Xəbər lenti
17/08/2018 [23:29]:
Maryan Şarets Sloveniyanın Baş naziri seçildi
17/08/2018 [23:19]:
Passsiv siqaret çəkməyin ölümcül riski üzə çıxdı: ALİMLƏRDƏN XƏBƏRDARLIQ...
17/08/2018 [23:11]:
Paşinyandan riyakar etiraf: "Sələflərim Qarabağı təhvil vermək istəyirdilər"
17/08/2018 [23:02]:
Cümhuriyyət parlamentinin müəllimlər üçün müyyənləşdirdiyi maaşların məbləği...
17/08/2018 [22:54]:
İsraillilər daha üç fələstinlini öldürdülər
17/08/2018 [22:49]:
“Facebook”un işində problemlər yaranıb
17/08/2018 [22:43]:
Yağı bütünlüklə tərgidib, bunlardan yararlanmaq lazımdır – 100 il yaşamaq üçün
17/08/2018 [22:40]:
İtkin düşən abituriyent sevdiyi oğlanla qaçıb
17/08/2018 [22:20]:
Həmyerlimiz Eynşteyni üstələyəcək böyük alimi belə dəyərləndirdi: “Xəyallarımızı film şəklində görə biləcəyik”
17/08/2018 [21:53]:
"Baku Bus"ın sürücüsü sərnişini xəstəxanalıq etdi - FOTOLAR
17/08/2018 [21:41]:
Ərdoğan 7-ci dəfə baba oldu
17/08/2018 [21:30]:
Putin Dağıstana rəhbər təyin etdi - Foto
17/08/2018 [21:25]:
Bütün Ermənistan küçələrə axışdı - CANLI YAYIM
17/08/2018 [21:09]:
Putindən Avstriya nazirinə kreativ toy hədiyyəsi
17/08/2018 [20:51]:
Hərbi Hava Qüvvələri helikopterləri havaya qaldırdı - VİDEO/FOTO
17/08/2018 [20:44]:
Tramp: "Türkiyə özünü pis aparır"
17/08/2018 [20:32]:
“Mediamız heç vaxt Türkiyəni Azərbaycandan ayırmayıb”
17/08/2018 [20:11]:
Son dörd gündə 87 qa­nunsuz miqrant sax­­­la­nıl­dı
17/08/2018 [20:10]:
Messinin qardaşına hökm oxundu
17/08/2018 [20:07]:
Qazaxda 3 saylı körpələr evi-uşaq bağçasının açılışı oldu -FOTOLAR
17/08/2018 [20:04]:
Şuşadan tələbələr təcrübə üçün Livana yollandı... -FOTO
17/08/2018 [20:03]:
Dünyanın ən qədim pendiri tapıldı - 3200 yaşı var
17/08/2018 [19:51]:
Tütünçülük gəlirli sahədir
17/08/2018 [19:41]:
Azərbaycandan 1000-dən çox erməni Paşinyanın mitinqinə yollandı...- Fotolar
17/08/2018 [19:36]:
“Bakmil” stansiyası ilə bağlı açıqlama - Sərnişinlərin nəzərinə!
17/08/2018 [19:17]:
“700 bal toplayanların sayının artması təhsilin keyfiyyətinin yüksəlməsi ilə bağlı deyil” – Etibar Əliyev
17/08/2018 [19:08]:
Saakaşvili Ukraynaya qayıdacağı vaxtı açıqladı
17/08/2018 [19:02]:
Əli Hüseynlinin KTMT-yə üzvlük təklifi aranı qatdı - sərt reaksiyalar
17/08/2018 [18:48]:
Prezident İlham Əliyev Lənkəranda yol tikintisinə 9,1 milyon manat ayırıb
17/08/2018 [18:14]:
BSU-da sənəd qəbulu yüksək səviyyədə həyata keçirilir
17/08/2018 [18:13]:
Bərdənin içməli su təchizatı yaxşılaşdırılır
17/08/2018 [18:08]:
Şəhid qızını avtomobillə vuraraq öldürən biznesmen oğlu azadlığa buraxıldı
17/08/2018 [17:59]:
Azərbaycanda fermerlərə daha 57,5 mln. manat subsidiya ödəniləcək
17/08/2018 [17:56]:
Azərbaycan Türkiyə-ABŞ gərginliyinin həllində vasitəçi ola bilərmi?
17/08/2018 [17:49]:
Lənkəranda tank əleyhinə mina tapıldı - FOTO
17/08/2018 [17:30]:
CNN: "Çin ABŞ-a hücum etməyə hazırlaşır"
17/08/2018 [17:26]:
Rusiya ABŞ-a nota göndərdi
17/08/2018 [17:17]:
Elmar Vəliyevin güllələnməsi ilə bağlı daha 2 nəfər həbs olundu - Rəsmi
17/08/2018 [16:55]:
Rusiya və Tükiyə müdafiə nazirləri Suriyanı müzakirə etdilər
17/08/2018 [16:54]:
Bayram Səfərov: “Koçaryanın siyasətə qayıtmasına nə edə bilərik?”
17/08/2018 [16:53]:
“Qarabağ” dərdinə dözməyən Əvəzov özünü GÜLLƏLƏDİ
17/08/2018 [16:45]:
Qənirə Paşayeva Turan Qurultayının bağlanışında Türk dünyasına Qarabağ çağırışı etdi
17/08/2018 [16:44]:
Bələdiyyə sədri üç min manat cərimələndi
17/08/2018 [16:41]:
Türkiyənin ətrafında ABŞ-a qarşı yeni ittifaq formalaşır - RƏY
17/08/2018 [16:35]:
"Balanslaşdırılmış xarici siyasət hazırki məqamda ən optimal siyasətdir"
17/08/2018 [16:27]:
Bakıda avtobusda qadının arxasına toxundular: dava düşdü - VİDEO
17/08/2018 [15:56]:
Kərimin hamam xalatında FOTOSU yayıldı
17/08/2018 [15:51]:
Azərbaycana gələn ərəblərin sayı 100 dəfə artdı
17/08/2018 [15:45]:
Tovuzda evdən pul və 15 min manatlıq qızıl oğurlandı
17/08/2018 [15:33]:
"Koçaryanın azadlığa çıxması Qarabağ klanının Paşinyana asanlıqla boyun əyməyəcəyinə işarədir"
17/08/2018 [15:21]:
Şərəfli və müqəddəs müəllim peşəsini seçənlər...
17/08/2018 [15:20]:
Nazirdən ƏMR: Polis gücləndirilmiş rejimdə işləyəcək
17/08/2018 [15:20]:
“Qeyrətimiz, namusumuz varsa, hamımız qalxıb torpaqlarımızı işğaldan azad etməliyik”
17/08/2018 [15:19]:
Azərbaycan Ordusu Qarabağda əməliyyat keçirməyib – RƏSMİ
17/08/2018 [15:16]:
Pənah Hüseyn və İsgəndər Həmidov Koçaryanı müdafiə etdi...
17/08/2018 [15:14]:
Səudiyyə Ərəbistanı Rusiyadan quş əti idxalını dayandırdı
17/08/2018 [14:58]:
Bulvarın bu hissəsi pullu oldu - Səbəb isə...
17/08/2018 [14:55]:
Azərbaycanda əhalinin sayı 10 milyonu nə vaxt ötəcək?
17/08/2018 [14:44]:
Maqomayevin taleyinin qaranlıq məqamları - FOTO/VİDEO
17/08/2018 [14:22]:
Alimlər sübut etdilər: Kişilər qadınlardan daha ağıllıdır
17/08/2018 [14:18]:
Ankara Vaşinqtonun yeni sanksiyalarına cavab verdi
17/08/2018 [14:10]:
Parkda gəzən uşağı ildırım vurdu - VİDEO
17/08/2018 [14:07]:
“Azərxalça”nın Xaçmaz filialında 100-cü xalça kəsildi
17/08/2018 [14:05]:
Bacısının paylaşımı Hadisəni özündən çıxardı
17/08/2018 [14:00]:
Meşəni yandıranlara atəş açmağa icazə verildi
17/08/2018 [13:53]:
Dünyanın ən kasıb eks-prezidenti təqaüdə çıxdı
17/08/2018 [13:51]:
“Azərbaycan KTMT-ya qoşula bilməz”
17/08/2018 [13:49]:
Leysan yağacaq, dolu düşəcək - XƏBƏRDARLIQ
17/08/2018 [13:24]:
Mehman Hüseynovun məhkəməsinin vaxtı bəlli oldu
17/08/2018 [13:22]:
Əkizlərdən biri öldü, digərinin vəziyyəti ağırdır - Bakıda
17/08/2018 [13:18]:
“Azərbaycan Rusiyanın yaratdığı KTMT-yə üzvü ola bilər” - Deputatın açıqlaması müzakirələrə səbəb oldu
17/08/2018 [13:18]:
“Siyasi məhbusların azadlığı cəmiyyətdəki ab-havaya öz müsbət təsirini göstərir”
17/08/2018 [13:07]:
Ermənistanda yeni həbslər
17/08/2018 [13:06]:
Koçaryan Rusiyasız Ermənistanın nə olduğunu Paşinyana xatırlatdı
17/08/2018 [13:04]:
“Qarabağ”-“Şerif” matçının başlama vaxtı bəlli oldu
17/08/2018 [12:50]:
"Bu işi ərsəyə gətirmək üçün canımı qoyacam” - Natəvanı canlandıracaq rəqqasə...
17/08/2018 [12:50]:
Qərbi Kaspi Universiteti II tur üçün qəbul elan edir
17/08/2018 [12:42]:
"Nə vaxta qədər ki, Rusiya işğaldakı torpaqların azadlığını Ermənistandan tələb etməyib..."
17/08/2018 [12:40]:
Naxçıvanda toyların "sladkiy stol" formatında keçiriləcyi xəbəri uydurma imiş - RƏSMİ
17/08/2018 [12:33]:
Emomali Rahmon Özbəkistanda səfərdə - 17 il sonra ilk
Bütün arxiv bir sırada
23/05/2018 [13:06] - Araşdırma - ( 3488 dəfə baxılıb)

İlk Avropa tipli məktəbi açan türkün faciəsi – Atatürk və Rəsulzadə ilə görüşlər



O, ilk təhsilini böyüyüb boya-başa çatdığı Oş qəsəbəsindəki mollaxanada-ibtidai məktəbində, sonra da mədrəsədə alıb. Sonradan təhsilini davam etdirmək üçün Buxaraya gəlir. Burada orta yüzillərdən Uluq bəy mədrəsəsi, Mir Ərəb mədrəsəssi, Kükəldaş mədrəsəsi, Əbdüləziz xan mədrəsəsi və b. məşhur təhsil ocaqları fəaliyyət göstərirdi.

Lakin o, burada mədrəsədə təhsili almaqla yanaşı, rusların açdığı məktəblərlə də maraqlanır, Avropada baş verənləri diqqətlə öyrənir. Çar Rusiyasına qarşı 1898-ci il mayın 17-19-da baş qaldırmış, daha çox üsyan rəhbərinin adıyla Dükçü İşan üsyanı kimi tanınan hərəkata qoşuldu. Üsyan yatırılanda o da həbs edilir. Ailəsinin xocalardan olması və ciddi sübutlar tapılmadığından Osman tezliklə həbsdən azad edilir.

Beləliklə, Moderator.az böyük türk maarifçisi Osman Xoca oğlu barəsində yazını təqdim edir:

Osman Xoca oğlu 1908-ci ildə dostları ilə birgə “Şirkət-i Buxara-i Şərif”i yaratdı. Bu şirkət ticarətlə məşğul olsa da, siyasi məqsədlə qurulmuşdu. Onlar yeni açılmış cədid məktəbləri dərs kitabları ilə təmin etmək, istedadlı uşaqların təhsilini davam etdirməsinə yardımçı olmaq istəyirdilər. Türküstanda mətbəələrin azlığı, yeni məktəblər üçün kitabları yaza biləcək pedaqoqların yetərsizliyi problemi, Osman Xocanı 1909-cu ildə Baxçasaraya, İsmail bəy Qaspıralının yanına gətirir.
Onun həyatının bundan sonrakı mərhələsi haqqında araşdırmaçı Əli Şamil geniş məlumat verir:

“Bağçasaraydan da İstanbula gedən Osman Xoca oğlu, Ənvər Paşa ilə görüşür. Geri döndükdə, yəni 1909-cu il oktyabrın 26-da “Buxara Təmimi-i Maarif Cəmiyyəti-i Xeyriyyəsi”ni qurur. Bu cəmiyyətin məqsədi Türküstandakı istedadlı, lakin aliələri kasıb olduğundan təhsillərini davam etdirə bilməyən uşaqları oxumağa göndərmək idi. Cəmiyyətin vəsaitilə 45 gənc İstanbula oxumağa göndərilir. Osman Xoca oğlu da İstanbula gedərək orada təhsilini davam etdirir.
1913-cü ildə yenidən Buxaraya qayıdan Osman Xoca Avropa tipli məktəb açır. Bu məktəbin ilk şagirdlərinin əksəriyyəti öz qohumları olur. Az bir zamanda onun açdığı məktəbin şöhrəti artır və şagirdlərin sayı 200-ü keçir. Yeni tipli məktəblərin şöhrətinin artması, oradakı təlim-tərbiyənin maraqla qarşılanması mühafizakarları bərk narahat edir. Onların təzyiq və təsiri ilə Buxara Əmiri bu məktəbi bağladır.
Monarxiyanın məhvə doğru getdiyini görən qabaqcıl fikirli insanlar vətənlərini abad və azad görmək üçün monarxıya idarə üsulunu dəyişmək uğrunda yollar axtardılar. Avropa maarifçilərindən təsirlənən yerli ziyalılar maarifçiliyi siyasi hərəkata və partiyaya çevrdilər”.
Birinci Dünya Savaşında çətin durumda qalan Çar Rusiyası 1916-cı ildə “arxa cəbhəyə gənclərin toplanması” haqqında qərar verdi. Bu qərar xalqın etirazına səbəb oldu. Buxaranın öncül maarifçilərindən Mamud Hoca Behbudinin başçılığı ilə Buxarada mitinq keçirildi. Mitinq iştirakçıları Türküstanın Rusiya işğalından azad edilməsini tələb etdilər. Mitinqin tələbləri ödənmədikdə xalq üsyan qaldırdı. Lakin Çar ordusu Türküstanda baş qaldırmış üsyanı qəddarlıqla yatırtdı. Üsyançıların bir çoxu həbs olundu və bəziləri də Buxaradan qaça bildilər.
Osman Xoca da cəzadan yaxa qurtaranlarla birlikdə yenidən toparlanaraq “Yaş Buxaralılar” (Gənc Buxaralılar) adlı siyasi təşkilat qurdular. Təşkilatın məqsədi monarxiyanı – Buxara Əmirini devirmək və Cümhuriyyət qurmaq oldu. Lakin təşkilatın daxilində fikir ayrılığı vardı: Bir qrup vətəni Rusiya işğalından azad edərək müstəqil respublika qurmaq, başqa bir qrup isə sosial ədalətə dayanan, sosialist və marksist respublika yaratmaq istəyirdi.
Sosial ədalətə üstünlük verən qrup bolşevikləri yardıma çağırdılar. Frunzenin komandanlıq etdiyi Sovet əsgəri birlikləri 1920-ci il avqustun 29-da Buxaraya doğru irəlilədi. Buxara Əmiri Alim Xan sentyabrın 2-də Əfqanıstana qaçdı. Sentyabrın 14-də ali hakimiyyət orqanları – Ümumbuxara İnqilab Komitəsi və Xalq Nazirlər Komissarlar Şurası yardıldı. Osman Xoca bu hökumətin Maliyyə naziri oldu:

“Buxaradan qaçan Alim Xan öz tərəfdarlarını toplayaraq yenidən Buxaraya hücum etdi. Buxara Xalq Sosialist Höküməti 1921-ci il sentyabrın 23-də ölkənin doğusuna çəkilərək kiçik muxtar Şərqi Buxara Milli Hökuməti yardıldı. Osman Xoca bu respublikanın prezidenti seçildi.
Osman Xoca prezident kimi radikal qərarlar qəbul etdi. O, Rusların basmaçılar adlandırdığı milli mücahidləri dəstəklədi. Buxarada olan Ənvər Paşa ilə görüşdü. Daxili nizamı təşkil edə bilmək üçün Rusiyanın əsir düşərgələrindən Buxaraya gələn türk zabitlərinin köməyi ilə müdafiə dəstələri yaratdı. 1921-ci il dekabrın 9-da rus qarnizonunu mühasirəyə alaraq rus diplomatlarını əsir götürdü, qarşılığından rus ordusunun Buxara torpaqlarından çıxmasını tələb etdi. Lakin rus ordusu ilə qarşıdurma yarandı. Bundan sonra Osman Xoca əli silah tutan bütün Buxara xalqını rus hərbçilərinə qarşı mübarizə aparmağa çağırdı.
1922-ci ildə Osman Xoca silah-sursat almaq, xarici ölkələrin dəstəyini qazanmaq üçün Əfqanıstana getdi və oradakı ingilis rəsmi dairələrilə görüşdü. İkili siyasət yeridən ingilislər Sovet Rusyası ilə bağladığı gizli müqaviləyə görə yeni yaradılmış Şərqi Buxara Milli Respublikasına köməklik etmədi.
Baş nazir Feyzullah Xoca gizli xəbər göndərdi ki, Ruslar Osman Xocanı edam etməyi planlaşdırıb. Buna görə də o bir müddət Əfqanıstanda yaşamalı oldu. Lakin bolşeviklər onun Əfqanıstanda da dinc qoymadılar. Sovet Rusyasına qarşı mübarizə aparacağını bildiklərindən Əfqanıstan hökumətini Osman Xocanı ölkədən çıxarmağa məcbur etdilər”.
1923-cü ildə İstanbula gələn Osman Xoca Mustafa Kamalla görüşdü. Atatürk onu yüksək səviyyədə qarşıladı. Söhbətdən aydın oldu ki, Şərqi Buxara Milli Hökümətinin və Türküstanlıların Qurtuluş Savaşı üçün topladıqları qızılın böyük bir qismini Vladimir İliç Leninin (Ulyanov) rəhbərlik etdiyi bolşevik Rusiyası mənimsəyib. Türkiyəyə toplanan vəsaitdən cəmi 100 milyon ruble qızıl göndərilib.
Atatürk göstərdikləri yardım üçün Osman Xocaya təşəkkürünü bildirdi və ömürboyu millət vəkili maaşı almasına, o ölərsə həmin maaşın həyat yoldaşına verilməsinə dair göstəriş verdi.
Osman Xoca Məmmədəmin Rəsulzadə ilə dəfәlәrlә görüşür. O, yalnız Azərbaycanın siyasi mühacirlərinə deyil keçmiş Rusiyadan getmiş mühacirlərə də mənəvi və maddi yardım göstərirdi.
Osman Xoca 1927-ci ildə İstanbula oxumağa göndərdiyi gənclərə “Türküstan Gənclər Birliyi” dərnəyini qurmağa köməklik etdi. Əhməd Zəki Vəlidi Toqan, Mustafa Şokayoğlu kimi Türküstan ziyalıları ilə birləşərək “Yeni Türküstan” jurnalını nəşr etdirdi. Onun ictimai-siyasi fəaliyyətindən narahat olan Sovetlər Birliyinin rəhərləri 1934-cü ildə “Yeni Türküstan” junalının bağlanmasına, bir çox siyasi mühacirlər kimi Osman Xocanın da Türkiyədən çıxarılmasına nail ola bildilər.
1938-ci ildə Polşaya mühacirət edən Osman Xoca orada çox qala bilməyib İrana getdi. Bir müddət burada yaşadıqdan sonra 1945-ci ildə yenidən Türkiyəyə qayıtdı. Lakin Türkiyədə də ictimai-siyasi fəaliyyətlə məşğul olmağa imkan verilmədiyini, Əhməd Zəki Vəlidi Toqan, Abdülqadir İnan və b. millətsevərlərin nahaqdan həbs edildiyini, məhkəməyə verildiyini gördü.
1951-ci ildə Pakistana gedən Osman Xocaya orada da ictimai-siyasi fəaliyyətlə məşğul olmağa imkan vermədiklərindən 1957-ci ildə yenidən Türkiyəyə qayıtdı.
Son nəfəsinədək Türküstan üçün çalışan, müxtəlif qəzet və jurnallarda Sovetlәr Birliyinin müstəmləkəçilik siyasətini pisləyən Osman Xoca 1968-ci il aprel 28-də dünyasını dəyişdi. Türküstanlı gənclər isə onun ideyalarını əldə bayraq tutaraq ölümündən 24 il sonra da olsa, Türküstanı Sovetlərin əsarətindən azad etdilər.

Paşinyandan riyakar etiraf: "Sələflərim Qarabağı təhvil vermək istəyirdilər"
"Koçaryanın azadlığa çıxması Qarabağ klanının Paşinyana asanlıqla boyun əyməyəcəyinə işarədir"
Oxu, Alim...
Heroin komasına girdilər, körpələri ölümdən son anda xilas oldu - DƏHŞƏT...
Jirinovski: "Krım da, Qarabağ da, Abxaziya da, Dnestryanı da bizimdir..."
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
Nabranda ailəvi istirahət üçün kotec tipli kirayə evlər. Ətraflı məlumat üçün əlaqə nömrələri:

050 311 11 64, 055 681 11 64

N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Cümhuriyyət parlamentinin müəllimlər üçün müyyənləşdirdiyi maaşların məbləği...
Cəmiyyət
Yağı bütünlüklə tərgidib, bunlardan yararlanmaq lazımdır – 100 il yaşamaq üçün
Cəmiyyət
“Qeyrətimiz, namusumuz varsa, hamımız qalxıb torpaqlarımızı işğaldan azad etməliyik”
Dünya
Parkda gəzən uşağı ildırım vurdu - VİDEO
Cəmiyyət
Hadi Rəcəbli barəsində yazanlara xəbərdarlıq etdi: “Bu qədər şərəfsiz hərəkət etmək olmaz”
Həftənin ən çox oxunanları
Yaponların başqa planetdə yaşadığını sübut edən 30 heyrətamiz fakt - FOTOLAR
Suya tullanan Nigar Camalın sinəsi çöldə qaldı - VİDEO
“Hansısa ərəbin mənim şəhərimdə hoqqa çıxarmağa nə ixtiyarı var?!” - VİDEO
Ərdoğan Trampa QALİB GƏLDİ: dollar sürətlə düşür
Bakıda "moyka"da biabırçılıq: qızı lüt soyundurub maşın yuduzdurdular – VİDEO
“İstanbul təslim olarsa, nə Bakı qalar, nə Astana, nə Daşkənd, nə Aşqabad...” -Fikir savaşı
Şagirdlər kütləvi şəkildə dəfn olundular – Faciənin fotosu
Gənc müəllim əlini qadınlara vurmadığına görə işsiz qaldı - Rəzalət - FOTO
“Böyükdən kiçiyə qədər onlara tüpürmüşəm...” - Xalq artisti televiziya rəhbərlərini sərt qınadı...
"Səhv etmirəmsə, Şeyxülİslam Allahşükür Paşazadə də Baqramyanla bərabər gəlmişdi"
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə