Xəbər lenti
19/06/2018 [10:13]:
Tramp Çini 200 milyard dollar ziyana salacaq
19/06/2018 [10:09]:
Rusiyadan gəldiyi gün Bakıda bıçaqlandı
19/06/2018 [10:08]:
Dünya Çempionatında bu gün daha 3 oyun keçiriləcək
19/06/2018 [09:38]:
Xorvatiya millisində ara qarışdı - Hücumçu komandadan qovuldu
19/06/2018 [09:38]:
İsrail həbsxanasında 18 yaşlı müsəlman gəncin gözləri tutuldu - FOTO
19/06/2018 [09:25]:
2018-Dünya Çempionatının çılğın qadın azarkeşləri - FOTOLAR
19/06/2018 [09:22]:
Sarkisyan və Koçaryanın fəxri adları ləğv olundu
19/06/2018 [09:20]:
Futbolçuları daşıyan təyyarə alovlandı - Dünya çempionatında
19/06/2018 [09:20]:
Bir məsciddə eyni vaxtda 2 milyon müsəlman Quran oxudu...- İbrətamiz- FOTOLAR
19/06/2018 [09:13]:
Göyçayda xırdabuynuzlu heyvanlar kütləvi tələf olur - VİDEO
19/06/2018 [09:10]:
Kürdə 16 yaşlı gənc batdı
18/06/2018 [23:45]:
Uduşa qoyulan maşın xeyriyyə məqsədilə verilərsə...
18/06/2018 [23:24]:
Şəkil çəkdirmək üçün şəlaləyə dırmaşdı, yıxılaraq həyatını itirdi - VİDEO
18/06/2018 [23:16]:
İranda etirazlar: qadın küçədə hicabı açdı və... - Video
18/06/2018 [23:10]:
İtaliyada göldə boğulan azərbaycanlı tələbənin cəsədi tapıldı
18/06/2018 [23:01]:
"Zamin Hacının telekanalizasiya anlayışı özünü doğrultdu": MÜDRİK PROQNOZ...
18/06/2018 [22:56]:
Maykl Ceksonun fili zooparkdan qaçdı - FOTO
18/06/2018 [22:55]:
Bakı metrosunda geyiminə görə qızı döymək istədilər - VİDEO
18/06/2018 [22:23]:
Millət vəkili dünyanın nüfuzlu təşkilat rəhbərlərinə ölkəmizlə bağlı geniş məlumatlar verib
18/06/2018 [22:23]:
Anasının tabutunun altında qalaraq həyatını itirdi - FOTO + VİDEO
18/06/2018 [22:17]:
Hadisənin bilinməyən xəstəliyi...
18/06/2018 [22:11]:
Tramp: "ABŞ-da qaçqın düşərgəsi olmayacaq"
18/06/2018 [22:09]:
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyində daha bir təyinat...
18/06/2018 [22:09]:
DÇ-2018: Belçika yığması Panamaya qalib gəlib
18/06/2018 [22:05]:
“Mübariz mövzusu bir zəncirdi...”- Milli Qəhrəmanın qardaşı...
18/06/2018 [21:53]:
Qırğızıstanın sabiq baş naziri həbs edildi
18/06/2018 [21:47]:
Erməni dığa və harsınları Daşaltı dərəsində ilk asma ayaqkörpüsü saldıqları üçün sevindilər - FOTOLAR
18/06/2018 [21:21]:
Abşeronun ən təmiz çimərliyindən- Reportaj+FOTOLAR
18/06/2018 [21:08]:
Nikola Kaliniç Xorvatiya yığmasından qovuldu
18/06/2018 [21:04]:
İndoneziyada göyərtəsində 80 sərnişin olan gəmi batıb
18/06/2018 [21:02]:
Argentinalı senatorun arvadı və oğlu ölü tapılıb
18/06/2018 [20:40]:
“Qarabağ münaqişəsi hərbi yolla həll edilə bilməz”
18/06/2018 [20:25]:
Ət kəsiminin sanitar normaları açıqlandı
18/06/2018 [20:04]:
Gürcüstanda “qanuni oğru” əməliyyatı: “Çalbaş”, “Drel” və “Odo”nu Lotu Quliylə nə birləşdirib? - TƏFƏRRÜAT
18/06/2018 [20:02]:
Xudatda narkotacir ələ keçdi - FOTO
18/06/2018 [20:01]:
Quşadasında fahişə əməliyyatı: Azərbaycanlı qadınlar tutuldu
18/06/2018 [19:59]:
Sürücünün ürəyi getdi, avtobus ən son anda qəzadan qurtuldu - VİDEO
18/06/2018 [19:58]:
Xızıda çobanları ildırım vurdu
18/06/2018 [19:50]:
Ağsu və İsmayıllıda işıq hər yerdə bərpa ediləcək - “Azərişıq”
18/06/2018 [19:11]:
Günay Bank qalmaqalı ilə bağlı yeni iddialar və məlumatlar
18/06/2018 [19:03]:
Salyanda DƏHŞƏT: İki gənc intihar etdi
18/06/2018 [18:59]:
“Ermənilərin Manvel Qriqoryanla bağlı “razborkasına” qarışmamalıyıq”
18/06/2018 [18:54]:
“Şahzadəyə dedim ki, qızıma əl qaldırma...”
18/06/2018 [18:38]:
Paşinyanın yeni səngər fotosessiyası yayıldı – Azərbaycan torpaqlarında... (Fotolar)
18/06/2018 [18:06]:
Palata: ““Günay Bank”la bağlı yayılmış məlumatlar əsassızdır”
18/06/2018 [17:42]:
Təbii fəlakət Xankəndidə dağıntılara səbəb oldu- FOTOLAR
18/06/2018 [17:34]:
Yatağından yıxılan “Yeşilçam” ulduzu xəstəxanalıq oldu
18/06/2018 [17:32]:
Türk əsgərləri Suriyanın Menbiç şəhərinin ətrafına daxil oldu
18/06/2018 [17:29]:
Dünya Çempionatını izləyən aktyorun beyninə qan sızdı
18/06/2018 [17:16]:
Azərbaycanlıların qatili olan erməni generala daha bir şok: oğlu da istefa verdi - VİDEO
18/06/2018 [17:05]:
Xoyskinin anasının Nərimanova yazdığı məktub: ”Oğlumu mənə qaytarın”
18/06/2018 [17:02]:
Raket-artilleriya bölmələrimiz istənilən anda aeroportun infrastrukturunu məhv edə bilər - HƏRBİ EKSPERT
18/06/2018 [17:00]:
V Beynəlxalq Qarabağ Forumu keçiriləcək
18/06/2018 [16:58]:
Britaniya kral ailəsində ilk “mavi” toyu
18/06/2018 [16:56]:
“Audi” şirkətinin rəhbəri həbs olunub
18/06/2018 [16:49]:
Erməni qızlar üsyan etdi — “Ermənilər kişi deyil, biz Azərbaycan kişilərini istəyirik” - VIDEO
18/06/2018 [16:45]:
Avropa İttifaqı Krımla bağlı sanksiyaların müddətini uzadıb
18/06/2018 [16:43]:
Ekspert: "Qarabağdakı aviaşou Paşinyanın zəifliyinin göstəricisidir"
18/06/2018 [16:34]:
İstanbulda göydən pul yağdı, vətəndaşlar axın etdi – VİDEO
18/06/2018 [16:32]:
"Bu faktlar bizə onu deyir ki, Qərb Ərdoğanın qələbəsini satın alır..." - TƏHLİL...
18/06/2018 [16:32]:
İŞİD Suriyada əsas istinadgahını itirib
18/06/2018 [16:20]:
Son 3 gündə yollar 4 can aldı - 18 yaralı
18/06/2018 [16:19]:
Leysan İsmayıllının 66 kəndini, Ağsunun 70%-ni işıqsız qoydu
18/06/2018 [16:18]:
Türkiyənin keçmiş naziri dünyasını dəyişdi
18/06/2018 [16:16]:
“Atasının ölümünə səbəb Aytacdır” - Müğənninin ögey anası+Video
18/06/2018 [16:14]:
“Mübariz Mənsimovu şər-böhtanlara hədəf seçmək – ERMƏNİ DƏYİRMANINA SU TÖKMƏKDİR...”
18/06/2018 [16:02]:
"Paşinyan siyasətlə yox, Feysbukda "layk" yığmaqla məşğuldur"
18/06/2018 [15:54]:
Atasının tualetə zəncirlədiyi 4 yaşlı qızı evə gələn qonaq xilas etdi- FOTOLAR
18/06/2018 [15:29]:
Seks-robot naz edir, inciyir, “yox” da deyə bilir...- FOTO
18/06/2018 [14:29]:
Putin mübahisələrə nöqtə qoydu: “Rus qadınları Dünya Kubokuna gələn turistlərlə...”
18/06/2018 [14:23]:
“Şəhid olsam, ağlamayın...”- Mübariz İbrahimovun şəhadətindən səkkiz il ötür...
18/06/2018 [14:16]:
“Ermənistanda heç kimin idarə edə bilməyəcəyi xaos baş verəcək” – MÜSAHİBƏ
18/06/2018 [13:59]:
Kütləvi çılpaq çəkilişə icazə verildi - FOTOLAR
18/06/2018 [13:58]:
Metro stansiyasındakı qadının etdikləri hər kəsi heyrətə gətirdi
18/06/2018 [13:54]:
XİN-dən azərbaycanlı əsirlərə işgəncə verən erməni generalın həbsinə MÜNASİBƏT...
18/06/2018 [13:32]:
Аzərbaycanlı milyarderin obyektində dəyəri on milyonlarla ölçülən toy oldu: kimlər gəldi, nələr etdi...
18/06/2018 [13:29]:
Şimali və Cənubi Koreya arasındakı müharibəyə bu tarixdə SON QOYULACAQ
18/06/2018 [13:21]:
Gürcüstanda "Lotu Quli"nin adamları saxlanıldı
18/06/2018 [13:20]:
Bakıda intihara cəhd - Özünü damdan atmaq istədi
18/06/2018 [13:06]:
Erməni general əsgər azuqələrini öz ayılarına yedirib - VİDEO
Bütün arxiv bir sırada
27/05/2018 [15:54] - Gündəm - ( 2389 dəfə baxılıb)

Silahlar kölgəsində yaradılan “iqtisadi möcüzə”



1918-ci ilin 28 may tarixində həyata vəsilə alan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) yalnız xalqımızın həyatında deyil, bütün regionun və Şərq dünyasının həyatında yeni bir səhifə açdığı şübhəsizdir. Lakin bu bir həqiqətir ki, AXC-nin 23 aylıq hərbi, siyasi, diplomatik həyatı kimi, iqtisadi həyatı da çətin və keşməkeşli olmuş, fəqət bununla belə Azərbaycanın iqtisadiyyat tarixində təkrarsız iz qoymuşdur.

 

Sovet düşüncə tərzini bir əsr qabaqlayan iqtisadiyyat modeli...

 

AXC ağır şərtlər altında yaşamasına və özünün 23 aylıq mövcudluğu tarixində demək olar ki, hər gün müstəqillik imtahanı verməyinə baxmayaraq, ölkə iqtisadiyyatını inkişaf etdirmək istiqamətində də köklü addımlar atmış, bu addımların hər birini iqtisadiyyat elminin qanunauyğunluqlarına istinadən həyata keçirmişdir. Hansı ki, AXC dönəmində atılan addımların bu günün prizmasından təhlili belə iqtisadiyyatla bağlı verilən bütün qərarların uzaqgörənliyindən xəbər verir.

Cümhuriyyət dönəmində  sadəcə xüsusi mülkiyyət və onun önəmi ilə bağlı qəbul edilən qərar və qanunların AXC dövrünün iqtisadi düşüncə tərzi, iqtisadi uzaqgörənliyi haqqında dolğun məlumat yaradır. Xatırladaq ki, 1918-ci ildə yalnız Qafqaz regionunda deyil, Rusiya və ətraf dövlətlərdə, eləcə də Avropada  sosializm ideyası geniş yayılmışdır ki, bu da xüsusi mülkiyyətin mövcudluğunu birmənalı şəkildə rədd edir, yalnız dövlət mülkiyyətin mövcudluğuna haqq qazandırır, yalnız bu mülkiyyət növünü ədalətli hesab edirdi. Sosializm düşüncələrinin təsiri altında sosializm iqtisadiyyatı formalaşmışdı ki, bu da xüsusi mülkiyyətin sistemli şəkildə, “elmi qanunauyğunluqlara istinadən” sıradan çıxaırlmasını təmin edirdi. Məhz belə bir dönəmdə AXC dövlət mülkiyyəti ilə yanaşı, xüsusi, səhmdar və bələdiyyə mülkiyyətinin mövcudluğu üçün bərabər imkanlar yaradır, xüsusi mülkiyyətin qorunmasını vacib hesab edirdi. AXC xüsusi mülkiyyətin ləğvini yalnız iqtisadi qanunlara deyil, həm də demokratik qanunlara, insan haqlarına da zidd hesab edirdi və qərara gəlmişdi ki, “bu cür mülkiyyəti tamamilə aradan qaldırmaq ... insanların şəxsi təşəbbüs qüvvətini zorakı olaraq aradan götürür”.

Hansı ki, AXC-nin 1918-ci ildə - ilk yaradılış ilində əldə etdiyi bu qənaətə bir çox sovet dövləti 100 ildən sonra gəlmiş, məhz sovet sisteminin çöküşündən sonra xüsusi mülkiyyətin önəmi bu dövlətlər tərəfindən də etiraf edilmişdir.

 

Inflyasiyaya qarşı mübarizə tədbirləri, mantın mühafizəsi uğrunda atılan addımlar

 

AXC iqtisadiyyatı qarşısında dayanan çoxsaylı probemlərdən biri də inflyasiya problemi idi. Hansı ki, Cümhuriyyət hökuməti məlum problemin həlli, onun ən azından nəzarətdə saxlanılması üçün 1920-ci ilin aprel tarixinə qədər ardıcıl addımlar atmışdır. Bu addımlardan biri Dövlət Bankının açılması, Maliyyə Nazirliyinin 1919-cu ilin 20 iyul tarixli qərarı ilə əmtəənin sərbəst ixracı məqsədi ilə bütün məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması oldu.

Hökumət xaricə qaçamalçılıq yolu ilə qızıl, gümüş və s. qiymətli metalların çıxarılmasını əngəlləmək üçün də hüquqi müstəvidə konkret addımlar atdı. Bu addımlardan biri kimi 20 oktyabr 1919-cu il tarixində məlum qanunsuzluğa yol verən şəxslərin məsuliyyəti məsələsi müəyyən edildi.

AXC dönəmində yaşanan inflyasiya əslində Rəsulzadə hökumətinin yanlış iqtisadi siyasətindən deyil, əsasən Rusiya pulunun dəyərdən düşməsindən qaynaqlanan problem idi. Azərbaycan milli pulu da məhz belə bir zamanda – regionda və eləcə də Azərbaycanda keçərli olan ümumRusiya pulunun dəyərdən düşdüyü, inflyasiya ilə üzləşdiyi bir zamanda dövriyyəyə buraxılmışdı. AXC dönəmində yaşanan inflyasiya problemini tətikləyən digər amillər isə neft sənayesinin ağır vəziyyətdə olması, ixracın aşağı səviyyədə qərarlaşması və s. kimi amillər idi. Hansı ki, Nəsibbəy Yusifbəyov ölkə parlamentinin 22 dekabr 1919-cu il tarixli toplantısında bu səbəbləri şərh etmiş, hökumətin bu problemlərə qarşı mübarizəsinin vacibliyinə diqqət çəkmişdir.

AXC mövcud olduğu son günə qədər iqtisadiyyatdakı digər problemlər kimi bu problemə qarşı da sistemli şəkildə mübarizə aparmış və bu mübarizədə müəyyən uğurlar əldə etmişdir. İxracın ilkin dövrlərlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə artırılması, neft sənayesinin yaxşılaşdırılması istiqamətində atılan addımlar və s. inflyasiyaya qarşı uğurlu mübarizə aparmağa imkan verdi.

Bütövlükdə AXC dönəmində iqtisadiyyatın inkişafı ilə bağlı 82-dən çox qanun layihəsi qəbul edildi ki, bu da gərəkli hüquqi bazanın formalaşmasına şərait yaratdı.

 

Milli pul vahidinin buraxılması, özəl bankçılıq və məzənnə siyasəti...

 

AXC dönəmində müstəqil iqtisadiyyatın inkişafı istiqamətində bir sıra mühüm addımlar atıldı ki, bunlardan da biri milli pulun buraxılması idi. Belə ki, 1918-ci ildə Bakıda “Bakı bonları” – kağız pullar buraxıldı ki, bu da ölkə daxilindəki bütün ticarət əməliyyatlarını milli valyuta əsasında həyata keçirməyə imkan verdi. Bu, həmin vaxta qədər dövriyyədə olan “Nikolay” və “Kerenski” pul vahidlərinin sıradan çıxmasına, Rusiya faktorunun milli iqtisadiyyat üzərindəki təsirinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb oldu.

İqtisadçı alim Vüqar Bayramov redaksiyamıza açıqlamasında Azərbaycanda özəl bankçılığının təməlinin də AXC dönəmində qoyulduğunu qeyd edib: “AXC dövründə Azərbaycanda ilk özəl bankların, bütövlükdə maliyyə sisteminin formalaşması həyata keçirildi. Azərbaycanda ilk özəl banklar həmin dövrdə formalaşdırıldı. AXC maliyyə sistemində özəl sektorun rolunun artırılmasına çalışırdı. Milli valyutanın dövriyyəyə buraxılması, onun ilk öncə türk lirəsi, daha sonra isə digər valyutalara münasibətdə məzənnəsinin müəyyənləşdirilməsi Azərbaycan pulunun dönərliliyinin təmin edilməsi baxımından mühüm rol oynadı. O vaxt Azərbaycan pulunun xarici valyutaya münasibətdə məzənnəsinin müəyyən edilməsinə cəhd edildi və bu, reallaşdırıldı. Bu baxımdan AXC-nin iqtisadi siyasətinin öyrənilməsi, xüsusilə də özəl bankçılıq, iqtisadiyyatın diversifikasiya, məzənnə siyasəti ilə bağlı təcrübəsinin öyrənilməsi və bunun müasir standartlara uyğun olaraq tətbiqi məqsədəuyğun olardı”.

 

Neft iqtisadiyyatına ayrılan əlahiddə diqqət, yaxud “siyah xilas yolu”

 

AXC dönəmində neft sektorunun inkişafı, neft məhsullarının xarici ölkələrə ixracı məsələsi də diqqət mərkəzində saxlanılan başlıca istiqamətlərdən biri idi. Cümhuriyyət dönəminin reallıqları fonunda Rusiya bazarı bu baxımdan daha məqsədəuyğun hesab edilirdi. Bununla yanaşı, Cümhuriyyət hökuməti dünya neft bazarını da diqqətlə öyrənir, Azərbaycan iqtisadiyyatının bu ənənəvi  sahəsini ölkənin tərəqqisi üçün inkişaf etdirməyi zəruri hesab edirdi. 1919-cu ildə Azərbaycanın dövlət büdcəsi 665 milyon manat idi ki, bunun da əsas hissəsini neft satışından əldə edilən vəsait təşkil edirdi. Neft üçün olan aksiz vergiləri də büdcəyə əlavə vəsait cəlb etmək baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi.

Redaksiyamıza açıqlama verən millət vəkili Vahid Əhmədov ağır şərtlər daxilində fəaliyyət göstərən AXC-nin neftdən əsaslı asılılığını vurğulamaqla yanaşı, hökumətin məhdud büdcə əsasında fəaliyyətinə də diqqət çəkdi: “AXC, onun iqtisadi mövcudluğu neft faktorundan əsaslı şəkildə asılı idi. Çünki o zaman ölkəmizdə kənd təsərrüfatı müəyyən qədər inkişaf etsə də, sənayenin inkişafı lazımi səviyyədə deyildi. Ən əsası, ölkəyə valyuta gətirəcək ixrac aşağı səviyyədə idi. Belə bir şəaitdə neft faktoru AXC üçün həyati önəm kəsb edirdi. Bütövlükdə isə AXC-nin dövlət büdcəsi cəmi 665 milyon manat idi ki, bu büdcə ilə böyük iqtisadi-sosial layihələr həyata keçrimək mümkün deyildi. Lakin buna baxmayaraq, AXC öz iqtisadiyyatını inkişaf etdirməyə cəhd edir, bu yöndə müəyyən addımlar atırdı. Bu isə həmin dövr üçün heç də az əhəmiyyətli iş deyildi”.

 

“Qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə bağlı ilk addımlar AXC dönəmində atılıb”

 

AXC hökumətinin iqtisadi siyasətinin ən mühüm özəlliklərindən biri də hökumətin neft sektoru ilə yanaşı, qeyri-neft sektorunun inkişafına da prioritet sahələrdən biri kimi diqqət yetirməsi idi. Hökumət istər kənd təsərürfatının da, istərsə də sənayenin, xüsusilə də yüngül və yeyinti sənayesinin inkişafını situmullaşdırmaq üçün müxtəlif təşəbbüslərin dəstəklənməsini həyata keçirir, xüsusilə də ixrac yönümlü qeyri-neft sektorunun inkişafına diqqət yetirirdi. AXC hökuməti xaricdəki təmsilçiləri vasitəsi ilə Avropa dövltlərinin də ölkəmizə kapital axınını təmin etməyə çalışır, bunun üçün hər cür imkandan yararlanmağa çalışırdı.

Redaksiyamıza açıqlama verən tanınmış iqtisadçı alim Vüqar Bayramov AXC-nin qeyri-neft sektorunun inkişafına mühüm önəm verdiyini vurğuladı:

“AXC-nin iqtisadi tarixinin öyrənilməsi olduqca vacibdir. Nəzərə alsaq ki, AXC dövründə ölkəmizdə neftdən asılılığı aradan qaldırmaq üçün ciddi addımlar atılmışdır. Bildiyiniz kimi, həmin dönəmdə də Azərbaycanın əsas gəlirini neftdən əldə edilən vəsait təşkil edirdi.

Həmin vaxt Azərbaycan daha çox Rusiyaya neft ixrac edirdi. Rusiyada inqilabın baş verməsi Azərbaycan neftinin bu ölkəyə nəql edilməsində problemlər yaratdı. Bu isə neftdən asılılığının azaldılması istiqamətində atılan addımların sürətləndirilməsinə təkan verdi. Hesab edirəm ki, bu günü iqtsiadi maraqları konteksində də AXC dövrünün iqtisadi siyasətinin öyrənilməsi və tətbiqi zəruridir”.  

Bir sözlə, AXC dönəmində ağır hərbi-siyasi durum, Ermənistan və şimal təhlükəsindən qaynaqlanan silahlanma məcburiyyəti fonunda iqtisadiyyatın tərəqqisi istiqamətində kifayət qədər əhəmiyyətli addımlar atılmış, ciddi nəticələr əldə olunmuşdur. Hansl ki, bu nəticəni bir cümlə ilə belə də ifadə etmək mümkündür: “Silahlar kölgəsində yaradılan “iqtisadi möcüzə”.

 

 

Seymur Əliyev

 

Məqalə İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən KİV nümayəndələri arasında elan edilmiş "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrünün iqtisadiyyatı” mövzusunda müsabiqəyə təqdim edilir.

 

 

ƏDƏBİYYAT

 

Nəsib Nəsibli, “Azərbaycan Demokratik Respublikası”. Məqalələr toplusu, Bakı: Elm, 1990.

 

“Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti-  90” (1918-1920), Bakı-2008. Tərtib edəni: Ş.Nağıyeva., İxtisas redaktoru K.Tahirov.

 

M.Ə. Rəsulzadə, Əsrimizin Siyavuşu”,  Bakı- Gənclik, 1991.

 

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” (1918-1920): (1998-ci il mayın 12-13-də Azərbaycan Dövlət Dillər İnstitutunda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 80 illik yubileyinə həsr edilmiş elmi-nəzəri konfransın materialları) /Elmi red. fəlsəfə el. dok., professor Quliyev Qorxmaz, tarix el. dok., professor Məmmədli Mahal.- B.: Gənclik, 1998.

 

Nəsib Nəsibli, “Azərbaycan Demokratik Respublikasının xarici siyasəti”. Dərs vasaiti, Bakı: Qanun, 2011.

 

İsgəndərov, A. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: (1918-1920-ci illər) .Azərbaycan- 2002.

 

Abbasov, İ. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qanunvericilik fəaliyyəti //Xalq qəzeti.- 2004.- 26 may.- S. 2.

 

http://xalqqazeti.com/az/news/economy/86631

 

https://oxu.az/economy/26752

 

https://azertag.az/xeber/1162680

 

http://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2017_2180.htm

 

http://www.kaspi.az/az/azerbaycan-xalq-cumhuriyyeti-hkumetinin-xarici-iqtisadi-ticaret-elaqeleri/

 

http://anl.az/down/az.xalq.cumhuriyyeti.pdf

2018-Dünya Çempionatının çılğın qadın azarkeşləri - FOTOLAR
Şəkil çəkdirmək üçün şəlaləyə dırmaşdı, yıxılaraq həyatını itirdi - VİDEO
Anasının tabutunun altında qalaraq həyatını itirdi - FOTO + VİDEO
Atasının tualetə zəncirlədiyi 4 yaşlı qızı evə gələn qonaq xilas etdi- FOTOLAR
Elastik qız qeyri-adi bacarığı ilə təəccübləndirdi - VİDEO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
İsrail həbsxanasında 18 yaşlı müsəlman gəncin gözləri tutuldu - FOTO
Hadisə
Maykl Ceksonun fili zooparkdan qaçdı - FOTO
Cəmiyyət
“Şəhid olsam, ağlamayın...”- Mübariz İbrahimovun şəhadətindən səkkiz il ötür...
Müsahibə
“Ermənistanda heç kimin idarə edə bilməyəcəyi xaos baş verəcək” – MÜSAHİBƏ
Dünya
Metro stansiyasındakı qadının etdikləri hər kəsi heyrətə gətirdi
Həftənin ən çox oxunanları
Maşın Rozanın əlindən alındı - SON DƏQİQƏ
Xankəndi səmasına qırıcılar qaldırıldı - Düşmən “gəl-gəl” deyir... Fotolar+Video
Xalq artisti "Maşın" realiti şouda baş verənlərdən danışdı: "Bir Azərbaycan kişisi kimi utanıb yerə girirəm"
Tanınmış aparıcı canlı yayımdan qovuldu, səbəbi hər kəsi təəccübləndirdi - FOTO
Rekord sayda lüt qadın buzlu dənizdə belə çimdi... - (Video+18)
TANAP-dan danışan gənc kimin övladıdır? - FOTO+VİDEO
32 yaşında dövlət quran, 33 yaşında isə öldürülərək cəsədi dənizə atılan qəhrəman Kırım türkü - ARAŞDIRMA
Paşinyan Azərbaycanda yeni açılan erməni kilsəsinə baş çəkdi- FOTOLAR
Yarıçılpaq səudiyyəli fanat qadın və hicablı rus azarkeş qız - Futbol çempionatındakı təzadlar + VİDEO
"Ölkəni mollaxanaya çevirmək istəyənlərə qarşı dirəniş göstərməliyik" -Deputatdan çağırış...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
 
X

Bəyənin və "Moderator.az"-ı Facebook lovhənizdən izləyin