Xəbər lenti
19/05/2019 [23:45]:
İlqar Rəhimov: "İlham Zəkiyevin güllə yarasının fəsadları özünü biruzə verir"
19/05/2019 [23:35]:
Güclü külək Gəncəni işıqsız qoydu
19/05/2019 [23:33]:
Türkiyədə yeraltı şəhər tapıldı
19/05/2019 [23:19]:
“Qalatasaray” 22-ci dəfə Türkiyə çempionu oldu
19/05/2019 [22:31]:
Hamilə qadını öldürdü, qarnını kəsib uşağı çıxartdı - DƏHŞƏT...
19/05/2019 [22:15]:
Ərdoğan: “Türkiyənin adı, bayrağı dəyişmiş olsa da, dövlət prinsipləri eyni qalıb”
19/05/2019 [22:10]:
DİM: I və IV qruplar üzrə keçirilmiş qəbul imtahanında 4 nəzarətçi qayda pozuntularına yol verib
19/05/2019 [22:09]:
Gürcüstan MSK: Seçkilərdə ən çox şikayət Marneuli və Zuqdididən daxil olub
19/05/2019 [22:07]:
İTV Avropa Yayımları Birliyindən Azərbaycan xəritəsi ilə bağlı buraxılan səhvə görə açıqlama tələb edi
19/05/2019 [22:04]:
Süd verən analara Ramazan xəbərdarlığı: Südün tərkinbində dəyişiklik yaradır...
19/05/2019 [22:02]:
Astarada dəhşətli qəza - 18 yaşlı gənc həyatını itirdi
19/05/2019 [21:58]:
“Azərişıq” gücləndirilmiş iş rejiminə keçib
19/05/2019 [21:55]:
Türkiyədə iki ailə arasında qanlı toqquşma: 6 nəfər öldü - VİDEO
19/05/2019 [21:06]:
İmmun sistemini qüvvətləndirir, xolestrol səviyyəsini aşağı salır və dibaet riskini azaldır
19/05/2019 [20:53]:
DYP əməkdaşları "Gelendevagen" deyir, "Niva"nın sahibi isə daş atıb başını tutur ki...
19/05/2019 [19:56]:
Qadın keçi ilə supermarketə gəldi - Endirim kampaniyası...
19/05/2019 [19:01]:
""DQR" adlı qulpu olmayan bir çemodanı sürükləmək üçün yaxa cırmaq mümkün deyil..."
19/05/2019 [17:56]:
“Atatürkün istiqlal mübarizəsi əsarətdəki bütün məzlum xalqlar üçün ilham qaynağıdır”
19/05/2019 [17:54]:
Şəmkirin icra başçısından Dilqəm Əsgərovun oğluna KİŞİ SÖZÜ...
19/05/2019 [17:09]:
"Bu səs tezliklə Xankəndinin, Şuşanın azad olunması xəbərini xalqımıza çatdıracaq..."
19/05/2019 [16:37]:
“Əvvəl sosialist düşərgəsi “yoxa çıxdı”, sonra Varşava Paktı, sonra SSRİ”
19/05/2019 [16:35]:
"Boşanandan sonra onun gözəlliyinə, səsinə valeh olan çox insan ona elçi düşür..."
19/05/2019 [16:28]:
“Toyuğu Cahangir necə yedisə gözümüz qaldı arxasınca” - "Ac həriflər"in "həriflər"i...
19/05/2019 [16:20]:
Gözəl poeziya nümunəsi yaradan şair...
19/05/2019 [15:36]:
Seyran Səxavətlə görüş keçirildi- FOTOLAR
19/05/2019 [15:08]:
Hər ay dünyada bir xalqın dili məhv olur
19/05/2019 [14:29]:
“Azərbaycan və Türkiyə birgə İşçi Qrupu yaratmalıdır” – Qarabağ probleminə görə...
19/05/2019 [14:14]:
Ukrayna azərbaycanlıları bəyanat yaydı – “Təxribatlara uymayın”
19/05/2019 [13:28]:
“Eurovision”da Azərbaycana qarşı daha bir hörmətsizlik - VİDEO
19/05/2019 [13:21]:
Hondurasda təyyarə qəzaya uğrayıb, ölənlər var
19/05/2019 [12:59]:
Bakıya yağış yağacaq, rayonlara dolu düşəcək
19/05/2019 [12:26]:
Şamaxıda maşın yoldan çıxaraq aşıb - iki yaralı var
19/05/2019 [12:14]:
Səsimdə problem oldu – Çingizdən ilk açıqlama
19/05/2019 [12:13]:
Fransada "sarı jiletlilər"in 27-ci aksiyası keçirilib
19/05/2019 [12:12]:
“Kim sübut edə bilər ki, filankəs filankəsdən güclü vətənpərvərdir, bunu kim ölçür?"
19/05/2019 [12:11]:
"Rusiya buna aydınlıq gətirsə, ermənilər Azərbaycanın zərbəsinin real olmasına inansalar..."
19/05/2019 [12:10]:
Madonnanın “Eurovision”da Fələstin mesajı qalmaqala səbəb oldu - VİDEO
19/05/2019 [11:27]:
Millət vəkilinə ağır itki...
19/05/2019 [11:20]:
“Suriya getsə, Tehran da gedəcək” - İki ölkəni ABŞ və İŞİD-in əlindən alan general
19/05/2019 [10:59]:
Novxanıda yanğın: 5 nəfər xilas edildi
19/05/2019 [10:55]:
Nomenklaturanı konkretləşdirmək, əlavə söz-söhbətlərə son qoymaq bu qədərmi çətindir?
19/05/2019 [10:53]:
Siqareti təgitməyinizin gözəlliyinizə faydaları... - Xanımlara tövsiyyə...
19/05/2019 [10:31]:
İşğalçı ölkədə demokratiya oyunu: Erməninin Paşinyanına da lənət, Koçaryanına da...
19/05/2019 [10:23]:
"Belələri nəinki Allahın, elə Kantın və ya Nyutonun qarşısında da ciddi görünmürlər..."
19/05/2019 [10:13]:
Türkiyədə hərbi xidmət müddəti azaldılacaq
19/05/2019 [10:11]:
Bu gün futbol üzrə Azərbaycan Kubokunun qalibi müəyyənləşəcək
19/05/2019 [10:09]:
Bu gün 35422 abituriyent II və III qruplara qəbul imtahanı verəcək
19/05/2019 [10:07]:
“Boeing” səhvini düzəltdi
19/05/2019 [10:05]:
Səudiyyə kralı Ərəbistan liderlərini təcili yığır
19/05/2019 [10:03]:
Türkiyə və Rusiya birgə S-500 istehsal edəcəklər
19/05/2019 [09:59]:
Azərbaycana “Avroviziya – 2019”da maksimal və minimal xal verən ölkələr
19/05/2019 [09:54]:
27-ci dəfə Laçında ermənilərin  yallı getməsinə dözdük-Axı biz tolerantıq…- FOTOLAR
19/05/2019 [09:50]:
“Avroviziya-2019”un qalibi müəyyənləşib - VİDEO
18/05/2019 [23:53]:
FHN-in Yanğından Mühafizə Qərargahının rəisi: "Yanğın zamanı geyim malları yanıb" - FOTO
18/05/2019 [23:47]:
İndi bunun nə yeri, nə də zamanıdır...
18/05/2019 [23:29]:
Ananın diri-diri basdırdığı uşağı it tapıb xilas etdi
18/05/2019 [22:50]:
İftardan qalan yeməkləri imsakda yeyənlərə CİDDİ XƏBƏRDARLIQ...
18/05/2019 [22:45]:
"Emin 444" öldürən çempionun yaralı görüntüsü yayıldı - FOTO
18/05/2019 [22:35]:
“Bavariya” ardıcıl yeddinci dəfə çempion oldu
18/05/2019 [22:32]:
Tovuzda avtomobil uşağı vurub öldürdü
18/05/2019 [22:31]:
“Eurovision”da qalmaqal
18/05/2019 [22:30]:
Uşağı üçün bilet vermək istəyən konduktoru avtobusdan aşağı atdı - VİDEO
18/05/2019 [22:00]:
Sevdiyi qadını xilas etmək üçün əvvəl böyrəyinin birini verdi, sonra "ürəy"ini...
18/05/2019 [21:56]:
Sadəcə göz oxşayan ətirli gül deyil, həm də dərdlərin dərmanı imiş...
18/05/2019 [21:10]:
Bakıda ticarət mərkəzində yanğın: 4 nəfər yaralandı
18/05/2019 [21:09]:
Fələstinlilər “Eurovision”un bənzərini yaratdılar - Eyni vaxtda yayımlanacaq
18/05/2019 [20:57]:
Afrikada Şvarsneqqerin kürəyindən vurdular - VİDEO
18/05/2019 [20:51]:
Soçi aeroportu təcili boşaldılıb
18/05/2019 [20:14]:
"Söyüş mübarizəsi düşmən dəyirmanına su tökür və Azərbaycana zərər vurur"
18/05/2019 [19:11]:
Masallıda qəza - 2 müəllim öldü
18/05/2019 [19:06]:
İlham Əliyev Hüseyn İbrahimovla bağlı sərəncam imzaladı
18/05/2019 [19:00]:
Bakıda “Hyundai” əsgərləri daşıyan maşına çırpıldı - FOTO/VİDEO
18/05/2019 [18:38]:
UEFA Avropa Liqasının kuboku Gəncədə nümayiş olunacaq
18/05/2019 [18:36]:
Penitensiar Xidmət: Məhkum Babək Həsənovla bağlı yayılan məlumatlar həqiqətə uyğun deyil
18/05/2019 [18:31]:
Laçınlı ana və kəlbəcərli idmançı “torpaqlarımıza azadlıq!” çağırışı etdi-FOTOLAR-
18/05/2019 [18:26]:
Çingiz Mustafayev dünya azərbaycanlılarına səsləndi - VİDEO
18/05/2019 [18:01]:
“Bakı Nəqliyyat Agentliyinin tabeliyində bu işi icra edəcək bir qurum yoxdur…”
18/05/2019 [17:50]:
Atatürkün Türkiyə Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahı arxivlərində saxlanılan FOTOLARI
18/05/2019 [17:32]:
Prezident icra başçısını təltif etdi
18/05/2019 [17:29]:
Koçaryan azadlığa buraxıldı
Bütün arxiv bir sırada
27/05/2018 [15:54] - Gündəm - ( 2629 dəfə baxılıb)

Silahlar kölgəsində yaradılan “iqtisadi möcüzə”



1918-ci ilin 28 may tarixində həyata vəsilə alan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) yalnız xalqımızın həyatında deyil, bütün regionun və Şərq dünyasının həyatında yeni bir səhifə açdığı şübhəsizdir. Lakin bu bir həqiqətir ki, AXC-nin 23 aylıq hərbi, siyasi, diplomatik həyatı kimi, iqtisadi həyatı da çətin və keşməkeşli olmuş, fəqət bununla belə Azərbaycanın iqtisadiyyat tarixində təkrarsız iz qoymuşdur.

 

Sovet düşüncə tərzini bir əsr qabaqlayan iqtisadiyyat modeli...

 

AXC ağır şərtlər altında yaşamasına və özünün 23 aylıq mövcudluğu tarixində demək olar ki, hər gün müstəqillik imtahanı verməyinə baxmayaraq, ölkə iqtisadiyyatını inkişaf etdirmək istiqamətində də köklü addımlar atmış, bu addımların hər birini iqtisadiyyat elminin qanunauyğunluqlarına istinadən həyata keçirmişdir. Hansı ki, AXC dönəmində atılan addımların bu günün prizmasından təhlili belə iqtisadiyyatla bağlı verilən bütün qərarların uzaqgörənliyindən xəbər verir.

Cümhuriyyət dönəmində  sadəcə xüsusi mülkiyyət və onun önəmi ilə bağlı qəbul edilən qərar və qanunların AXC dövrünün iqtisadi düşüncə tərzi, iqtisadi uzaqgörənliyi haqqında dolğun məlumat yaradır. Xatırladaq ki, 1918-ci ildə yalnız Qafqaz regionunda deyil, Rusiya və ətraf dövlətlərdə, eləcə də Avropada  sosializm ideyası geniş yayılmışdır ki, bu da xüsusi mülkiyyətin mövcudluğunu birmənalı şəkildə rədd edir, yalnız dövlət mülkiyyətin mövcudluğuna haqq qazandırır, yalnız bu mülkiyyət növünü ədalətli hesab edirdi. Sosializm düşüncələrinin təsiri altında sosializm iqtisadiyyatı formalaşmışdı ki, bu da xüsusi mülkiyyətin sistemli şəkildə, “elmi qanunauyğunluqlara istinadən” sıradan çıxaırlmasını təmin edirdi. Məhz belə bir dönəmdə AXC dövlət mülkiyyəti ilə yanaşı, xüsusi, səhmdar və bələdiyyə mülkiyyətinin mövcudluğu üçün bərabər imkanlar yaradır, xüsusi mülkiyyətin qorunmasını vacib hesab edirdi. AXC xüsusi mülkiyyətin ləğvini yalnız iqtisadi qanunlara deyil, həm də demokratik qanunlara, insan haqlarına da zidd hesab edirdi və qərara gəlmişdi ki, “bu cür mülkiyyəti tamamilə aradan qaldırmaq ... insanların şəxsi təşəbbüs qüvvətini zorakı olaraq aradan götürür”.

Hansı ki, AXC-nin 1918-ci ildə - ilk yaradılış ilində əldə etdiyi bu qənaətə bir çox sovet dövləti 100 ildən sonra gəlmiş, məhz sovet sisteminin çöküşündən sonra xüsusi mülkiyyətin önəmi bu dövlətlər tərəfindən də etiraf edilmişdir.

 

Inflyasiyaya qarşı mübarizə tədbirləri, mantın mühafizəsi uğrunda atılan addımlar

 

AXC iqtisadiyyatı qarşısında dayanan çoxsaylı probemlərdən biri də inflyasiya problemi idi. Hansı ki, Cümhuriyyət hökuməti məlum problemin həlli, onun ən azından nəzarətdə saxlanılması üçün 1920-ci ilin aprel tarixinə qədər ardıcıl addımlar atmışdır. Bu addımlardan biri Dövlət Bankının açılması, Maliyyə Nazirliyinin 1919-cu ilin 20 iyul tarixli qərarı ilə əmtəənin sərbəst ixracı məqsədi ilə bütün məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması oldu.

Hökumət xaricə qaçamalçılıq yolu ilə qızıl, gümüş və s. qiymətli metalların çıxarılmasını əngəlləmək üçün də hüquqi müstəvidə konkret addımlar atdı. Bu addımlardan biri kimi 20 oktyabr 1919-cu il tarixində məlum qanunsuzluğa yol verən şəxslərin məsuliyyəti məsələsi müəyyən edildi.

AXC dönəmində yaşanan inflyasiya əslində Rəsulzadə hökumətinin yanlış iqtisadi siyasətindən deyil, əsasən Rusiya pulunun dəyərdən düşməsindən qaynaqlanan problem idi. Azərbaycan milli pulu da məhz belə bir zamanda – regionda və eləcə də Azərbaycanda keçərli olan ümumRusiya pulunun dəyərdən düşdüyü, inflyasiya ilə üzləşdiyi bir zamanda dövriyyəyə buraxılmışdı. AXC dönəmində yaşanan inflyasiya problemini tətikləyən digər amillər isə neft sənayesinin ağır vəziyyətdə olması, ixracın aşağı səviyyədə qərarlaşması və s. kimi amillər idi. Hansı ki, Nəsibbəy Yusifbəyov ölkə parlamentinin 22 dekabr 1919-cu il tarixli toplantısında bu səbəbləri şərh etmiş, hökumətin bu problemlərə qarşı mübarizəsinin vacibliyinə diqqət çəkmişdir.

AXC mövcud olduğu son günə qədər iqtisadiyyatdakı digər problemlər kimi bu problemə qarşı da sistemli şəkildə mübarizə aparmış və bu mübarizədə müəyyən uğurlar əldə etmişdir. İxracın ilkin dövrlərlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə artırılması, neft sənayesinin yaxşılaşdırılması istiqamətində atılan addımlar və s. inflyasiyaya qarşı uğurlu mübarizə aparmağa imkan verdi.

Bütövlükdə AXC dönəmində iqtisadiyyatın inkişafı ilə bağlı 82-dən çox qanun layihəsi qəbul edildi ki, bu da gərəkli hüquqi bazanın formalaşmasına şərait yaratdı.

 

Milli pul vahidinin buraxılması, özəl bankçılıq və məzənnə siyasəti...

 

AXC dönəmində müstəqil iqtisadiyyatın inkişafı istiqamətində bir sıra mühüm addımlar atıldı ki, bunlardan da biri milli pulun buraxılması idi. Belə ki, 1918-ci ildə Bakıda “Bakı bonları” – kağız pullar buraxıldı ki, bu da ölkə daxilindəki bütün ticarət əməliyyatlarını milli valyuta əsasında həyata keçirməyə imkan verdi. Bu, həmin vaxta qədər dövriyyədə olan “Nikolay” və “Kerenski” pul vahidlərinin sıradan çıxmasına, Rusiya faktorunun milli iqtisadiyyat üzərindəki təsirinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb oldu.

İqtisadçı alim Vüqar Bayramov redaksiyamıza açıqlamasında Azərbaycanda özəl bankçılığının təməlinin də AXC dönəmində qoyulduğunu qeyd edib: “AXC dövründə Azərbaycanda ilk özəl bankların, bütövlükdə maliyyə sisteminin formalaşması həyata keçirildi. Azərbaycanda ilk özəl banklar həmin dövrdə formalaşdırıldı. AXC maliyyə sistemində özəl sektorun rolunun artırılmasına çalışırdı. Milli valyutanın dövriyyəyə buraxılması, onun ilk öncə türk lirəsi, daha sonra isə digər valyutalara münasibətdə məzənnəsinin müəyyənləşdirilməsi Azərbaycan pulunun dönərliliyinin təmin edilməsi baxımından mühüm rol oynadı. O vaxt Azərbaycan pulunun xarici valyutaya münasibətdə məzənnəsinin müəyyən edilməsinə cəhd edildi və bu, reallaşdırıldı. Bu baxımdan AXC-nin iqtisadi siyasətinin öyrənilməsi, xüsusilə də özəl bankçılıq, iqtisadiyyatın diversifikasiya, məzənnə siyasəti ilə bağlı təcrübəsinin öyrənilməsi və bunun müasir standartlara uyğun olaraq tətbiqi məqsədəuyğun olardı”.

 

Neft iqtisadiyyatına ayrılan əlahiddə diqqət, yaxud “siyah xilas yolu”

 

AXC dönəmində neft sektorunun inkişafı, neft məhsullarının xarici ölkələrə ixracı məsələsi də diqqət mərkəzində saxlanılan başlıca istiqamətlərdən biri idi. Cümhuriyyət dönəminin reallıqları fonunda Rusiya bazarı bu baxımdan daha məqsədəuyğun hesab edilirdi. Bununla yanaşı, Cümhuriyyət hökuməti dünya neft bazarını da diqqətlə öyrənir, Azərbaycan iqtisadiyyatının bu ənənəvi  sahəsini ölkənin tərəqqisi üçün inkişaf etdirməyi zəruri hesab edirdi. 1919-cu ildə Azərbaycanın dövlət büdcəsi 665 milyon manat idi ki, bunun da əsas hissəsini neft satışından əldə edilən vəsait təşkil edirdi. Neft üçün olan aksiz vergiləri də büdcəyə əlavə vəsait cəlb etmək baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi.

Redaksiyamıza açıqlama verən millət vəkili Vahid Əhmədov ağır şərtlər daxilində fəaliyyət göstərən AXC-nin neftdən əsaslı asılılığını vurğulamaqla yanaşı, hökumətin məhdud büdcə əsasında fəaliyyətinə də diqqət çəkdi: “AXC, onun iqtisadi mövcudluğu neft faktorundan əsaslı şəkildə asılı idi. Çünki o zaman ölkəmizdə kənd təsərrüfatı müəyyən qədər inkişaf etsə də, sənayenin inkişafı lazımi səviyyədə deyildi. Ən əsası, ölkəyə valyuta gətirəcək ixrac aşağı səviyyədə idi. Belə bir şəaitdə neft faktoru AXC üçün həyati önəm kəsb edirdi. Bütövlükdə isə AXC-nin dövlət büdcəsi cəmi 665 milyon manat idi ki, bu büdcə ilə böyük iqtisadi-sosial layihələr həyata keçrimək mümkün deyildi. Lakin buna baxmayaraq, AXC öz iqtisadiyyatını inkişaf etdirməyə cəhd edir, bu yöndə müəyyən addımlar atırdı. Bu isə həmin dövr üçün heç də az əhəmiyyətli iş deyildi”.

 

“Qeyri-neft sektorunun inkişafı ilə bağlı ilk addımlar AXC dönəmində atılıb”

 

AXC hökumətinin iqtisadi siyasətinin ən mühüm özəlliklərindən biri də hökumətin neft sektoru ilə yanaşı, qeyri-neft sektorunun inkişafına da prioritet sahələrdən biri kimi diqqət yetirməsi idi. Hökumət istər kənd təsərürfatının da, istərsə də sənayenin, xüsusilə də yüngül və yeyinti sənayesinin inkişafını situmullaşdırmaq üçün müxtəlif təşəbbüslərin dəstəklənməsini həyata keçirir, xüsusilə də ixrac yönümlü qeyri-neft sektorunun inkişafına diqqət yetirirdi. AXC hökuməti xaricdəki təmsilçiləri vasitəsi ilə Avropa dövltlərinin də ölkəmizə kapital axınını təmin etməyə çalışır, bunun üçün hər cür imkandan yararlanmağa çalışırdı.

Redaksiyamıza açıqlama verən tanınmış iqtisadçı alim Vüqar Bayramov AXC-nin qeyri-neft sektorunun inkişafına mühüm önəm verdiyini vurğuladı:

“AXC-nin iqtisadi tarixinin öyrənilməsi olduqca vacibdir. Nəzərə alsaq ki, AXC dövründə ölkəmizdə neftdən asılılığı aradan qaldırmaq üçün ciddi addımlar atılmışdır. Bildiyiniz kimi, həmin dönəmdə də Azərbaycanın əsas gəlirini neftdən əldə edilən vəsait təşkil edirdi.

Həmin vaxt Azərbaycan daha çox Rusiyaya neft ixrac edirdi. Rusiyada inqilabın baş verməsi Azərbaycan neftinin bu ölkəyə nəql edilməsində problemlər yaratdı. Bu isə neftdən asılılığının azaldılması istiqamətində atılan addımların sürətləndirilməsinə təkan verdi. Hesab edirəm ki, bu günü iqtsiadi maraqları konteksində də AXC dövrünün iqtisadi siyasətinin öyrənilməsi və tətbiqi zəruridir”.  

Bir sözlə, AXC dönəmində ağır hərbi-siyasi durum, Ermənistan və şimal təhlükəsindən qaynaqlanan silahlanma məcburiyyəti fonunda iqtisadiyyatın tərəqqisi istiqamətində kifayət qədər əhəmiyyətli addımlar atılmış, ciddi nəticələr əldə olunmuşdur. Hansl ki, bu nəticəni bir cümlə ilə belə də ifadə etmək mümkündür: “Silahlar kölgəsində yaradılan “iqtisadi möcüzə”.

 

 

Seymur Əliyev

 

Məqalə İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən KİV nümayəndələri arasında elan edilmiş "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövrünün iqtisadiyyatı” mövzusunda müsabiqəyə təqdim edilir.

 

 

ƏDƏBİYYAT

 

Nəsib Nəsibli, “Azərbaycan Demokratik Respublikası”. Məqalələr toplusu, Bakı: Elm, 1990.

 

“Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti-  90” (1918-1920), Bakı-2008. Tərtib edəni: Ş.Nağıyeva., İxtisas redaktoru K.Tahirov.

 

M.Ə. Rəsulzadə, Əsrimizin Siyavuşu”,  Bakı- Gənclik, 1991.

 

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti” (1918-1920): (1998-ci il mayın 12-13-də Azərbaycan Dövlət Dillər İnstitutunda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 80 illik yubileyinə həsr edilmiş elmi-nəzəri konfransın materialları) /Elmi red. fəlsəfə el. dok., professor Quliyev Qorxmaz, tarix el. dok., professor Məmmədli Mahal.- B.: Gənclik, 1998.

 

Nəsib Nəsibli, “Azərbaycan Demokratik Respublikasının xarici siyasəti”. Dərs vasaiti, Bakı: Qanun, 2011.

 

İsgəndərov, A. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti: (1918-1920-ci illər) .Azərbaycan- 2002.

 

Abbasov, İ. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qanunvericilik fəaliyyəti //Xalq qəzeti.- 2004.- 26 may.- S. 2.

 

http://xalqqazeti.com/az/news/economy/86631

 

https://oxu.az/economy/26752

 

https://azertag.az/xeber/1162680

 

http://www.elibrary.az/docs/qazet/qzt2017_2180.htm

 

http://www.kaspi.az/az/azerbaycan-xalq-cumhuriyyeti-hkumetinin-xarici-iqtisadi-ticaret-elaqeleri/

 

http://anl.az/down/az.xalq.cumhuriyyeti.pdf

loading...
loading...
Hamilə qadını öldürdü, qarnını kəsib uşağı çıxartdı - DƏHŞƏT...
Süd verən analara Ramazan xəbərdarlığı: Südün tərkinbində dəyişiklik yaradır...
İftardan qalan yeməkləri imsakda yeyənlərə CİDDİ XƏBƏRDARLIQ...
Sadəcə göz oxşayan ətirli gül deyil, həm də dərdlərin dərmanı imiş...
Bakıda ticarət mərkəzində yanğın: 4 nəfər yaralandı
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Gündəm
“Atatürkün istiqlal mübarizəsi əsarətdəki bütün məzlum xalqlar üçün ilham qaynağıdır”
Gündəm
“Əvvəl sosialist düşərgəsi “yoxa çıxdı”, sonra Varşava Paktı, sonra SSRİ”
Cəmiyyət
Seyran Səxavətlə görüş keçirildi- FOTOLAR
Dünya
Uşağı üçün bilet vermək istəyən konduktoru avtobusdan aşağı atdı - VİDEO
Maraqlı
Sevdiyi qadını xilas etmək üçün əvvəl böyrəyinin birini verdi, sonra "ürəy"ini...
Həftənin ən çox oxunanları
Bakirə çıxmadığı deyilən gəlindən şok sözlər: "Ərim güzgüdə özünə baxıb..." - VİDEO
Rusiya üçün “S-400”-ü yaratmış azərbaycanlı haqda yeni film çəkildi-VİDEO
"Fahişə belə, bu hərəkəti eləməz, amma bizim "zapravka"lar edir, müvafiq qurumlarsa..."
Azərbaycanda bəy toyu günü gəlinin görüntüsünü paylaşdı - VİDEO
“Şuşadakı taborlarda tibb bacısı adıyla erməni agenturasına xidmət edən rus qızlar var idi...” 
İcra başçısına zərfdə güllə göndərdilər: "Çox yaxşı bilirəm ki..."
İrana gündə 500 raket zərbəsi!
“Şəmistana fəxri ad versələr, inciyərəm...”
Tarix İnstitutunun Keşikçidağla bağlı BƏYANATI
"Emin 444" öldürən çempionun yaralı görüntüsü yayıldı - FOTO
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)
e-mail: [email protected]