Xəbər lenti
18/01/2019 [09:14]:
Güclü küləyə görə metronun "Elmlər Akademiyası" stansiyasının çıxışı bağlandı
18/01/2019 [09:08]:
Manat və dolların məzənnəsi dəyişdi?
18/01/2019 [08:52]:
Ronaldo xərçəng xəstəsi olan müsəlman uşağı ziyarət etdi-FOTOLAR
18/01/2019 [08:08]:
Ən çətin hesab verənlər insan haqlarını tapdayanlar olacaqdır...
18/01/2019 [02:26]:
10 yüngül əxlaqlı qadınla əylənən komandir işdən çıxarıldı - RƏZALƏT
18/01/2019 [02:11]:
Sosial mediada etdiyi hərəkət gənc qadının fəlakəti oldu - FOTOLAR
18/01/2019 [00:29]:
Prezident Təhsil Nazirliyinə tabe olan bəzi qurumları ləğv etdi - SİYAHI...
17/01/2019 [23:09]:
Dörd saat söhbət, dörd kəlmə söz, dörd qəpiklik inam
17/01/2019 [23:04]:
“Nəsimi hələ kəşf olunmamış şairdir, onun yeni obrazı ortaya çıxacaq” - Fikrət Qoca
17/01/2019 [22:50]:
Bu ölkədə 1 dollara ev almaq mümkündür - MARAQLI
17/01/2019 [22:37]:
Cəsur ata oğlunu ilanın əlindən son anda xilas etdi - FOTO
17/01/2019 [22:05]:
Tanınmış dərviş: “Nəsimi nə ateist, nə də dindar kimi təqdim olunsun”
17/01/2019 [22:02]:
Qarsda 20 Yanvar faciəsinin 29-cu ildönümünə həs olunan anım mərasimi keçirildi
17/01/2019 [21:57]:
Xalqı hansı sülhə hazırlayırlar? - Təhlükə başımızın üstündədir, yoxsa...?
17/01/2019 [21:50]:
"İnsanlar var ki, akademikdir, lakin əsərlərini axtarsanız görəcəksiniz ki..."
17/01/2019 [21:11]:
"Yanvarın 20-də Ali Sovetə gələndə bir deputat da görmədik…”
17/01/2019 [20:59]:
Bakıda FACİƏ - 23 yaşlı oğlan öldü
17/01/2019 [20:27]:
“Azərenerji”: "Hər şey nəzarət altındadır"
17/01/2019 [19:45]:
Timsah hər kəsin gözü qarşısında hovuza düşən qadını parçaladı - DƏHŞƏT...
17/01/2019 [19:40]:
"Bakının meri zəhmət çəkib Hacıbala Abutalıbovdan qalma problemləri həll etsin..."
17/01/2019 [19:30]:
Dünyanın ən bahalı şirkətində ağlasığmaz hadisə: Zibil qutusundan ölü körpə tapıldı
17/01/2019 [19:21]:
Bakıda Beynəlxalq Transxəzər Nəqliyyat Marşrutu müzakirə olundu - FOTOLAR
17/01/2019 [19:02]:
Fərəh Əliyevadan dissertasiyaların müdafiə prosesini xeyli asanlaşdıracaq TƏKLİF...
17/01/2019 [18:50]:
Sevda Yahyayeva efirlərdən danışdı: “Mənə hörmət edilməyəcəyini hiss etsəm...” - VIDEO
17/01/2019 [18:37]:
70 ildir evli olan cütlük eyni gündə həyata gözlərini yumdu: "Bir-birilərini gözləyirmişlər"
17/01/2019 [18:35]:
Köklüyü yaradan səbəb əsəb dərmanlarıdır – ARAŞDIRMA
17/01/2019 [18:34]:
Prezident MTRŞ-ya 3 milyon manat ayırdı
17/01/2019 [18:15]:
İlham Əliyevdən Cəlil Məmmədquluzadənin yubileyi ilə bağlı SƏRƏNCAM
17/01/2019 [18:10]:
Azərbaycan alimlərinin II Qurultayının vaxtı dəqiqləşdi
17/01/2019 [18:07]:
Ekologiya Nazirliyi: Bakıda külək 40 m/s-dək şiddətlənib
17/01/2019 [17:55]:
Bakı Metropoliteni güclü qar və şaxtaya hazır olduğunu bəyan etdi
17/01/2019 [17:49]:
Dolların məzənnəsi sabit qaldı
17/01/2019 [17:48]:
Tarix İnstitutunda AMEA-nın yaranması tarixi araşdırılır
17/01/2019 [17:28]:
Ramil Usubov müşavirə keçirdi
17/01/2019 [17:24]:
Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi vətəndaşları qəbul edib
17/01/2019 [17:21]:
BMM-də “Fransada İnsan Hüquqlarına dair İçtimai dinləmələr” adlı içtimai dinləmələr keçirildi
17/01/2019 [17:18]:
Rəsulzadənin barelyefini oğurlayan şəxs tutuldu
17/01/2019 [17:06]:
Əhalinin sülhə hazırlanması nə deməkdir? - Xarici İşlər Nazirliyindən Qarabağ AÇIQLAMASI
17/01/2019 [16:49]:
Hacı Nuranın gizli sirri - Özü ilə gəzdirir
17/01/2019 [16:33]:
Güclü külək Goranboyda transformatoru dayağından aşırdı, partlayış baş verdi...
17/01/2019 [16:33]:
Gürcüstanda 5 yaşlı azərbaycanlı uşaq "donuz qripi"nə yoluxub
17/01/2019 [16:25]:
Rusiyada bəbir təlimçiyə hücum etdi
17/01/2019 [16:19]:
“Əsgər qucağımdakı yaralını başından avtomatın qundağı ilə vurub öldürdü...” - Qanlı Yanvarın həkimi
17/01/2019 [16:17]:
Azercell ilə rominqdə onlayn ol
17/01/2019 [16:15]:
Ekologiya Nazirliyi: Bakıda küləyin sürəti 30 m/s, Sumqayıtda 40 m/s-ə çatır
17/01/2019 [16:13]:
Avropa İttifaqı Nümayəndəliyinin müvəqqəti işlər vəkili Gəncədədir
17/01/2019 [16:08]:
Tarixçi-deputat: “Nəsiminin məzarının Hələbdə qalmasının tərəfdarıyam”
17/01/2019 [16:07]:
Ramil Usubovdan daha yeddi təyinat - SİYAHI
17/01/2019 [16:05]:
Qar Türkiyəni əsir aldı: 48 kəndlə əlaqə kəsildi - FOTO
17/01/2019 [15:51]:
Güclü küləyin əsməsi nəticəsində bu saata qədər xəsarət alan olmayıb - Səhiyyə Nazirliyi
17/01/2019 [15:50]:
Seksoloq: "60 yaşa kimi bakirəliyin qorunması qürur məsələsi deyil"
17/01/2019 [15:50]:
"Bu, ümumi bəladır və onunla istər media, istərsə də hər bir vətəndaş fəal mübarizə aparmalıdır"
17/01/2019 [15:32]:
4700,3 mln. manat profisit yaranıb – Maliyyə Nazirliyi
17/01/2019 [15:30]:
Altı yaşlı qızı ilə dünyanı gəzmək üçün işindən ayrıldı - FOTOLAR
17/01/2019 [15:28]:
Mirəliyev pişiyi 9-cu mərtəbədən atıb - “Bu kişi manyak imiş...”
17/01/2019 [15:20]:
Qurban Qurbanovdan sərt qərar - Onu əvəzedici heyətə göndərdi
17/01/2019 [15:15]:
Gürcüstanda “donuz qripi”ndən sonra qızılca yayıldı - 17 gündə 312 nəfər
17/01/2019 [15:12]:
Bakıda güclü külək TIR-ı aşırdı - VİDEO
17/01/2019 [15:09]:
20 Yanvarın “açılmayan gülləsi” - Primakov Allahşükür Paşazadəyə hakimiyyəti ələ almağı niyə təklif etmişdi? - TARİX
17/01/2019 [15:04]:
ABŞ-da qətlə yetirilən azərbaycanlının cənazəsi ölkəyə GƏTİRİLİR
17/01/2019 [15:02]:
Zakir Həsənov İranın Baş Qərargah rəisi ilə nədən DANIŞDI?
17/01/2019 [14:55]:
İki erməni əsgəri minaya düşdü
17/01/2019 [14:53]:
“Dünyanın heç bir musiqisi muğamlarımız qədər dərinliyə və duyğusallığa malik deyil”
17/01/2019 [14:51]:
Məhəmməd Əli: “Peyğəmbərim Həzrəti Məhəmmədin(s) adını ayaq altına qoydurmaram”
17/01/2019 [14:49]:
Tramadolun dövriyyəsi ilə bağlı qanunvericiliyə edilən dəyişiklik qüvvəyə mindi
17/01/2019 [14:48]:
Qorxulu siklon artıq Azərbaycandadır
17/01/2019 [14:23]:
20 Yanvarın Şəhidlər Günü elan olunması təklif edildi
17/01/2019 [14:21]:
Lion Universitetində partlayış baş verib - VİDEO
17/01/2019 [14:21]:
“Azərbaycan ordusu birinci müdafiə xəttini yarsa....” – Erməni politoloqdan XƏBƏRDARLIQ
17/01/2019 [14:18]:
Polkovnik Qəddafinin haqqı Liviyalıların burnundan gəlir -Ölkə qaçılmaz su fəlakəti qaqrşısındadır
17/01/2019 [14:17]:
Nazirlik rayon təhsil şöbələrinin ləğv edilməsi barədə məlumatlara münasibət bildirdi
17/01/2019 [14:10]:
Sergey Lavrov: “Bizim türk həmkarlarımızda suallar yaranıb”
17/01/2019 [14:09]:
Bakı Nəqliyyat Agentliyi bəzi yollarda sürət həddini aşağı saldı
17/01/2019 [14:07]:
Avtomobil nəhəngləri elektromobillərə 300 milyard dollar ayırır –Yeni texnologiyanın tətbiqi sürətlə genişləndirilir
17/01/2019 [14:03]:
Rusiya ilə Qərb arasında “Balkan savaşı” –Karnegi Fondu ziddiyyətlərin perspektivlərini təhlil edib
17/01/2019 [13:58]:
Yanvarın 17-də Gürcüstanda matəm günü elan olunub
17/01/2019 [13:55]:
Sabahın havası – yollar buz bağlayacaq
17/01/2019 [13:37]:
Ramil Usubov daha bir rəisin yerini dəyişdi
17/01/2019 [13:30]:
Prezident Administrasiyasının rəsmisi dini radikalizmə qarşı mübarizəyə səslədi
17/01/2019 [13:28]:
Beyons Bakıya gəlir?
Bütün arxiv bir sırada
23/05/2018 [13:06] - Araşdırma - ( 3607 dəfə baxılıb)

İlk Avropa tipli məktəbi açan türkün faciəsi – Atatürk və Rəsulzadə ilə görüşlər



O, ilk təhsilini böyüyüb boya-başa çatdığı Oş qəsəbəsindəki mollaxanada-ibtidai məktəbində, sonra da mədrəsədə alıb. Sonradan təhsilini davam etdirmək üçün Buxaraya gəlir. Burada orta yüzillərdən Uluq bəy mədrəsəsi, Mir Ərəb mədrəsəssi, Kükəldaş mədrəsəsi, Əbdüləziz xan mədrəsəsi və b. məşhur təhsil ocaqları fəaliyyət göstərirdi.

Lakin o, burada mədrəsədə təhsili almaqla yanaşı, rusların açdığı məktəblərlə də maraqlanır, Avropada baş verənləri diqqətlə öyrənir. Çar Rusiyasına qarşı 1898-ci il mayın 17-19-da baş qaldırmış, daha çox üsyan rəhbərinin adıyla Dükçü İşan üsyanı kimi tanınan hərəkata qoşuldu. Üsyan yatırılanda o da həbs edilir. Ailəsinin xocalardan olması və ciddi sübutlar tapılmadığından Osman tezliklə həbsdən azad edilir.

Beləliklə, Moderator.az böyük türk maarifçisi Osman Xoca oğlu barəsində yazını təqdim edir:

Osman Xoca oğlu 1908-ci ildə dostları ilə birgə “Şirkət-i Buxara-i Şərif”i yaratdı. Bu şirkət ticarətlə məşğul olsa da, siyasi məqsədlə qurulmuşdu. Onlar yeni açılmış cədid məktəbləri dərs kitabları ilə təmin etmək, istedadlı uşaqların təhsilini davam etdirməsinə yardımçı olmaq istəyirdilər. Türküstanda mətbəələrin azlığı, yeni məktəblər üçün kitabları yaza biləcək pedaqoqların yetərsizliyi problemi, Osman Xocanı 1909-cu ildə Baxçasaraya, İsmail bəy Qaspıralının yanına gətirir.
Onun həyatının bundan sonrakı mərhələsi haqqında araşdırmaçı Əli Şamil geniş məlumat verir:

“Bağçasaraydan da İstanbula gedən Osman Xoca oğlu, Ənvər Paşa ilə görüşür. Geri döndükdə, yəni 1909-cu il oktyabrın 26-da “Buxara Təmimi-i Maarif Cəmiyyəti-i Xeyriyyəsi”ni qurur. Bu cəmiyyətin məqsədi Türküstandakı istedadlı, lakin aliələri kasıb olduğundan təhsillərini davam etdirə bilməyən uşaqları oxumağa göndərmək idi. Cəmiyyətin vəsaitilə 45 gənc İstanbula oxumağa göndərilir. Osman Xoca oğlu da İstanbula gedərək orada təhsilini davam etdirir.
1913-cü ildə yenidən Buxaraya qayıdan Osman Xoca Avropa tipli məktəb açır. Bu məktəbin ilk şagirdlərinin əksəriyyəti öz qohumları olur. Az bir zamanda onun açdığı məktəbin şöhrəti artır və şagirdlərin sayı 200-ü keçir. Yeni tipli məktəblərin şöhrətinin artması, oradakı təlim-tərbiyənin maraqla qarşılanması mühafizakarları bərk narahat edir. Onların təzyiq və təsiri ilə Buxara Əmiri bu məktəbi bağladır.
Monarxiyanın məhvə doğru getdiyini görən qabaqcıl fikirli insanlar vətənlərini abad və azad görmək üçün monarxıya idarə üsulunu dəyişmək uğrunda yollar axtardılar. Avropa maarifçilərindən təsirlənən yerli ziyalılar maarifçiliyi siyasi hərəkata və partiyaya çevrdilər”.
Birinci Dünya Savaşında çətin durumda qalan Çar Rusiyası 1916-cı ildə “arxa cəbhəyə gənclərin toplanması” haqqında qərar verdi. Bu qərar xalqın etirazına səbəb oldu. Buxaranın öncül maarifçilərindən Mamud Hoca Behbudinin başçılığı ilə Buxarada mitinq keçirildi. Mitinq iştirakçıları Türküstanın Rusiya işğalından azad edilməsini tələb etdilər. Mitinqin tələbləri ödənmədikdə xalq üsyan qaldırdı. Lakin Çar ordusu Türküstanda baş qaldırmış üsyanı qəddarlıqla yatırtdı. Üsyançıların bir çoxu həbs olundu və bəziləri də Buxaradan qaça bildilər.
Osman Xoca da cəzadan yaxa qurtaranlarla birlikdə yenidən toparlanaraq “Yaş Buxaralılar” (Gənc Buxaralılar) adlı siyasi təşkilat qurdular. Təşkilatın məqsədi monarxiyanı – Buxara Əmirini devirmək və Cümhuriyyət qurmaq oldu. Lakin təşkilatın daxilində fikir ayrılığı vardı: Bir qrup vətəni Rusiya işğalından azad edərək müstəqil respublika qurmaq, başqa bir qrup isə sosial ədalətə dayanan, sosialist və marksist respublika yaratmaq istəyirdi.
Sosial ədalətə üstünlük verən qrup bolşevikləri yardıma çağırdılar. Frunzenin komandanlıq etdiyi Sovet əsgəri birlikləri 1920-ci il avqustun 29-da Buxaraya doğru irəlilədi. Buxara Əmiri Alim Xan sentyabrın 2-də Əfqanıstana qaçdı. Sentyabrın 14-də ali hakimiyyət orqanları – Ümumbuxara İnqilab Komitəsi və Xalq Nazirlər Komissarlar Şurası yardıldı. Osman Xoca bu hökumətin Maliyyə naziri oldu:

“Buxaradan qaçan Alim Xan öz tərəfdarlarını toplayaraq yenidən Buxaraya hücum etdi. Buxara Xalq Sosialist Höküməti 1921-ci il sentyabrın 23-də ölkənin doğusuna çəkilərək kiçik muxtar Şərqi Buxara Milli Hökuməti yardıldı. Osman Xoca bu respublikanın prezidenti seçildi.
Osman Xoca prezident kimi radikal qərarlar qəbul etdi. O, Rusların basmaçılar adlandırdığı milli mücahidləri dəstəklədi. Buxarada olan Ənvər Paşa ilə görüşdü. Daxili nizamı təşkil edə bilmək üçün Rusiyanın əsir düşərgələrindən Buxaraya gələn türk zabitlərinin köməyi ilə müdafiə dəstələri yaratdı. 1921-ci il dekabrın 9-da rus qarnizonunu mühasirəyə alaraq rus diplomatlarını əsir götürdü, qarşılığından rus ordusunun Buxara torpaqlarından çıxmasını tələb etdi. Lakin rus ordusu ilə qarşıdurma yarandı. Bundan sonra Osman Xoca əli silah tutan bütün Buxara xalqını rus hərbçilərinə qarşı mübarizə aparmağa çağırdı.
1922-ci ildə Osman Xoca silah-sursat almaq, xarici ölkələrin dəstəyini qazanmaq üçün Əfqanıstana getdi və oradakı ingilis rəsmi dairələrilə görüşdü. İkili siyasət yeridən ingilislər Sovet Rusyası ilə bağladığı gizli müqaviləyə görə yeni yaradılmış Şərqi Buxara Milli Respublikasına köməklik etmədi.
Baş nazir Feyzullah Xoca gizli xəbər göndərdi ki, Ruslar Osman Xocanı edam etməyi planlaşdırıb. Buna görə də o bir müddət Əfqanıstanda yaşamalı oldu. Lakin bolşeviklər onun Əfqanıstanda da dinc qoymadılar. Sovet Rusyasına qarşı mübarizə aparacağını bildiklərindən Əfqanıstan hökumətini Osman Xocanı ölkədən çıxarmağa məcbur etdilər”.
1923-cü ildə İstanbula gələn Osman Xoca Mustafa Kamalla görüşdü. Atatürk onu yüksək səviyyədə qarşıladı. Söhbətdən aydın oldu ki, Şərqi Buxara Milli Hökümətinin və Türküstanlıların Qurtuluş Savaşı üçün topladıqları qızılın böyük bir qismini Vladimir İliç Leninin (Ulyanov) rəhbərlik etdiyi bolşevik Rusiyası mənimsəyib. Türkiyəyə toplanan vəsaitdən cəmi 100 milyon ruble qızıl göndərilib.
Atatürk göstərdikləri yardım üçün Osman Xocaya təşəkkürünü bildirdi və ömürboyu millət vəkili maaşı almasına, o ölərsə həmin maaşın həyat yoldaşına verilməsinə dair göstəriş verdi.
Osman Xoca Məmmədəmin Rəsulzadə ilə dəfәlәrlә görüşür. O, yalnız Azərbaycanın siyasi mühacirlərinə deyil keçmiş Rusiyadan getmiş mühacirlərə də mənəvi və maddi yardım göstərirdi.
Osman Xoca 1927-ci ildə İstanbula oxumağa göndərdiyi gənclərə “Türküstan Gənclər Birliyi” dərnəyini qurmağa köməklik etdi. Əhməd Zəki Vəlidi Toqan, Mustafa Şokayoğlu kimi Türküstan ziyalıları ilə birləşərək “Yeni Türküstan” jurnalını nəşr etdirdi. Onun ictimai-siyasi fəaliyyətindən narahat olan Sovetlər Birliyinin rəhərləri 1934-cü ildə “Yeni Türküstan” junalının bağlanmasına, bir çox siyasi mühacirlər kimi Osman Xocanın da Türkiyədən çıxarılmasına nail ola bildilər.
1938-ci ildə Polşaya mühacirət edən Osman Xoca orada çox qala bilməyib İrana getdi. Bir müddət burada yaşadıqdan sonra 1945-ci ildə yenidən Türkiyəyə qayıtdı. Lakin Türkiyədə də ictimai-siyasi fəaliyyətlə məşğul olmağa imkan verilmədiyini, Əhməd Zəki Vəlidi Toqan, Abdülqadir İnan və b. millətsevərlərin nahaqdan həbs edildiyini, məhkəməyə verildiyini gördü.
1951-ci ildə Pakistana gedən Osman Xocaya orada da ictimai-siyasi fəaliyyətlə məşğul olmağa imkan vermədiklərindən 1957-ci ildə yenidən Türkiyəyə qayıtdı.
Son nəfəsinədək Türküstan üçün çalışan, müxtəlif qəzet və jurnallarda Sovetlәr Birliyinin müstəmləkəçilik siyasətini pisləyən Osman Xoca 1968-ci il aprel 28-də dünyasını dəyişdi. Türküstanlı gənclər isə onun ideyalarını əldə bayraq tutaraq ölümündən 24 il sonra da olsa, Türküstanı Sovetlərin əsarətindən azad etdilər.

10 yüngül əxlaqlı qadınla əylənən komandir işdən çıxarıldı - RƏZALƏT
Sosial mediada etdiyi hərəkət gənc qadının fəlakəti oldu - FOTOLAR
Dörd saat söhbət, dörd kəlmə söz, dörd qəpiklik inam
Cəsur ata oğlunu ilanın əlindən son anda xilas etdi - FOTO
Qarsda 20 Yanvar faciəsinin 29-cu ildönümünə həs olunan anım mərasimi keçirildi
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Siyasət
“Nəsimi hələ kəşf olunmamış şairdir, onun yeni obrazı ortaya çıxacaq” - Fikrət Qoca
Dünya
Dünyanın ən bahalı şirkətində ağlasığmaz hadisə: Zibil qutusundan ölü körpə tapıldı
Mədəniyyət
“Dünyanın heç bir musiqisi muğamlarımız qədər dərinliyə və duyğusallığa malik deyil”
Dünya
Trapmın keçmiş arvadı şəkilləri ilə meydan oxudu - FOTOLAR
Köşə
Mərdimazar...
Həftənin ən çox oxunanları
Bakıda gözlənilən tornado Elman Rüstəmovla Əhməd Əhmədzadəni Londondan vurdu - FOTOLAR
Bu ölkədən idxal olunan 7 ərzağı başınıza silah dirəsələr də YEMƏK OLMAZ!!!
Qarşı cinsə marağı azalan, intim hissləri qaydasında olmayan cütlüklər onu çeynəsələr...
Putin Paşinyanı qucaqlayır, Lukaşenko İrəvan yolçuluğunda... - Bəs biz nəyi gözləyirik?
"Bu ölkənin şeyxi hara baxır, Anar, Çingiz Abdullayev, Ramiz Rövşən və digərləri hara baxır?"
Azərbaycanda boşanma iddiası qaldıranların çoxu kişilərdir - Səbəb UTANCVERİCİDİR
Ucarda dəhşət: 16 yaşlı qız qaçırılıdı, zorlandı, sonra ailəsinə qaytarıldı - VİDEO
Şəhər meri 30 il kirayədə yaşayan süpürgəçiyə ev verdi-İbrətamiz- FOTOLAR  
“102-ci baza ləğv edilsə, Qarabağda  genişmiqyaslı müharibə başlayacaq...”
"Hamımız nədənsə düşmüşük televiziyalarda Xoşqədəmlərin, Zaurların üstünə, ancaq..."
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə