Xəbər lenti
15/08/2018 [23:37]:
Amerikada qadın-gey qubernator ola bilər
15/08/2018 [23:22]:
ABŞ-dan Şimali Koreyada işləyən şirkətlərə sanksiya
15/08/2018 [23:06]:
Alimlərdən xəbərdarlıq: 5 ildən sonra Yer kürəsində çox isti olacaq
15/08/2018 [23:06]:
“Konvensiyanın ratifikasiyası tezliklə başa çatacaq” - Elmar Məmmədyarov
15/08/2018 [22:50]:
Üç ayda 205 nəfər dövlət qulluğunda işə başladı
15/08/2018 [22:48]:
Britaniya qırıcıları Rusiya bombardmançılarını geri döndərdi
15/08/2018 [22:40]:
Aldadıldığını öyrənən gənc qız özünü bu hala saldı - DƏHŞƏT...
15/08/2018 [22:19]:
Millət vəkilindən gözlənilməz hərəkət: Telefonunu ayaqlayaraq sındırdı - VİDEO
15/08/2018 [21:59]:
"Səhv etmirəmsə, Şeyxülİslam Allahşükür Paşazadə də Baqramyanla bərabər gəlmişdi"
15/08/2018 [21:53]:
Tank və piyadaların “cangüdənləri” nəyə qadirdir? - “Terminator” və T-15 (FOTOLAR)
15/08/2018 [21:42]:
Nüvə müharibəsi başlaya bilər, təsadüfən...
15/08/2018 [21:41]:
Rusiyada deputat azərbaycanlıları sahibsiz evdə qeydiyyata aldı
15/08/2018 [21:35]:
Kürəyində bitki yetişən canlı görənləri heyrətə gətirdi - VİDEO
15/08/2018 [20:40]:
"Mədəniyyət TV"nin erməni təbliğatı aparan rejissoru cəzalandırılıb? - VİDEO
15/08/2018 [20:32]:
Ordumuzun snayperi düşmən snayperini gözündən vurdu - Əməliyyatın detalları + FOTO
15/08/2018 [20:26]:
Bakının Hitler kəşfiyyatçıları tərəfindən çəkilmiş fotoları üzə çıxdı
15/08/2018 [20:11]:
5-dən çox uşağı olan analara 9 min manata yaxın müavinət verildi
15/08/2018 [19:57]:
Qətərdən Türkiyəyə böyük dəstək - 15 milyardlıq sərmayə qoyur
15/08/2018 [19:56]:
“Evim təzə deyil...”- Xatirə İslam təzə evinə köçməsinin yalan olduğunu dedi...
15/08/2018 [19:46]:
Ən keyfiyyətli display bu smartfondadır
15/08/2018 [19:25]:
“Nəinki porno-saytlar, fahişəliyi təbliğ edən telekanallar, sənətçilər, ailələr də “bloklanmalıdır””
15/08/2018 [19:13]:
Putin avstriyalı nazirin toyuna hazırlaşır
15/08/2018 [18:58]:
Azərbaycanda mağazalardan rüşvət yığanlar həbs olundu
15/08/2018 [18:35]:
Ermənistanda yüksək rütbəli hərbçi işdən qovuldu
15/08/2018 [18:29]:
Babək prospektinin yenidən qurulmasına 20,1 milyon manat ayrılıb
15/08/2018 [18:14]:
Lirənin ucuzlaşmasını dayandıran səbəblər - ANALİTİKA
15/08/2018 [18:03]:
Azərbaycan ötən il də Gürcüstana ən çox yatırım edən ölkə olub
15/08/2018 [17:56]:
Qəbul imtahanlarının cavabları açıqlandı
15/08/2018 [17:54]:
“Xəzərlə bağlı razılaşma ABŞ-ın planlarını pozdu” - Ruhani
15/08/2018 [17:29]:
Məhbusların qaçmasında günahlandırılan qarovul rəisi: "Fədayə Laçın qatarda "Qoca" ilə görüşdü"
15/08/2018 [17:12]:
Milyonçu Tağıyevin unudulmuş “buz fədakarlığı” – Xeyli insanlar bu cür xilas olunub
15/08/2018 [17:07]:
Hər gün yediyimiz meyvələrin sirli tərkibi və möcüzəli müalicəvi faydaları – Mütləq oxuyun
15/08/2018 [16:55]:
İxtisas seçiminin nəticələri elan olundu - Buradan öyrənin
15/08/2018 [16:43]:
KİV: Trans-Xəzər qaz kəmərinə daha qadağa qoyula bilməz
15/08/2018 [16:43]:
Ucqar kənd müəllimindən direktorlara üsyan: ““Övladım nə yeyəcək?”deyənləri fikirləşmədiniz?!”
15/08/2018 [16:31]:
Balakişi Qasımov onu da işdən çıxardı
15/08/2018 [16:20]:
Azərbaycan üçün “Şeyx Nəsrullahlar” belə yetişdirilir – ARAŞDIRMA
15/08/2018 [16:17]:
Dünyanın ən yaxşı ali məktəblərinin reytinqi dərc olundu
15/08/2018 [16:12]:
Qarabağ Komitəsi Şəhidlər Xiyabanını ziyarət edəcək
15/08/2018 [16:11]:
ABŞ sanksiyalarına Türkiyə yarım milyard dollar vergi ilə qarşılıq verdi
15/08/2018 [16:02]:
Şagirdlər kütləvi şəkildə dəfn olundular – Faciənin fotosu
15/08/2018 [16:00]:
Ucqar dağ kəndində 40 ildən sonra inqilab edən müəllim: “Hər sinifdə cəmi 1-2 qız var, bu, bədbəxtlikdir”
15/08/2018 [15:58]:
“Rusiya tərəfindən devrilmək ehtimalı Paşinyanı narahat edir”
15/08/2018 [15:57]:
Müəllimlər ikinci turda müddətsiz müqavilə ilə işə qəbul olunacaqlar -RƏSMİ
15/08/2018 [15:48]:
Porno saytları Elektron Təhlükəsizlik Xidməti bloklayıb – RƏSMİ
15/08/2018 [15:44]:
Xarici ölkələrdə Azərbaycanın ticarət evlərinin fəaliyyətinə dair müzakirələr aparılıb
15/08/2018 [15:43]:
Murat Boz 4 ay öncə ayrıldığı sevgilisinə EVLİLİK TƏKLİF ETDİ
15/08/2018 [15:40]:
Elçin Quliyev yeni zastavanın açılışında -FOTOLAR
15/08/2018 [15:33]:
Qənirə Paşayeva Turan qurultayında Azərbaycandan DANIŞDI
15/08/2018 [15:21]:
Zəvvarlarımızın yeni qrupu yola düşdü - FOTOLAR
15/08/2018 [15:15]:
Mövlud Mövluda həsr edilən qısa film - VİDEO
15/08/2018 [15:10]:
Bu yolla bağlı sürücülərə xəbərdarlıq
15/08/2018 [15:08]:
Türkiyənin dollar üzərində qələbəsi dünyanı dəyişəcək - RƏY
15/08/2018 [14:57]:
Erməni “Cermuk” mineral suyu içə-içə Həkəridən Laçına qalxır... - VİDEO
15/08/2018 [14:50]:
“Arzumuz da, duamız da vətənimizi bütöv görməkdir”
15/08/2018 [14:46]:
Azərbaycan ABŞ məhsullarını boykot edə bilərmi?
15/08/2018 [14:38]:
Sumqayıtda fahişələrə qarşı əməliyyat: Çəkmə məni - VİDEO
15/08/2018 [14:34]:
185 məzun məktəbi qızıl medalla bitirib - SİYAHI
15/08/2018 [14:26]:
Türkiyədə ABŞ siqaretlərinə boykot çağırışı
15/08/2018 [14:20]:
Ölkə üzrə fəaliyyət göstərəcək məktəbəhazırlıq qruplarının sayı açıqlandı
15/08/2018 [14:19]:
Ərdoğan Makron və Merkel ilə görüşəcək
15/08/2018 [14:03]:
Taekvondoçu Fəridə Əzizovanın mənzilindən oğurluq edənlər MƏHKƏMƏDƏ: "Tək boynuna alma"
15/08/2018 [14:00]:
Ceyhun Bayramov əmr imzaladı: Bu şəxslər təltif ediləcək
15/08/2018 [13:43]:
Bu ixtisaslar üzrə yerlərin 40 faizi boş qalıb
15/08/2018 [13:25]:
Ərdoğan Trampa QALİB GƏLDİ: dollar sürətlə düşür
15/08/2018 [13:22]:
Sabah hava yağmursuz, küləkli olacaq
15/08/2018 [13:08]:
“Türk xalqı hədələrə boyun əyən deyil” - MÜSAHİBƏ
15/08/2018 [12:59]:
Qorxmuram ey, sadəcə, darıxıram... – Mövlud Mövlud
15/08/2018 [12:52]:
QMİ Qurban bayraml ilə bağlı tövsiyələrini açıqladı
15/08/2018 [12:39]:
"Az qala Türkiyənin böyür-başında Bərzaniyə dövlət qurdurmaq istəyən ABŞ deyildimi?"
15/08/2018 [12:34]:
Mərkəzi Bankdan 200 manatlıqlarla bağlı AÇIQLAMA
15/08/2018 [12:34]:
Özəlləşmə nəticəsində daha bir müəssisə yenidən qurulur
15/08/2018 [12:33]:
Tullantı atan şəxs cərimələnib
15/08/2018 [12:32]:
Azercell-dən bölgələr üçün günlük limitsiz danışıq və internet bir təklifdə...
15/08/2018 [12:30]:
“Azərsu” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti abonentlərdən üzr istəyir...
15/08/2018 [12:27]:
"Hədəfimiz Xəzəri ekoloji inkişaf və ekoloji sabitlik zonasına çevirməkdir"
15/08/2018 [12:26]:
Azərbaycan manatının ilk eskizini HAZIRLAYAN: “Bu, dünyaya mesaj idi”
15/08/2018 [12:08]:
Türk lirəsinin zəifləməsi SOCAR-a yeni imkanlar açır - "İnterfax-Energy"
15/08/2018 [12:07]:
Azərbaycanda bəzi əxlaqsız saytlara giriş məhdudlaşdırılıb - FOTO
15/08/2018 [12:04]:
"Hər gün Şəhidlər Xiyabanına gedib onu ziyarət edirəm, elə düşünürəm ki, orda oğlumun evi var"
Bütün arxiv bir sırada
20/05/2018 [18:20] - Cəmiyyət - ( 3457 dəfə baxılıb)

Bakıya tələbə kimi gəlib, prorektor və ittifaq sədri kimi qayıdan tatar musiqiçi – ARAŞDIRMA



Onun adı və soyadı qaynaqlarda Asan Refatov, Həsən Rüfətov və Qasan Rıfatov kimi yazılır. Ad və soyadın fərqli yazılışı Rus, Azərbaycan və Krım türkcələrinin orfoqrafiyasından doğur. Türkiyədə, Azərbaycanda, İranda, İraqda yaşayan Türklər “h” səsindən geniş istifadə etdikləri halda, tatarlar söz önündə h səsini işlətmirlər. Rus dilində isə “h” səsi olmadığından alınma sözlərdə onu q və ya x səsi ilə əvəzlәyirlər. Ona görə Azərbaycanda, Türkiyədə “Həsən”, “Hasan” kimi çağırılan ad tatarlarda “Asan”, ruslarda isə “Qasan”, “Xasan” kimi yazılır və səsləndirilir. 

Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının ilk sədrinin tatar olması çoxlarına qəribə görünər bilər. Yaxın keçmişimizdə isə Azərbaycan ziyalıları sırasında milliyətcə tatar olan Bəkir Çobanzadə, Xeyri Əliyev, Fatma Qədri, Əziz Ubaydullin, Abdulla Şərifov, Həsən və Əli Terequlovlar, Mərziyə Davudova və başqalar vardı. Heç kim də onların tatar olduqları halda Azərbaycanda işləmələrinə, şan-şöhrət qazanmalarına təəccüblənmirdi

Moderator.az saytının haqqında danışacağı şəxs Asan Rıfatov haqqında bioqrafik bilgiləri araşdırmaçı Əli Şamildən alaq:

“Krım Türklərindən olan Mamut ağa yalnız yaşadığı Bağçasarayda deyil, bölgədə də bilikli, yenilikçi, vətənpərvər bir insan kimi tanınırdı. 1902-ci ilin dekabr ayının 19-da bu ailədə dünyaya göz açan oğlana Asan adı verdilər. İlk təhsilini atasının dərs dediyi məktəbdə alan Asan uşaqlıqdan qardaşları və qonşudakı yaşıdları ilə birlikdə kiçik musiqi proqramı hazırlayarmış. Yeniyetməliyində isə simli instrumental alətlərdə, hətta pianoda çalmağı öyrənir. İlk not dərslərini isə kaman çalan böyük qardaşı Midatdan alır.

Bağçasarayda İdadiyə məktəbi adı ilə tanınan gimnaziyada oxuyanda Asan milli musiqini nota köçürməklə kifayətlənmir, rus bəstəkarlarının klassik əsərlərinin partiyalarını yazıb özünün təşkil etdiyi orkestrdə çalır”.



Müxtəlif musiqi alətlərində məharətlə çalması, orkestr yaratması, musiqi əsərləri yazması onu bölgədə məşhurlaşdırır. Tanınmış ziyalı, tarixçi-etnoqraf  Osman Nuri Akçokraklı(1879-03.01.1938) 18 yaşlı Asan Refatova məsləhət görür ki, nəinki tatarlar, qıpçaq türkləri arasında da məşhur olan  «Çorabatır» mövzusunda opera yazsın. Özü də operanın librettosunu yazmaqda ona yardımçı olur. Asan bu işin ağırlığını anlasa da, vətəndaşlıq borcunu yerinə yetirməyə çalışır. Milli musiqidən yararlanaraq klarneti əsas götürüb ilk Kırım tatar operasını yazmağa başlayır.

Bu dövrdə bölgədə baş verən qarışıqlıq, hakimiyyəti bölüşmək uğrunda bolşeviklərlə ağqvardıyaçılar adlandırılan hərbi birləşmələr arasında gedən qanlı savaşlar, böyük qardaşı Midətin general Vrangel tərəfindən güllələnməsi, 1921-ci ildəki böyük aclıq və Aslanın ağır xəstələnməsi “Çorabatır” operasının yaranmasını yubadır.

Əli Şamili dinləyək:

“Asan 1922-ci ildə Ağməsciddəki Totaykıy Tatar Texnikumunda musiqi müəllimi kimi işə başlayır. Tezliklə bu¬rada nəfəsli orkestr təşkil edir. Gündüzlər dərs deyib, gecələr yeni musiqi əsərləri yazır. Qısa zamanda «Totaykıy marşı», B.Çobanzadənin şeirinə «İgid marşı», Şevki Bektörənin şeirinə «Qış günündə diləyim», Ümer İpçinin şeirinə «Gənc bülbülcük» mahnılarını, eləcə də Leyli-Məcnun, Tahir-Zöhrə dramlarına, A.S. Puşkinin «Bağçasaray çeşməsi» poeması əsasında hazırlanmış tamaşaya musiqi yazır.

Evində pianinosu belə olmayan gənc bəstəkar klublardakı, məktəblərdəki alətlərindən faydalanaraq tamaşalara musiqi yazmaqla kifayətlənmir, yarımçıq qalmış «Çorabatır» operasını bitirir. Musiqi alətlərinin, peşəkar kadrların, dekorların və s. qıtlığına baxmayaraq, 3 pərdəli, 6 şəkilli opera 1923-cü ilin sentyabrında Ağməsciddəki Qızıl Əsgər Klubunda tamaşaya qoyulur. Kırım Tatarları ilk operalarını, «Çorabatır»ı coşğuyla, alqışlarla qarşılayırlar. Professor Bekir Çobanzadə tamaşa haqqında yazır: “Bu Krım-tatar sənəti tarixində ilki görülən ən güclü, ən sevimli mədəni, siyasi vaqiyə oldu. Əsərin müəllifləri Osman Akçokraklı və Asan Refatov bununla xalqının mədəni həyatında silinməz iz qoydular”

1924-cü ilin fevralında Kırım Dövlət Dram Teatrında «Çorabatır» operası ikinci dəfə səhnəyə qoyulur. Kommunist rəhbərliyi operanın çoxlu tamaşaçı cəlb etdiyini, xalqın rəğbətini qazandığını, insanlarda vətənpərvərlik, milli hisslər oyatdığını görüb narahat olur və onun göstərilməsinə əngəl törədirlər”.
1924-cü ildə Sovetlər Birliyinin bir çox yerlərində olduğu kimi, Kırımda da etnoqrafik və arxeoloji bir elmi təşkilat qurulur. Asan Refatovu da xalq mahnılarını, yırları, maniləri toplayıb nota köçürmək üçün bu təşkilatda işə dəvət edirlər. 1932-ci ildə onun nota köçürdüyü 300-dən çöx mahnıdan yalnız 150-ni çap edirlər.

Asan Refatov 1926-cı ildə musiqi təhsili almaq üçün Azərbaycana gəlir, Bakı Konservatoriyasının bəstəkarlıq və dirijorluq fakültəsində təhsil alır. Üzeyir Hacıbəyovla yaxından tanış olur və onun yaradıcılığını dərindən öyrənir. 1928-ci ildən etibarən konservatoriyanın nəzdindəki musiqi texnikumunda nəzəriyyədən dərs deməyə başlayır. Konservatoriyanın tələbəsi olan, texnikumda dərs deyən Aslan eyni zamanda yaradıcılığını da davam etdirir. Kiçik həcmli əsərlərlə yanaşı, tamaşalara da musiqi yazır.

Asan 1930-cu ildə konservatoriyanı bitirsə də, geri dönməyə tələsmir. 1931-ci ildə o, konservatoriyaya prorektor təyin edilir. O, 1929-1931-ci illərdə İşçi-Kəndli Teatrında Riza Şövqünün «İrəli», Hacıbaba Nəzərlinin «Yolda», Seyid Hüseynin «Kölgə», Qavril Karnellinin «Əfilər» və «Pambıq verək», Azərbaycan Dövlət Dram Teatrında Cəfər Cabbarlının «Almaz» və M. Danilovun «Qara su» tamaşalarına musiqi yazır.



Fars şairi Firdovsinin anadan olmasının 1000 illiyinə həsr edilmiş müsabiqəyə «Gavə» operası ilə qatılır.

1934-cü il onun həyatda yüksəlişinin ən yüksək nöqtəsi olur. Həmin ilin iyunun 30-da keçirilən təsis iclasında 32 yaşlı Aslan Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqına sədr seçilir.

1935-ci ildə Kırım Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi Aslan Refatovu vətənə dəvət edir. O, bu dəvəti məmnunluqla qarşılayır. Ağmesciddəki Tatar Musiqi Texnikumuna müəllim təyin olunur. Kırıma döndükdən sonra zəhmət haqqının böyük qismini musiqi alətləri almağa, yaşadığı mehmanxananın bir otaqlı mənzilinin kirayəsini ödəməyə xərcləyir. Yusuf Bolatovunn «Toy davam edir», «Nəsrəddin Xoca», İlyas Tarkanın «Hücum» pyeslərinə musiqi yazmaqla yanaşı, tatar yırlarının musiqisini də nota köçürür. Əvvəllər nota köçürdüyü yırlar üzərində yenidən işləyir, onları aranjeman edir. Bütün bunlar onu xalq musiqisi əsasında «Krım süitası» adlı klassik əsərini yazmağa həvəsləndirir.

1936-cı ildə Moskvada hazırlanmış daş plakaya Aslan Refatovun «Qı¬zıl əsgər marşı», «Pioner marşı», «Krım süitası» kimi əsərləri və nota köçürdüyü xalq yırlarından «İki puqa», «Armut dalda (budaqda) sallanır» və «Şompul» daxil edilir. Bu, onun əsərləri yazılmış ilk və son val olur. Elə həmin il onun «Toy davam etdir» əsəri Sovetlər Birliyində keçirilən radio festivalına və «Şüştər» süitası isə Azər¬baycan Bəstəkarlar İttifaqı tərəfindən Üzeyir Hacıbəyovun və Asəf Zeynallının əsərləri ilə birlikdə sentyabr ayında Parisdə keçirilən bir festivala göndərilir.

Aslan Refatov xalq əfsanəsi əsasında «Arzu qız» adlı opera yazmağa başlayır. 1937-ci ilin aprelin 27-də Aslanı və qardaşı Refatı Türk xalqlarını SSRİ-dən ayıraraq Vahid Turan Dövləti yaratmaqda suçlayıb həbs edir, evlərindəki bütün yazılı kağızları, kitabları da aparırlar. 1938-ci ilin avqustun 8-də ataları 78 yaşlı Mamutu da həbs edirlər.

Beləliklə, Krımda maarif və mədəniyyət yayan bir ailənin yaşamına Rus müstəmləkəçiləri son qoysa da onların ideyalarını məhv edə bilmirlər. 70 il sonra olsa da Rıfatovlar ailəsinin talei öyrənilir, əsərləri təbliğ olunur.

"Hər gün restoranlarda arağa, çaxıra xərclənən pullarla yüz tələbəyə təqaüd vermək olar"
Qitədən qitəyə seks barədə MARAQLI FAKTLAR + FOTOLAR
Ərdoğan "şir ürəyi yeyib", ümid Allaha qalıb...
Tarix bizi min yol çəkdi sınağa,“hay”lar gəldi, döndük yurdda qonağa...
Ailəsi ilə dava edən pilot təyyarə ilə evinə hücum etdi - VİDEO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
Nabranda ailəvi istirahət üçün kotec tipli kirayə evlər. Ətraflı məlumat üçün əlaqə nömrələri:

050 311 11 64, 055 681 11 64

N.Tusi adına Klinika
Dünya
Kürəyində bitki yetişən canlı görənləri heyrətə gətirdi - VİDEO
Gündəm
“Nəinki porno-saytlar, fahişəliyi təbliğ edən telekanallar, sənətçilər, ailələr də “bloklanmalıdır””
Cəmiyyət
Milyonçu Tağıyevin unudulmuş “buz fədakarlığı” – Xeyli insanlar bu cür xilas olunub
Maraqlı
Hər gün yediyimiz meyvələrin sirli tərkibi və möcüzəli müalicəvi faydaları – Mütləq oxuyun
Cəmiyyət
"Hər gün Şəhidlər Xiyabanına gedib onu ziyarət edirəm, elə düşünürəm ki, orda oğlumun evi var"
Həftənin ən çox oxunanları
Yaponların başqa planetdə yaşadığını sübut edən 30 heyrətamiz fakt - FOTOLAR
Suya tullanan Nigar Camalın sinəsi çöldə qaldı - VİDEO
“Hansısa ərəbin mənim şəhərimdə hoqqa çıxarmağa nə ixtiyarı var?!” - VİDEO
“İstanbul təslim olarsa, nə Bakı qalar, nə Astana, nə Daşkənd, nə Aşqabad...” -Fikir savaşı
Gənc müəllim əlini qadınlara vurmadığına görə işsiz qaldı - Rəzalət - FOTO
Bakıda "moyka"da biabırçılıq: qızı lüt soyundurub maşın yuduzdurdular – VİDEO
İsmayıllıda baş verən müəmmalı hadisə ufoloji cəhətdən araşdırılmalıdır - MARAQLI...
FHN generalının otellər şəbəkəsi üzə çıxdı - FOTO
İlham Əliyevin əsgərlik görüntüləri yayıldı - FOTO
Məleykə Əsədova Milli (!) dəyərlərimizin etibarlı qoruyucusudur...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə