Xəbər lenti
17/10/2018 [20:13]:
Mehman Hüseynov həbsdə qaldı
17/10/2018 [20:12]:
Krımda üçgünlük matəm elan olundu
17/10/2018 [20:07]:
Ermənistan iqtisadi sanksiyaların astanasında...
17/10/2018 [19:57]:
“Qarabağ”ın sabiq qapıçısı “Qalatasaray”a keçə bilər
17/10/2018 [19:55]:
Putin Türkiyəyə səfər edəcək
17/10/2018 [19:37]:
XİN Kəlbəcərdə Sidney qəsəbəsinin salınmasını şərh etdi
17/10/2018 [19:35]:
Daha üç jurnalist Azərbaycanın “qara siyahı”sına salınacaq
17/10/2018 [19:30]:
Pul üçün özünü ölü göstərdi, həyat yoldaşı həqiqət sanıb intihar etdi - FOTO
17/10/2018 [19:21]:
Qarabağ qazisi ölüm ayağındadır
17/10/2018 [19:05]:
Terrorçuluğun maliyyələşdirilməsinə qarşı mübarizə haqda qanuna dəyişikliklər
17/10/2018 [19:04]:
Almaniyalı nazir Səudiyyə Ərəbistanına səfərini təxirə saldı
17/10/2018 [18:54]:
“Müstəqilliyimizin ilk təşəbbüskarlarından biri media olub”
17/10/2018 [18:47]:
Silah-sursatla gəldi, gömrük postunda saxlanıldı
17/10/2018 [18:35]:
Azərbaycanın Avstraliyadakı fəxri konsulu vəzifəsindən geri çağırıldı
17/10/2018 [18:33]:
Şəkidə yol tikintisinə 20 milyon manat ayrıldı
17/10/2018 [18:32]:
Prezident akademiklərə 2000 manat maaş kəsdi
17/10/2018 [18:13]:
“Müasir dünyada təhlükəsizlik: qlobal və regional çağrışlar” mövzusunda konfrans keçirildi
17/10/2018 [18:05]:
Melaniya Trampın təyyarəsinə duman doldu, məcburi eniş etdi
17/10/2018 [18:03]:
Səudiyyəyə Kaşıkçı üçün getmişdi, 100 milyon dollarla qayıtdı
17/10/2018 [17:43]:
"Hakimiyyətdəki satqınlarla müxalifət adından bu xalqa sırınmış adamlar eyni mərkəzdən idarə olunur"
17/10/2018 [17:42]:
Yüz azərbaycanlı yazarın əsərlərindən ibarət antologiya çapdan çıxdı
17/10/2018 [17:34]:
Ermənilərin işğaldakı torpaqları qaytarmaq haqqında düşünməməsinə səbəb nədir?
17/10/2018 [17:32]:
BP ADNSU-da seminar keçirdi
17/10/2018 [17:32]:
“18 oktyabr tariximizin qızıl səhifəsidir”
17/10/2018 [17:21]:
Yoxa çıxmış jurnalistlə bağlı qorxunc xəbər: Əvvəl barmaqlarını, sonra başını kəsiblər
17/10/2018 [17:20]:
ADAU-da “Bir damla su kardeşlik layihəsi”nin təqdimatı oldu
17/10/2018 [17:16]:
Tərtərdə yol qəzası olub, sürücü ölüb- FOTO
17/10/2018 [17:14]:
Səudiyyənin İstanbuldakı baş konsulu vəzifəsindən azad edildi
17/10/2018 [17:04]:
ADNSU-da “Energetiklər günü”nə həsr olunmuş tədbir keçirildi
17/10/2018 [17:03]:
Azərbaycanlı xanəndə “Könül bağı” proqramında qonaq oldu - FOTO
17/10/2018 [16:55]:
Kaşıkçının qətlində şübhəlilərdən birinin şahzadə ilə - Fotosu üzə çıxdı
17/10/2018 [16:52]:
Təcavüzdə ittiham olunan Hindistanın XİN başçısı istefa verdi
17/10/2018 [16:51]:
“ABŞ Ermənistana sanksiya tətbiq edərsə...”
17/10/2018 [16:44]:
Bakının mərkəzində yol çökdü - YENİLƏNİB + FOTO
17/10/2018 [16:41]:
Aİİ-də “Multikulturalizm və fəlsəfi əsasları” mövzusunda növbəti seminar keçirildi
17/10/2018 [16:35]:
“11 000 manat bütün şəhid ailələrinə verilməlidir “
17/10/2018 [16:26]:
ADAU-da Müstəqillik günü qeyd edildi
17/10/2018 [16:20]:
Qənirə Paşayeva Boluda “Yeni Dünya Qaydası və Gələcəyin Xəritəsi" adlı konfransda çıxış etdi
17/10/2018 [16:11]:
Maykl Pompeo: “Camal Qaşıqçının itkin düşməsində əli olan yüksək səviyyəli məmurlar məsuliyyətə cəlb ediləcəklər”
17/10/2018 [16:08]:
ADU-da Ümumdünya Qida Günü ilə bağlı tədbir keçirildi
17/10/2018 [16:06]:
UNEC “Təhsil almaq üçün hansı universiteti seçərdiniz” nominasiyasının qalibi oldu
17/10/2018 [16:03]:
Krım teraktı: Əraziyə BTR-lər yeridildi - Video
17/10/2018 [16:03]:
Milli qəhrəmanla bağlı “Yüksəlişin sirri” filmi təqdim olundu -FOTOLAR
17/10/2018 [15:58]:
Ərdoğan onun haqqında təhqiramiz plakat qaldıran tələbə təşkilatını bağışladı
17/10/2018 [15:56]:
Ermənistanda 2019-cu ilin büdcəsi qəbul olunmaya bilər
17/10/2018 [15:56]:
Buzovnada evə basqın - 82 yaşlı qadını döyüb qarət etdilər
17/10/2018 [15:55]:
Dünyanın ən yaşlı insanı: “Uzun ömür Tanrının mənə cəzasıdır”
17/10/2018 [15:53]:
Türkiyəli nazir: "Bakı-Tbilisi-Qars vasitəsilə yük daşımaları 3 milyon tona çatdırılacaq"
17/10/2018 [15:52]:
14 İran əsgəri Pakistanla sərhəddə oğurlandı
17/10/2018 [15:50]:
Maşın bazarını su basdı - VİDEO
17/10/2018 [15:44]:
Fransa Təhsil Nazirliyinin müşaviri: "Azərbaycan müsəlman ölkələri üçün gözəl nümunədir"
17/10/2018 [15:40]:
Rövşən Lənkəranskinin adamı atışma zamanı öldürüldü
17/10/2018 [15:33]:
Həmkarından Qüdrət Həsənquliyevin “Azərbaycanın işğal edilmiş əraziləri haqqında” qanun layihəsinə dəstək
17/10/2018 [15:24]:
Doğum evində qorxunc olay -Körpə yanıq xəsarətləri aldı-FOTOLAR
17/10/2018 [15:21]:
Arzu Rəhimov Abşeron rayonunda vətəndaşları qəbul edib
17/10/2018 [15:18]:
Krımda kollecdə partlayış: 10 ölü
17/10/2018 [15:14]:
Komitə sədri hakimlər və vəkillər məsələsinə aydınlıq gətirdi
17/10/2018 [15:07]:
SOCAR İstiqrazlarının 2-ci ili tamamlandı
17/10/2018 [15:07]:
Saakaşvili iş adamının qətlini sifariş verməkdə İTTİHAM OLUNDU
17/10/2018 [14:58]:
ADPU-da “Dayanıqlı inkişaf məqsədləri” mövzusunda dəyirmi masa keçirildi
17/10/2018 [14:55]:
"Yeni qanunda informasiyalar işarələnməklə uşaqlıq dövrlərinin xüsusi təsnifatı veriləcək”
17/10/2018 [14:53]:
"Çelsi"nin futbolçusu "Ginnesin rekordlar kitabı"na düşdü
17/10/2018 [14:49]:
ETSN rəsmisi: "Bayılda sürüşmə baş verən küçədə gərginlik qalmaqdadır"
17/10/2018 [14:43]:
Üç ildə Azərbaycanda 5 min uzunqulaq yoxa çıxdı
17/10/2018 [14:36]:
Lütfi Zadənin dünya alimlərinə nümunə göstərdiyi professor – “Potensialımı dəyərləndirən yoxdur”
17/10/2018 [14:28]:
Azad Mirzəcanzadənin yadigarı olan liseyin qeyri-adi qaydaları, telefon və zinət əşyalarının "acı aqibəti"
17/10/2018 [14:26]:
Nazirlik birdəfəlik ödəməni almadığını deyən ailənin sənədlərini yaydı
17/10/2018 [14:26]:
“OSA” komplekslərinin döyüş atışları - VİDEO
17/10/2018 [14:24]:
“Erməni Qarabağda Allahın haqqına təcavüz edib” - Ərdəbildə möhtəşəm Qarabağ tədbiri
17/10/2018 [14:19]:
ARB-də 100 minlik veriliş bağlandı - Qalmaqal
17/10/2018 [14:05]:
Jurnalisti əvvəl döyüblər, sonra dərmanla yatırdıb mişarla doğrayıblar – TƏFƏRRÜAT
17/10/2018 [13:58]:
27900 şüşə saxta aksizli içki aşkarlandı
17/10/2018 [13:55]:
Yeni nəsil şəxsiyyət vəsiqəsinin çipindəki məlumatlar niyə oxunmur? –Rəsmi izahat
17/10/2018 [13:47]:
Uşaq ədəbiyyatını niyə uşaq yerinə qoymuşuq? -Millət vəkilinin çıxışını ekspertlər haqlı saydı...
17/10/2018 [13:46]:
Naxçıvan əhalisinin etnogenezinə yeni baxış...
17/10/2018 [13:45]:
Ermənistanda təklif: Müxalifət parlamentdə üçdə birdən az ola bilməz
17/10/2018 [13:28]:
Sabiq nazirinin ölkədən milyonlar aparan adamının adı keçən iş bitdi - 9 il həbs cəzası
17/10/2018 [13:24]:
Bakıda aptekə basqın...
17/10/2018 [13:23]:
Erməni polisi Azərbaycanla sərhədə gəlməkdən imtina etdi
17/10/2018 [13:18]:
Azərbaycanda bu sirləri bilən məmurların – Siyahısı
Bütün arxiv bir sırada
12/06/2018 [05:58] - Araşdırma - ( 3744 dəfə baxılıb)

AXC və Nərimanova qarşı gələn şəxsin peşmanlığı – O, səhvini anlayıb, sarsıntı keçirdi



Moderator.az Azərbaycan tarixinə ziddiyyətli fikirləri ilə düşən, əvvəlcə milli məsələlərə soyuq yanaşsa da, sonradan səhvini anlayan Eyyub Xanbudaqov haqqında yazını təqdim edir.

Yazıda araşdırmaçı Əli Şamilin TRT Azərbaycan üçün hazırladığı materiallardan istifadə olunub:
Eyyub Şirin oğlu Xanbudaqov 1893-cü ildə Gəncə şəhərində doğulub. 

Gəncə şəhərindəki məhəllə məktəbində, sonra da gimnaziyada təhsil alan Eyyub Xanbudaqov sonradan  Bakıya gəlib, Kaspi donanmasında matros işləməyə başlayır. Dənizçilikdə təcrübə toplayandan sonra təhsilini artırmaq qərarına gəlir. Bakıdakı Dənizçilik Məktəbinə daxil olur və oranı 1913-cü ildə bitirərək, kapitan köməkçisi vəzifəsində çalışmağa başlayır. 

1918-ci ildə Hümmət təşkilatına daxil olur. Hümmət təşkilatı isə Rusiya Kommunist Partiyasının Bakıdakı müsəlmanlardan təşkil edilən bir qrupu idi. 1918-ci ildə elan edilən Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini burjua-mülkədar hökuməti adlandıran Eyyub Xanbudaqov sosialistlərin hakimiyyəti ələ almaları üçün var gücü ilə çalışır. 1920-ci il aprelin 28-də bolşeviklərin Azərbaycanı işğal etməsini alqışlayanlar sırasında Eyyub və Mahmud Xanbudaqov qardaşları da olur. Bolşeviklərin belə fanatik inqilabçılara böyük ehtiyacı olduğundan 1920-ci ilin oktyabrında Eyyub Xanbudaqovu Azərbaycan Xalq Komissarları Şurası yanında Fövqəladə Komissiyanın sədri təyin edirlər.

Eyyub Xanbudaqov Azərbaycanda əksinqilabçı saydığı milli kadrlara divan tutmaqla kifayətlənmir, 1921-ci ilin martında RK(b)P 10-cu qurultayında iştirak edərkən onu Kronştatdakı etiraz hərəkatını yatırmağa göndərirlər. Bolşeviklərin əksinqilabi-qiyam adlandırdıqları üsyanın yatırılmasında Eyyub Xanbudaqov xüsusi fəallıq göstərir. 

Bolşeviklər ölkəni savaş meydanına çevirdiklərindən, sinfi mübarizə adı altında xalqın malını-mülkünü əlindən aldığından keçmiş Rusiyanı aclıq və qıtlıq bürüyür. Şəhərlərdə yaşayan əhalini ərzaqla təmin etmək, sənayeni işlətmək üçün kəndlilərdən ərzağı zorla alırlar. Belə gərgin günlərdə, yəni 1921-ci ilin may ayında Azərbaycanda ərzaqla təchizat məsələsini nizama salmaq üçün Xalq Komissarlar Şurası nəzdində üç nəfərdən ibarət səlahiyyətli komissiya yaradılır. Bu komissiyanın tərkibinə Eyyub Xanbudaqov da daxil edilir.

Müsadirə adı altında qarətçilik o yerə çatır ki, kəndlilər mərkəzə teleqram vuraraq xahiş edirlər ki, nəyimiz varsa birdəfəlik aparsınlar, tez-tez gəlib ailəmizi və özümüzü təhqir etməsinlər. Sovetlərin özünün rəsmi sənədlərində Azərbaycanda 1920-ci il aprelin 28-dən 1921-ci il avqustunadək 48 min nəfərin qırmızı terrorun qurbanı olduğu göstərilir. Bir milyondan çox əhalidən 48 min nəfərin cəzalandırılması cəzanın kütləviliyindən xəbər verir. Bu kütləvi cəzalandırmanın, qırmızı terroru həyata keçirənlərin öncüllərindən biri də Eyyub Xanbudaqov olur.

1921-ci ildə onu Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinə üzv seçilir və Azərbaycan İstehlak Cəmiyyətləri İttifaqına sədr işləməyə göndərirlər. 1922-ci ilin əvvəlindən Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Şurasına sədr müavini seçilən Eyyub Xanbudaqov 1922-ci il martında Nəriman Nərimanov və başqa rəhbər işçilərin köməyi ilə AK(b)P MK katibi seçilir. İlk illər Mirzoyanın və b. təsiri altında N. Nərmanova qarşı durur, antimilli mövqedə dayanır. Beynəlmiləlçilik adı altında xalqına qarşı divan tutulduğunu görür.

Eyyub Xanbudaqov konfransda ona və tərəfdarlarına qarşı hücumun gücləndiyini görərək fikirlərini xalqa çatdırmaq üçün 1923-cü il iyundan başlayaraq “Bakinski raboçi” qəzetində “Quba qəzasında xalq maarifi”, “Azərbaycanda bizim başlıca vəzifələrimiz”, “Milli məsələyə dair” və b. məqalələrini çap etdirir. Mikoyan, Mirzoyan, Sərkis kimi komunistlərin antiazərbaycan mövqeyini Əliheydər Qarayev, Mirzədavud Hüseyinov, Ruhulla Axundov da müdafiə edir.

1924-cü il mayın 5-9-da keçirilən respublika partiya təşkilatının qurultayında milli məsələyə dair ixtilaf daha da dərinləşir. Eyyub Xanbudaqovun rəhbərlik etdiyi dəstənin fikirlərini bu cür qruplaşdırır: 1.Moskva Azərbaycanın daxili işlərinə qarışmasın. 2.Yerli kommunistlərin Moskvadan göndərilən rəhbər işçilərin müşaviri kimi görmək ənənəsinə son qoyulsun. 3.Moskva Azərbaycan kommunistlərinin sərbəst işləməsinə əngəl olur. Onlara “yerli millətçilər” damğası vuraraq partiya sıralarından uzaqlaşdırır. Bu hallara yol verilməsin.

Çox təəssüf ki, qurultayda Xanbudaqov qardaşlarını yerli kommunistlərdən Mirbəşir Qasımov, Həbib Cəbiyev və b. azsayda insan müdafiə edir. Sergey Kirovun, Serqo Orcanikidzenin tərəfini tutaraq Xanbudaqovları millətçilikdə təqsirləndirən Azərbaycan kommunistlərinin əksəriyyəti 1937-ci ildə Stalin repressiyyasının qurbanı oldular.

Eyyub Xanbudaqov Zaqafqaziya Ölkə Komitəsinin iclasında Orcanikidzeyə sual verir ki, Azərbaycanda işsizlər ordusu olduğu halda nədən Azərbaycanda dəmiryolunun tikintisinə və yenidən qurulmasına 15 dəmiryol gözətçisi və 32 başqa işçi göndərilir.

Xanbudaqov açıq və kəskin bildirirdi ki, türk dilinin inkişafi ilə bağlı üç dekret verilsə də, heç bir iş görülmür. O, rəhbər vəzifələrdə işləyən milli kadrların sayını qonşu Gürcüstanla müqayisə edir. Azərbaycanda milli kadrların sıxışdırıldığını, milli məktəblərin açılmasına az vəsait ayrıldığını kəskin tənqid edir.
Xanbudaqov qardaşları Mirzoyanlar, Mikoyanlar, Kirovlar tərəfindən aldadıldıqlarını başa düşərək Nəriman Nərimanovdan yardım istəyirlər. Nərimanov isə daha onların səmimiyyətinə inanmır.
Özünün aldandığını, milli kommunistlərin qeyri səmimiliyini görən Eyyub Xanbudaqov sarsılır və ağır xəstəlik keçirir.

Onu milli məsələdə qətiyyətli mövqe tutduğuna görə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin ikinci katibi vəzifəsindən uzaqlaşdırırlar.
1926-30-cu illərdə Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Bankının sədri, ZSFSR Xalq Komissarlığında müxtəlif vəzifələrdə işləsə də, daim nəzarətdə olur və təqiblərə məruz qalır. Azərbaycan İstehlak Cəmiyyəti İttifaqının sədr müavini işləyən Eyyub Xanbudaqovu 1936-cı il dekabrın 19-da millətçilikdə ittiham edərək həbs edirlər.

Uzun sürən işgəncəli istintaqdan sonra 1937-ci il iyulun 23-də SSRİ XDİK-nın xüsusi iclasında E. Xanbudaqov 5 il azadlıqdan məhrum edilir. Lakin Moskva bu cəzanı qənaətbəxş hesab etmir. SSRİ Ali Məhkəməsinin Hərbi Kollegiyasının səyyar iclasının 12 oktyabr 1937-ci il qərarı ilə ölüm hökmünə məhkum edilir.

Eyyub Xanbudaqov yanlışlığa yol versə də, sonradan səhvini başa düşür və milli məsələdə qətiyyətli mübarizəsi ilə yaddaşlarda yaşayır.

Pul üçün özünü ölü göstərdi, həyat yoldaşı həqiqət sanıb intihar etdi - FOTO
Lütfi Zadənin dünya alimlərinə nümunə göstərdiyi professor – “Potensialımı dəyərləndirən yoxdur”
“Erməni Qarabağda Allahın haqqına təcavüz edib” - Ərdəbildə möhtəşəm Qarabağ tədbiri
“Heydər Əliyevlə gecə ikinin yarısınadək söhbət etdik”
İclas zamanı tavandan ilan düşdü - VİDEO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Yüz azərbaycanlı yazarın əsərlərindən ibarət antologiya çapdan çıxdı
Gündəm
“18 oktyabr tariximizin qızıl səhifəsidir”
Gündəm
“ABŞ Ermənistana sanksiya tətbiq edərsə...”
Dünya
Doğum evində qorxunc olay -Körpə yanıq xəsarətləri aldı-FOTOLAR
Cəmiyyət
"Etimad Əsədov öz kişiyanə həyat tərzi ilə Azərbaycan xalqına nümunə qoyub getdi"
Həftənin ən çox oxunanları
Cahangir Hacıyevin xanımı hər gün 2500 dollarlıq şərab içirmiş -Dünya belə pul xərcləyən qadın görməyib
"Cavan oğlanı nə edirsən, pul xərcləməyəcək" - Rövşanədən müğənniyə
Dədə Şəmşirə uzanan yaman dil "kəsildi"...
Paşinyan istefa verdi - Son dəqiqə
"Tikintidəki özbaşınalığa Abid Şərifovla Hacıbala Abutalıbov cavab verməlidir"
İstanbulda küçəyə erməninin adı verildi
“Erməni-rus qruplaşması hansı halda Azərbaycanla döyüşə girə bilər?”- General cavab verir (Video)
Bakıda bu restorana parolsuz daxil olmaq mümkün deyil - VİDEO
"Bunun üçün ölkə başçısına müraciət etmişəm, İqtisadiyyat Nazirliyi ilə söhbətimiz olub"
Qarabağ qazisi Etimad Əsədov vəfat etdi
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə