Xəbər lenti
20/11/2018 [17:24]:
Təranə Səmədovaya ağır cəza istənilir - MƏHKƏMƏ
20/11/2018 [17:15]:
“Kanalizasiya xətlərinə atılan heyvan leşləri ilə bağlı illər boyu şikayətlər olur”
20/11/2018 [17:09]:
Rusiya daxili işlər nazirliyi bəyanat yaydı
20/11/2018 [16:50]:
Unikal memarlıq abidəsi aşkarlandı VİDEOREPORTAJ
20/11/2018 [16:36]:
Sabah bəzi ərazilərdə işıq olmayacaq
20/11/2018 [16:31]:
Prezident İlham Əliyev sərəncam imzalayıb SİYAHI
20/11/2018 [16:15]:
Erməni millət vəkili Türkiyəni Van hava limanı məsələsində İrəvanla əməkdaşlığa səslədi
20/11/2018 [16:12]:
ADU-da “Kamança” pyesi səhnələşdirildi -FOTOLAR
20/11/2018 [16:10]:
Ayaqqabısında narkotik vasitə gizlətdi
20/11/2018 [16:07]:
“Absheron Hotel Group” turizm sahəsi üzrə əməkdaşlığa başlayır -FOTOLAR
20/11/2018 [15:57]:
"Məktəblərdə dini dərslər keçirilməsə İŞİD-ə qoşulanlar çox olacaq"
20/11/2018 [15:49]:
“Belarusdan hava hücumundan müdafiə sistemlərinin alınması daha aktualdır”
20/11/2018 [15:46]:
Müəllim və şagirdlər arasında kütləvi zəhərlənmə olub
20/11/2018 [15:32]:
Boş giliz və güllə aşkarlandı...
20/11/2018 [15:32]:
Novruz Novruzlunun vəfatı hər kəsi sarsıtdı - VİDEO
20/11/2018 [15:30]:
Avtomibil nəqliyyatı veteranından Ramin Quluzadəyə M Ü R A C İ Ə T...
20/11/2018 [15:06]:
İstanbulda "Qara dəniz və Qafqaz ölkələrinin təhlükəsizlik sektorunda islahatlar" mövzusunda beynəlxalq sammit keçirilir
20/11/2018 [15:03]:
190 nömrəli marşrut xəttinin fəaliyyəti dayandırılır
20/11/2018 [15:03]:
İngilis dilinin tədrisində peşəkar səviyyəli müəllim amili başlıca şərtdir
20/11/2018 [14:49]:
MTRŞ telekanal rəhbərlərinə xəbərdarlıq etdi
20/11/2018 [14:43]:
Paşinyan maaş və pensiyaların artırılmasına gəlincə, susur
20/11/2018 [14:29]:
Dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəylinin xatirəsi yad olunacaq
20/11/2018 [14:28]:
Aşıqlar Birliyinin sədrindən haqlı məzəmmət: “Televiziyalar səviyyəsiz aşıq müsabiqələri təşkil edib...”
20/11/2018 [14:19]:
Azərbaycanda 97 nəfər dərmandan zəhərləndi - SƏBƏB
20/11/2018 [14:13]:
Bakıda dəhşətli qəza - Sürücünün parçalanmış görüntüləri yayıldı - VİDEO (+18)
20/11/2018 [14:08]:
“İnternet təhlükəsizliyi və rəqəmsal vətəndaşlıq" Şirvanda...
20/11/2018 [14:05]:
Türkiyədə TürkPA-nın iclası keçirilir
20/11/2018 [14:04]:
Nəcməddin Sadıkov ordu generalı ilə müzakirə apardı
20/11/2018 [14:00]:
Ötən gün Azərbaycan yollarında 5 piyada öldü
20/11/2018 [13:58]:
İlham Əliyev Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisini qəbul etdi - FOTO
20/11/2018 [13:55]:
O binanın sakinlərinə yeni MƏNZİLLƏR VERİLƏCK - Nazir müavini AÇIQLADI
20/11/2018 [13:51]:
"Fədayə Laçın məhkəmənin tez yekunlaşmasını istəyir"
20/11/2018 [13:51]:
100-dən çox ölkənin südçülük üzrə göstəricisinin əks olduğu hesabatda Azərbaycanın da adı var
20/11/2018 [13:38]:
Bakı metrosundakı soyğunçular tutuldu
20/11/2018 [13:31]:
Lənkəran sakini çaqqalı boğub öldürdü – FOTOLAR
20/11/2018 [13:31]:
Kərəm Həsənov Salyanda vətəndaş qəbulu keçirəcək
20/11/2018 [13:22]:
“Yaltaq", “sözəbaxan” olsaydım, “çətin adam” sayılmazdım”
20/11/2018 [13:17]:
Barselonada qatarın qəzaya uğraması nəticəsində xəsarət alanların sayı 40-a çatıb
20/11/2018 [13:06]:
“Əvvəl sevmək daha gözəl idi, indi qocalmışam..."
20/11/2018 [12:48]:
Gəncə İcra Hakimiyyəti: "Dağıntılar altında qalanların hamısı artıq tapılıb" - Son XƏBƏR
20/11/2018 [12:46]:
Kremldən işğal edilmiş torpaqlarla bağlı SENSASİON QƏRAR: Buna hazırlıq gedir
20/11/2018 [12:42]:
Bakıda baş verən yol qəzasında sürücünün arvadı öldü
20/11/2018 [12:41]:
Bank hesabından 790 manat oğurlayan tutuldu
20/11/2018 [12:39]:
Milli Qəhrəmanın doğum günüdür
20/11/2018 [12:38]:
Kanalizasiyadan mal başları, sement kisələri çıxdı -FOTOLAR
20/11/2018 [12:34]:
Havalar pisləşəcək - Güclü külək, yağış, sulu qar... - XƏBƏRDARLIQ
20/11/2018 [12:30]:
Görüntüsü ilə başgicəlləndirən toyuq - VİDEO
20/11/2018 [12:24]:
Novruz Novruzlu dünyasını dəyişib
20/11/2018 [12:22]:
Qadınlarla bağlı yeni hesabat hazırlanır
20/11/2018 [12:21]:
“Ən vəhşi və qəbuledilməz şey bu millətin gəncliyinin istismarıdır”
20/11/2018 [12:17]:
Millət vəkili Yunanıstan, Yeni Zelandiya, Bəhreyn və Sinqapurun fəal qadınları ilə görüşdü
20/11/2018 [12:14]:
Mühəndislik sahəsi üzrə ilin ən böyük tədbirlərindən biri: “Makers’ Day 2018”
20/11/2018 [12:11]:
Rus ekspertlər kasıb Ermənistan və Rusiyanın bahalı qırıcılarından danışırlar: "Qarabağ savaşı təzələnsə, Rusiya hərbçiləri qarışmayacaqlar” – Araşdırma
20/11/2018 [12:10]:
Qabiliyyət imtahanlarının proqramları və qiymətləndirmə meyarları müzakirə olundu
20/11/2018 [12:09]:
Qorbaçovu ayağa qalxmağa məcbur edən alim – Qarakənd faciəsinin akademik qurbanı
20/11/2018 [12:08]:
DİM yeni buraxılış imtahanı modelində onlayn sınaq imtahanları keçirəcək - Abituriyentlərə “hava-su” kimi xəbər
20/11/2018 [12:04]:
Mikayıl Müşfiqi diri-diri divara hörüblər? - Tədqiqatçı alim Ədalət Tahirzadə bu versiyanı araşdırmağa çağırır
20/11/2018 [11:59]:
“Instagram”da məktəbli qızları fahişəliyə cəlb edən Cəlal həbs edildi - FOTOLAR
20/11/2018 [11:56]:
Aİİ-nin müəllimi beynəlxalq konfransda ölkəmizi təmsil etdi
20/11/2018 [11:48]:
"Şah İsmayıl Xətainin bir tərəfi xristian, avropalı idi” - Professordan açıqlama
20/11/2018 [11:42]:
190 qram narkotik vasitə - heroin aşkarlandı
20/11/2018 [11:39]:
Kəmaləddin Heydərov Gəncədə partlayış baş vermiş ərazidə - FOTO
20/11/2018 [11:33]:
"Müəllimlik etmək", "Fəhləlik etmək" kimi sözlər şübhəli sözlər sırasındadır
20/11/2018 [11:23]:
Nyu-Yorkda Azərbaycan İrəvanı haqqında film Amerika ictimaiyyətinə təqdim edilib
20/11/2018 [11:21]:
“Müsabiqənin məqsədi kitaba qarşı marağın azalmasının qarşısını almaqdır...”
20/11/2018 [11:17]:
Eldar Əzizovdan gözləntilər - nələri dəyişə biləcək...
20/11/2018 [11:08]:
Nyu-Yorkda Amerika Azərbaycanlılarının Koordinasiya Şurası təsis edildi
20/11/2018 [11:01]:
Xalq artisti FOTOSU ilə izləyicilərini təəccübləndirdi
20/11/2018 [11:01]:
Konfransda çıxış etmək üçün ölkəsindən çıxan prezident yoxa çıxdı
20/11/2018 [10:58]:
Amerika missioner təşkilatı Ağdərədəki erməni uşaq bağçasını belə təmir etdirdi - FOTO
20/11/2018 [10:53]:
"Yaxşı ki, Nizaməddin Şəmsizadə Hitlerin Şah İsmayılın törəməsi olduğunu dilə gətirməyib"
20/11/2018 [10:40]:
İynədən qorxub, hər kəsə hücum etdi... VİDEO
20/11/2018 [10:38]:
Gəncədə dağıntılar altında qalanlar belə çıxarıldı - VİDEO +18
20/11/2018 [10:27]:
Viski Xərçəngi müalicə edə bilər
20/11/2018 [10:23]:
“Deputatların çoxunun şəxsi biznesi var, heç maaşa ehtiyacları da yoxdur...”
20/11/2018 [10:21]:
Sərkisyanın bu dəfəki "Qarabağ kartı" işə yaramadı: Ermənilər qatilin timsah göz yaşlarına inanmadı...
20/11/2018 [10:16]:
ABŞ daha bir ölkəni "QARA SİYAHI"sına salır
20/11/2018 [10:08]:
79 yaşlı qadını zorladı, amma canından oldu - Azərbaycanda AĞLAGƏLMƏZ OLAY
20/11/2018 [09:57]:
Zakir Həsənov üçtərəfli görüş keçirəcək
20/11/2018 [09:57]:
Bərəkətli ömür, bərəkətli ruzi, bərəkətli nəsil, bərəkətli mal... - Allahın fəziləti
Bütün arxiv bir sırada
10/06/2018 [20:02] - Cəmiyyət - ( 4139 dəfə baxılıb)

Məşhur xalq mahnımızın müəllifi olan qumuq professoru Seyid Əzim Şirvaniyə necə yardım etdi?




Muhəmməd Əfəndinin aid olduğu qumuqlar toplu halda Azərbaycanın qüzeyində, yəni Rusiya Federasiyasının Dağıstan Respublikasında yaşayırlar. 

Rusiya işğal etdiyi bölgələrin nüfuzlu ailələrindən seçdiyi yeniyetmə və gənclərə təhsil vermək, onların təlim-tərbiyəsilə məşğul olmaqla özünə sadiq məmurlar hazırlamağa çalışırdı. Osmanovlar ailəsi də belə seçilmiş nəsillərdən biri olub. Muhamməd Əfəndinin atası uzun illər çar mühafizə alayında xidmət edib. Təqaüdə çıxdıqda isə oğlu Muhamməd Əfəndi onun yerinə təyin edilib.
Muhamməd Əfəndi 1838-ci ildə Yaxsay kəndində anadan olub. Tersk vilayətinə daxil olan bu kəndi qumuqların mədəni mərkəzi sayılıb. Kənddəki mədrəsə yalnız Dağıstanda deyıl, Qüzey Qafqazda və Azərbaycanda da savadlı din alimlərilə seçilib. Mədrəsəni bitirənlərin əksəriyyəti elm və ədəbiyyatda iz qoymuş insanlar kimi tanınıb. Yaxsayda doğulmuş M.E.Osmanov, M.Alibekov, N.və Z.Batmirzəyevlər, A.Maqamedov, A.P.Salavatov, A.V.Süleymanov, S.Tokblatov, Ş.Aliberiyev, Atabayev, Latip, M.A.Adilxanov Y.Alimxanov və başqaları şair, yazıçı, publisist kimi tanınmışlar.
Azərbaycanlı şair Seyid Əzim Şirvani, Balkar şairi Kazım Meçe və b. da bu mədrəsədə oxuyub.
1835-ci il iyulun 10-da Şamaxıda anadan olan Seyid Əzim Şirvani 7 yaşında atasını itirib. Anası Gülsüm xanım övladlarını da götürüb Yaxsay gəlib. Seyid Əzim burada qazi işləyən babası Molla Hüseynin himayəsində 10 ilə yaxın yaşayıb və mədrəsədə oxuyub, 1853-cü ildə isə anası Gülsüm xanımla geriyə – Şamaxıya qayıdıb.

Seyid Əzim Muhamməd Əfəndi ilə Yaxsay mədrəsəsində oxuyarkən tanış olub və dostlaşıb. Bu dostluq ömrünün sonunadək davam edib.
Muhamməd Əfəndi Osmanov Yaxsay mədrəsəsini bitirdikdən sonra çarın mühafizə alayında xidmət edən atasını əvəz etmək üçün Peterburqa gedib. Seyid Əzim isə Şərqin dini və mədəni mərkəzlərinə səyahətə çıxıb. Faktlar göstərir ki, onlar bir birindən uzaqda yaşasalar da, əlaqələrini kəsməyiblər.
Seyid Əzim yaşlı çağlarında Tiflisə Çar canişin idarəsinə kitabının çap olunması və başqa xahişlərlə müraciət edəndə Peterburqda yaşayan, hökumət dairələrinə yaxın olan və Universitetdə dərs deyən Muhamməd Əfəndi Osmanov ona yardımçı olub.
M.E.Osmanov xidmətdən tərxis olunduqdan sonra, 1867-ci ildən Peterburq Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsində Türk-tatar dilindən dərs deməyə başlayıb.
Muhamməd Əfəndi Unversitetdə işləyərkən xalq ədəbiyyatı nümünələrini və qumuq, noqay şairlərinin əsərlərini toplayıb.

Onun yayımlanmış şeirləri isə günümüzün qumuq  türkcəsindəkindən çox Azərbaycan və Türkiyə Türkcələrinə yaxındır. Ümmi Kamala aid edilən:

Dengizde bir saz olur,
Gül açılır, yaz olur.
Men yarıma gül demen –
Gülün ömrü az olur.

– şeiri bu gün də Azərbaycanda xalq mahnısı kimi oxunur və bayatı kitablarına yazarı bəlli olmayan mətn kimi salınır.
Muhamməd Əfəndinin məşhur qumuq şairi Yırçı Kazakla çağdaş olduqlarından onların yaradıcılıqlarında bir yaxınlıq var. İkisi də cəmiyyətdəki nöqsanları, ayrı-ayrı adamların çatışmazlıqlarını poetik dillə tənqid edib onu islaha çalışıb. Aralarındakı fərq ömür yollarının ayrılığı və birinin bu mövzudan çox, o birinin az yazmasından o yana keçməyib. Yırçı Kazakın şeirlərini ilk dəfə toplayıb nəşr etdirən də M.E.Osmanov olub.

M.E.Osmanov 1883-cü ildə Peterburqda çap etdirdiyi «Ногайские и кумыкские тексты (Сборник ногайских и кумыкских песен, переданый, поговорок, пословиц) kitabına Yırçı Kazakın ona nəzmlə yazdığı məktubu da daxil edib. Bu qumuq ləhcəsində ilk kitab sayılır. Kitaba daxil edilmiş məktubda Yırçı Kazak Muhamməd Əfəndi Osmanovu Peterburqdan vətənə dönməyə səsləyib. Hökumət qulluğunda olan, hakim dairələrə yaxın sayılan bir şəxsin Sibirə sürgünə göndərilmiş, necə deyərlər hökümətin gözündən düşmüş Yırçı Kazakın belə vətənpərvər şeiri universitetin dərs kitabına salması onun cəsarətindən və mövzuya ürəkdən bağlılığından xəbər verir. Bunu sonrakı fəaliyyəti də təsdiqləyir.

Şair Kazan şəhərində olarkən cədidçilərin, yəni yenilikçilərin təsiri ilə sadə və aydın dillə xalqı təhsilə çağıran, sosial məsələləri gündəmə gətirən, spirtli içkilərdən uzaq durmağı nəsihət edən, igidliyi, qəhrəmanlığı öyən şeirlər yazıb. «Nəsihət» adlı kitabını da 1889-cu ildə Kazan şəhərində çap etdirib. Onun lirik-romantik səpgili “Gülqız” əsəri klassik Doğu şairlərinin işlətdiyi təşbih və istiarələrlə zəngindir.

Muhamməd Əfəndi Osmanov 1904-cü ildə dünyasını dəyişib. Yaşlı çağlarında və ölümündən sonra onun əsərlərinə, elmi-pedaqoji fəaliyyətinin öyrənilməsinə diqqət yetirən olmayb. Rusiyada hakimiyyəti ələ alan bolşeviklər özlərinə tərəfdar toplamaq üçün azsaylı xalqlara bir sıra mədəni imtiyazlar verdi. Əslində bu imtiyazların arxasında bütün müstəmləkəçilər kimi bolşeviklərin də “parcala, höküm sür!” siyasəti dururdu. Bolşeviklərin azsaylı xalqlara verdiyi mədəni imtiyazlardan yararlanan qumuq ziyalıları şairin ölümündən 22 il sonra – yəni 1926-cı ildə Buynyakda “Muhamməd Əfəndi Osmanovun şeirlər məcmuəsi” adlı bir kitab çap etdirə biliblər. Buraya şairin dini, fəlsəfi şeirləri daxil edilib. Çap edilən şeirlər Sovet ideologiyasına uyğun gəlmədiyinə görə onun əsərlərininin hamısını toplayıb çap etdirmək, həyat və yaradıcılığını təbliğ etmək unutdurulub.
Böyük Türkoloq, professor Bəkir Çobanzadə də 1926-cı ildə Qumuqlar haqqında yazdığı məqalələri və “Qumuq dili və ədəbiyyatı tədqiqləri” adlı kitabını Bakıda işləyərkən çap etdirib.
Sovetlər Birliyi çökdükdən sonra yenidən Muhamməd Əfəndi Osmanov həyat və yaradıcılığına, elmi və ictimai fəaliyyətinə diqqət artıb. Qumuqların toplum halında yaşadığı Dağıstan Respublikasının başkəndi Mahaçqalada əsərləri çap olunmağa başayıb, haqqında araştırmalar aparılıb.

Mühəndislik sahəsi üzrə ilin ən böyük tədbirlərindən biri: “Makers’ Day 2018”
“Deputatların çoxunun şəxsi biznesi var, heç maaşa ehtiyacları da yoxdur...”
Bərəkətli ömür, bərəkətli ruzi, bərəkətli nəsil, bərəkətli mal... - Allahın fəziləti
Həzrət İsanın 1500 illik qısa və buruq saçlı rəsmi tapıldı - MARAQLI
Ölü doğulan uşağı üçün etdikləri şok yaratdı - FOTOLAR
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Şou-biznes
Xalq artisti FOTOSU ilə izləyicilərini təəccübləndirdi
Cəmiyyət
Abel Məhərrəmovu bitirən konfransdan reportaj - Şeyx və qudası tək oturub (VİDEO)
Cəmiyyət
Hacı Əbdül rəhbərlik etdiyi hərakatın hədəflərini açıqladı: "Növbəti seçkidə..."
Cəmiyyət
“Mənim hoppanıb-düşənlərlə mövqeyim düz gəlmir axı”
Dünya
İrəvan dövriyyəyə yeni pul vahidləri çıxarır: İqtisadi iflasın rəsmi təsdiqi!
Həftənin ən çox oxunanları
Xəzər TV rektorun qovulmasının səbəbini açıqladı: Akademiki qara günlər gözləyir - VİDEO
“İsmət Qayıbov vertolyota minəndə Tamerlan Qarayev TƏKİDLƏ ONA DEYİB Kİ...”
"Misir Mərdanov Abel Məhərrəmovun deyil, Bəhram Əsgərovun rektor olmasını istəyirdi"
Bütün Rusiya AYAĞA QALXDI: Nurməhəmmədovdan İBRƏTAMİZ TƏKLİF...
"Abel Məhərrəmovdan sonra islahatçı rektor təyinatı BDU-nu daha tez böhrandan çıxara bilər"
"Başa düşə bilmirəm ki, hansı məntiqlə qadınları 65 yaşda pensiyaya çıxarırıq?"
Abel Məhərrəmovun rektorluq "kitabını bağlayan" SENSASİON SƏBƏB...
“Bu reklama çəkilməklə bir ailə başçısını üç il yarım həbsdən azad etdirdim...” - VİDEO
Ərdoğan yarım milyard dollarlıq ikimərtəbəli təyyarəsi ilə ilk dəfə uçdu - FOTO
“Bizim sevgimiz də, nifrətimiz də, dostluğumuz da, düşmənliyimiz də kişi kimi olub”
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə