Xəbər lenti
23/05/2018 [20:19]:
Qeyri-adi oğurluq hadisəsi: Çantalarını öz əlləri ilə soyğunçuya verdilər – VİDEO
23/05/2018 [20:16]:
Ətəyi ayaqlanan maniken paltarsız qaldı – FOTO+VİDEO
23/05/2018 [20:13]:
“Mən gərək Şuşada qalaydım, orada da öləydim...”- Rəhim Qazıyev
23/05/2018 [20:12]:
Rəhmon Azərbaycan xalqını təbrik etdi
23/05/2018 [20:11]:
Yerevan Bakı ilə danışıqlara hazırlaşır
23/05/2018 [20:09]:
Çində ABŞ diplomatına “akustik hücum”
23/05/2018 [19:48]:
Fuad Muradov Türkiyədə rəsmi səfərdədir
23/05/2018 [19:47]:
İnam Kərimov Yevlaxda vətəndaşların şikayətlərini dinlədi
23/05/2018 [19:46]:
Şura “Müsəlman Şərqində ilk demokratik respublika” adlı konfrans keçirib
23/05/2018 [19:24]:
"Rüstəm İbrahimbəyov Əkrəm Əyləslinin “Daş yuxular” əsərindəki kadrı səhnələşdirib"
23/05/2018 [19:09]:
Keçmiş güləşçini tanınmaz hala saldılar, göz qapağı və çənəsi qırıldı - VİDEO
23/05/2018 [19:07]:
Döşlərini böyütdü və öldü - Özəl klinkikada
23/05/2018 [18:52]:
Mir Cəlalın xatirəsinə həsr olunan müsabiqənin qalibləri mükafatlandırıldı - FOTOLAR
23/05/2018 [18:51]:
Millət vəkilinin AXC ilə bağlı tədbir keçirilməsi təklifi dəstəkləndi
23/05/2018 [18:50]:
Bir anlıq diqqətsizlik faciə ilə nəticələndi – VİDEO
23/05/2018 [18:47]:
Az yatmaqla diqqət arasında əlaqə aşkar edildi - ARAŞDIRMA
23/05/2018 [18:46]:
Prezident Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinə 40 milyon manat ayırdı
23/05/2018 [18:45]:
Azərbaycanda dövriyyəyə 200 manatlıq əskinaslar buraxılır - Fotolar
23/05/2018 [18:43]:
Bakcelldən əlillərə dəstək -FOTOLAR
23/05/2018 [18:35]:
Qızlarına “Mavi” adını verən ailə məhkəməlik oldu
23/05/2018 [18:32]:
Valideyinləri evdən köçmədiyinə görə 30 yaşlı oğullarını məhkəməyə verdi
23/05/2018 [18:30]:
Dövlət məmuru 8 aydır işə getməməsinin səbəbini açıqladı
23/05/2018 [18:27]:
Sumqayıtda Dədə Şəmşirin 125 illiyinə həsr olunmuş tədbir keçirildi
23/05/2018 [18:20]:
Şəhid əsgərin medalı atasına verildi - Fotolar
23/05/2018 [18:18]:
Erməni prezident Azərbaycanın “Köçəri” rəqsini oynadı - Video
23/05/2018 [18:11]:
Arzu Əliyeva AXC ilə bağlı film çəkdi - Giriş pulsuzdur
23/05/2018 [17:44]:
“Azərbaycan İsraillə münasibətləri korlaya bilməz, çünki...”
23/05/2018 [17:22]:
Mariya Zaxarova: "Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllini yaxınlaşdırmaq arzumuz var"
23/05/2018 [17:21]:
Ərdoğan xalqımızı təbrik etdi
23/05/2018 [17:02]:
Azərbaycan özünün ABŞ-dakı lobbi təşkilatını itirdi
23/05/2018 [16:55]:
Rusiyanın “çirkli pulların böyük boru kəməri” milyardları hansı ölkəyə “axıdıb”
23/05/2018 [16:44]:
Avtobusda atəş açacağını dedi, polis tərəfindən zərərsizləşdirildi
23/05/2018 [16:41]:
Medvedev İlham Əliyevə məktub ünvanladı
23/05/2018 [16:40]:
Əli Həsənov: “Çox istərdim ki, hər bir azərbaycanlı bu yazıya münasibət bildirsin”
23/05/2018 [16:32]:
Bura dünyanın ən çox işləyən ölkəsidir - FOTOLAR
23/05/2018 [16:05]:
Avtomobil qaçıran ruhi xəstə qəza törətdi
23/05/2018 [16:04]:
Millimizin sabiq futbolçusuna ad verildi – FOTO
23/05/2018 [15:55]:
Bərdədə suya düşən 80 yaşlı kişi 24 saatdan sonra xilas edildi- FOTO
23/05/2018 [15:54]:
Milli Qəhrəmanın doğum günüdür...
23/05/2018 [15:52]:
Milli Məclis 20 məsələni gündəliyə saldı
23/05/2018 [15:51]:
I sinfə qəbul üçün müraciət edənlərin sayı açıqlandı
23/05/2018 [15:50]:
Türkiyədə 70 hərbçi axtarışa verildi
23/05/2018 [15:48]:
“Əlillərlə bağlı statistikanın araşdırılmasına ehtiyac var”
23/05/2018 [15:47]:
Mədət Quliyevin sinif yoldaşı: “Onun polis olması hamını təəccübləndirdi”
23/05/2018 [15:44]:
“Televiziya aparıcıları özlərini hamıdan ağıllı hesab edirlər” – Jurnalistdən sərt çıxış
23/05/2018 [15:35]:
Viran edilmiş Ağdam qəbiristanlığından ürəkdağlayan son görüntülər - VİDEO
23/05/2018 [15:31]:
ADPU-da AXC-nin yaradılmasının 100 illiyinə həsr olunmuş tədbir keçirildi
23/05/2018 [15:28]:
Korrupsionerin evindən çıxan pulları saymaqla bitmir...- FOTO
23/05/2018 [15:26]:
Lavrov erməni nazirlə Qarabağı müzakirə etdi
23/05/2018 [15:17]:
Şanlıurfada Azərbaycan bulvarı açılır
23/05/2018 [15:12]:
Donunun ətəyi düşən model pis vəziyyətdə qaldı - FOTOLAR
23/05/2018 [14:54]:
Universitetlərin nəzdində kolleclər açılacaq - Təhsildə yenilik
23/05/2018 [14:51]:
Zakir Həsənov NATO generalları ilə müzakirə apardı
23/05/2018 [14:44]:
İftar süfrəsinə “Coca-Cola” qoymaq haramdır?
23/05/2018 [14:41]:
ADU-nun kitabxanası yapon dilində kitablarla təchiz olundu -FOTOLAR
23/05/2018 [14:38]:
UNEC iddialara cavab verdi - FOTOLAR
23/05/2018 [14:31]:
Dəllər stansiyasının baş yolları əsaslı təmir olunur
23/05/2018 [14:25]:
“Kapital Bank”ı soymaq istədi - Həbs edildi
23/05/2018 [14:22]:
“Cavid Qurbanov həqiqəti deyir...”
23/05/2018 [14:14]:
“İmkanlı şəxslərin övladları hərbi xidmətə getmir və gedən də arxa cəbhədə xidmət edir”
23/05/2018 [14:12]:
Həftəsonu rayonlara leysan yağacaq
23/05/2018 [14:11]:
McDonalds-da hər kəsin gözü qarşısında soyundu - FOTO/VİDEO
23/05/2018 [14:10]:
Paşinyan Yerevandakı aksiyaları “sabotaj” adlandırdı
23/05/2018 [14:06]:
Azərbaycanda dilənçilər də vergi verə bilər – VİDEO
23/05/2018 [13:29]:
Qartal və tülkünün ov mübarizəsi - VİDEO
23/05/2018 [13:27]:
Dilqəm və Şahbazın işinə Avropa Məhkəməsində baxılacaq
23/05/2018 [13:12]:
“Evlənmək istəyən gənclərə 1 ay vaxt verilsin” -Millət vəkili
23/05/2018 [13:06]:
İlk Avropa tipli məktəbi açan türkün faciəsi – Atatürk və Rəsulzadə ilə görüşlər
23/05/2018 [13:04]:
“Biz insanların haqqı olan Qarabağ torpağımız işğaldan azad edilməlidir”
23/05/2018 [12:56]:
Azay Quliyev növbəti dəfə seçicilərini qəbul etdi
23/05/2018 [12:56]:
İsrail fələstinlilər üçün Qüdsü bağladı
23/05/2018 [12:50]:
Gürcüstanda “cüdo qiyamı”: Prezidentin qapısını mismarladılar
23/05/2018 [12:45]:
DTX bankları soyan hakerləri həbs etdi - Əməliyyat
23/05/2018 [12:36]:
AST Telmanın obyektinin qiymətini 300 milyon endirib, yenidən satışa çıxardılar
23/05/2018 [12:27]:
"Deyirlər, yaşı keçir, evlənməlidir" -Siyavuş Novruzov
23/05/2018 [12:26]:
“İmtahan öncəsi abituriyentlərin pirlərə və ocaqlara üz tutumasının heç bir xeyri yoxdur”- İlahiyyatçı...
23/05/2018 [12:22]:
Hadi Rəcəbli: “Ailələrin dağılmasının səbəblərindən biri “Facebook”dur”
23/05/2018 [12:21]:
Bu hadisələrin izahını alimlər belə verə bilmir - FOTOLAR
23/05/2018 [12:19]:
“Rusiya Ermənistandan gedəcək” -Tofiq Zülfüqarov
23/05/2018 [11:58]:
Sürücülərin DİQQƏTİNƏ: Bu yollarda hərəkət məhdudlaşdırılır
Bütün arxiv bir sırada
22/04/2018 [14:50] - Cəmiyyət - ( 4075 dəfə baxılıb)

Nizami Cəfərov özü plagiatlığı etiraf edib...



Saytların birindən oxudum ki, Tərcümə Mərkəzinin buraxdığı lüğətlə bağlı qalmaqal yaranıb və Dövlət Dil Komissiyasının üzvü, Azərbaycan Atatürk Mərkəzinin rəhbəri, mübahisəyə yol açan "Azərbaycan dilinin işlək orfoqrafiya sözlüyü”nün redaktoru Nizami Cəfərov bu kitabı plagiat sayanlara cavab yazıb. Onun “Kim Tərcümə Mərkəzinin “Sözlüy”ünü “plagiat” sayırsa, çox böyük səhv edir” məqaləsini də, bu yazıda səsləndirdiyi ittihamlara AMEA-nın Dilçilik İnstitutunun bir qrup aliminin cavablarını da oxudum. AMEA əməkdaşlarının cavabları kifayət qədər tutarlı idi. Amma mənə qəribə gələn o oldu ki, adının və soyadının “sözlüyə” redaktor yazılmasına baxmayaraq, Nizami müəllim söhbətin nədən getdiyini bilmir. Mövqeyi isə təzadlıdır və özü-özünü inkar edir, hətta sözlüyün AMEA-nın orfoqrafiya lüğətindən “düzəldildiyini” də boynuna alır.

Baxın, Nizami Cəfərov yazısında bir tərəfdən deyir ki, yeni nəşr “həm də müəyyən mübahisələrə rəvac vermişdir ki, bu, tamamilə təbiidir...”, digər tərəfdən də tənqidləri nəinki təbii qəbul edir, hətta düşməncəsinə qarşılayır. Tənqid edənlərdən bəzilərini hətta ələ salır. Məsələn, deyir ki, “Sözlüyə” irad tutan AMEA əməkdaşının cümlələri dil qaydalarına uyğun deyil, savadsızdır və onu maarifləndirmə kursuna cəlb etmək gərəkdir. Yəni AMEA əməkdaşlarını aşağılayır və heç olmasa, bu zaman AMEA əməkdaşının ironiya etdiyi cümlələrini nümunə kimi də göstərmir, ümumi danışır, mövqeyini heç bir arqument gətirmədən haqlı sayır. Amma bu boyda akademik olasan, dilçi olasan, özgələrinin cümlələrində qüsur axtarasan, özünün cümlələrini isə görə bilməyəsən. Nizami Cəfərov yazır: «Ənənənin qorunması vacibdir, ancaq bu, o demək deyil ki, Azərbaycan dilinin ilk orfoqrafiya (imla) lüğətinin tərtibi prinsiplərindən kənara çıxmayıb hər yeni nəşri kəmiyyətcə "zənginləşdirəsən”».

Nizami müəllim, misal gətirdiyimiz cümlənizdə “o” əvəzliyindən əvvəl gələn “bu” əvəzliyindən sonra vergül qoyulmur. Bu, fəlsəfi problem deyil ki, dartışaq. Bizim dilin durğu işarələri (punktasiya) qaydalarının tələbidir. Cümləniz də anlaşılmır. Cümlədə başqa bir səhv də var, yazmıram, digər cümlələrə də keçmirəm, çünki məsələ bunda deyil.

Lüğət redaktorunun öz yazısı bu cürdürsə, başqalarının yazılarına irad tutmaqla bir lüğətin plagiat, yaxud yeni yaradıcılıq olduğunu necə iddia edə bilər? Yazırsınız ki, lüğət hazırlamaq heç kimin monopoliyasında deyil, amma peşəkarlıq tələb edir: “...məsələ burasındadır (və "Sözlüy”ü görməmiş onun "tənqid”inə qalxanların mülahizələrinin əsassızlığı onda ifadə olunur) ki, hər hansı lüğət, o cümlədən orfoqrafiya lüğəti və ya sözlüyü peşəkar yaradıcılıq işidir, hansısa təşkilatın monopoliyasında deyil.”

Bəli, söhbət elə peşəkarlıqdan gedir. Tərcümə Mərkəzinin təyinatı budurmu? Bu sahə üzrəmi peşəkarlaşıb? Hər kəs bilir ki, müasir dövrdə dilçilikdə lüğət hazırlığı ciddi struktur və ənənə işidir, çox sayda kadrlar, böyük zəhmət və zaman tələb

edir. Hətta AMEA-nın hazırladığı lüğətdə də qüsur tapmaq olar, onun nöqsanları mümkündür, amma “nöqsanlıdır” deyib, uğursuz əlavələr etməklə onu oğurlamaq olmaz. İllər tələb edən bu qədər işi kimlər öyrənib, bunun üçün hansı kafedra, hansı bölüm, hansı mərkəz yaradılıb, hansı kompüter proqramı tətbiq edilib, nə qədər mətn oxunub, nə qədər müqayisələr aparılıb? Kimlər edib bunu? Əlbəttə, heç biri edilməyib, həmin yeni nəşri hazırlamaq üçün heç kim etməyib bunları.

Gerçəkdə olan isə budur ki, hazır lüğət götürülüb, dəyişiklik edilib və yenidən nəşr olunub. Bunun adı plagiatlıq deyilsə, görəsən nədir?

Ən dəhşətlisi odur ki, Nizami Cəfərov özü bunu etiraf edib, indi gizlətməyə çalışsa da. Bəs haradadır bu etiraf? Çox maraqlıdır, qalmaqala səbəb olan kitaba yazdığı ön sözdə. Oğurluq həmişə iz qoyur. Nizami müəllim kitabın ön sözündə deyir: “Azərbaycan Tərcümə Mərkəzi “Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti”ndə olan qüsurları aradan qaldırmaqla yanaşı, ona yüzlərlə yeni söz əlavə edib...”

Bəli, oxuyanda dəhşətə gəldim, Nizami müəllim özü yazıb ki, AMEA-nın hazırladığı lüğətə yeni sözlər əlavə edərək, onu yenidən nəşr ediblər....

Bu, etirafdır. Lüğəti götürüblər, onun üzərində bir azacıq dəyişiklik edib, adını qoyublar yeni lüğət. Əslində, həmin lüğətdir, sadəcə, 10 minlərlə sözə 100-lərlə söz artırıblar. Tutaq ki, 2 yüz söz. Plagiatlığın Çin üsuludur.

Çin mallarının satıldığı bazara gedin, “Adidas” sözünü dəyişib, öz mallarının üstünə “Abidas” yazıblar, bir-iki çalar da əlavə ediblər ki, yeni məhsuldur. Bunlar da “lüğət” sözünü “sözlük” ediblər.

Nizami Cəfərov yazır: “Sonralar çox təəssüf ki, nəyə görəsə, Azərbaycanda leksikoqrafiya nəzəriyyəsi kifayət qədər inkişaf etməmiş, digər dünya universitetlərindən fərqli olaraq, bizim ali məktəblərdə lüğətçiliyə aid maarifləndirici bir fənn tədris edilməmişdir. Bəlkə də, bu səbəbdəndir ki, sözlərin lüğətə daxil edilməsi ilə bağlı lüğətçilikdən bixəbər bu qədər yazılarla üzləşirik”.

Nizami müəllim 1991-ci ildən Bakı Dövlət Universitetində çalışır. Uzun illər filologiya fakültəsinin dekanı olub, 2000-ci ildən həmin universitetdə kafedra müdiridir. Deputatdır, komissiyaların üzvüdür. Qəribə bir sirrin üstünü açıb. Leksikoqrafiya nəzriyyəsinin tədrisi yaddan çıxıbmış. Görün bu vacib istiqamət nə qədər unudulub ki, yeyib-içmək məclislərində də yada düşməyib.

Nizami Cəfərov böyük elmi adlar daşısa da, bu yazısında elmdən uzaq adam təsiri bağışlayır. Redaktoru olduğu “Azərbaycan dilinin işlək orfoqrafiya sözlüyü”nə yazdığı ön sözə qayıdaq: “Müasir dövrdə terminologiyanın beynəlmilləşməsi elə bir səviyyədədir ki, bu və ya digər terminin (məsələn: atom, diskret, kreativ,

modern və s.) hər hansı bir dilə mənsubluğu şərtidir və ümumiyyətlə, terminlər həm real, həm də potensial olaraq bütün dillərə aiddir” .

Necə ola bilər ki, “Atom” sözünün yunan , “diskret” və “kreativ” sözlərinin latın mənşəli olması şərti sayılsın? Bizim dilimizdə sözlər mənşəyinə görə iki qrupa bölünür: əsl Azərbaycan sözləri, alınma sözlər. Heç bir şərtilikdən söhbət gedə bilməz. Alınma söz termin olsa da, olmasa da, başqa dillərdən alınır. Onları işlədirik, burda qəbahət də yoxdur, amma onları alındığı dillər şərti deyil. Bir geçəkdir.

Nizami Cəfərov “Sözlüyün” ön sözündə bir ifadə də işlədir: “ümumişlək terminlər”.

Bu nə deməkdir? Söz ümumişləkdirsə, niyə termin olur? Dilçilikdə hamının anladığı ümumişlək sözlər var, bir də hamı tərəfindən istifadə olunmayan və anlaşılmayan - ümumişlək olmayan sözlər. Orta məktəbdən bilirik ki, ümumişlək olmayan sözlər də iki qrupa bölünür: dialekt sözləri, terminlər.

“Ümumişlək terminlər” nədir bəs? Bəlkə bu da “Kitayski” variantdır?!

Etibar Əliyev
Tanınmış təhsil eksperti, fəlsəfə doktoru

Qeyri-adi oğurluq hadisəsi: Çantalarını öz əlləri ilə soyğunçuya verdilər – VİDEO
Döşlərini böyütdü və öldü - Özəl klinkikada
Az yatmaqla diqqət arasında əlaqə aşkar edildi - ARAŞDIRMA
Valideyinləri evdən köçmədiyinə görə 30 yaşlı oğullarını məhkəməyə verdi
Bura dünyanın ən çox işləyən ölkəsidir - FOTOLAR
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Keçmiş güləşçini tanınmaz hala saldılar, göz qapağı və çənəsi qırıldı - VİDEO
Cəmiyyət
Qızlarına “Mavi” adını verən ailə məhkəməlik oldu
Cəmiyyət
“Əlillərlə bağlı statistikanın araşdırılmasına ehtiyac var”
Cəmiyyət
“Televiziya aparıcıları özlərini hamıdan ağıllı hesab edirlər” – Jurnalistdən sərt çıxış
Cəmiyyət
“İmtahan öncəsi abituriyentlərin pirlərə və ocaqlara üz tutumasının heç bir xeyri yoxdur”- İlahiyyatçı...
Həftənin ən çox oxunanları
Alpinistlərlə bağlı şok iddia - “Meyitlər şübhəli şəkildə, anidən tapılıb”
Turş alçanın bu faydalarını bilirsinizmi...?
Xankəndi-Şuşa kanat yolunun tikintisinə başlanacaq - Xeyriyyə fondları hesabına
Bu baş versə, hamımız yanacağıq - Ərdoğan
Kann kino festivalının qırmızı xalısında qıpqırmızı ƏXLAQSIZLIQ...
"4 bacının tək qardaşı idi..." - Dünən şəhid olan əsgərimizin FOTOSU
“Xaricdə bank vətəndaşlara, bizdə isə vətəndaşlar banklara yalvarır”
Xalq artisti ittihamlara cavab verdi: "Gələcəkdə Almaxanım da dəvət olunar və oxuyar"
“Özünə ayaqyolu axtaran xanım video çəkməz...” - “Unibank”dan müştəri ittihamına cavab...
Azərbaycanlı icra başçısı işə avtobusla gedir - Fotolar
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin