Xəbər lenti
19/01/2019 [20:04]:
Serbiyada 20 yanvar faciəsinin 29-cu ildönümü ilə əlaqədar anım mərasimi keçirildi
19/01/2019 [19:59]:
ADU-da dəyirmi masa keçirildi - FOTO
19/01/2019 [19:54]:
"Dövlət vəsaitlərindən istifadə sahəsində israfçılıq baş alıb gedir" -Əli Məsimli
19/01/2019 [19:48]:
Qazaxda “Cəhənnəm sakinləri” nümayiş etdirildi -FOTOLAR
19/01/2019 [19:37]:
Naqif Həmzəyev: “Avropa Şurasında Azərbaycanın qlobal rolunu yaxşı dərk edirlər”
19/01/2019 [19:34]:
Dəfninə heç kimin qatılmadığı anasını velosipedlə 5 kilometr daşıyıb dəfn etdi
19/01/2019 [19:30]:
UFC rəhbəri Makqreqorun qayıtmasından danışdı
19/01/2019 [19:24]:
Ombudsman 20 Yanvar faciəsinin 29-cu ildönümü ilə bağlı silsilə tədbirlər təşkil edib
19/01/2019 [19:24]:
SOCAR-da son illərdə həyata keçirilən islahatlar açıqlanıb
19/01/2019 [19:21]:
SHXÇDX-də 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsi yad edilib
19/01/2019 [19:18]:
Salyanda 1 kq-a yaxın narkotik qanunsuz dövriyyədən çıxarıldı
19/01/2019 [19:07]:
“Muğamlarımız əcnəbiləri belə heyrətləndirir, onları məftun edir”
19/01/2019 [18:48]:
Parisdə etiraz aksiyası zamanı 12 nəfər saxlanıldı
19/01/2019 [18:11]:
“Microsoft” Ermənistan hökumətinin təhlükəsizliyini üzərinə götürdü...-FOTO
19/01/2019 [18:04]:
“Dinc əhaliyə divan tutuldu” – Rövşən Rzayev
19/01/2019 [18:02]:
Milli Şuranın mitinqində 2800 nəfər iştirak edib – RƏSMİ
19/01/2019 [17:59]:
“Onlar 20 Yanvar faciəsinin qarşısını ala bilərdilər” - Etibar Məmmədov
19/01/2019 [17:56]:
Paşinyanın Qarabağ fiaskosu - Erməni mətbuatı baş naziri yıxıb-sürüdü
19/01/2019 [17:23]:
"O, olmasaydı "Nəsimi" çəkilməzdi..." -Rasim Balayev
19/01/2019 [17:16]:
“Dövlətqaçqınkom”un 100-ə yaxın əməkdaşı qan verdi -FOTOLAR
19/01/2019 [17:11]:
Ötən il 51 mindən çox şəxs işlə təmin edilib
19/01/2019 [17:08]:
Zimbabve prezidentinin Azərbaycana səfəri başa çatdı
19/01/2019 [17:06]:
“Azərbaycanla ticarətin aparılacağı sahələri tədqiq etmək istəyirik” - Zimbabve prezidenti
19/01/2019 [16:53]:
Şamaxı və ətraf rayonların əhalisinə pulsuz hüquqi yardım göstərildi -FOTOLAR
19/01/2019 [16:40]:
Tramp Dağlıq Qarabağ haqqında danışdı
19/01/2019 [16:38]:
“Vətənin ən qəhraman övladları və onların ailələri qarşısında baş əyirəm” -Amerika ordusunun azərbaycanlı polkovniki
19/01/2019 [16:32]:
İnternetdə şəxsi məlumatları necə qorumaq olar?
19/01/2019 [16:29]:
Türkiyə 79 min suriyalıya vətəndaşlıq verib
19/01/2019 [16:15]:
Fotoqrafçı ananın obyektivində qızının heyvan sevgisi -FOTOLAR
19/01/2019 [16:05]:
Deputat və professor Nəsimi ilə bağlı addımı yüksək QİYMƏTLƏNDİRDİ
19/01/2019 [15:59]:
8 Olimpiya mükafatçısı Bakıda çıxış edəcək – İLK DƏFƏ
19/01/2019 [15:52]:
Soydaşlarımız Moskvada "Vı, pustoy narod" sözlərinə etiraza toplaşır - SON XƏBƏR... + VİDEO
19/01/2019 [15:47]:
UNEC-də hər bir tələbə müraciəti araşdırılır -FOTOLAR
19/01/2019 [15:37]:
Bakıda narkotacirlərə qarşı ƏMƏLİYYAT -Dəstə tutuldu
19/01/2019 [15:30]:
Sabah bəzi avtobusların hərəkət trayektoriyası dəyişdiriləcək
19/01/2019 [15:23]:
"Sırf kreslonu qorumaq naminə edilənlərə göz yumursansa, bu qorxaq həyatı yaşamağın nə mənası var?"
19/01/2019 [15:09]:
“Azərbaycanda intihar probleminin elmi tədqiqində mühüm nailiyyətlər əldə edilməyib...”   
19/01/2019 [14:44]:
“Biz yıxılan millət deyilik: 20 Yanvar bunu bir daha sübut etdi”
19/01/2019 [14:32]:
Gecə vaxtı məsləhət bilinən və bilinməyən qidalar - "QARA SİYAHI"DA NƏLƏR VAR...?
19/01/2019 [14:21]:
DTX rəhbərliyi Şəhidlər xiyabanını ziyarət etdi -FOTOLAR
19/01/2019 [14:19]:
Gömrükdə Gürcüstan vətəndaşının avtomobilindən marixuana çıxdı
19/01/2019 [13:56]:
“İyirminci əsrdə bu xalq azadlıq savaşına görə dörd dəfə qan töküb...”
19/01/2019 [13:49]:
Sabahın havası - Şaxta olacaq
19/01/2019 [13:47]:
Cəlil Məmmədquluzadə həftəsi keçiriləcək: “Ona ateist deyirdilər”
19/01/2019 [13:34]:
Ehsan Zahidov “DİN-in bu hüquqları əlindən alındı” iddiasını yalanladı
19/01/2019 [13:33]:
“Reseptlə” dilənənlər – XƏBƏRDARLIQ
19/01/2019 [13:00]:
İlham Əliyev Zimbabve prezidenti ilə görüşdü -FOTOLAR
19/01/2019 [12:51]:
Yaşı 70-dən yuxarı olan 221 nəfər evlənib
19/01/2019 [12:48]:
“20 Yanvar hadisəsində yaxınlarımdan şəhid olanlar var” - Əməkdar artist...
19/01/2019 [12:23]:
“Onlar unudulmağa məhkumdurlar” – “Həm də bəri başdan!”
19/01/2019 [12:20]:
Fərizə deyirdi ki, İlhama qovuşmaq üçün məni gecikdirirsiniz...” - 20 Yanvar şəhidinin anası...
19/01/2019 [12:16]:
20 Yanvar şəhidlərinə görə intihar edən tələbə KİMDİR?
19/01/2019 [12:08]:
Azərbaycanda 2 maskalı şəxs “zapravka”ya hücum etdi
19/01/2019 [11:26]:
İran pasportu ilə Qarabağa gedən qaçqınımız olubmu?..
19/01/2019 [11:17]:
Borca görə 19 nəfər tutuldu
19/01/2019 [11:16]:
Polis axtarışda olan şəxsi saxladı
19/01/2019 [11:15]:
Balakən sakinlərindən qanunsuz silahlar götürüldü
19/01/2019 [11:13]:
Kosmik peykləri məhv edəcək RAKET - 17 dəqiqəyə 3 min kilometr uçdu
19/01/2019 [11:07]:
“İki ay dörd gün onun yolunu gözlədim...”- Şəhid zabitimizin anası...
19/01/2019 [10:46]:
“Arif Alışanov, mənimlə ədavətin nə idi?”
19/01/2019 [10:44]:
Abel Məhərrəmov belə “Yallı” getdi -VİDEO
19/01/2019 [10:42]:
Silsilə cinayətlər törədən dəstənin işi məhkəməyə göndərildi
19/01/2019 [10:28]:
Bakıda 18 yaşlı oğlan itkin düşdü
19/01/2019 [10:24]:
Ukrayna əhalisinin sayı 208,8 min nəfər azalıb
19/01/2019 [10:23]:
Şahmat üzrə Azərbaycan çempionatının III turu yekunlaşdı
19/01/2019 [10:17]:
İspaniyanın ilk Oskar alan aktyoru - 50 yaşlı məşhur...
19/01/2019 [10:09]:
Ermənilər kəndlərimizi atəşə tutdu
19/01/2019 [09:38]:
ABŞ-da tərcüməçi işləyən azərbaycanlı xanım
19/01/2019 [09:36]:
Putinin sirli perspektivi...
19/01/2019 [09:31]:
Deputatlar alkoqol və tütünün  adi dükanlardan yığışdırılmasını təklif etdi + İNANILMAZ
19/01/2019 [08:25]:
"Bu külək əslində Allahın görünməyən ordusu idi..."
19/01/2019 [01:38]:
“Görmək istədiyimiz dünya” adlı qısa film təlimləri və yarışması...
19/01/2019 [00:27]:
Gözlənilən bir qəsbin tarixçəsi: Dini liderin siyasi cəlladlara verdiyi tarixi dərslər...
18/01/2019 [23:56]:
Qarsda Qanlı Yanvar şəhidlərinin əziz xatirəsi ehtiramla yad olundu - FOTOLAR
18/01/2019 [23:26]:
Terrorçuluğa qarşı əməliyyatda 43 nəfər yaxalandı
18/01/2019 [23:12]:
64 yaşında gənc qalmağının sirrini açdı - “Ət yemirəm”
18/01/2019 [22:58]:
Türkiyəli aparıcıya Bakıda kirayə ev vermirlər - BU SƏBƏBƏ GÖRƏ...
18/01/2019 [22:56]:
“Sabah ölkədə elə proseslər baş verə bilər ki, eşidəndə adamın tükləri biz-biz olar...”
18/01/2019 [22:18]:
"Oğru dünyasında" istifadə edilən sözlərin inanılmaz mənası: "Adaxlı", "müftə", "talvar"
18/01/2019 [22:04]:
Putin 30 yaş kiçik sevgilisi ilə evləndi -FOTO
Bütün arxiv bir sırada
12/06/2018 [05:58] - Araşdırma - ( 3789 dəfə baxılıb)

AXC və Nərimanova qarşı gələn şəxsin peşmanlığı – O, səhvini anlayıb, sarsıntı keçirdi



Moderator.az Azərbaycan tarixinə ziddiyyətli fikirləri ilə düşən, əvvəlcə milli məsələlərə soyuq yanaşsa da, sonradan səhvini anlayan Eyyub Xanbudaqov haqqında yazını təqdim edir.

Yazıda araşdırmaçı Əli Şamilin TRT Azərbaycan üçün hazırladığı materiallardan istifadə olunub:
Eyyub Şirin oğlu Xanbudaqov 1893-cü ildə Gəncə şəhərində doğulub. 

Gəncə şəhərindəki məhəllə məktəbində, sonra da gimnaziyada təhsil alan Eyyub Xanbudaqov sonradan  Bakıya gəlib, Kaspi donanmasında matros işləməyə başlayır. Dənizçilikdə təcrübə toplayandan sonra təhsilini artırmaq qərarına gəlir. Bakıdakı Dənizçilik Məktəbinə daxil olur və oranı 1913-cü ildə bitirərək, kapitan köməkçisi vəzifəsində çalışmağa başlayır. 

1918-ci ildə Hümmət təşkilatına daxil olur. Hümmət təşkilatı isə Rusiya Kommunist Partiyasının Bakıdakı müsəlmanlardan təşkil edilən bir qrupu idi. 1918-ci ildə elan edilən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini burjua-mülkədar hökuməti adlandıran Eyyub Xanbudaqov sosialistlərin hakimiyyəti ələ almaları üçün var gücü ilə çalışır. 1920-ci il aprelin 28-də bolşeviklərin Azərbaycanı işğal etməsini alqışlayanlar sırasında Eyyub və Mahmud Xanbudaqov qardaşları da olur. Bolşeviklərin belə fanatik inqilabçılara böyük ehtiyacı olduğundan 1920-ci ilin oktyabrında Eyyub Xanbudaqovu Azərbaycan Xalq Komissarları Şurası yanında Fövqəladə Komissiyanın sədri təyin edirlər.

Eyyub Xanbudaqov Azərbaycanda əksinqilabçı saydığı milli kadrlara divan tutmaqla kifayətlənmir, 1921-ci ilin martında RK(b)P 10-cu qurultayında iştirak edərkən onu Kronştatdakı etiraz hərəkatını yatırmağa göndərirlər. Bolşeviklərin əksinqilabi-qiyam adlandırdıqları üsyanın yatırılmasında Eyyub Xanbudaqov xüsusi fəallıq göstərir. 

Bolşeviklər ölkəni savaş meydanına çevirdiklərindən, sinfi mübarizə adı altında xalqın malını-mülkünü əlindən aldığından keçmiş Rusiyanı aclıq və qıtlıq bürüyür. Şəhərlərdə yaşayan əhalini ərzaqla təmin etmək, sənayeni işlətmək üçün kəndlilərdən ərzağı zorla alırlar. Belə gərgin günlərdə, yəni 1921-ci ilin may ayında Azərbaycanda ərzaqla təchizat məsələsini nizama salmaq üçün Xalq Komissarlar Şurası nəzdində üç nəfərdən ibarət səlahiyyətli komissiya yaradılır. Bu komissiyanın tərkibinə Eyyub Xanbudaqov da daxil edilir.

Müsadirə adı altında qarətçilik o yerə çatır ki, kəndlilər mərkəzə teleqram vuraraq xahiş edirlər ki, nəyimiz varsa birdəfəlik aparsınlar, tez-tez gəlib ailəmizi və özümüzü təhqir etməsinlər. Sovetlərin özünün rəsmi sənədlərində Azərbaycanda 1920-ci il aprelin 28-dən 1921-ci il avqustunadək 48 min nəfərin qırmızı terrorun qurbanı olduğu göstərilir. Bir milyondan çox əhalidən 48 min nəfərin cəzalandırılması cəzanın kütləviliyindən xəbər verir. Bu kütləvi cəzalandırmanın, qırmızı terroru həyata keçirənlərin öncüllərindən biri də Eyyub Xanbudaqov olur.

1921-ci ildə onu Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinə üzv seçilir və Azərbaycan İstehlak Cəmiyyətləri İttifaqına sədr işləməyə göndərirlər. 1922-ci ilin əvvəlindən Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasına sədr müavini seçilən Eyyub Xanbudaqov 1922-ci il martında Nəriman Nərimanov və başqa rəhbər işçilərin köməyi ilə AK(b)P MK katibi seçilir. İlk illər Mirzoyanın və b. təsiri altında N. Nərmanova qarşı durur, antimilli mövqedə dayanır. Beynəlmiləlçilik adı altında xalqına qarşı divan tutulduğunu görür.

Eyyub Xanbudaqov konfransda ona və tərəfdarlarına qarşı hücumun gücləndiyini görərək fikirlərini xalqa çatdırmaq üçün 1923-cü il iyundan başlayaraq “Bakinski raboçi” qəzetində “Quba qəzasında xalq maarifi”, “Azərbaycanda bizim başlıca vəzifələrimiz”, “Milli məsələyə dair” və b. məqalələrini çap etdirir. Mikoyan, Mirzoyan, Sərkis kimi komunistlərin antiazərbaycan mövqeyini Əliheydər Qarayev, Mirzədavud Hüseyinov, Ruhulla Axundov da müdafiə edir.

1924-cü il mayın 5-9-da keçirilən respublika partiya təşkilatının qurultayında milli məsələyə dair ixtilaf daha da dərinləşir. Eyyub Xanbudaqovun rəhbərlik etdiyi dəstənin fikirlərini bu cür qruplaşdırır: 1.Moskva Azərbaycanın daxili işlərinə qarışmasın. 2.Yerli kommunistlərin Moskvadan göndərilən rəhbər işçilərin müşaviri kimi görmək ənənəsinə son qoyulsun. 3.Moskva Azərbaycan kommunistlərinin sərbəst işləməsinə əngəl olur. Onlara “yerli millətçilər” damğası vuraraq partiya sıralarından uzaqlaşdırır. Bu hallara yol verilməsin.

Çox təəssüf ki, qurultayda Xanbudaqov qardaşlarını yerli kommunistlərdən Mirbəşir Qasımov, Həbib Cəbiyev və b. azsayda insan müdafiə edir. Sergey Kirovun, Serqo Orcanikidzenin tərəfini tutaraq Xanbudaqovları millətçilikdə təqsirləndirən Azərbaycan kommunistlərinin əksəriyyəti 1937-ci ildə Stalin repressiyyasının qurbanı oldular.

Eyyub Xanbudaqov Zaqafqaziya Ölkə Komitəsinin iclasında Orcanikidzeyə sual verir ki, Azərbaycanda işsizlər ordusu olduğu halda nədən Azərbaycanda dəmiryolunun tikintisinə və yenidən qurulmasına 15 dəmiryol gözətçisi və 32 başqa işçi göndərilir.

Xanbudaqov açıq və kəskin bildirirdi ki, türk dilinin inkişafi ilə bağlı üç dekret verilsə də, heç bir iş görülmür. O, rəhbər vəzifələrdə işləyən milli kadrların sayını qonşu Gürcüstanla müqayisə edir. Azərbaycanda milli kadrların sıxışdırıldığını, milli məktəblərin açılmasına az vəsait ayrıldığını kəskin tənqid edir.
Xanbudaqov qardaşları Mirzoyanlar, Mikoyanlar, Kirovlar tərəfindən aldadıldıqlarını başa düşərək Nəriman Nərimanovdan yardım istəyirlər. Nərimanov isə daha onların səmimiyyətinə inanmır.
Özünün aldandığını, milli kommunistlərin qeyri səmimiliyini görən Eyyub Xanbudaqov sarsılır və ağır xəstəlik keçirir.

Onu milli məsələdə qətiyyətli mövqe tutduğuna görə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin ikinci katibi vəzifəsindən uzaqlaşdırırlar.
1926-30-cu illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Bankının sədri, ZSFSR Xalq Komissarlığında müxtəlif vəzifələrdə işləsə də, daim nəzarətdə olur və təqiblərə məruz qalır. Azərbaycan İstehlak Cəmiyyəti İttifaqının sədr müavini işləyən Eyyub Xanbudaqovu 1936-cı il dekabrın 19-da millətçilikdə ittiham edərək həbs edirlər.

Uzun sürən işgəncəli istintaqdan sonra 1937-ci il iyulun 23-də SSRİ XDİK-nın xüsusi iclasında E. Xanbudaqov 5 il azadlıqdan məhrum edilir. Lakin Moskva bu cəzanı qənaətbəxş hesab etmir. SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyasının səyyar iclasının 12 oktyabr 1937-ci il qərarı ilə ölüm hökmünə məhkum edilir.

Eyyub Xanbudaqov yanlışlığa yol versə də, sonradan səhvini başa düşür və milli məsələdə qətiyyətli mübarizəsi ilə yaddaşlarda yaşayır.

"Sırf kreslonu qorumaq naminə edilənlərə göz yumursansa, bu qorxaq həyatı yaşamağın nə mənası var?"
Abel Məhərrəmov belə “Yallı” getdi -VİDEO
Komitə sədrindən gecikmiş etiraf: "Bunun ikinci yolu yoxdur..."
"Paşinyan sələflərinin Qarabağ siyasətini davam etdirəcəksə, Azərbaycan münaqişənin hərbi yolla həllini seçəcək"
Zakir Həsənovun İran generalı ilə görüşü erməniləri qorxuya salıb
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Fotoqrafçı ananın obyektivində qızının heyvan sevgisi -FOTOLAR
Müsahibə
“Biz yıxılan millət deyilik: 20 Yanvar bunu bir daha sübut etdi”
Cəmiyyət
“İyirminci əsrdə bu xalq azadlıq savaşına görə dörd dəfə qan töküb...”
Cəmiyyət
“20 Yanvar hadisəsində yaxınlarımdan şəhid olanlar var” - Əməkdar artist...
Cəmiyyət
“İki ay dörd gün onun yolunu gözlədim...”- Şəhid zabitimizin anası...
Həftənin ən çox oxunanları
Bakıda gözlənilən tornado Elman Rüstəmovla Əhməd Əhmədzadəni Londondan vurdu - FOTOLAR
Bakıda dəhşətli qəza: "Mazda" 2 ayın gəlinini vurub öldürdü - FOTOLAR 18+
Bu ölkədən idxal olunan 7 ərzağı başınıza silah dirəsələr də YEMƏK OLMAZ!!!
Qarşı cinsə marağı azalan, intim hissləri qaydasında olmayan cütlüklər onu çeynəsələr...
Xalqı hansı sülhə hazırlayırlar? - Təhlükə başımızın üstündədir, yoxsa...?
Putin Paşinyanı qucaqlayır, Lukaşenko İrəvan yolçuluğunda... - Bəs biz nəyi gözləyirik?
"Bu ölkənin şeyxi hara baxır, Anar, Çingiz Abdullayev, Ramiz Rövşən və digərləri hara baxır?"
Azərbaycanda boşanma iddiası qaldıranların çoxu kişilərdir - Səbəb UTANCVERİCİDİR
“Sabah ölkədə elə proseslər baş verə bilər ki, eşidəndə adamın tükləri biz-biz olar...”
Ucarda dəhşət: 16 yaşlı qız qaçırılıdı, zorlandı, sonra ailəsinə qaytarıldı - VİDEO
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə