Xəbər lenti
20/07/2018 [00:14]:
Putin Gürcüstan və Ukraynanı NATO üzvü olmaqdan çəkindirdi...- Cavabını da aldı...
19/07/2018 [23:17]:
Sərhəddə Ermənistana yük daşıyan azərbaycanlılarla ermənilərin dialoqu - ŞOK VİDEO
19/07/2018 [23:01]:
Fazil Ələkbərov: “Cinayətlərin açılması 100 faiz təmin edilib”
19/07/2018 [22:12]:
Trampın tərcüməçisi dindirilə bilər
19/07/2018 [22:10]:
Səudiyyə Ərəbistanı: "Dünyanın neft ehtiyatları azalacaq"
19/07/2018 [22:05]:
Evdə qabları özü yuyan milyarderin sərvəti 150 milyard dolları ötüb - FOTOLAR
19/07/2018 [21:54]:
Vatikanın gizli arxivində olan azərbaycanlı - VİDEO
19/07/2018 [21:52]:
ABŞ-da silahlı insident baş verib
19/07/2018 [21:20]:
“Charlie Hebdo” Fransa millisini meymunlara bənzətdi
19/07/2018 [21:19]:
Ronaldudan kral bəxşişi: 20 min avro
19/07/2018 [20:27]:
Moskvada qalmaqallı vəkil Elman Paşayev saxlanıldı
19/07/2018 [20:22]:
Yunanıstan diplomatları qovdu, Lavrov səfəri ləğv etdi - Siyasi böhran
19/07/2018 [20:07]:
Aygün Bəylərə ağır itki... - FOTO
19/07/2018 [20:00]:
Amerikalılar texnikanı fikrin gücü ilə idarə edəcək
19/07/2018 [19:58]:
“Diaspor təşkilatlarımızın birləşməsində Fuad Muradovun böyük rolu var”
19/07/2018 [19:58]:
İtaliya prezidentinin səfəri başa çatdı
19/07/2018 [19:50]:
"Mən ölkəmizi tərifləməklə məşğulam, bunu gizlətmirəm" -İlham Əliyev
19/07/2018 [19:37]:
Nazpəridən ETİRAF: "Fəlsəfə doktoru deyiləm"
19/07/2018 [19:24]:
BQXK Dilqəm Əsgərovdan ailəsinə məktub gəlməməsi barədə məlumatlara münasibət bildirdi
19/07/2018 [19:17]:
“Azərsu” ölkə ərazisində 4 regional su-kanal idarəsi yaradıb
19/07/2018 [19:10]:
Vətəndaşlara eyni mənzilləri satan MTK rəhbərlərinə hökm oxundu
19/07/2018 [19:07]:
“Nar” ucqar dağ kəndini mobil rabitə ilə təmin etdi
19/07/2018 [19:03]:
Prezident Fransaya getdi
19/07/2018 [18:58]:
İsrail rəsmən yəhudi dövləti oldu
19/07/2018 [18:57]:
“Google” okeandan internet kabeli çəkəcək
19/07/2018 [18:56]:
İcbari sığortanın tətbiqinə pul ayrılıb
19/07/2018 [18:46]:
Deputat qoca pişiyi pensiyaya çıxarmağı təklif etdi - İNANILMAZ...
19/07/2018 [18:36]:
Neftçalada kanaldan 23 yaşlı oğlanın meyiti çıxarıldı
19/07/2018 [17:49]:
Fuad Muradov Ukraynadakı diasporu barışdırdı - Koordinasiya Şurası yaradılır
19/07/2018 [17:38]:
Dövlət Komitəsi jurnalistləri Qobudakı köçkün şəhərciyinə apardı - FOTOLAR
19/07/2018 [17:37]:
Rusiya “Qiyamət günü” silahını göstərdi - VİDEO
19/07/2018 [17:31]:
Bakıda çökən yolla bağlı daha bir rəsmi AÇIQLAMA
19/07/2018 [17:13]:
Yaxtada dincələn Rəqsanə bikinidə FOTOLARINI YAYDI
19/07/2018 [17:00]:
“Azərbaycanda işsizlik 5 faiz səviyyəsindədir” -İlham Əliyev
19/07/2018 [16:54]:
Mattarella: “Azərbaycan üç dənizin iqtisadi potensialının inkişafında yeni səhifənin baş qəhrəmanı ola bilər”
19/07/2018 [16:54]:
Pirşağıda tullantı sutəmizləyici qurğunun tikintisi davam edir
19/07/2018 [16:51]:
Türkoloq: “İran şiəlikdən azərbaycanlılara qarşı istifadə edir”
19/07/2018 [16:25]:
Mövlud Çavuşoğlu Azərbaycana səfər edəcək
19/07/2018 [16:23]:
İlham Əliyev: “Yaxın zamanlarda Azərbaycan qazı Avropa İttifaqı məkanında öz yerini tutacaq”
19/07/2018 [16:20]:
Prezident: “Azərbaycanda çox sürətlə sənayeləşmə prosesi gedir”
19/07/2018 [16:16]:
Naxçıvanda inşa olunan xalça istehsalı emalatxanası və tədarük mərkəzi binalarının tikintisinə baxış oldu
19/07/2018 [16:16]:
Kəlbəcərli seçicilərin növbəti qəbulu keçirildi - FOTO
19/07/2018 [16:11]:
Naxçıvanda xalçaçılıq üzrə tədris-hazırlıq kursuna başlanıldı
19/07/2018 [16:01]:
PKK liderlərindən biri məhv edildi - VİDEO
19/07/2018 [15:59]:
Mingəçevirdəki enerji qəzasının nəticələri tam aradan qaldırıldımı? - Rəsmi AÇIQLAMA
19/07/2018 [15:56]:
5 il vaxtı qaldı - Rozadan sevənlərinə üzücü xəbər
19/07/2018 [15:52]:
Ana 3 yaşlı qızının gözü qarşısında özünü asdı - FOTO
19/07/2018 [15:48]:
Nazirlik qarpızın bahalaşmasına AYDINLIQ GƏTİRDİ
19/07/2018 [15:20]:
İntizar Mustafaya 2 ay yaxınlaşa bilməyəcək
19/07/2018 [15:20]:
Xankəndində Paşinyan və Tonoyanın oğullarına icarəyə ev axtarılır...- “Hərbi xidmət” üçün...
19/07/2018 [15:15]:
Səfirin qətli ilə bağlı daha bir nəfər həbs olundu
19/07/2018 [15:04]:
“Biz atamın uğrunda şəhid olduğu Azərbaycanı heç vaxt tərk etmərik...” - Rus “omonçu”nun qızı
19/07/2018 [14:58]:
Tanınmış astroloqdan Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinə ilginc TƏKLİF...
19/07/2018 [14:57]:
Tolik güllələnən icra başçısı haqqında heç kimin bilmədiyi FAKTI AÇIQLADI - FOTO
19/07/2018 [14:52]:
İmtahandan qorxmayan müəllimlər...
19/07/2018 [14:50]:
I və IV qrupun imtahan cavabları yaxın 2 gündə açıqlanacaq
19/07/2018 [14:45]:
İlham Əliyev və Sercio Mattarella "Şah İsmayılın sərgisi"ndə... -FOTOLAR
19/07/2018 [14:43]:
Şahzadə Cocuq Mərcanlıya getdi
19/07/2018 [14:24]:
"Qarabağ"ın "Kukesi" ilə oyunlarının vaxtı bilindi
19/07/2018 [14:19]:
Rusiyanın mundialdan qazancı açıqlandı - 13,7 milyard
19/07/2018 [14:18]:
“Qarabağ” Albaniya çempionunu keçsə, kimlərlə qarşılaşa bilər?
19/07/2018 [14:17]:
Xəzərin üzərində “Xəncər” daşıyan Rusiya qırıcıları uçur - VİDEO, FOTOLAR
19/07/2018 [13:52]:
Paşinyan rusiyalı hərbçiləri təxribatda ittiham etdi
19/07/2018 [13:46]:
Prezident əlillərlə bağlı qanunu imzaladı
19/07/2018 [13:45]:
Adnan Oktar əməliyyatı davam edir
19/07/2018 [13:43]:
Yəməndə xəstəlikdən 2300 adam həlak olub
19/07/2018 [13:38]:
Aygünün qızı yeni görünüşü ilə təəccübləndirdi - FOTO
19/07/2018 [13:37]:
Nazpərinin elmi adı saxta çıxdı - Rəsmi açıqlama
19/07/2018 [13:36]:
Bakıda məşhur plazada yanğın olub
19/07/2018 [13:35]:
Azərbaycanda leysan yağacaq, dolu düşəcək - Xəbərdarlıq
19/07/2018 [13:28]:
Rozanın özündən gözəl qızı - Anamla bağlı o sualı mənə tez-tez verirlər - VİDEO
19/07/2018 [13:24]:
Anar Bağırov Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevdən danışdı
19/07/2018 [13:07]:
DİN Baş DYP İdarəsinin sürücülərə müraciəti yayıldı...
19/07/2018 [13:07]:
Ekspert: “Hurjet”in ilk alıcısı Azərbaycan olacaq - FOTO
19/07/2018 [13:06]:
Sifariş verdi, bağlamanı açınca şoka düşdü: Çarşab əvəzinə kəfən...
19/07/2018 [13:04]:
Hindistanda məktəbli qızı huşunu itirənə qədər zorladılar - FOTO
19/07/2018 [13:00]:
Niyə daha çox Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyev? – Bəs digərləri?
19/07/2018 [12:51]:
"Kimisi qızımın özünü atanda lüt olduğunu deyir" - Özünü 17-ci mərtəbədən atan qızın anası danışdı
19/07/2018 [12:38]:
Sabiq deputatın avtomobilinin 60 litrlik bakına 68 litr benzin vurdular...
19/07/2018 [12:11]:
Trampın Ərdoğandan istədiyi keşişin – Şok PKK planı
Bütün arxiv bir sırada
16/05/2018 [01:01] - Araşdırma - ( 2150 dəfə baxılıb)

Dünyada ilk qlobusu Tusi hazırlayıb? – Elmi iddia






Moderator.az  Şərq elminin ən böyük dühalarından olan Nəsirəddin Tusi haqqında saysız-hesabsız açıqlmamış sirlərdən birinə toxunmağa çalışacaq.

Qeyd edək ki, Tusi nə qədər böyük alim olsa da, bir o qədər də qiymətini almamış elm xadimidir.

Kolumbun XV əsrdə ilk dəfə Amerikaya səfərindən (halbuki o, özü də Amerikada olduğunu bilmirdi) 200 il əvvəl Nəsirəddin Tusi özünün “Zic Elxani” ( Elxani Cədvəlləri) əsərində hazırladığı meridian və paralellər xəritəsində belə bir quru torpağın olduğunu bildirmişdi. Tusi dünya xəritəsini meridianlar üzərində qurarkən ilkin sıfır meridianının uzunluq xəttini indiki Qrinviçdən 34 dərəcə qərbdə qeyd etmişdi. Adıçəkilən xəritədə  256 məntəqənin yerləşdiyi uzunluq və en dairəsi göstərilir. Nəsirəddin Tusi uzunluq dairəsinin ölçüsünü Qrinviçdən 34-35 dərəcə qərbdən götürərək, Cənubi Amerikanın şərq hissəsindən keçirir. O dövrün astronom və coğrafiya mütəxəssisləri hələ Kolumbdan çox-çox qabaq Qərb yarımkürəsində sonralar Amerika adlandırılmış materikin varlığından xəbərdar imişlər. Bu ideyanı  isə ilk dəfə olaraq böyük Tusi özünün “Zic Elxani” əsərində səsləndirir.

Başqa bir fərziyyə də Tusinin böyüklüyünü əks etdirir. İlk dəfə X-XI əsrin böyük alimi Əl Biruni tərəfindən hazırlanan qlobus çox təəssüflər ki, sonradan avropalı Martin Behaymın adına çıxarıldı. Doğrudur, onun icadını daha təkmilləşmiş, daha peşəkar iş hesab edənlər də yanılmırdılar. Amma Behaymın hazırladığı qlobusdan heç də fərqlənməyən qlobusu Nəsirəddin Tusi məsləkdaşı ilə birgə əsasını qoyduğu və rəhbərlik etdiyi   Marağa rəsədxanasında hazırlamışdı. Azərbaycan fəlsəfə tarixinin araşdırıcısı, professor Zakir Məmmədov Nəsirəddin Tusinin irsini tədqiq edərkən mənbələr əsasında belə bir faktı qeyd edir ki, 1266-cı ildə Marağa rəsədxanasında N.Tusi ilə bir yerdə çalışan azərbaycanlı mühəndis Kəriməddin Əbubəkr Mahmud oğlu Səlmasinin düzəltdiyi cihazlar arasında içiboş yer kürəsi modeli də olub. Üzərində iqlimlərin təsviri verilmiş bu fiqur coğrafi qlobus idi. Bununla da Zakir Məmmədov elm aləmində ilk coğrafi qlobusun alman alimi Martin Behaymın hazırlaması haqqında fikri elmi fakt əsasında təkzib edir.

Hələ bu da son deyil. Yerin Günəş ətrafında fırlanmasını kəşf etməklə dünya astronomiya elminin yeni mərhələsini yaradan Nikolay Kopernik də Tusidən qidalanan alimlər sırasındadır. Kopernik 1543-cü ildə yazdığı   “Göy sferalarının fırlanması” əsərinin 67-ci bölümündə biri digərinin daxilində hərəkət edən iki çevrənin müəyyən qanunauyğunluqlarından bəhs edir. Amma bu riyazi bəhs Kopernikdən 200 il əvvəl  Tusi tərəfindən deyilmişdi. Həmçinin dövrün alimlərinin əsərlərində “Tusi cütü” kimi tanınırdı.

Tusidən ayrı-ayrı illərdə Nyuton, Kepler, Leybnits, Paş kimi alimlər də yararlanıb. Amma məşhur rus alimi Laboçevski kimi heç kəs Tusidən sui-istifadə etməyib. Bu sui-istifadənin tarixçəsinə nəzər salaq: Böyük alimimiz Mirzə Kazım bəy Sankt- Peterburqda çalışan zaman Laboçevski ondan yerlisi olan alim- Nəsirəddin Tusinin əsərlərini xahiş edir. Şərqşünas alim Mirzə Kazım bəy onun xahişini yerə salmır. Tusinin bir neçə əsərini riyaziyyatçıya təqdim edir. Həmin əsərlərin arasında Azərbaycan elm tarixinin ilk çap kitabı hesab edilən “Təhriri- Öqledis” əsəri də var idi. “Təhriri-Öqledis” antik yunan filosof, astronom və riyaziyyatçısı Evklidin əsərlərinin şərhi əsasında yazılmışdı. Əsərin adı “Evklidin şərhi” olsa da, Tusi yalnız şərhlərlə kifayətlənməmişdi. Onun riyazi nəzəriyyələrinə əks olan başqa bir nəzəriyyə ortaya qoymuş, bir növ Qeyri-Evklid həndəsəsi ideyasını ərsəyə gətirmişdi. Lakin çox təəssüflər olsun ki, Laboçevski Mirzə  Kazım bəyin bəxşişindən yararlanaraq o əsərdəki ideyaları öz adına çıxarmış və riyaziyyatda qeyri-evklid həndəsəsi adlanan predmetin “əsasını qoymuşdu”. 

Evdə qabları özü yuyan milyarderin sərvəti 150 milyard dolları ötüb - FOTOLAR
Nazpərinin elmi adı saxta çıxdı - Rəsmi açıqlama
Yalan ifşa oldu: ələ keçən erməni xüsusi təyinatlısının - FOTOSU
Diyarbəkirdə günəş batır...
Qisas üçün üç yüz timsahı qətlə yetirdilər - FOTOLAR
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Dövlət Komitəsi jurnalistləri Qobudakı köçkün şəhərciyinə apardı - FOTOLAR
Maraqlı
Sifariş verdi, bağlamanı açınca şoka düşdü: Çarşab əvəzinə kəfən...
Cəmiyyət
“Bunu öyrədə bilsək, prinsipial dəyişikliyə nail ola bilərik”
Araşdırma
Afrika xalqı öz qəhrəmanının 100 yaşını qeyd edir...
Hadisə
“Azərxalça” işğaldan azad olunmuş kəndin qədim xalçalarını aşkara çıxardı - FOTOLAR
Həftənin ən çox oxunanları
Kəlbəcərdə hazırlanan yeni terrorçu dəstələrin görüntüləri yayıldı - VİDEO
Prezident Gəncə hadisələri ilə bağlı sərt danışdı - VİDEO
“Gəncə olaylarında Elmar Vəliyevin inanclı insanlara münasibətdə yol verdiyi xətaların da rolu olub”
"Əyalətdə özünü quldurbaşı kimi aparıb xalqın nifrətini qazananlar iqtidardan qovulmalıdır"
Adnan Oktarın villasından çıxan bu ƏŞYA HAMINI ŞOKA SALDI - Ağlasığmaz FAKTLAR
Bakı metrosunda növbəti geyim qalmaqalı - Müdaxilə edən şəxs döyüldü - VİDEO
Melanyanın ayaqları mətbuat konfransında şorgöz Lavrovun "gözünə girdi"... -FOTO
Yunis Səfərovla bağlı yeni şok məlumatlar üzə çıxdı: Sən demə, Tohid İbrahimbəyli... - FOTO
Tolik güllələnən icra başçısı haqqında heç kimin bilmədiyi FAKTI AÇIQLADI - FOTO
"Atam DİN-in polkovniki olsa da bizi bir dəfə də xidməti maşını ilə məktəbə göndərmədi"
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə