Xəbər lenti
23/10/2018 [11:07]:
Tanınmış fizikin əşyaları satışa çıxarılır...
23/10/2018 [11:06]:
“Orada insanlara əzab və işgəncələr verilməsi ifşa edilib” – Tahir İmanovun əsər təhlili
23/10/2018 [10:57]:
“Elə adamlara professor deyirlər ki, insan məəttəl qalır...” - İlham İsmayıl
23/10/2018 [10:41]:
Deputatlar üçün 27 milyon ayrılacaq...
23/10/2018 [10:37]:
Corc Sorosa evində sui-qəsd cəhdi - Poçt qutusuna...
23/10/2018 [10:31]:
“İndi o faizlə heç bir yerdə kredit almaq mümkün deyil” - İlham Əliyev
23/10/2018 [10:30]:
Bakı metrosunda problem - Qatarlar gecikdi
23/10/2018 [10:28]:
“Lotu Quli” yenidən Türkiyədə saxlanıldı
23/10/2018 [10:20]:
ADPU-da “Yüksəlişin sirri” sənədli filmi nümayiş etdirildi -FOTOLAR
23/10/2018 [10:17]:
Sovet rejimindən narazı yaradıcı ziyalılar...
23/10/2018 [10:14]:
Məşhur diplomatlardan Dövlət Komitəsi ilə bağlı AÇIQLAMALAR
23/10/2018 [10:08]:
Ermənistan cəbhədə təxribata ara vermir
23/10/2018 [09:54]:
Masal kimi və ya Azərbaycanın ikinci “Çin”i... - FOTOLAR
23/10/2018 [09:36]:
Adnan Oktar tərəfdarlarına ikinci əməliyyat - 14 nəfər yaxalandı, 19-u axtarılır
23/10/2018 [09:34]:
Bakıda eşşək ferması yaradılıb, südü satılır
23/10/2018 [09:26]:
Bu körpü Rekordlar Kitabına düşdü
23/10/2018 [09:25]:
“Hər il 100 mindən çox uşaq doğulur” - İlham Əliyev
23/10/2018 [09:19]:
Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ
23/10/2018 [09:16]:
Şəmil Sadiqdən gənclərə 12 məsləhət...
23/10/2018 [09:13]:
Bu gün Çempionlar Liqasında 3-cü tur başlayır - TƏQVİM
23/10/2018 [00:08]:
Azərbaycanlı ərəb şeyxinin qızından evlilik təklifi aldı - FOTO
23/10/2018 [00:07]:
"Hamiləlik zamanı qadın stres keçirərsə, körpədə nevrologiya xəstəliyi əmələ gələ bilər”
23/10/2018 [00:06]:
Türkiyə Səudiyyə Ərəbistanı ilə münasibətlərin korlanmasını istəmir
23/10/2018 [00:00]:
Qaşıqçının qətlini gizləmək üçün dublyordan istifadə etdilər -FOTOLAR
22/10/2018 [23:56]:
“Belə getsə, bir neçə il sonra Bakı çökəcək”
22/10/2018 [23:39]:
Dünyanın ən ağıllı robotu “Sofiya” - “Dostum Azərbaycana gəlməyi tövsiyə etdi”
22/10/2018 [23:24]:
İordaniya İsraildən torpaq tələb etdi
22/10/2018 [23:01]:
Güləşçimiz finalda amerikalıya uduzdu
22/10/2018 [22:40]:
Rusiyada sərnişin təyyarəsi atəşə tutuldu
22/10/2018 [21:56]:
"Bəyin oğurlanması" filminin Gülbadamı həmkarı ilə bağlı sirri illər sonra açdı: "Bəli, Arifi sevmişəm, o da məni sevib" - FOTO
22/10/2018 [21:54]:
İlham Əliyev: "Azərbaycan istənilən infrastruktur layihəsini uğurla icra edə bilər və icra edir"
22/10/2018 [21:47]:
Bütün dünya bu cütlüyü tapmaq üçün səfərbər oldu - MARAQLI...
22/10/2018 [21:26]:
İlham Əliyev: "Kompleks tədbirlər nəticəsində kənd təsərrüfatının inkişafına nail oluruq"
22/10/2018 [21:23]:
Tənəffüsdə danışmaq qadağan olundu: Səs çıxaranlar cazalandırılacaq...
22/10/2018 [21:21]:
Paşinyan keçmiş deputatın bütün qardaşlarını həbs etdirdi
22/10/2018 [21:10]:
Əməkdar artistin maşınını soydular - FOTOLAR
22/10/2018 [21:00]:
Mindiyi təyyarədə irqçi hucuma məruz qaldı - VİDEO
22/10/2018 [20:46]:
Mədəsindən 120 ədəd mismar çıxdı - İNANILMAZ...
22/10/2018 [20:38]:
Avtobus yenə can aldı, evin tək qızı öldü - VİDEO
22/10/2018 [20:36]:
Qarabağda məskunlaşma məsələsi dərinləşir...- Qubadlının bir kəndində 600 erməni...
22/10/2018 [19:34]:
Azərbaycanlı “avtoritet”in Moskvada amansız qətli - VİDEO
22/10/2018 [19:19]:
Faiq Ələkbərli: "Türkçülüyü ancaq millətçilik kimi anlamaq çox yanlışdır"
22/10/2018 [19:09]:
Evli kişi ilə sevgili olan aparıcı: “Ona bəkarətimi verdim, məni atıb getdi”
22/10/2018 [19:02]:
Polis olmaq istəyən qadınların bakirəlik testindən keçirilməsi etirazla qarşılandı -FOTOLAR
22/10/2018 [18:52]:
Fotoları gənc qızı məşhurlaşdırdı -FOTOLAR
22/10/2018 [18:47]:
Tanınmış vəkil sərxoş halda maşın sürüb?
22/10/2018 [18:44]:
Şeyxülislam nümunəsi: QMİ sədrinin valideynlərinin dəbdəbədən uzaq qəbirləri...
22/10/2018 [18:40]:
Azərbaycanda cinsi tərbiyə dərsinin tədrisinə - RƏSMİ MÜNASİBƏT
22/10/2018 [18:39]:
Putin Ukraynaya sanksiya tətbiq etdi
22/10/2018 [18:25]:
Ceyhun Bayramov “Zəngi” liseyinə yeni direktor təyin etdi
22/10/2018 [18:23]:
Prezident məktəb tikintisinə 1 milyon manat ayırdı
22/10/2018 [18:23]:
İmişlidə yaşayış binasının tikintisinə 3 milyon manat ayrıldı
22/10/2018 [18:19]:
“Tələbənin şortiklə dərsə gəlməsi əxlaqsızlıqdır” – Hafiz Hacıyevdən sərt münasibət
22/10/2018 [18:17]:
Xanım Qafarovanın qızı Mahsun Kırmızıgüllə filmə çəkilir -FOTOLAR
22/10/2018 [18:13]:
Fransalı merin adı “arzuolunmaz şəxslər” siyahısına daxil ediləcək
22/10/2018 [18:11]:
Saakaşvili: “Mənim evpulumu anam ödəyir”
22/10/2018 [18:10]:
Bu universitet “qəribə qadağa”sına aydınlıq gətirdi – “Tamamilə yanlışdı, tam sərbəstdirlər”
22/10/2018 [18:07]:
Mübariz İbrahimovun yaxın dostu olan, mərmidən qurtulan kənd müəlliminin təəssüfü - “Heyf ki, mən...”
22/10/2018 [18:02]:
Dövlət qulluğuna qəbul üçün sınaq imtahanlarına qeydiyyat davam edir
22/10/2018 [17:41]:
Prezident dünyanın ən ağıllı robotu “Sofiya” ilə görüşdü -FOTOLAR
22/10/2018 [17:33]:
Bu gün açılışı olan yoldan -FOTOLAR
22/10/2018 [17:21]:
“Bir-birini seviblər” - Qız qaçırdığına görə öldürülən oğlanın atası
22/10/2018 [17:19]:
2019-da orta aylıq əməkhaqqı 641,7 manata yüksələ bilər
22/10/2018 [17:17]:
Elmar Vəliyevin oğlu istefa verdi...
22/10/2018 [17:02]:
Restoranda qabyuyan qadını zorlamağa cəhd edən ofisianta cəza verildi
22/10/2018 [16:51]:
Nəzirməmməd Zöhrablı – Kolleclərlə bağlı sorğunun nəticəsinə sözardı
22/10/2018 [16:50]:
Leyla İmanova Macarıstan prezidentinin “Qızıl xaç” ordeni ilə təltif edildi -FOTOLAR
22/10/2018 [16:37]:
Səbuhi Məmmədli 3-cü gün əməliyyat olunacaq
22/10/2018 [16:22]:
Abituriyent və bakalavrların nəzərinə: “UNEC-də bir gün”
22/10/2018 [16:17]:
160 mindən çox daşınmaz əmlak rəsmiləşdirildi
22/10/2018 [16:10]:
“Təhsilə ayrılan vəsaitin daha da artırılmasına ehtiyac var”
22/10/2018 [16:09]:
Bakıda erməni kartofları satılır -DİQQƏT!
22/10/2018 [16:08]:
“Pakistan-Rusiya hərbi dialoqunun mövcudluğu ölkəmizin marağına uyğundur”
22/10/2018 [15:46]:
ADPU-da “Azərbaycan arxelogiyasının əsasları” adlı dərs vəsaitinin təqdimatı keçirildi
22/10/2018 [15:43]:
ADP İdarə Heyətinin növbəti toplantısı keçirildi
22/10/2018 [15:40]:
Camal Qaşıqçı öldürülməzdən əvvəl Səudiyyə Ərəbistanının şahzadəsi ilə telefonla danışıb
22/10/2018 [15:36]:
133 dəfə 11 metrlik çərimə zərbəsini dəf edən əfsanəvi qapıçı –Siqaretin məhv etdiyi dünya şöhrətli idmançı
22/10/2018 [15:33]:
Azərbaycanda həkimlər körpənin ürəyini dayandıraraq əməliyyat etdilər
22/10/2018 [15:32]:
"Azərbaycan və Türkiyənin nüfuzu beynəlxalq aləmdə daha da artacaq" -Azay Quliyev
22/10/2018 [15:29]:
"Qaşıqçı işi" Məhəmməd bin Salmanın ilk hoqqası deyilmiş...
Bütün arxiv bir sırada
22/04/2018 [14:50] - Cəmiyyət - ( 4205 dəfə baxılıb)

Nizami Cəfərov özü plagiatlığı etiraf edib...



Saytların birindən oxudum ki, Tərcümə Mərkəzinin buraxdığı lüğətlə bağlı qalmaqal yaranıb və Dövlət Dil Komissiyasının üzvü, Azərbaycan Atatürk Mərkəzinin rəhbəri, mübahisəyə yol açan "Azərbaycan dilinin işlək orfoqrafiya sözlüyü”nün redaktoru Nizami Cəfərov bu kitabı plagiat sayanlara cavab yazıb. Onun “Kim Tərcümə Mərkəzinin “Sözlüy”ünü “plagiat” sayırsa, çox böyük səhv edir” məqaləsini də, bu yazıda səsləndirdiyi ittihamlara AMEA-nın Dilçilik İnstitutunun bir qrup aliminin cavablarını da oxudum. AMEA əməkdaşlarının cavabları kifayət qədər tutarlı idi. Amma mənə qəribə gələn o oldu ki, adının və soyadının “sözlüyə” redaktor yazılmasına baxmayaraq, Nizami müəllim söhbətin nədən getdiyini bilmir. Mövqeyi isə təzadlıdır və özü-özünü inkar edir, hətta sözlüyün AMEA-nın orfoqrafiya lüğətindən “düzəldildiyini” də boynuna alır.

Baxın, Nizami Cəfərov yazısında bir tərəfdən deyir ki, yeni nəşr “həm də müəyyən mübahisələrə rəvac vermişdir ki, bu, tamamilə təbiidir...”, digər tərəfdən də tənqidləri nəinki təbii qəbul edir, hətta düşməncəsinə qarşılayır. Tənqid edənlərdən bəzilərini hətta ələ salır. Məsələn, deyir ki, “Sözlüyə” irad tutan AMEA əməkdaşının cümlələri dil qaydalarına uyğun deyil, savadsızdır və onu maarifləndirmə kursuna cəlb etmək gərəkdir. Yəni AMEA əməkdaşlarını aşağılayır və heç olmasa, bu zaman AMEA əməkdaşının ironiya etdiyi cümlələrini nümunə kimi də göstərmir, ümumi danışır, mövqeyini heç bir arqument gətirmədən haqlı sayır. Amma bu boyda akademik olasan, dilçi olasan, özgələrinin cümlələrində qüsur axtarasan, özünün cümlələrini isə görə bilməyəsən. Nizami Cəfərov yazır: «Ənənənin qorunması vacibdir, ancaq bu, o demək deyil ki, Azərbaycan dilinin ilk orfoqrafiya (imla) lüğətinin tərtibi prinsiplərindən kənara çıxmayıb hər yeni nəşri kəmiyyətcə "zənginləşdirəsən”».

Nizami müəllim, misal gətirdiyimiz cümlənizdə “o” əvəzliyindən əvvəl gələn “bu” əvəzliyindən sonra vergül qoyulmur. Bu, fəlsəfi problem deyil ki, dartışaq. Bizim dilin durğu işarələri (punktasiya) qaydalarının tələbidir. Cümləniz də anlaşılmır. Cümlədə başqa bir səhv də var, yazmıram, digər cümlələrə də keçmirəm, çünki məsələ bunda deyil.

Lüğət redaktorunun öz yazısı bu cürdürsə, başqalarının yazılarına irad tutmaqla bir lüğətin plagiat, yaxud yeni yaradıcılıq olduğunu necə iddia edə bilər? Yazırsınız ki, lüğət hazırlamaq heç kimin monopoliyasında deyil, amma peşəkarlıq tələb edir: “...məsələ burasındadır (və "Sözlüy”ü görməmiş onun "tənqid”inə qalxanların mülahizələrinin əsassızlığı onda ifadə olunur) ki, hər hansı lüğət, o cümlədən orfoqrafiya lüğəti və ya sözlüyü peşəkar yaradıcılıq işidir, hansısa təşkilatın monopoliyasında deyil.”

Bəli, söhbət elə peşəkarlıqdan gedir. Tərcümə Mərkəzinin təyinatı budurmu? Bu sahə üzrəmi peşəkarlaşıb? Hər kəs bilir ki, müasir dövrdə dilçilikdə lüğət hazırlığı ciddi struktur və ənənə işidir, çox sayda kadrlar, böyük zəhmət və zaman tələb

edir. Hətta AMEA-nın hazırladığı lüğətdə də qüsur tapmaq olar, onun nöqsanları mümkündür, amma “nöqsanlıdır” deyib, uğursuz əlavələr etməklə onu oğurlamaq olmaz. İllər tələb edən bu qədər işi kimlər öyrənib, bunun üçün hansı kafedra, hansı bölüm, hansı mərkəz yaradılıb, hansı kompüter proqramı tətbiq edilib, nə qədər mətn oxunub, nə qədər müqayisələr aparılıb? Kimlər edib bunu? Əlbəttə, heç biri edilməyib, həmin yeni nəşri hazırlamaq üçün heç kim etməyib bunları.

Gerçəkdə olan isə budur ki, hazır lüğət götürülüb, dəyişiklik edilib və yenidən nəşr olunub. Bunun adı plagiatlıq deyilsə, görəsən nədir?

Ən dəhşətlisi odur ki, Nizami Cəfərov özü bunu etiraf edib, indi gizlətməyə çalışsa da. Bəs haradadır bu etiraf? Çox maraqlıdır, qalmaqala səbəb olan kitaba yazdığı ön sözdə. Oğurluq həmişə iz qoyur. Nizami müəllim kitabın ön sözündə deyir: “Azərbaycan Tərcümə Mərkəzi “Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti”ndə olan qüsurları aradan qaldırmaqla yanaşı, ona yüzlərlə yeni söz əlavə edib...”

Bəli, oxuyanda dəhşətə gəldim, Nizami müəllim özü yazıb ki, AMEA-nın hazırladığı lüğətə yeni sözlər əlavə edərək, onu yenidən nəşr ediblər....

Bu, etirafdır. Lüğəti götürüblər, onun üzərində bir azacıq dəyişiklik edib, adını qoyublar yeni lüğət. Əslində, həmin lüğətdir, sadəcə, 10 minlərlə sözə 100-lərlə söz artırıblar. Tutaq ki, 2 yüz söz. Plagiatlığın Çin üsuludur.

Çin mallarının satıldığı bazara gedin, “Adidas” sözünü dəyişib, öz mallarının üstünə “Abidas” yazıblar, bir-iki çalar da əlavə ediblər ki, yeni məhsuldur. Bunlar da “lüğət” sözünü “sözlük” ediblər.

Nizami Cəfərov yazır: “Sonralar çox təəssüf ki, nəyə görəsə, Azərbaycanda leksikoqrafiya nəzəriyyəsi kifayət qədər inkişaf etməmiş, digər dünya universitetlərindən fərqli olaraq, bizim ali məktəblərdə lüğətçiliyə aid maarifləndirici bir fənn tədris edilməmişdir. Bəlkə də, bu səbəbdəndir ki, sözlərin lüğətə daxil edilməsi ilə bağlı lüğətçilikdən bixəbər bu qədər yazılarla üzləşirik”.

Nizami müəllim 1991-ci ildən Bakı Dövlət Universitetində çalışır. Uzun illər filologiya fakültəsinin dekanı olub, 2000-ci ildən həmin universitetdə kafedra müdiridir. Deputatdır, komissiyaların üzvüdür. Qəribə bir sirrin üstünü açıb. Leksikoqrafiya nəzriyyəsinin tədrisi yaddan çıxıbmış. Görün bu vacib istiqamət nə qədər unudulub ki, yeyib-içmək məclislərində də yada düşməyib.

Nizami Cəfərov böyük elmi adlar daşısa da, bu yazısında elmdən uzaq adam təsiri bağışlayır. Redaktoru olduğu “Azərbaycan dilinin işlək orfoqrafiya sözlüyü”nə yazdığı ön sözə qayıdaq: “Müasir dövrdə terminologiyanın beynəlmilləşməsi elə bir səviyyədədir ki, bu və ya digər terminin (məsələn: atom, diskret, kreativ,

modern və s.) hər hansı bir dilə mənsubluğu şərtidir və ümumiyyətlə, terminlər həm real, həm də potensial olaraq bütün dillərə aiddir” .

Necə ola bilər ki, “Atom” sözünün yunan , “diskret” və “kreativ” sözlərinin latın mənşəli olması şərti sayılsın? Bizim dilimizdə sözlər mənşəyinə görə iki qrupa bölünür: əsl Azərbaycan sözləri, alınma sözlər. Heç bir şərtilikdən söhbət gedə bilməz. Alınma söz termin olsa da, olmasa da, başqa dillərdən alınır. Onları işlədirik, burda qəbahət də yoxdur, amma onları alındığı dillər şərti deyil. Bir geçəkdir.

Nizami Cəfərov “Sözlüyün” ön sözündə bir ifadə də işlədir: “ümumişlək terminlər”.

Bu nə deməkdir? Söz ümumişləkdirsə, niyə termin olur? Dilçilikdə hamının anladığı ümumişlək sözlər var, bir də hamı tərəfindən istifadə olunmayan və anlaşılmayan - ümumişlək olmayan sözlər. Orta məktəbdən bilirik ki, ümumişlək olmayan sözlər də iki qrupa bölünür: dialekt sözləri, terminlər.

“Ümumişlək terminlər” nədir bəs? Bəlkə bu da “Kitayski” variantdır?!

Etibar Əliyev
Tanınmış təhsil eksperti, fəlsəfə doktoru

“Elə adamlara professor deyirlər ki, insan məəttəl qalır...” - İlham İsmayıl
"Hamiləlik zamanı qadın stres keçirərsə, körpədə nevrologiya xəstəliyi əmələ gələ bilər”
Tənəffüsdə danışmaq qadağan olundu: Səs çıxaranlar cazalandırılacaq...
Mindiyi təyyarədə irqçi hucuma məruz qaldı - VİDEO
Mədəsindən 120 ədəd mismar çıxdı - İNANILMAZ...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Araşdırma
Sovet rejimindən narazı yaradıcı ziyalılar...
Dünya
Bütün dünya bu cütlüyü tapmaq üçün səfərbər oldu - MARAQLI...
Dünya
Fotoları gənc qızı məşhurlaşdırdı -FOTOLAR
Cəmiyyət
“Təhsilə ayrılan vəsaitin daha da artırılmasına ehtiyac var”
Hadisə
Ermənilər Azərbaycan torpağının narından piramida qurdu... - FOTOLAR
Həftənin ən çox oxunanları
Ağır vəziyyətdə olan Qazimizin xilası üçün şəxsi təyyarəsini təklif etdi - İBRƏTAMİZ...
Azərbaycanlı xanım müğənniyə ŞOK – “oteldən intim görüntüləri…” – FOTOLAR
Rüfət Aslanlının "göyün yeddinci qatı"nda 6 milyon dollarlıq "stadion"u tapıldı...
"Atası, qardaşı, oğlu sahib çıxdığı qadın bu cür addımlar ata bilərmi?" - HƏYƏCAN TƏBİLİ...
Sərkisyan və Saakyan arvadları ilə Azərbaycan şəhərlərini gəzdi... -FOTOLAR
“Tovuzdan gəlib seks-simvol oldun....”
Paşinyan istefa verdi - Son dəqiqə
Dul kişilər daha darıxmayacaq...
Qanda hemoqlobinin miqdarını qaldıran 6 məhsul - Mütəxəssislər tövsiyə edir...
Ermənilər Tərtərdəki futbol stadionunu Avropa çempionatına hazırlayır - FOTOLAR
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə