Xəbər lenti
19/06/2018 [10:09]:
Rusiyadan gəldiyi gün Bakıda bıçaqlandı
19/06/2018 [10:08]:
Dünya Çempionatında bu gün daha 3 oyun keçiriləcək
19/06/2018 [09:38]:
Xorvatiya millisində ara qarışdı - Hücumçu komandadan qovuldu
19/06/2018 [09:38]:
İsrail həbsxanasında 18 yaşlı müsəlman gəncin gözləri tutuldu - FOTO
19/06/2018 [09:25]:
2018-Dünya Çempionatının çılğın qadın azarkeşləri - FOTOLAR
19/06/2018 [09:22]:
Sarkisyan və Koçaryanın fəxri adları ləğv olundu
19/06/2018 [09:20]:
Futbolçuları daşıyan təyyarə alovlandı - Dünya çempionatında
19/06/2018 [09:20]:
Bir məsciddə eyni vaxtda 2 milyon müsəlman Quran oxudu...- İbrətamiz- FOTOLAR
19/06/2018 [09:13]:
Göyçayda xırdabuynuzlu heyvanlar kütləvi tələf olur - VİDEO
19/06/2018 [09:10]:
Kürdə 16 yaşlı gənc batdı
18/06/2018 [23:45]:
Uduşa qoyulan maşın xeyriyyə məqsədilə verilərsə...
18/06/2018 [23:24]:
Şəkil çəkdirmək üçün şəlaləyə dırmaşdı, yıxılaraq həyatını itirdi - VİDEO
18/06/2018 [23:16]:
İranda etirazlar: qadın küçədə hicabı açdı və... - Video
18/06/2018 [23:10]:
İtaliyada göldə boğulan azərbaycanlı tələbənin cəsədi tapıldı
18/06/2018 [23:01]:
"Zamin Hacının telekanalizasiya anlayışı özünü doğrultdu": MÜDRİK PROQNOZ...
18/06/2018 [22:56]:
Maykl Ceksonun fili zooparkdan qaçdı - FOTO
18/06/2018 [22:55]:
Bakı metrosunda geyiminə görə qızı döymək istədilər - VİDEO
18/06/2018 [22:23]:
Millət vəkili dünyanın nüfuzlu təşkilat rəhbərlərinə ölkəmizlə bağlı geniş məlumatlar verib
18/06/2018 [22:23]:
Anasının tabutunun altında qalaraq həyatını itirdi - FOTO + VİDEO
18/06/2018 [22:17]:
Hadisənin bilinməyən xəstəliyi...
18/06/2018 [22:11]:
Tramp: "ABŞ-da qaçqın düşərgəsi olmayacaq"
18/06/2018 [22:09]:
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində daha bir təyinat...
18/06/2018 [22:09]:
DÇ-2018: Belçika yığması Panamaya qalib gəlib
18/06/2018 [22:05]:
“Mübariz mövzusu bir zəncirdi...”- Milli Qəhrəmanın qardaşı...
18/06/2018 [21:53]:
Qırğızıstanın sabiq baş naziri həbs edildi
18/06/2018 [21:47]:
Erməni dığa və harsınları Daşaltı dərəsində ilk asma ayaqkörpüsü saldıqları üçün sevindilər - FOTOLAR
18/06/2018 [21:21]:
Abşeronun ən təmiz çimərliyindən- Reportaj+FOTOLAR
18/06/2018 [21:08]:
Nikola Kaliniç Xorvatiya yığmasından qovuldu
18/06/2018 [21:04]:
İndoneziyada göyərtəsində 80 sərnişin olan gəmi batıb
18/06/2018 [21:02]:
Argentinalı senatorun arvadı və oğlu ölü tapılıb
18/06/2018 [20:40]:
“Qarabağ münaqişəsi hərbi yolla həll edilə bilməz”
18/06/2018 [20:25]:
Ət kəsiminin sanitar normaları açıqlandı
18/06/2018 [20:04]:
Gürcüstanda “qanuni oğru” əməliyyatı: “Çalbaş”, “Drel” və “Odo”nu Lotu Quliylə nə birləşdirib? - TƏFƏRRÜAT
18/06/2018 [20:02]:
Xudatda narkotacir ələ keçdi - FOTO
18/06/2018 [20:01]:
Quşadasında fahişə əməliyyatı: Azərbaycanlı qadınlar tutuldu
18/06/2018 [19:59]:
Sürücünün ürəyi getdi, avtobus ən son anda qəzadan qurtuldu - VİDEO
18/06/2018 [19:58]:
Xızıda çobanları ildırım vurdu
18/06/2018 [19:50]:
Ağsu və İsmayıllıda işıq hər yerdə bərpa ediləcək - “Azərişıq”
18/06/2018 [19:11]:
Günay Bank qalmaqalı ilə bağlı yeni iddialar və məlumatlar
18/06/2018 [19:03]:
Salyanda DƏHŞƏT: İki gənc intihar etdi
18/06/2018 [18:59]:
“Ermənilərin Manvel Qriqoryanla bağlı “razborkasına” qarışmamalıyıq”
18/06/2018 [18:54]:
“Şahzadəyə dedim ki, qızıma əl qaldırma...”
18/06/2018 [18:38]:
Paşinyanın yeni səngər fotosessiyası yayıldı – Azərbaycan torpaqlarında... (Fotolar)
18/06/2018 [18:06]:
Palata: ““Günay Bank”la bağlı yayılmış məlumatlar əsassızdır”
18/06/2018 [17:42]:
Təbii fəlakət Xankəndidə dağıntılara səbəb oldu- FOTOLAR
18/06/2018 [17:34]:
Yatağından yıxılan “Yeşilçam” ulduzu xəstəxanalıq oldu
18/06/2018 [17:32]:
Türk əsgərləri Suriyanın Menbiç şəhərinin ətrafına daxil oldu
18/06/2018 [17:29]:
Dünya Çempionatını izləyən aktyorun beyninə qan sızdı
18/06/2018 [17:16]:
Azərbaycanlıların qatili olan erməni generala daha bir şok: oğlu da istefa verdi - VİDEO
18/06/2018 [17:05]:
Xoyskinin anasının Nərimanova yazdığı məktub: ”Oğlumu mənə qaytarın”
18/06/2018 [17:02]:
Raket-artilleriya bölmələrimiz istənilən anda aeroportun infrastrukturunu məhv edə bilər - HƏRBİ EKSPERT
18/06/2018 [17:00]:
V Beynəlxalq Qarabağ Forumu keçiriləcək
18/06/2018 [16:58]:
Britaniya kral ailəsində ilk “mavi” toyu
18/06/2018 [16:56]:
“Audi” şirkətinin rəhbəri həbs olunub
18/06/2018 [16:49]:
Erməni qızlar üsyan etdi — “Ermənilər kişi deyil, biz Azərbaycan kişilərini istəyirik” - VIDEO
18/06/2018 [16:45]:
Avropa İttifaqı Krımla bağlı sanksiyaların müddətini uzadıb
18/06/2018 [16:43]:
Ekspert: "Qarabağdakı aviaşou Paşinyanın zəifliyinin göstəricisidir"
18/06/2018 [16:34]:
İstanbulda göydən pul yağdı, vətəndaşlar axın etdi – VİDEO
18/06/2018 [16:32]:
"Bu faktlar bizə onu deyir ki, Qərb Ərdoğanın qələbəsini satın alır..." - TƏHLİL...
18/06/2018 [16:32]:
İŞİD Suriyada əsas istinadgahını itirib
18/06/2018 [16:20]:
Son 3 gündə yollar 4 can aldı - 18 yaralı
18/06/2018 [16:19]:
Leysan İsmayıllının 66 kəndini, Ağsunun 70%-ni işıqsız qoydu
18/06/2018 [16:18]:
Türkiyənin keçmiş naziri dünyasını dəyişdi
18/06/2018 [16:16]:
“Atasının ölümünə səbəb Aytacdır” - Müğənninin ögey anası+Video
18/06/2018 [16:14]:
“Mübariz Mənsimovu şər-böhtanlara hədəf seçmək – ERMƏNİ DƏYİRMANINA SU TÖKMƏKDİR...”
18/06/2018 [16:02]:
"Paşinyan siyasətlə yox, Feysbukda "layk" yığmaqla məşğuldur"
18/06/2018 [15:54]:
Atasının tualetə zəncirlədiyi 4 yaşlı qızı evə gələn qonaq xilas etdi- FOTOLAR
18/06/2018 [15:29]:
Seks-robot naz edir, inciyir, “yox” da deyə bilir...- FOTO
18/06/2018 [14:29]:
Putin mübahisələrə nöqtə qoydu: “Rus qadınları Dünya Kubokuna gələn turistlərlə...”
18/06/2018 [14:23]:
“Şəhid olsam, ağlamayın...”- Mübariz İbrahimovun şəhadətindən səkkiz il ötür...
18/06/2018 [14:16]:
“Ermənistanda heç kimin idarə edə bilməyəcəyi xaos baş verəcək” – MÜSAHİBƏ
18/06/2018 [13:59]:
Kütləvi çılpaq çəkilişə icazə verildi - FOTOLAR
18/06/2018 [13:58]:
Metro stansiyasındakı qadının etdikləri hər kəsi heyrətə gətirdi
18/06/2018 [13:54]:
XİN-dən azərbaycanlı əsirlərə işgəncə verən erməni generalın həbsinə MÜNASİBƏT...
18/06/2018 [13:32]:
Аzərbaycanlı milyarderin obyektində dəyəri on milyonlarla ölçülən toy oldu: kimlər gəldi, nələr etdi...
18/06/2018 [13:29]:
Şimali və Cənubi Koreya arasındakı müharibəyə bu tarixdə SON QOYULACAQ
18/06/2018 [13:21]:
Gürcüstanda "Lotu Quli"nin adamları saxlanıldı
18/06/2018 [13:20]:
Bakıda intihara cəhd - Özünü damdan atmaq istədi
18/06/2018 [13:06]:
Erməni general əsgər azuqələrini öz ayılarına yedirib - VİDEO
18/06/2018 [13:04]:
Fanatlar Ronaldunun “eybəcər heykəlini” geri istəyir
Bütün arxiv bir sırada
26/05/2018 [10:24] - Cəmiyyət - ( 3405 dəfə baxılıb)

“Mənim tutularaq Bakıya gətirildiyimi xəbər alınca... ”- Rəsulzadənin Stalinlə bağlı xatirə yazısı



Moderator.az Azərbaycan Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyi və “Xalq Cümhuriyyəti” ili ilə bağlı Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banisi Məmməd Əmin Rəsulzadənin Stalinlə bağlı xatirə yazılarını silsilə şəkildə təqdim etməyə davam edir. Bu dəfə M.Ə.Rəsulzadənin Bakıda “Osobı Otdel” həbsxanasında yazısını təqdim edirik.  

“1917-ci ildə hökümət rəisi Lenin və millətlər komissarı Stalinin bəyannaməsi ilə Sovet höküməti Rusiya imperatorluğu daxilində bulunan böyük-kiçik bütün millətlərin öz müqəddəratını və istərlərsə Rusiyadan ayrılaraq özlərinə məxsus müstəqil bir dövlət də qura biləcəklərini təmin edirdi. 

Təntənəli şəkildə ifadə olunmuş bu aydın deklarasiyaya rəğmən, 28 may 1918-ci ildə milli istiqlalını elanla hakimiyyət haqqında malik milli bir dövlət halına gələn Azərbaycan xalq cümhuriyyətinin hüdudları Moskvadan göndərilən Qızıl Ordu hissələri tərəfindən zorlanmış 27 nisan (aprel) 1920-ci ildə məmləkət qızıl rus hissələri tərəfindən istila edilmişdi. 

Cümhuriyyət hüdudları (sərhədləri) üstün qüvvələrlə keçirilmiş, hər cür müqavimət hərəkatları amansız surətdə basdırılmışdı. Qızıl Ordunun aktiv yardımı ilə məmləkət sovetləşdirildi. Yəni sözdə Azərbaycan cümhuriyyəti ünvanı mühafizə edilirdisə, işdə demokratik milli bütün müəssisələr ortadan qaldırılır; liderlər təqib olunur, qızıl istila terroru hər tərəfi qovururdu. Fövqəladə ixtilal məhkəməsi mənasına gələn “Çrezvıçayka” cəza makinəsi (maşını) durmadan çalışır (işləyir), gözdə bulunan bütün münəvvərlər biri-biri arxasından yaxalanaraq zindanlara atılır, bir qismi də əlli-ayaqlı ortadan qeyb olurdular. Qızıl qasırğa devirmədik milli bir müəssisə, kəsmədik bir şəxsiyyət buraxmırdı. 

Bakıda “Osobı Otdel” bəhsxanasında 

Bu şərtlər daxilində bir müddət saxlandıqdan sonra əski mücadilə arkadaşlarımdan mərhum Kazımzadə Abbasqulu bəylə bərabər Bakını tərk etmiş, əski Şirvan vilayətinin mərkəzi Şamaxı civarında Qafqaziya sıra dağları ətəyində Lahıc deyilən bir yerdə gizlənmişdik. 

Bulunduğumuz yeri bir sui-təsadüf nəticəsində kəşf edilmiş, yaxalanaraq Bakıya geri gətirilmiş və o zaman Çeka deyilən siyasi polis müəssisəsinin fövqəladə işlər şöbəsi olan “Osobı otdel”ə təslim edilmişdik. “Osobı otdel”də bizi həbsxana halına gətirilən əski, böyük bir binanın bir otağına qapadılar. Otaq deyib üstündən keçməyək. Zatən bu qoca binanın təsəvvür edilə biləcək adi bir otağı deyildi. Bayağı bir mətbəx idi. Alt qatda günəş görməyən qaranlıq bir mətbəx otağı. Yeri asfalt olan bu otaqda yataq və ümumiyyətlə, mebel namına heç bir şey yoxdu. Üstümüzə üzərimizdəki yay paltosunu çəkə bilsək də altımıza döşəyəcək bir şeyimiz yox idi. 

İlk düşüncəmiz quru asfalt üzərində yatmamaq üşün bir çarə aramaq idi. Qaryola-filan (çarpayı) aramaq əbəsdi. Mən də, arkadaş Abbasqulu da çarlıq dövrünün həbsxanalarını boylamış adamlar idik. O zaman da asfalt zəmin üzərinə yataqlarımızı sərər, eləcə yatardıq. Fəqət indi sərəcək yataq da yoxdu. Qardiyanlara (gözətçilərə) vücudumuzu soyuq yerdən ayıracaq bir şey bulunmazmı, deyə maraqlandıq. Bir çarə bulundu. Həyətdə bir neçə yeşik vardı. Bunları bizim ricamız üzərinə Qızıl Ordu nəfərləri dərhal sökdülər və parçalarını bizə verdilər. Bunları altımıza döşəyərək eləcə yatdıq. 

Bir-iki gün iki yoldaş mətbəxin yeganə sakinləri idik, iki gün sonra “mətbəx ailəsi” yeni gətirilən bir-iki “müsafir”lə də bollaşdı. Bunlardan şəhərdə olub-bitənlərdən bir dərəcə məlumatlandıq. Paytaxta gətirildiyimiz əhali üzərindəki ilk əks-təsirinə vaqif olduq. Bunlar bir tərəfdən üzücü, bir tərəfdən də sevindirici idi. Cəlladlığı ilə hər tərəfə qorxu təlqin edən Pankratov kimi birisinin müdir bulunduğu “Osobı otdel” həbsxanasındakı müqəddəratımız hər kəsi əndişədə buraxır və mümkün olacaq hər cür fənalıqları önləmək üçün hər kəs əlindən gələn təsiri-icradan geri qalmırmış. 

Mətbəxdə bulunduğum üçüncü və dördüncü günü idi. İlk dəfə olaraq xarici aləmlə bir növ təmas hasil oldu. Bizi tutulduğumuz yerdən Bakıya qədər ötürən birisi vardı. İsmini Zərgər deyə qeyd edəcəyim bu adam əskidən Bakının baş caddələrindən birində zərgər mağazası tutardı. İndi bolşeviklərin özəl (xüsusi) işlərinə xidmət edən bir vəzifədədir. Ümumi əfkar onu “bolşevik casusu” deyə tanıyır. İndi bu “casus” bizi mətbəxdə ziyarət etdi. Məqsədi bizdən bir “rekomendasiya” almaqdır. Şəhərdə hər kəs onu bizə qarşı pis rəftar etməkdə ittiham edirmiş. Halbuki bizimlə nə qədər yaxşı rəftar etdiyinə şəxsən biz şahidik. Həm də buraya bir neçə sərbəst buraxılacağımızı muştuluqlamaq üçün gəlibmiş. Yalnız bir rucası var, hər cür dedi-qoduya bir xatimə vermək üçün mən ona bir kağız verim və bu kağıza ondan məmnun olduğumu söyləyim, ta ki, o boynu onu tənqid edənlərə göstərsin, onu bizə pislik deyil, yaxşılıq yapmış olduğunu isbat etsin. Onu təskin etdim: “Söylənənlərə əhəmiyyət vermə - dedimş.
-Madam ki, bir neçə gündən sonra hüriyyətə qovuşacağıq, o zaman bir ziyafət verər, orada sizin bizə nə qədər yaxşılıq etdiyinizi deyərik, məsələ bitər”. Beləcə əcaib bir şəkildə istənilən etibarnaməni rədd etdik. 

Eyni gündə bizə evdə bir paket içində yemək göndərilmişdi. Yeməklər biz qəzet kağızına bökülmüşdü. Bu kağız bir neçə gün əvvəl intişar edən türkcə “Komunist” qəzetinin nüsxəsi idi. Bizim durumda olan bir adamın bu qəzeti nə cür bir ciddi cəhdlə oxuyacağını, şübhəsiz, təxmin edirsiniz. Qəzetə dərhal bir göz gəzdirdim. Azərbaycan Sovet hökümətinin sədridir. Nəriman Nərimanovun imzası ilk səhifədə rəsmi bir məlumat vardı. Məlumatın xatirimdə qalan mətnini əslinə yaxın bir şəkildə burada nəql edirəm: “Məmməd Əmin Rəsulzadəni vilayətlərdə hər cür təhlükədən qorumaq məqsədi ilə Sovet höküməti onun paytaxta gətirilməsinə qərar vermişdir. Burada isə həyatı əmniyyət altındadır, əhalinin bu xüsusda əmin olmasını və həyəcana düşməsini tövsiyyə edirik”. 

Bu xəbər mətbəxə gələn yeni “müsafir”lərin anlatdıqlarını təsdiq mahiyyətində idi. Əski Zərgərin əldə etmək istədiyi “hüsni-hal vəsiqəsi” də bununla bağlı olacaqdı. Sonralar öyrəndiyimə görə bu günlərdə İran məşrutə hərəkatında mənimlə bərabər çalışdığım Heydər xan Əmioğlunun da böyük bir əlaqəsi olmuşdur. Heydər xan İranın ən yaxın tarixində mühüm rol oynamış qafqazlılardan biridir. O, İran məşrutəçiləri arasında “Heydər xan Bombi” (Bombaçı Heydər xan) deyə məşhurdur. Vaxtilə Tehranda Qacarlardan Məhəmməd Əli şahın baş naziri məşhur irticaçı Əminüd-dövləni öldürən fədai Abbas ağaya bombanı verən o idi; bunun kimi Təbrizdə yenə məşrutiyyət mücadilələri arasında şah tərəfdarı, məşhur irticaçı Şücaüddövləni poçt ilə göndərdiyi bir “cəhənnəm makinası” ilə partladan da odur. Bir terrorist və bir inqilabçı olaraq onun mücahidlər üzərində dərin bir nüfuz və təsiri vardı. O zaman İran inqilab hərəkatlarında şah tərəfdarı əski rejimlərə qarşı mücadilədə yerli tərəqqipərvərlərlə yaxından əlaqəsi olan bu Heydər xan indi Bakıda olur və başındakı bir qrup mücahidlərlə İran hərəkatlarına iştirakla əlaqədar bəzi kombinasiyalar düşünürmüş. Mənim tutularaq Bakıya gətirildiyimiz xəbər alınca, İrandakı məşrutiyyət hərəkatı zamanı yaranmış dostluq naminə həmən hərəkətə keçmiş, başda dr. Nəriman olmaq üzrə Sovet Azərbaycanının bütün nüfuzlu şəxslərinə baş vuraraq, “Məmməd Əminin başından bir tük belə əskik olmamalıdır!” demişdi. 

Anormal “mətbəx həyatı” yavaş-yavaş özünəməxsus bir forma alır. Saatlar saatı, günlər günü qovalayır. Gələn yeni “müsafirlərdən” duyulan cürbəcür söyləntilərdən gündəlik “hədavislər” alır, müqəddəratımızı gözləyirik. Bütün bunları və mətbəximizdə öz formasını alan hər şeyi burada təfsir etmək niyyətində deyiləm. Buradakı məhrumiyyətləri, yemək deyə verilən bulaşıq suyu andıran şorbalar və sairə üzərində də durmaq istəmirəm. Mövzum ümumi xatirat yazmaq deyildir. Təfərrüata yalnız ələ aldığım əsl mövzu ünsürlərini bir-birinə bağlamaq surətilə təmas edirəm”.

Vasif Əlihüseyn 

Mənbə: M.Ə.Rəsulzadənin “Bir türk milliyyətçisinin Stalinlə ixtilal xatirələri”.

2018-Dünya Çempionatının çılğın qadın azarkeşləri - FOTOLAR
Şəkil çəkdirmək üçün şəlaləyə dırmaşdı, yıxılaraq həyatını itirdi - VİDEO
Anasının tabutunun altında qalaraq həyatını itirdi - FOTO + VİDEO
Atasının tualetə zəncirlədiyi 4 yaşlı qızı evə gələn qonaq xilas etdi- FOTOLAR
Elastik qız qeyri-adi bacarığı ilə təəccübləndirdi - VİDEO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
İsrail həbsxanasında 18 yaşlı müsəlman gəncin gözləri tutuldu - FOTO
Hadisə
Maykl Ceksonun fili zooparkdan qaçdı - FOTO
Cəmiyyət
“Şəhid olsam, ağlamayın...”- Mübariz İbrahimovun şəhadətindən səkkiz il ötür...
Müsahibə
“Ermənistanda heç kimin idarə edə bilməyəcəyi xaos baş verəcək” – MÜSAHİBƏ
Dünya
Metro stansiyasındakı qadının etdikləri hər kəsi heyrətə gətirdi
Həftənin ən çox oxunanları
Maşın Rozanın əlindən alındı - SON DƏQİQƏ
Xankəndi səmasına qırıcılar qaldırıldı - Düşmən “gəl-gəl” deyir... Fotolar+Video
Xalq artisti "Maşın" realiti şouda baş verənlərdən danışdı: "Bir Azərbaycan kişisi kimi utanıb yerə girirəm"
Tanınmış aparıcı canlı yayımdan qovuldu, səbəbi hər kəsi təəccübləndirdi - FOTO
Rekord sayda lüt qadın buzlu dənizdə belə çimdi... - (Video+18)
TANAP-dan danışan gənc kimin övladıdır? - FOTO+VİDEO
32 yaşında dövlət quran, 33 yaşında isə öldürülərək cəsədi dənizə atılan qəhrəman Kırım türkü - ARAŞDIRMA
Paşinyan Azərbaycanda yeni açılan erməni kilsəsinə baş çəkdi- FOTOLAR
Yarıçılpaq səudiyyəli fanat qadın və hicablı rus azarkeş qız - Futbol çempionatındakı təzadlar + VİDEO
"Ölkəni mollaxanaya çevirmək istəyənlərə qarşı dirəniş göstərməliyik" -Deputatdan çağırış...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin