Xəbər lenti
24/04/2019 [10:33]:
Qaz limitinin ləğvi mümkündürmü? - Ekspert “bunun üçün iqtisadi əsaslar var” deyir
24/04/2019 [10:29]:
Azərbaycanda 60 nəfərin yoluxduğu dəhşətli xəstəlik... Ailələri də onlarla ünsiyyətdən QORXUR
24/04/2019 [10:29]:
"Xaliqin bilməyi yetərlidir, balıqsa özü bilər..."
24/04/2019 [10:24]:
Politoloq: “Ermənilər böyük dövlətlərin agenti olmağı xoşlayırlar...”
24/04/2019 [10:20]:
İki “dənizin” qovuşduğu şəhər: Sumqayıt-Qafqazın Osakası
24/04/2019 [10:17]:
Dillər Universitetində “Çin dili günü” keçirilib
24/04/2019 [10:14]:
Nərimanovda su olmayacaq
24/04/2019 [10:07]:
Bu gündən bulvara giriş bağlanır
24/04/2019 [10:06]:
Düşmən atəşkəsi 27 dəfə pozub
24/04/2019 [10:00]:
Bu şəxslər üçün parklanma pulsuz olacaq
24/04/2019 [09:57]:
Bakı-Sumqayıt qatarında kitabxana yaradıldı - FOTO
24/04/2019 [09:53]:
“Hələ də bəzi neqativ hallar mövcuddur” - Eldar Əzizov
24/04/2019 [09:30]:
Bu günə olan hava proqnozu
24/04/2019 [09:28]:
DNT analizinin aparılması qaydası müəyyənləşib
24/04/2019 [08:46]:
Azərbaycan şəhərində Azərbaycan və Türkiyə bayraqları erməni havası altında yandırıldı... –FOTOLAR
24/04/2019 [07:45]:
Təmtəraqlı toy əvəzinə, kasıb uşaqlara hədiyyələr etdilər və ağac əkdilər- İbrətamiz... 
24/04/2019 [06:35]:
Yaşamaq üçün ən yaxşı ev hansıdır?..
24/04/2019 [01:05]:
Çavuşoğlu: "Türkiyə S-400 komplekslərini Azərbaycana verməyi planlaşdırmır"
24/04/2019 [00:34]:
Nişanlı qız özünü 7-ci mərtəbədən ataraq intihar etdi - FOTO
24/04/2019 [00:16]:
Mühafizəçilərlə selfi çəkdirdilər - İNANILMAZ...
24/04/2019 [00:00]:
Məşhur futbolçunun 21 il əvvəl çəkilən fotosu maraqla qarşılandı - FOTO
23/04/2019 [23:50]:
28 il komada qalan qadın oyandı
23/04/2019 [23:46]:
Avtobusda qadının qucağında oturdu, bu da azmış kimi bir şillə də vurdu - MARAQLI...+ VİDEO
23/04/2019 [22:54]:
Azərbaycanlı tarixçidən ermənilərə sarsıdıcı zərbə - FOTO
23/04/2019 [22:36]:
“Gəlin birgə oxuyaq!” şüarı altında “Oxu günü” təşkil olundu -FOTOLAR
23/04/2019 [22:34]:
Səudiyyə Ərəbistanında 37 terrorçu edam edilib - Ölkənin Daxili İşlər Nazirliyi bəyanat yayıb
23/04/2019 [22:31]:
Sumqayıt sakinlərinə şad xəbər -Bu xidmətlərindən istifadə imkanları genişləndirilir
23/04/2019 [22:22]:
Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Gültəkin Əsgərovanın anası vəfat etdi
23/04/2019 [22:11]:
Marsda zəlzələ baş verib
23/04/2019 [22:03]:
“Nəsiminin abidəsi rayonumuzun mənəvi ab-havasını bir daha gözəlləşdirəcək”
23/04/2019 [21:41]:
Biləsuvar Rayon Təhsil Şöbəsinə yeni müdir təyinatı olub - FOTO
23/04/2019 [21:38]:
Azərbaycan XİN BMT-yə etirazını bildirib
23/04/2019 [21:36]:
Ukrayna MSK prezident seçkisi ilə bağlı yekun nəticələri açıqlayıb
23/04/2019 [21:33]:
Sumqayıtda 58 yaşlı kişi itkin düşüb - FOTO
23/04/2019 [21:30]:
Elina Hacıyevanın anasının müdafiəsinə üç vəkil qoşulub
23/04/2019 [21:16]:
S-400-lər Azərbaycana gələ bilər-ermənilər təlaşda...
23/04/2019 [21:13]:
Ağdamda şəhid anasına ev tikilib - FOTO
23/04/2019 [20:59]:
Ermənistanda Türkiyəyə qarşı  kütləvi aksiyalar başladı-Bayraq yandırıldı!..
23/04/2019 [20:51]:
“Kimsə gəlib bizə deməyəcək ki, gedin müharibə aparın, torpaqlarınızı azad edin"
23/04/2019 [20:24]:
İlham Əliyev: “Bəzən vətəndaşları incidirlər, onların haqları tapdalanır”
23/04/2019 [20:10]:
Pekində Azərbaycan və Rusiya prezidentlərinin görüşü olacaq
23/04/2019 [20:03]:
UNEC “Only in English” adlı zəngin proqramlı tədbir keçirilib - FOTOLAR
23/04/2019 [20:00]:
TEDxUNEC konfransı: “Azərbaycan. Lider. Tərəqqi”
23/04/2019 [19:58]:
Lənkəranda “Vəhdət dəyərimizdir” adlı üç günlük seminarın açılış mərasimi olub
23/04/2019 [19:55]:
İlham Əliyev: "Manatın sabitliyi ilə bağlı heç bir problem gözlənilmir"
23/04/2019 [19:31]:
“Planet Parni iz Baku” KVN teatrının konserti bizim üçün əsl istirahət oldu”
23/04/2019 [19:14]:
"Jurnalistlərin gedib-gəlmək təklifi “xalqların sülhə razı salınması” çağırışı kimi tezliklə unudulacaq"
23/04/2019 [19:08]:
PKK terrorçuları Türkiyədə hərbi hissəyə hücum etdilər
23/04/2019 [18:46]:
10 milyonuncu sakinin nənəsi: "Kreditə görə vətəndaşlara kompensasiyaların ödənilməsi çox gözəl təşəbbüsdür" - VİDEO
23/04/2019 [18:44]:
Dietli içkilər paralicə və depressiyaya səbəb olur- Araşdırma...
23/04/2019 [18:32]:
Qurban Qurbanov: "Evdə qol buraxmadan qalib gəlmək üstünlükdür"
23/04/2019 [18:27]:
Medvedev Yerevana gedir
23/04/2019 [18:25]:
Qadının mədəsindən xörək qaşığı çıxardılar - Qəribə olay...
23/04/2019 [18:11]:
“Formula-1" ilə əlaqədar Bakının bəzi məktəblərində tədris dayandırılıb
23/04/2019 [18:08]:
Serj Sarkisyaın 1 il öncəki istefası - TƏFƏRRÜATLAR
23/04/2019 [17:57]:
Tahir İmanov: "Yeddi ildir ki, onlar bizi avara qoyublar"
23/04/2019 [17:38]:
“Nar”-dan kənd məktəbinə dəstək
23/04/2019 [17:24]:
Sürücülərin NƏZƏRİNƏ: İki küçədə nəqliyyatın hərəkəti məhdudlaşdırılır
23/04/2019 [17:20]:
Uşaqların əsas problemləri - 801 müraciət edilib
23/04/2019 [17:18]:
Havaların qeyri-sabit keçməsinin səbəbi açıqlandı
23/04/2019 [17:13]:
Azərbaycanla YUNESKO arasında Saziş təsdiqlənib
23/04/2019 [17:11]:
Akademik Zərifə Əliyeva oftalmologiya elminin tərəqqisinə böyük töhfələr verib
23/04/2019 [17:04]:
Azərbaycanda 110 mindən çox insan peyvənd olunub
23/04/2019 [17:00]:
“Hüseyn nəzarət altındadır, vəziyyəti yaxşıdır” - Nazirlik
23/04/2019 [16:57]:
BSU-da startapla bağlı təlim keçirilib
23/04/2019 [16:56]:
Qubada yeniyetmə qız özünü körpüdən atıb
23/04/2019 [16:49]:
Dövlət Komitəsinin Sədri vətəndaşları qəbul edib
23/04/2019 [16:40]:
Müharibə veteranlarına birdəfəlik maddi yardım veriləcək
23/04/2019 [16:31]:
Paytaxtın ictimai nəqliyyatında çətinliklər yaranıb
23/04/2019 [16:29]:
XİN sazişin vaxtı ilə bağlı açıqlama yaydı
23/04/2019 [16:28]:
Bakı metrosunun 3 aylıq gəliri - 16,6 milyon manat
23/04/2019 [16:25]:
BSU-da “İslamda tolerantlıq” mövzusunda mühazirə keçirilib - FOTOLAR
23/04/2019 [16:24]:
Naxçıvanda orta aylıq əməkhaqqı artıb
23/04/2019 [16:12]:
Bu il Azərbaycana 7978 maşın gətirilib
23/04/2019 [16:08]:
Prezident: "Azərbaycan indi inkişafın yeni mərhələsindədir"
23/04/2019 [16:03]:
MTRŞ Real TV-yə yerüstü yayım üçün lisenziya verib
23/04/2019 [16:02]:
Müsəlman dükan sahibi  satıcının 400 minlik kəsirini bağışladı- İbrətamiz…
23/04/2019 [15:56]:
Bakıdakı şadlıq saraylarının bazarı öldü
23/04/2019 [15:53]:
Frankofoniya həftələrinin yekun konserti “Bakcell”in dəstəyilə keçirilib
23/04/2019 [15:47]:
Sərdar Cəlaloğlu: “Heç kəs müxalifətə rəhbərlik edə bilməz”
Bütün arxiv bir sırada
07/05/2018 [17:55] - Cəmiyyət - ( 5525 dəfə baxılıb)

Şəki Xan sarayı haqqında əfsanələr, bilmədiyimiz məqamlar - ARAŞDIRMA



Moderator.az XVIII əsr möcüzəsi olan Şəki Xan sarayı barəsində araşdırmanı təqdim edir:

Tarixi 1957-ci ildə Azərbaycana qonaq gələn böyük türk şairi Nazim Hikmət Şəki Xan sarayını ziyarət edir. O zaman yenidən bərpa edilən memarlıq möcüzəsini görən şair heyrətini gizlədə bilmir. “Əgər Azərbaycanın başqa qədim tikililəri olmasaydı, bircə Şəki Xan sarayını dünyaya göstərmək bəs edərdi", deyir. Lakin dünya şöhrətli şair bir məsələdən xəbərsiz olur: o, bilmirdi ki, dünya memarlığında analoqu olmayan bu tikilini bəzən“Zalım xan sarayı” da adlandırıblar. Bunun  öz tarixçəsi var: rəvayətə görə, Şəki xanı dövrün tanınmış memarlarından birinə bənzəri olmayan saray tikməyi tapşırır. Saray hazır olandan sonra  memardan bundan  da yaxşısını ucalda bilib-bilməyəcəyini soruşur. Usta “əgər daha çox pul versələr, bundan möhtəşəmini tikərəm”, deyə cavab verir. Memarın cavabı xanı bərk qəzəbləndirir. Kiminsə sarayının onun sarayından daha üstün olmasını istəməyən xan memarı edam etdirir. Ona görə də Şəki Xan Sarayını “memarını edam etdirən saray” da adlandırırlar. Rəvayətin başqa versiyasında isə xanın memarı öldürməyib, əllərini kəsdirdiyi deyilir.

Şəki Xan sarayını Hacı Çələbinin nəvəsi Məhəmməd Hüseyn xan Müştaq tikdirib ki, onun ömrünün sonu  çox faciəli olub. Əmisi Hacı Abdulqadir xanlığı ələ keçirərək qardaşı oğlu Hüseyni öldürtdürür. Abdulqadir xanın altmış nəfərədək dəstəsi gecə xəlvətcə qalaya daxil olur və saraya hücum edir. Bu vaxt saraya bitişik evdəki otaqda olan xan qapıları içəridən bağlayaraq,  hücum edənlərlə atışmağa başlayır. Xanın yanında olan kiçikyaşlı oğlu Fətəli də tüfəngləri doldurmaqla atasına kömək edir. Bir neçə saatlıq atışmadan sonra xan ağır yaralanır. Qapını sındıraraq, onu yaralı halda ələ keçirirlər. Xanı bir həftə saxladıqdan və hansısa müqaviləyə imza atdırdıqdan sonra boğub öldürürlər. Beləliklə, 1759-1780-ci illərdə Şəkinın xanı olan Məhəmməd Hüseyn xan Müştaqinin xanlığı faciəli sonluqla bitir. 

Babası Hacı Çələbi xanın ənənələrini davam etdirərək Şəkidə neçə-neçə saray, məscid, mədrəsə tikdirən Hüseyn xan yazdığı poetik əsərlər kimi, tikdirdiyi binaların daş və kərpiclərinin, ağac və şəbəkələrinin rənginə, naxışına, ölçüsünə də həssaslıqla yanaşırdı. Onun tikdirdiyi Xan Sarayı indi də hər kəsi heyran edir. 

Sarayın memarı şirazlı usta Zeynal Abdulladır.  Tikintisi 1790-cı ildə başa çatıb. Lakin istər tarix dərsliklərində, istərsə də, rəsmi mənbələrdə Şəki Xan sarayının 1762-ci ildə inşa edildiyi vurğulanır. Binanın inşasına 32 min İran tüməni məbləğində pul xərclənib. O zamanlar xanlıq əhalisi xan qarşısında öhdəlik daşıyırdılar. Bu öhdəliyə əsasən, lazım olduqda həftədə, yaxud ayda bir  gün onunüçün pulsuz işləməli idilər. Əhalinin xan qarşısında daşıdığı bu öhdəlik saray inşasının  daha tez başa çatmasına səbəb olub. Amma tarixçiləri uzun müddət bir məsələ çox düşündürüb: tikilinin əsas memarı kim olub? Çünki saraydakı divarların üzərində usta Zeynalla yanaşı, usta Abbasqulu və Mirzə Cəfərin də adı çəkilir. Lakin hansı hissələrin bu ustalar tərəfindən ərsəyə gəlməsi məlum deyil. 

Memarlıq özəllikləri

Xəyalən də olsa, Şəki Xan sarayını ziyarət edək. 1300 metrlik qala divarları ilə əhatə olunan sarayın ərazisi   300  kvadratmetrdir. İkimərtəbəli sarayın 6 otaq, 4 dəhliz və 2 güzgülü eyvanı var. Sarayda xalq təsviri sənətinin bir çox növləri, xüsusilə XVIII-XIX əsrlərə aid maraqlı divar rəsmləri diqqəti cəlb edir. Bu rəsmlər əsasən həndəsi, nəbati, habelə quşların təsviri həkk olunan naxışlardan ibarətdir. Sarayın ikinci mərtəbəsinə qalxsaq, buradakı  divarlarda təsvir olunan döyüş və ov səhnələri ilə tanış ola bilərik. Qeyd edək ki, bu səhnələr bütün ziyarətçilərin marağını özünə cəlb edir. İndiyə qədər beş dəfə bərpa edilən Şəki Xan sarayı mərkəzdə böyük salon və salonun hər iki mərtəbəsindəki dəhlizlərə bitişik yan otaqlardan ibarətdir. 1853-cü ildə tərtib olunan plana əsasən, iqamətgahda xanın ailəsi və nökərləri üçün müxtəlif təyinatlı kiçik tikililər yerləşirdi. Ancaq bu plana görə ayrı-ayrı binaların təyinatını müəyyən etmək mümkün deyil, çünki onların bu planda hərbi vəziyyətə uyğun təyinatları göstərilib. Kompleksə daxil olan tikililərin əksəriyyəti xan nəslinin ayrı-ayrı üzvlərinin yaşayış evləri idi. Tikililər güman ki, müxtəlif vaxtlarda tikilib.

Şəki Xan sarayını “ziyarət ediriksə”, onun əsas özəlliyini deməyə bilmərik: binanın inşasında  mismar və yapışqandan istifadə edilməyib. 

Bunu Hüseyn xan Müştaq memar Zeynal Abdulladan şəxsən özü tələb edib. İki mərtəbə, altı otaq, iki dəhliz və iki güzgülü eyvanda qətiyyən mismar və  yapışqan istifadə edilməyib ki, bu da öz növbəsində müəyyən problemlər törədib. Məsələn, xanın memarın qarşısına qoyduğu bu tələb pəncərələrin salınmasında memarların işini xeyli çətinləşdirib. Şirazlı Zeynalın başçılıq etdiyi ustalar qrupu pəncərələrin salınması üçün qeyri-ənənəvi vasitələr axtarmaq məcburiyyətində qalıblar. Ən sonda isə pəncərələrin  şəbəkə üsulu ilə hazırlanmasına qərar veriblər. Bu üsulda kiçik taxta hissəciklər bir birinə keçirdilir və aralarına rəngli şüşələr qoyularaq bərkidilirdi.  Ümumiyyətlə, şəbəkə üsulu çox mürəkkəb proseslərdən biridir. Bəzən, bir kvadratmetrlik sahə üçün 14-15 min şəbəkə hazırlanır. Şəbəkədə kiçik detalların sayının az və ya çoxluğundan asılı olaraq, bəzən bir kvadratmetrin tam hazır olması ustalardan 7-8 ay vaxt tələb edir. Lakin sevindirici məqam ondan ibarətdir ki, bu gün Şəkidə az da olsa, şəbəkə sənəti yaşadan insanlar var ki, Xan sarayının son bərpa işləri də onların zəhmətinin nəticəsidir. 
Xan sarayındakı virtual səyahətimizi davam  edək. Sarayın baş otaqları birinci və ikinci mərtəbədə yerləşən zallar olub. Buradakı divarlarda ensiz və geniş taxçalar yerləşdirilib. Birinci mərtəbədəki  zal rəsmi qəbul yeri olub. Sarayın bəlkə də, çatışmayan yeganə cəhəti  burada mərtəbələr arasında daxili əlaqənin olmamasıdır. Xan ailəsi və xidmətçilər, eləcə də saraya gələn qonaqlar ikinci mərtəbəyə yan fasadlara kirişləri olan, yan otaqların arxasında yerləşən pillələrlə qalxırdılar. Qış sarayı yay sarayına sarayın şimal fasadı ilə əlaqədar olan tikinti ilə birləşirdi. Həmçinin, mərtəbələr arasında daxili yolun olmaması sarayı iki hissəyə -rəsmi qonaq və şəxsi xüsusi hissəyə ayırıb.

Binanın həyətindəki nəhəng çinarlar sarayın orijinal memarlıq üslubu ilə bağlı  olan bir sıra təxminlərin açıqlanmasına səbəb olur. Ağacların yaşı saray binasının yaşından minimum 50-100 il çoxdur. 1797-ci ildə inşa olunan saray binasının tikilməsindən öncə onlar mövcud olub. Həmçinin, buradakı ağaclardan memarlıq elementi kimi də istifadə edilib. Ağacların yerləşməsi sarayın simasını təyin edən element kimi memar tərəfindən xüsusi olaraq nəzərə alınıb. Hazırda sarayın fonunu bağdakı həmin ağaclar təşkil edir. 

Saray kompleksinin tərkibinə müxtəlif təyinatlı qurğular da aid edilirdi. Tarixi – arxiv materiallar sübut edir ki, Xan sarayın hazırda bizə bəlli olan binası bir zamanlar həmin ərazidə mövcud olan  böyük saray kompleksininyalnız bir hissəsidir. Saray kompleksi yalnız  hazırda gördüyümüz və “içində gəzdiyimiz” Xan sarayından ibarət olmayıb. Burada müxtəlif məqsədli xeyli əlavə tikilər olub. Təpədə olan bina qurğusunun mərkəzi cənub fasadının plastiki işlənməsi, o cümlədən, abidənin  təbii ətraf mühitlə əlaqələnməsi, seyredicinin qəbul edilməsi üçün bir neçə nöqtəni müəyyənləşdirir. 

Gözlənilən uğur

Şəki Xan sarayı orijinal memarlıq üslubu ilə hər zaman xarici turistləri heyrətləndirib. Yazının əvvəlində adını çəkdiyimiz Nazim Hikmət heyrətlənən məşhurlar siyahıda tək deyil. Son olaraq, İngiltərənin məşhur mətbu orqanlarının jurnalistləri və ABŞ-ın ölkəmizdəki səfiri Robert Sekuta da Xan sarayının qarşısında öz heyrətlərini gizlətməyib. İngilis jurnalistlər ölkələrinə qayıdar-qayıtmaz, tikili haqqında irihəcmli məqalələr yazıblar ki, bu da İngiltərə cəmiyyətində böyük marağa səbəb olub. Həmçinin, səfir Sekuta da “Şəkiyə səmimi qəbula görə təşəkkür edirik. Nə gözəl yer! Nə gözəl şəhər! Bu yer haqqında eşitmiş, saray haqqında oxumuşdum, ancaq gəlib buranı öz gözlərinlə görmək diqqətəlayiqdir. Şəki Xan Sarayı əsl milli xəzinədir. Bu yer təkcə Azərbaycan üçün deyil, həmçinin dünya üçün bir xəzinədir”, deməklə Xan sarayının xaricilər üçün daşıdığı dəyəri bir daha təsdiqləmiş olub.

Bunları qeyd etməkdə məqsədimiz var: bir gün sonra qarşılayacağımız  2017-ci ildə Şəki Xan sarayı UNESCO-nun Mədəni İrs siyahısına düşə bilər. Artıq uzun illərdir ki, saray dünyanın əsas  abidələri siyahısına düşmək üçün öz növbəsini gözləyir. Bu səbəbdən abidənin böyük dünya dövlətlərinin media orqanlarında, ictimai və diplomatik çərçivələrdə təbliği çox vacibdir. 2001-ci ildə UNESCO-nun Ehtiyat Siyahısında yer alan Şəki Xan sarayı üçün qarşıdakı 2017-ci ilin uğurlu olacağına inanırıq!

Mühafizəçilərlə selfi çəkdirdilər - İNANILMAZ...
Məşhur futbolçunun 21 il əvvəl çəkilən fotosu maraqla qarşılandı - FOTO
Avtobusda qadının qucağında oturdu, bu da azmış kimi bir şillə də vurdu - MARAQLI...+ VİDEO
“Kimsə gəlib bizə deməyəcək ki, gedin müharibə aparın, torpaqlarınızı azad edin"
TEDxUNEC konfransı: “Azərbaycan. Lider. Tərəqqi”
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Mədəniyyət
“Planet Parni iz Baku” KVN teatrının konserti bizim üçün əsl istirahət oldu”
Cəmiyyət
Müsəlman dükan sahibi  satıcının 400 minlik kəsirini bağışladı- İbrətamiz…
Cəmiyyət
“İfaçıların səhhətinin üstündə əsirik ki, bu cür problemlər yaşanmasın...”
Mədəniyyət
“Biz onun timsalında əsl vətənpərvəri itirmişik”
Cəmiyyət
“Əleyhimizə səsləndirilən fikirlərin hamısı cəfəngiyyatdır, həmin adamların cavabını verəcəm”
Həftənin ən çox oxunanları
"İran fəlakət qarşısında- Azərbaycana da böyük təhlükə var..."
Ukraynanın yeni birinci xanımı: Yelena Zelenskaya kimdir? (FOTOLAR)
“Qarabağ Ermənistanla birləşməlidir” – Prezidentliyə namizəddən sərsəm bəyanat
Ermənilər Aprel savaşı haqda cizgi filmi də çəkdi...-FOTO+VİDEO
“Gənc qızları rayonlardan Bakıya gətirib fahişəliyə cəlb edirlər” - Həyəcan təbili...
Kəndin imamı evə ikinci arvad gətirdi, mərəkə qopdu - Davanın GÖRÜNTÜLƏRİ - VİDEO
Direktorun təcavüz etdiyi tələbə yandırıldı - DƏHŞƏT...
“A.Mamikonyan və qrupu 1997-ci ildə Xətai metrosu yaxınlığında  yaşayıb və...” 
""Space"in rəhbəri heç olmazsa öz kanalına baxırmı, bu, söyüşdən də pisdir" - QALMAQAL
“Bakıya gələcək erməni jurnalistləri hava limanından aparıb Müdafiə Nazirliyinə təhvil vermək lazımdır”
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)
e-mail: [email protected]