Xəbər lenti
18/01/2019 [08:52]:
Ronaldo xərçəng xəstəsi olan müsəlman uşağı ziyarət etdi-FOTOLAR
18/01/2019 [08:08]:
Ən çətin hesab verənlər insan haqlarını tapdayanlar olacaqdır...
18/01/2019 [02:26]:
10 yüngül əxlaqlı qadınla əylənən komandir işdən çıxarıldı - RƏZALƏT
18/01/2019 [02:11]:
Sosial mediada etdiyi hərəkət gənc qadının fəlakəti oldu - FOTOLAR
18/01/2019 [00:29]:
Prezident Təhsil Nazirliyinə tabe olan bəzi qurumları ləğv etdi - SİYAHI...
17/01/2019 [23:09]:
Dörd saat söhbət, dörd kəlmə söz, dörd qəpiklik inam
17/01/2019 [23:04]:
“Nəsimi hələ kəşf olunmamış şairdir, onun yeni obrazı ortaya çıxacaq” - Fikrət Qoca
17/01/2019 [22:50]:
Bu ölkədə 1 dollara ev almaq mümkündür - MARAQLI
17/01/2019 [22:37]:
Cəsur ata oğlunu ilanın əlindən son anda xilas etdi - FOTO
17/01/2019 [22:05]:
Tanınmış dərviş: “Nəsimi nə ateist, nə də dindar kimi təqdim olunsun”
17/01/2019 [22:02]:
Qarsda 20 Yanvar faciəsinin 29-cu ildönümünə həs olunan anım mərasimi keçirildi
17/01/2019 [21:57]:
Xalqı hansı sülhə hazırlayırlar? - Təhlükə başımızın üstündədir, yoxsa...?
17/01/2019 [21:50]:
"İnsanlar var ki, akademikdir, lakin əsərlərini axtarsanız görəcəksiniz ki..."
17/01/2019 [21:11]:
"Yanvarın 20-də Ali Sovetə gələndə bir deputat da görmədik…”
17/01/2019 [20:59]:
Bakıda FACİƏ - 23 yaşlı oğlan öldü
17/01/2019 [20:27]:
“Azərenerji”: "Hər şey nəzarət altındadır"
17/01/2019 [19:45]:
Timsah hər kəsin gözü qarşısında hovuza düşən qadını parçaladı - DƏHŞƏT...
17/01/2019 [19:40]:
"Bakının meri zəhmət çəkib Hacıbala Abutalıbovdan qalma problemləri həll etsin..."
17/01/2019 [19:30]:
Dünyanın ən bahalı şirkətində ağlasığmaz hadisə: Zibil qutusundan ölü körpə tapıldı
17/01/2019 [19:21]:
Bakıda Beynəlxalq Transxəzər Nəqliyyat Marşrutu müzakirə olundu - FOTOLAR
17/01/2019 [19:02]:
Fərəh Əliyevadan dissertasiyaların müdafiə prosesini xeyli asanlaşdıracaq TƏKLİF...
17/01/2019 [18:50]:
Sevda Yahyayeva efirlərdən danışdı: “Mənə hörmət edilməyəcəyini hiss etsəm...” - VIDEO
17/01/2019 [18:37]:
70 ildir evli olan cütlük eyni gündə həyata gözlərini yumdu: "Bir-birilərini gözləyirmişlər"
17/01/2019 [18:35]:
Köklüyü yaradan səbəb əsəb dərmanlarıdır – ARAŞDIRMA
17/01/2019 [18:34]:
Prezident MTRŞ-ya 3 milyon manat ayırdı
17/01/2019 [18:15]:
İlham Əliyevdən Cəlil Məmmədquluzadənin yubileyi ilə bağlı SƏRƏNCAM
17/01/2019 [18:10]:
Azərbaycan alimlərinin II Qurultayının vaxtı dəqiqləşdi
17/01/2019 [18:07]:
Ekologiya Nazirliyi: Bakıda külək 40 m/s-dək şiddətlənib
17/01/2019 [17:55]:
Bakı Metropoliteni güclü qar və şaxtaya hazır olduğunu bəyan etdi
17/01/2019 [17:49]:
Dolların məzənnəsi sabit qaldı
17/01/2019 [17:48]:
Tarix İnstitutunda AMEA-nın yaranması tarixi araşdırılır
17/01/2019 [17:28]:
Ramil Usubov müşavirə keçirdi
17/01/2019 [17:24]:
Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin rəisi vətəndaşları qəbul edib
17/01/2019 [17:21]:
BMM-də “Fransada İnsan Hüquqlarına dair İçtimai dinləmələr” adlı içtimai dinləmələr keçirildi
17/01/2019 [17:18]:
Rəsulzadənin barelyefini oğurlayan şəxs tutuldu
17/01/2019 [17:06]:
Əhalinin sülhə hazırlanması nə deməkdir? - Xarici İşlər Nazirliyindən Qarabağ AÇIQLAMASI
17/01/2019 [16:49]:
Hacı Nuranın gizli sirri - Özü ilə gəzdirir
17/01/2019 [16:33]:
Güclü külək Goranboyda transformatoru dayağından aşırdı, partlayış baş verdi...
17/01/2019 [16:33]:
Gürcüstanda 5 yaşlı azərbaycanlı uşaq "donuz qripi"nə yoluxub
17/01/2019 [16:25]:
Rusiyada bəbir təlimçiyə hücum etdi
17/01/2019 [16:19]:
“Əsgər qucağımdakı yaralını başından avtomatın qundağı ilə vurub öldürdü...” - Qanlı Yanvarın həkimi
17/01/2019 [16:17]:
Azercell ilə rominqdə onlayn ol
17/01/2019 [16:15]:
Ekologiya Nazirliyi: Bakıda küləyin sürəti 30 m/s, Sumqayıtda 40 m/s-ə çatır
17/01/2019 [16:13]:
Avropa İttifaqı Nümayəndəliyinin müvəqqəti işlər vəkili Gəncədədir
17/01/2019 [16:08]:
Tarixçi-deputat: “Nəsiminin məzarının Hələbdə qalmasının tərəfdarıyam”
17/01/2019 [16:07]:
Ramil Usubovdan daha yeddi təyinat - SİYAHI
17/01/2019 [16:05]:
Qar Türkiyəni əsir aldı: 48 kəndlə əlaqə kəsildi - FOTO
17/01/2019 [15:51]:
Güclü küləyin əsməsi nəticəsində bu saata qədər xəsarət alan olmayıb - Səhiyyə Nazirliyi
17/01/2019 [15:50]:
Seksoloq: "60 yaşa kimi bakirəliyin qorunması qürur məsələsi deyil"
17/01/2019 [15:50]:
"Bu, ümumi bəladır və onunla istər media, istərsə də hər bir vətəndaş fəal mübarizə aparmalıdır"
17/01/2019 [15:32]:
4700,3 mln. manat profisit yaranıb – Maliyyə Nazirliyi
17/01/2019 [15:30]:
Altı yaşlı qızı ilə dünyanı gəzmək üçün işindən ayrıldı - FOTOLAR
17/01/2019 [15:28]:
Mirəliyev pişiyi 9-cu mərtəbədən atıb - “Bu kişi manyak imiş...”
17/01/2019 [15:20]:
Qurban Qurbanovdan sərt qərar - Onu əvəzedici heyətə göndərdi
17/01/2019 [15:15]:
Gürcüstanda “donuz qripi”ndən sonra qızılca yayıldı - 17 gündə 312 nəfər
17/01/2019 [15:12]:
Bakıda güclü külək TIR-ı aşırdı - VİDEO
17/01/2019 [15:09]:
20 Yanvarın “açılmayan gülləsi” - Primakov Allahşükür Paşazadəyə hakimiyyəti ələ almağı niyə təklif etmişdi? - TARİX
17/01/2019 [15:04]:
ABŞ-da qətlə yetirilən azərbaycanlının cənazəsi ölkəyə GƏTİRİLİR
17/01/2019 [15:02]:
Zakir Həsənov İranın Baş Qərargah rəisi ilə nədən DANIŞDI?
17/01/2019 [14:55]:
İki erməni əsgəri minaya düşdü
17/01/2019 [14:53]:
“Dünyanın heç bir musiqisi muğamlarımız qədər dərinliyə və duyğusallığa malik deyil”
17/01/2019 [14:51]:
Məhəmməd Əli: “Peyğəmbərim Həzrəti Məhəmmədin(s) adını ayaq altına qoydurmaram”
17/01/2019 [14:49]:
Tramadolun dövriyyəsi ilə bağlı qanunvericiliyə edilən dəyişiklik qüvvəyə mindi
17/01/2019 [14:48]:
Qorxulu siklon artıq Azərbaycandadır
17/01/2019 [14:23]:
20 Yanvarın Şəhidlər Günü elan olunması təklif edildi
17/01/2019 [14:21]:
Lion Universitetində partlayış baş verib - VİDEO
17/01/2019 [14:21]:
“Azərbaycan ordusu birinci müdafiə xəttini yarsa....” – Erməni politoloqdan XƏBƏRDARLIQ
17/01/2019 [14:18]:
Polkovnik Qəddafinin haqqı Liviyalıların burnundan gəlir -Ölkə qaçılmaz su fəlakəti qaqrşısındadır
17/01/2019 [14:17]:
Nazirlik rayon təhsil şöbələrinin ləğv edilməsi barədə məlumatlara münasibət bildirdi
17/01/2019 [14:10]:
Sergey Lavrov: “Bizim türk həmkarlarımızda suallar yaranıb”
17/01/2019 [14:09]:
Bakı Nəqliyyat Agentliyi bəzi yollarda sürət həddini aşağı saldı
17/01/2019 [14:07]:
Avtomobil nəhəngləri elektromobillərə 300 milyard dollar ayırır –Yeni texnologiyanın tətbiqi sürətlə genişləndirilir
17/01/2019 [14:03]:
Rusiya ilə Qərb arasında “Balkan savaşı” –Karnegi Fondu ziddiyyətlərin perspektivlərini təhlil edib
17/01/2019 [13:58]:
Yanvarın 17-də Gürcüstanda matəm günü elan olunub
17/01/2019 [13:55]:
Sabahın havası – yollar buz bağlayacaq
17/01/2019 [13:37]:
Ramil Usubov daha bir rəisin yerini dəyişdi
17/01/2019 [13:30]:
Prezident Administrasiyasının rəsmisi dini radikalizmə qarşı mübarizəyə səslədi
17/01/2019 [13:28]:
Beyons Bakıya gəlir?
17/01/2019 [13:14]:
Sabunçuda əməliyyat: Silahlı şəxs tutuldu - FOTOLAR
17/01/2019 [13:14]:
“Belə “kişi”nin boyunu yerə soxum”
Bütün arxiv bir sırada
26/05/2018 [13:22] - Cəmiyyət - ( 1593 dəfə baxılıb)

QHT sədrindən millət vəkilinə cavab...

Yaxud bir daha Qaçaq Nəbi, Qoçaq Həcər haqqında


“Qaçaq Nəbi Azərbaycan cəmiyyətinin yaddaşında Sovet dövrünün şişirdilmiş qəhrəman obrazlarından biridir”- deyən Milli Məclisin üzvü Fazil Qəzənfəroğluna “Zəngəzur” Cəmiyyətləri İctimai Birliyinin sədri Hacı Nərimanoğlu cavab verib.

QHT sədrinin saytımıza göndərdiyi cavab yazısını təqdim edirik:

F.Qəzənfəroğlunun yanaşması doğru deyil. Qaçaq Nəbi “Sovet dövrünün şişirdilmiş” yox, əksinə “kiçildilmiş” qəhrəmanıdır, həm də “obraz” yox, 122 il bundan əvvələ qədər yaşamış  canlı tarixdir, doğulduğu il, nə vaxt, niyə qaçaq düşdüyü də, Azərbaycanın o tay, bu tayında kimlərlə hansı günlərdə savaşa girdiyi, kimləri, nə qədərini  necə cəhənnəmə vasil etdiyi, kimlərin xəyanətkar əlilə, nə vaxt, harda, hansı gündə  qətlə yetirildiyinə qədər bəlli olan yaxın tariximizdi, həm də şərəfli, şöhrətli tariximizdi Qaçaq Nəbi, qoçaq Həcər adı, mübarizəsi, mücadiləsi   (https://az.wikipedia.org/wiki/Qaçaq_Nəbi). 

Peterburq, Tiflis, İran, Türkiyə, Bakı arxivlərində çox sayda sənədlər, XIX əsrə aid arxiv materialları aşağıda haqqında bəhs edəcəyim yanaşmalarla, tarixi faktlarla üst-üstə düşür. Bunlara bələd olmadan, indiyədək yazılan tədqiqatları  bilmədən Qaçaq Nəbi haqqında danışan, yazan “hərşeyşünas”larımızın halına yazıqlar olsun.  

Azərbaycan istiqlal məfkurəsinin və dünyəvi, demokratik Azərbaycan Cümhuriyyətinin qurucusu M.Ə.Rəsulzadə  “Azərbaycan tarixində qaçaq hərəkatı” məqaləsində yazır: “Azərbaycanda qaçaq hərəkatı əsasən rus çar rejiminə və yerli zülmkarlara qarşı mübarizə prosesində meydana gəlmişdir....XIX əsrin ikinci yarısında igidlikləri ilə hörmət qazanan qaçaqlardan zəngəzurlu Qaçaq Nəbini əlimizdə olan məlumatlara və eşitdiklərimizə əsaslanaraq anlatmaq istəyirik. Zəngəzur və Qarabağda qorxmadan partizan müharibəsi aparan Qaçaq Nəbinin… əsas düşmənləri çar rejimi, xanlar və bəylər idi. O bu mübarizədə kasıbları və onların hüquqlarını müdafiə edirdi. Nəbinin mübarizə apardığı ərazi Zəngəzur və Naxçıvan vilayətləri idi. İstismarçı imperializmə və rus çar rejiminə qarşı mübarizə aparan qaçaqlara xalq yaxından köməklik edir, onlarla fəxr edirdi. Xalq onları ərzaqla təmin edir, yeri gəldikdə gizlədirdi. Nəbi uzun müddət rus kazakları ilə vuruşur, sıxışdırıldığı zaman İrana və Türkiyəyə sığınırdı. Çar idarəsi bu hərəkatı yatırtmaq üçün bütün vasitələrə əl atırdı...dastanlarda “Nəbi urusları burda qoymadı” misrası olduqca çox işlədilir. 1896-cı ilin mart ayında Nəbi Kərbaladan dönərkən Türkiyə ilə İran sərhəddi arasında olan Larni kəndində rus cəsusları tərəfindən əvvəlcədən hazırlanmış pusqunun qurbanı olur. Nəbinin xatirəsi indi də Azərlərin qəlbində yaşayır. Onun qəhrəmanlığını əks etdirən dastanlar söylənilir.” (www.rasulzade.org).

Zəngəzur qəzasının sonuncu qazısı, tarixçi, folklorşünas Bəhlul Bəhcət hələ sovet ideologiyasının tam və qəti qələbə çalmağı,  repressiyaların tüğyan etmədiyi  1920-ci illərdə yazdığı “Qaçaq Nəbinin tarixi” (vəsiqə və sənədlər üzrə)” kitabında M.Ə.Rəsulzadənin bu fikirlərini eynən çoxsaylı faktlarla sadə bir dildə yerli-yataqlı  yazıb, Qaçaq Nəbinin mübarizəsinin hədəfi barədə hər iki  zəka sahibi biri-birindən xəbərsiz eyni qənaətə gəliblər. B.Bəhcət Qaçaq Nəbinin müasiri, həmyerlisi, onu və dəstəsindəkilərin əksəriyyətini yaxından tanıyan, mübarizəsinin məramını, yönünü yaxşı bilən əqidəli insan idi. 80 ildən bəri arxivdə gizli saxlanmış 290 səhifəlik o kitabı nöqtə-vergülünə dəymədən (“Çıraq” nəşriyyatı, 2011) bu sətirlərin müəllifinin də 10 səhifəlik təqdimatı ilə nəşr etdirdik. Həm də bu düşüncə ilə ki, xalq öz qəhrəmanını daha yaxından tanısın, düzü əyridən seçsin, bu binəva xalqın keçmişinin üstündəki qara pərdələrin bir qismi də aradan qaldırılsın, Araz, Təbriz, Qarabağ, İrəvan, Zəngəzur kimi yaraları olan millətin tarixinin təkcə qırılmalardan, məğlubiyyətlərdən, can, mal, torpaq itkilərindən ibarət olmadığı görünsün. 

Kitabın 55 başlıqda verilmiş fəsillərinin adlarına baxın, hörmətli Fazil bəy! “Qaçaq Nəbinin Xinzirəyə hücumu və Bedrus bəylə keşişi öz evində öldürməsi”, “Qaçaq Nəbinin dağbəyi Ginkor Qrikoru öldürməsi”, “Xuçmanski Lütvəli bəyi öldürməsi”, “Nəbinin qardaşı Mehdinin Ordubadın Qarçevan kəndində ermənilər tərəfindən öldürülməsi”, “Maltəpə Sarımsaqlıda Naxçıvan naçalniki Slovenki və Zəngəzur naçalniki Səlim bəylə döyüşü”, “Əliquluşağında erməni tacirlərin xəyanəti və öldürülməsi”...Çətəndaş, Güllü Pir, Qoparandağ, Qısırdağ davası, Kürdlər kəndində, Ərikli dağ, Murov, Dikpilakanda və digər savaşlarında qarşısında duran çarizmin yerli məmurları idi. Qaçaq Nəbinin işi, mücadiləsinin hədəfi  çar Rusiyasının yerli məmurları, erməni hampaları idi. Qacarlar İranı, Osmanlı dövlətindən Rusiyanın köçürüb Qarabağ, o cümlədən Zəngəzurun ən barlı-bərəkətli torpaqlarına yerləşdirdiyi qudurğan, arxalı köpəklər-ermənilər idi, çarizmin naçalnik, pristav, kazakları idi, onlara yol göstərib yel, əlinə bel verən, “maşa” tutan sapı özümüzdən olan baltalar idi. Özünüz düşünün, heç Sovet, KQB, bolşevik rejimi, Azərbaycanın bütün idarəetmə, güc strukturlarında özlərinə güclü şəbəkə qurmuş daşnak tör-töküntüləri imkan verərdimi ki, Qaçaq Nəbi adı, mübarizəsi reallıqda olan kimi siz deyən kimi “şişirdilmiş”  göstərilsin. Mütləq yalan, böhtan, uydurma, əks şişirtmələrlə onun mübarizəsinin səmti dəyişməliydi, gözdən salınmalıydı, kiçildilməliydi, üstünə “quldur” etiketi yapışdırılmalı idi. Sovet ideologiyasına müsavatın qənimi, bolşeviklərin qanlı əli Qatır Məmməd kimilər sərf edirdi, Nəbi, Həcər, Tavat, Təhməz, Samuxlu Məmmədqasım, Şəkli Mustafa bəy Əlicanbəyov kimilər yox.

Sovet ideoloji təsirinə düşməmiş M.Ə.Rəsulzdə və Bəhlul Behcət Qaçaq Nəbi haqqında fikirlərində xalqın ona olan sevgi, məhəbbətinin də məhz buradan qaynaqlandığını yazırdılar.  Xalq məhəbbətinin tərcümanı olan el aşıq, şairləri də  nəğmələrində Qaçaq Nəbi düşmanlarının “urus”, naçalnik, pristav, kazak, saldat, erməni olduğunu görüb yazırdılar,  vurğunu da əsas bunun üstünə tuşlayırdılar:
 
Qazamata çəkib urus hasarı,
Dörd yanı çevrəmə qurulub barı.
Nəbinin sədası düşüb hər yana,
Naçalnik, pristav oldu yan-yana.

Qazamatın yanı tökmə qaladı,
Saldat da bir yandan yaman bəladı.
Üçtəpə düzündən qopubdur sazaq,
Düzülüb qarovul saldatla kazak.

Nəbinin birçəyi oyma-oymadı,
Qırdı saldatları, birin qoymadı.
Həcər də Nəbidən geri qalmadı.
Bu davada Nəbi tufan eylədi
Kazakları qırıb fiğan eylədi.
Burda Nəbi yenə bir ad eylədi
Erməni Ginkuru bidad eylədi  və sair.

Bilməyənlər üçün xatırladım  ki, Bəhlul Bəhcət 1918-ci ildə yazdığı “Cihad Bəyannaməsi” ilə xalqı bolşevik, daşnak güruhuna qarşı mübarizəyə qaldırıb, Andronik, Dro, Nijde kimi terrorbaşılarına qarşı əldə silah savaşıb, özünün yaradıb rəhbərlik etdiyi fədailər dəstəsi ilə Sultan bəylə, Aslan bəylə çiyin-çiyinə Andronikin top-tüfəngli 10 minlik nizami qoşununa qarşı əlində silah mücadilə aparıb, iki il  Zəngəzurda bolşevikləşməyə imkan verməyib, 1924-cü ildə tutularaq birinci dəfə tam 10 il Bayıl həbsxanasında saxlanıb, M.C.Bağırovun şəxsi israrına rəğmən də, sovet hakimiyyətini qəbul etməsə də, həbsxanada onun zəkasından istifadə edilib, ərəb, fars, rus dillərini kamil bildiyindən elmi-fəlsəfi, siyasi ədəbiyyatlardan tərcümələr etməyinə şərait yaradılıb, Quranı, “Şahnamə”ni ilk dəfə orijinaldan dilimizə tərcümə edib (bizim ilahiyyatçı və alimlərimizin bəzilərinin bu faktlardan xəbərsizliyi acı təəssüf doğurur, necə ki, Azərbaycan Cümhuriyyətinin ilk hərbi nazirinin Xosrov bəy Sultanov yox, S.A.Mehmandarov olduğunu deyir, yazırlar), 1922-ci ildə Tehranda fars dilində, 2010-cu ildə isə Azərbaycan dilində nəşr edilən “Məhəmməd Peyğəmbərin və ailəsinin tarixi” kitabını yazıb, “Qarabağ tarixi”, “Nizami və Qafqaz folkloru” və digər fundamental tədqiqatları tamamlayıb, Sarı Aşıq, Nəbati yaradıcılığını toplayıb tədqiq və nəşr etdirib. Bəhcətin Azərbaycan tarix və ədəbiyyatına dair əlyazmalarının bir çoxu itib-batıb, tərcümələri özgə adlarla üzə çıxarılsa da, nə yaxşı Qaçaq Nəbi haqqında əlyazması qorunub saxlanılıb. Dövrün qələm, söz əhli bir Hüseyn Cavidi, bir də onu hörmətlə Əfəndi deyə çağırıblar (Bəhcət təxəllüsüdür, ərəbcə “gözəllik”, “nəciblik” mənalarını verir). 15 mart 1938-ci ildə əqidəsindən dönmədiyinə, sovetləşməyə qarşı olduğuna, Zəngəzur camaatını Cihada çağırdığına, ən əsası 1918-1920-ci illərdə ermənilərə qarşı savaşın önündə duranlardan olduğuna görə  NKVD üçlüyünün qərarı ilə güllələnib. Məzarının yeri bəlli deyil.  

Qaçaq Nəbi, qoçaq Həcər tarixdə olduğu kimi

Bəhlul Əfəndi Behcət Qaçaq Nəbi şəxsiyyəti, hərəkatı haqqında bu həqiqəti faktlarla, detallarla, arxiv mənbələri ilə qələmə alaraq yazırdı: “Qaçaq Nəbi tarixini müxtəsər də olsa yada salanlar olmuş olsa da, lakin bir qədər yalan-yanlış və qeyri-təbii halda nəzərə çatdırıldığından o qədər də uğurlu alınmamışdır...Biz Qaçaq Nəbi tarixini nə əfsanələrlə dolu qeyri-təbii hadisələrin bir-birinə quraşdırılmış macəralar yığını hesab edirik, nə də Qaçaq Nəbini “olmayan sərgüzəştlər” qəhrəmanı və ya xalqı əyləndirici hekayələr sahibi “Don Kixot” kimi tanıyırıq. Biz Qaçaq Nəbini həyatın ziddiyyətləriylə mübarizədə şöhrət qazanmış bir amil hesab edirik və onun həyat-mübarizə tarixinə də bu baxımdan yanaşmağı lazım bilirik”. 

Yazıqlar olsun ki, sovet dövründəki kimi, dövlət müstəqilliyimizin yenidən bərpa olunduğu son 27 ildə də davamlı olaraq bu bənzərsiz xalq qəhrəmanına və onun ömür-gün yoldaşı, ən yaxın silahdaşı Həcər xanıma qarşı yalan, iftira, murdar, məqsədli iyrənc qarayaxmalar davam edir. Kimlər, hansı məqsədlə, o da bəlli. Bunun nədəni təkcə bilməməzlik, həqiqətdən bixəbərlik deyil, milli dəyərlərimizə, bu xalqın yetirdiyi, sevdiyi, sayğı göstərdiklərinə, düşünər insanlara, cəsarət, mübarizlik örnəklərinə qarşı hücumun vahid mərkəzdən planlanıb yönəldiyini görüb anlamaq üçün çox da ağıllı olmağa gərək yox.
Bu kitabdakı başlıqlar və içərisindəki əlahəzrət faktlar (“Yurdu”, “Nökərçilik”, “Ailə vəziyyəti, “Qaçaqçılıq və onun ümumi səbəbləri, “Xalq Qaçaq Nəbiyə nə cür baxırdı”, “Qaçaq Nəbinin 1-ci dəfə tutulması”, “Qaçaq Nəbinin 2-ci dəfə tutulması”, “Həcərin 1-ci dəfə tutulması” və s.) dil açıb belə nadanlara acımalarla cavab verir. 

Bəhlul Behcət haqq aşiqi, mömin Allah adamıydı, gördüyü, yaxşı tanıdığı, mənim heç şübhəm yoxdur ki, mücadiləsinə gizli dəstək də verdiyi xalq qəhrəmanı Nəbinin və Həcərin fiziki görkəmini, boy-buxunu (təəssüf ki, bizim kinoda gördüyümüz, yaddaşımızda da çox zaman eləcə canlanan Nəbi-Həcərin tamam əksi olan!) canlı təsvirlə oxucu gözləri önündə canlandırır: “Nəbi gödək boylu, yığcam cüssəli, zirək və yüngül hərəkətli bir oğlan idi. Nəbi qorxu nə olduğunu bilməzdi, onun bütün hərəkətləri mətin və qüvvətli bir iradənin səmərəsi idi. Həcər qarayanız, yəni qaraya yaxın qarabuğdayı rəngdə çöhrəyə malik sağlam bədənli xoşsima bir qadın idi.”

Daha “Atları yəhərləyin...” adlı ən zəif filmlərimizdən birinə, Nəbi – Həcər adına, mübarizəsinin məram, məqsəd, miqyasına qara ləkə olan (Dövlət mükafatları o kinoya elə buna görə verilməmişdimi?!) kinomuzdakı gözəl aktrisa kimi yox ki...Mən 1981-ci ildə Nəsiman Yaqublu, Lətif Şüküroğlu ilə birlikdə Qubadlının Aşağı Mollu kəndində Həcərin qəbrin ziyarət eliyib yaşadığı evi, məhləsin gəzib onu görüb tanıyanlarla həmsöhbət olmuşduq. Kəndin ağsaqqal, ağbirçəklərinin dedikləri indiki kimi yadımdadı: Nəbi də, Həcər də civitdəyin biriydilər, bir-birinə bab idilər, uşaqlıqdan kəvşəndə, yazıda-yabanda iti qaçan atların belindən qarnının altına, boynuna dolanırdılar, yarışırdılar, at belindən düşmürdülər. Həcər haqqında Zəngəzur qəza mərkəzi Gorusdakı rus-taatar məktəbinin müdiri P.Vostrikov yazırdı: “Həcər xanım da Nəbi kimi çox cəld silah işlədirdi. Onun atının sürətli çapacağında belə gülləsi hədəfdən yayınmırdı. Həcər Nəbinin birinci köməkçisi idi.”

Bəhlul Behcət yazır: “Nəbi öz hərəkətlərində namus və iffətli olub xalqın əxlaqına və qeyrətinə toxunan bir əməl çıxarmazdı.”

Nəbinin mənəviyyatını, əxlaqi keyfiyyətlərini səciyyələndirən xarakterləri bir çox konkret hadisələrdə özünü büruzə verir: “Nəbi öz hərəkətlərində namus və iffətli olub ondan xalqın əxlaqına və qeyrətinə toxunan bir əməl çıxarmazdı. O, qadına hörmət barəsində çoxdan çox ehtiyatlı idi, düşmənlərinin də qadınına toxunmazdı. Yoldaşlarına qarşı çox diqqətcil və qayğı göstərən idi. Nəbi öz yoldaşlarına gizli oğurluğu qadağan etmişdi, onun bütün qarətləri müəyyən bir məqsədlə olurdu. O, yolları kəsərək hər gələn-gedəni soymaq işindən uzaq idi. Təsadüfi yol kəsmək onların işi deyildi”.
Bəhlul Behcət bu xalq qəhrəmanlarının milli, etnik kimliyinə dair yer alan mübahisələrə, guya onların kürd olmasına dair yazılanlara məqamında dürüst qiymət, dəqiq bilgi verərək yazırdı: “Aşağı və Yuxarı, hər iki Mollu türk qövmünə mənsubdur”. Qubadlıda bunu bilməyən yox idi. Qubadlılara  “kürd” deyildiyi biz Bakıya gələndə eşitmişik (“Oğuz yurdum Qubadlım”-H.Nərimanoğlu, “Azərbaycan” jurnalı, ).

Sovetin, siz deyən şişirtmələrindən, uydurmalarından biri də buydu ki,  naçalnik Səlim bəy Həcərə tamah salıb, guya Həcərə gözü düşübmüş, Nəbi də ona görə Həcəri götürüb qaçıb... Nə qədər murdar yalan, nadanlıq! 

Zəngəzurun qəza rəisi əslən Şuşanın məşhur Kəbirlilər tayfasından Ağa bəyin oğlu, Gülməmməd bəyin nəvəsi Səlimbəy Rüstəmbəyov (1847-1914) Tiflisdən əmrin alıb 1895-ci ildə Zəngəzura qəza rəisi gələndə Nəbiynən Həcər artıq 22 il idi ki, ər-arvad idilər, çiyin-çiyinə yadellilərə, bu torpqlara çağırılmamış gələn qonaqlara qarşı savaşdaydılar, Qarabağdan İrəvan, Naxçıvan, Maku, Urmiya, Qars, Iğdır, Dərələyəz, Vediyə... ordan vurub burdan çıxırdılar. Rus kazakları yerli çuğulçuların yardımı ilə Nəbini ələ keçirmək üçün izləyib Həcəri və bir neçə yoldaşın tutub Gorus türməsinə salmışdı. Nəbi Gorusun başı üzərindəki Salvartı dağlarında mövqe tutur, gecədən qaçaqlarının bir hissəsin də sadiq dostlarının evlərində gizlədir, hücuma hazırlaşır. Ancaq elə onun gizli əllərindən olan pristavlardan biri, ona sədaqətli rütbə sahibi xəbər çatdırı ki, hücumla heç nə alınmayacaq, amma təzə gələn qəza rəisi çox mərdana adamdı, Şuşanın məşhur kəbirlilər soyundandı. Nəbi Səlim bəyi tanımasa da, bu nəslin bir neçə ağsaqqalı ilə gizli əlaqəsi var idi, onsuz da barmaqla sayılacaq qədər silahdaşlarından qurban verməmək üçün qəza rəisi vəzifəsinin icrasına yenicə başlayan Səlimbəyə məktub yazıb gizli şəkildə ona çatdırır. Səlim bəy məktubu oxuyur və adını eşidib üzünü görmədiyi Həcəri və digər qaçaqları daha etibarlı Qalada saxlamaq adı ilə Şuşaya göndərtdirir,  qaçırılma görüntüsünü yaradaraq azadlığa  çıxmasına nədən olur. Nəbi də Laçın yolunda onları xilas edir. “Qafqaz” qəzetinin 1895-ci il 25 oktyabr tarixli nömrəsində bu əhvalat barədə yazılıb.

Oxuyanlar mətləbi uzatmağımızın qüsuruna baxmasınlar,  madam ki, söhbət düşüb, qəhrəmanlarımız haqqında təəssüratınızı mənbəyə istinadla daha da konkretləşdirməyə, bilgimizi genişləndirməyə çalışaq. 

(Ardı var...)

10 yüngül əxlaqlı qadınla əylənən komandir işdən çıxarıldı - RƏZALƏT
Sosial mediada etdiyi hərəkət gənc qadının fəlakəti oldu - FOTOLAR
Dörd saat söhbət, dörd kəlmə söz, dörd qəpiklik inam
Cəsur ata oğlunu ilanın əlindən son anda xilas etdi - FOTO
Qarsda 20 Yanvar faciəsinin 29-cu ildönümünə həs olunan anım mərasimi keçirildi
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Siyasət
“Nəsimi hələ kəşf olunmamış şairdir, onun yeni obrazı ortaya çıxacaq” - Fikrət Qoca
Dünya
Dünyanın ən bahalı şirkətində ağlasığmaz hadisə: Zibil qutusundan ölü körpə tapıldı
Mədəniyyət
“Dünyanın heç bir musiqisi muğamlarımız qədər dərinliyə və duyğusallığa malik deyil”
Dünya
Trapmın keçmiş arvadı şəkilləri ilə meydan oxudu - FOTOLAR
Köşə
Mərdimazar...
Həftənin ən çox oxunanları
Bakıda gözlənilən tornado Elman Rüstəmovla Əhməd Əhmədzadəni Londondan vurdu - FOTOLAR
Bu ölkədən idxal olunan 7 ərzağı başınıza silah dirəsələr də YEMƏK OLMAZ!!!
Qarşı cinsə marağı azalan, intim hissləri qaydasında olmayan cütlüklər onu çeynəsələr...
Putin Paşinyanı qucaqlayır, Lukaşenko İrəvan yolçuluğunda... - Bəs biz nəyi gözləyirik?
"Bu ölkənin şeyxi hara baxır, Anar, Çingiz Abdullayev, Ramiz Rövşən və digərləri hara baxır?"
Azərbaycanda boşanma iddiası qaldıranların çoxu kişilərdir - Səbəb UTANCVERİCİDİR
Ucarda dəhşət: 16 yaşlı qız qaçırılıdı, zorlandı, sonra ailəsinə qaytarıldı - VİDEO
Şəhər meri 30 il kirayədə yaşayan süpürgəçiyə ev verdi-İbrətamiz- FOTOLAR  
“102-ci baza ləğv edilsə, Qarabağda  genişmiqyaslı müharibə başlayacaq...”
"Hamımız nədənsə düşmüşük televiziyalarda Xoşqədəmlərin, Zaurların üstünə, ancaq..."
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə