər var, bir də hamı tərəfindən istifadə olunmayan və anlaşılmayan - ümumişlək olmayan sözlər. Orta məktəbdən bilirik ki, ümumişlək olmayan sözlər də iki qrupa bölünür: dialekt sözləri, terminlər.

“Ümumişlək terminlər” nədir bəs? Bəlkə bu da “Kitayski” variantdır?!

Etibar Əliyev
Tanınmış təhsil eksperti, fəlsəfə doktoru

Pul enerjisinin üç qanunu və BOLLUĞUN AÇARI...
Ərzaqları soyuducuda saxlamağın qaydaları - Bunları hamı bilməlidir
"Banklar tələbənin ali məktəbi bitirdikdən sonra iş tapacağına əmin olmasa kredit verməz"
Ürək-damar xəstəliklərinin qarşısını alır, insulini normada saxlayır, yaddaşı gücləndirir...
Heç bir tibbi yardım almadan uşaq dünyaya gətirdi - MARAQLI...+ FOTOLAR
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Hadisə
“Atam qardaşını 50 ildən sonra, 1990-cı ilin martında gördü” – Xalq şairinin qızı
Cəmiyyət
Ramiz Əzizbəyli: “Artıq xəstəxanadan çıxmışam, səhhətim…”
Cəmiyyət
“İlham Əliyevlə Paşinyanın son görüşü ümid verdi” - Tomas de Vaal
Araşdırma
“İntihar - kor ira­də­nin məhsuludur...”
Cəmiyyət
Prezidentdən AAAF sakinlərinin şikayətinə operativ reaksiya: Nazirlik şirkətə vaxt qoydu...
Həftənin ən çox oxunanları
Bakıda dəhşətli qəza: "Mazda" 2 ayın gəlinini vurub öldürdü - FOTOLAR 18+
“Sabah ölkədə elə proseslər baş verə bilər ki, eşidəndə adamın tükləri biz-biz olar...”
Bu məşhurlar qrafiklə sekslə məşğul olur - Cədvəl intimi müntəzəmləşdirirmiş...
Xalqı hansı sülhə hazırlayırlar? - Təhlükə başımızın üstündədir, yoxsa...?
Soydaşlarımız Moskvada "Vı, pustoy narod" sözlərinə etiraza toplaşır - SON XƏBƏR... + VİDEO
"Nənəm erməniyə ərə gedə bilməzdi..." - Həcərin nəticəsi
20 ilin deputatının milyonluq villası bank borcuna görə əldən getdi - Belə də olur...
İlham Əliyevlə Paşinyan arasında saat yarımlıq görüş oldu - Erməni baş nazir status yazdı...
“Gürcülərin kimdən xoşu gəlmirsə, deyirlər- ermənidir...”- Saakaşvili
“Belə “kişi”nin boyunu yerə soxum”
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə