Xəbər lenti
25/05/2019 [12:36]:
AMEA magistraturasına qəbul zamanı müsahibə mərhələsi ləğv olunub - QƏRAR
25/05/2019 [12:33]:
Anar: “Babamın şəklini "Siyasi qurbanların xatirəsi muzeyi”ində gördüm”
25/05/2019 [12:30]:
İstefa verən hakim vəkilliyə qəbul olunub
25/05/2019 [12:22]:
Baş nazir sıravi əsgərləri satın alır: Generalitetlə savaşın pərdəarxası...
25/05/2019 [12:21]:
Bakıda 16 mərtəbəli binada yanğın baş verib - FOTO+VİDEO
25/05/2019 [12:18]:
“Siyasi repressiya qurbanları muzeyi”nin açılışı olub - FOTOLAR
25/05/2019 [12:16]:
"Bizim azadlıq və istiqlaliyyətimizi gözləri götürməyən rəqiblərimiz deyirlər ki..."
25/05/2019 [12:10]:
“Onun ən böyük kino rolu "General Həzi Aslanov" filmidir...”
25/05/2019 [12:08]:
Elçin Quliyev: “1920-1950-ci illərdə repressiyaya məruz qalmış vətəndaşların sayı 400 mindən artıq olub”
25/05/2019 [12:06]:
O, gələcəkdə daha çox oxunacaq...
25/05/2019 [12:05]:
DTX rəisi: "Azərbaycanı Almaniya, Fransa, İngiltərə ilə müqayisə edirik, belə də olmalıdır"
25/05/2019 [12:02]:
“1990-cı illərdəki xəyanətlərin üstü açılmayacaq hələlik...”
25/05/2019 [11:57]:
Kafedə meyit tapıldı - Zorakılıqla öldürülüb
25/05/2019 [11:47]:
Türkiyədə həbs olunan gəminin dənizçiləri Rusiyaya qayıtdı
25/05/2019 [11:32]:
Masallıda kənd təsərrüfatı sistemi sürətlə elektronlaşır
25/05/2019 [11:21]:
Azad Rəhimovun oğlu 20 milyonluq tender “uddu”
25/05/2019 [11:12]:
Müəllimin şagirdinə qarşı əxlaqsızlığı gizli kameraya düşdü - VİDEO
25/05/2019 [11:11]:
"Rəsmi, siyasi dairələrdə məni yaxına buraxmırlar və başım çıxmır səbəbi nədir"
25/05/2019 [11:08]:
AzTV-dən növbəti ilk: xarici ekspertlər faktları açdılar... - Video
25/05/2019 [11:06]:
Saakaşvili Ukraynaya qayıdır - TARİXİ AÇIQLADI
25/05/2019 [11:02]:
Gəncədə avtomobil 19 yaşlı qızı vurdu
25/05/2019 [10:57]:
Ali məktəbi bitirənlər niyə dövlət qulluğunda az təmsil olunur? - PROBLEM
25/05/2019 [10:57]:
Ermənistan xarici işlər nazirinin səhhəti kəskin pisləşdi-Lavrovla danışıqdan sonra...
25/05/2019 [10:53]:
Hava limanında Rusiya vətəndaşından 800 min dollar "tapıldı" - Hökumət 25 faizini istəyir...
25/05/2019 [10:51]:
Neftçalada 5 uşaq anası olan 30 yaşlı qadın intihar etdi
25/05/2019 [10:48]:
Cəbhədə gərginlik – Atəşkəs 20 dəfə pozuldu
25/05/2019 [10:42]:
Bu gün Bakıda 28 dərəcə isti olacaq
25/05/2019 [10:40]:
NATO yeni hərbi strategiya qəbul edir – Rusiyaya görə
25/05/2019 [10:40]:
"Neçə illər öncə Qarabağ probleminin də qeyri-standat həlli olduğunu demişdim..."
25/05/2019 [10:39]:
Avtomobil ustaları emalatxanada heroinlə tutulublar - FOTO
25/05/2019 [10:32]:
Məmurlar Ramazan boyunca aşpaz və ofisiant işləməyə göndərildi- GÖZLƏNİLMƏZ...
25/05/2019 [10:07]:
Pavel Qraçov Rəhim Qazıyevə görə şəxsən Əbülfəz Elçibəyi təhdid edibmi? - MÜƏMMA
25/05/2019 [10:05]:
“İsgəndər Həmidovla əlaqə itib” - AXH rəsmisi
25/05/2019 [10:03]:
Rotşildlərlə qonşuluq 13 milyon avroya başa gələcək
25/05/2019 [10:02]:
Ağacan Əbiyev: “Ronaldo deyil, Messi deyil, başımıza çıxarıblar”
25/05/2019 [09:56]:
Azərbaycanda keçirilən beynəlxalq idman oyunları ölkəmizə nə verir?
25/05/2019 [09:54]:
Azərbaycanda 5 uşaq anası özünü asdı
25/05/2019 [09:42]:
Döyüşçü yoldaşından Nəcməddin Sadıkova özünəməxsus doğum günü TƏBRİKİ...
25/05/2019 [09:40]:
Tramp Meyin istefasını şərh etdi
25/05/2019 [09:38]:
Hindistanda məktəb yandı: 19 ölü - VİDEO
25/05/2019 [09:33]:
Tramp Yaxın Şərqə qoşun göndəriləcəyini təsdiqləyib
25/05/2019 [09:30]:
Korrupsioner məmurların varidatının xalqa paylanılmasına başlandı...
25/05/2019 [09:26]:
"Vicdanımı itirmişəm, onu tapanlardan artıq dərəcədə xahiş edirəm ki..."
25/05/2019 [09:23]:
ABŞ İrana təzyiqi artırır – Ərəb ölkələrinə silah satışı dəstəkləndi
25/05/2019 [09:22]:
Meksikada "Mi-17" vertolyotu qəzaya uğrayıb
25/05/2019 [09:20]:
Lavrovun diplomatik "uğur"u: Danışıqlardan əvvəl araq içmək...
25/05/2019 [08:30]:
"Beş gecə vardır ki, Allah möminlərin dualarını rədd etməz..."
25/05/2019 [00:04]:
Boris Conson: “Oktyabrın 31-də Böyük Britaniya Avropa İttifaqı üzvlüyündən çıxacaq”
24/05/2019 [23:59]:
“Mercedes” su maşını ilə toqquşdu: Yaralılar var - FOTO
24/05/2019 [23:50]:
Bu gecə ilk Qədr gecəsidir
24/05/2019 [22:48]:
Şəhid akademikin qızından Prezidentə müraciət: "Bizi arxasız görüb başımıza bu oyunu açırlar"
24/05/2019 [22:23]:
Şəhid ailəsini yaşadığı mənzildən bayıra atmaq istəyənlər kimlərdir?
24/05/2019 [22:21]:
Aranda hava kəskin dəyişdi - “Azərişıq” gücləndirilmiş iş rejiminə keçdi
24/05/2019 [22:20]:
Daşkəsənə dolu yağıb - FOTO
24/05/2019 [22:18]:
UEFA prezidenti Mxitaryanın Bakıya gəlməməsinə münasibət bildirib
24/05/2019 [22:17]:
Qarabağda rəqs məktəbləri açılır: Həm də Amerika ermənilərinin pulları hesabına...
24/05/2019 [22:17]:
Maliyyə naziri Samir Şərifova ağır itki
24/05/2019 [22:12]:
Milli Məclisin regional məsələlər komitəsinin iclası keçirildi
24/05/2019 [22:07]:
Fransada partlayış törədildi
24/05/2019 [22:05]:
Nərimanovda YAP ərazi ilk partiya təşkilatlarının sədrləri ilə görüş keçirildi
24/05/2019 [22:02]:
Ermənilərin cəbhə xəttində törətdiyi yanğını yağış söndürdü
24/05/2019 [22:00]:
Nursultan Nazarbayev Fəxri prezident oldu
24/05/2019 [21:48]:
“Rusiya Qarabağ probleminin həllini ona görə istəmir ki...”
24/05/2019 [21:21]:
Dünyada 1,5 milyon kor, beş milyon zəif görən uşaq var
24/05/2019 [21:04]:
Prezidentdən sonra ən yüksək maaşı bu şəxs alır
24/05/2019 [21:03]:
Azərbaycanlı ailə Almaniyadan deportasiya olundu
24/05/2019 [20:45]:
Yaponiya İmperatoru Prezident İlham Əliyevi təbrik edib
24/05/2019 [20:38]:
Sürücülük etibarnaməsi ilə bağlı yenilik
24/05/2019 [20:36]:
Ermənilərin cəbhə xəttində törətdiyi yanğını yağış söndürüb - FOTO
24/05/2019 [20:33]:
Belqrad Universitetində “Azərbaycanda musiqi mədəniyyətinin inkişaf tarixi” adlı tədbir keçirilib
24/05/2019 [20:28]:
"Ordumuzun Naxçıvan istiqamətində mövqelərini tərk etməsi barədə fikirlər yalandır" - RƏSMİ
24/05/2019 [20:07]:
Sumqayıt və Şabran yazarları sözün işığına yığışıb
24/05/2019 [20:04]:
Şabranda oğurluq edən şəxs tutulub
24/05/2019 [19:44]:
Zakir Fərəcov Hacı Zeynalabdin qəsəbəsində səyyar qəbul keçirdi - FOTOLAR
24/05/2019 [19:42]:
Türkiyənin Qars şəhərində Azərbaycan- Türkiyənin qardaşlıq yürüş keçirilib- FOTO
24/05/2019 [19:39]:
Metropolitenin könüllüləri Avropa Liqasının xidmətində 7 stansiyada iki növbədə...
24/05/2019 [19:35]:
Mahaçqala-Bakı sürət qatarının istifadəyə veriləcəyi tarix açıqlandı
24/05/2019 [19:34]:
Gürcüstan XİN: “Azərbaycanla danışıqların birinci raundu başa çatıb”
24/05/2019 [19:27]:
Yevlax dəmir yolu qovşağında kompleks mülki müdafiə təlimi keçirilibb - FOTO
24/05/2019 [19:25]:
Məcburi sosial sığorta ilə bağlı yeni uçot qaydaları hazırlanır
Bütün arxiv bir sırada
13/06/2018 [01:18] - Araşdırma - ( 4222 dəfə baxılıb)

Osmanlı sultanı ilə Tağıyev yox, bu azərbaycanlı görüşüb– Hacı onu bu məqsədlə göndərib



Bu günlərdə Türkiyədə yayımlanan yüksəkreytinqli “Payitaxt Əbdülhəmid” serialında maraqlı bir epizod yayımlanıb. 50-ci seriyada guya Sultanla milyonçu Hacı Zeynalabdin Tağıyevin görüşür və burada yanlışlığa yol verilməklə bərabər, həmyerlimiz də öz nüfuzuna uyğun şəkildə təsvir olunmur.

Moderator.az xəbər verir ki, Sultan II Əbdülhəmidlə Tağıyev əslində, heç zaman görüşməyiblər. Doğrudur, Tağıyev Sultanın şəninə Qurani Kərim çap edərək, onun üçün yollatdırıb. Amma bu işi bir nəfərə tapşırıb ki, yazıda da onun haqqına danışacağıq. 

Yusif Ziya Talıbzadə Borçalı mahalının (indiki Gürcüstan Respublikası) Sarvanlar kəndindəki məşhur din ailmləri ailəsindəndir. Bu ailədən Axund Talıb, Axund Süleyman, Axund Mustafa kimi din xadimləri yetişib. Yusifin atası Axund Mustafa Zaqafqaziya şeyxülislamının müavini işlədiyindən Tiflisdə yaşayıb. Yusif də buna gorə 1877-ci ildə Tiflis şəhərində anadan olub.

İlk təhsilini Tiflisdə – Zaqafqaziya Ruhani İdarəsinin nəzdindəki Rüşdiyyə məktəbində almış, orada islami elmləri, ərəb, fars, rus dillərini öyrənmişdir.

Axund Mustafa 1894-cü ildə ailəsini də götürüb Xorasana köçür. Yusif də Məşhəddə məşhur Mirzə Cəfər mədrəsəsində oxuyur, orada müəllimlik edən müctəhid Molla Əlinin sevimli tələbəsinə çevrilir. Məşhəddə təhsilini başa vurduqdan sonra dini biliklərini daha da dərinləşdirmək üçün Bağdada gedir. Talıbzadələr ailəsi Xorasandan Qafqaza döndüyündən Yusif də Bağdaddan vətənə qayıdır.

1900-cü ildə Bakıya gələn Axund Yusif Talıbzadə Hacı Zeynalabdin Tağıyev və Nəriman Nərimanovun dəstəyi ilə coşğun ictimai-siyasi fəaliyyətə başlayır və "Rus-Tatar" məktəbində şəriət müəllimi işləyir.
Axund Yusif Talıbzadə Bakıdya gəldikdən bir il sonra, yəni 1901-ci ildə Azərbaycan türkcəsinin qrammatikasına dair "Təhsili-qəvaid" adlı kitabını nəşr etdirir. Bu kitab zamanında yalnız məktəblər üçün deyil, hən də ana dilində təhsil görməyən aydınlar üçün də çox gərəkli vəsait idi.
1901-ci ildə N.Nərimanovun "Nadir şah" faciəsini fars dilinə, 1903-cü ildə qadın tərbiyəsinə islamda göstərilən diqqətdən bəhs edən "Hədiyyəyi-nisvan (Qadınlara hədiyyə) " əsərini fars dilindən türkcəyə çevirən Axund Yusif Talıbzadə H.Z.Tağıyevə həsr olunmuş "Sərvət və səxavətilə məşhur cənab Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tərcümeyi-əhvalı" kitablarını çap etdirib.

Məmmədağa Şahtaxtlının 1903-cü ildə "Şərqi-Rus" qəzetinin nəşrinə icazə alması Axund Yusif Talıbzadənin yaradıcılığına bir təkan vermiş olur. O qəzetdə çap etdirdiyi "Din tərbiyəsi" və b.məqalələrində islam dininin bəşəri dəyərlərini təblığ edir.

Bakı litoqrafiyalarında 1904-cü ildə çap etdirdiyi "İslam tarixi və tarixi-ənbiyaya dair məkanların nəqşəsi və islam məmləkətlərinin xəritəsidir" adlı xəritə məktəblər üçün əvəzsiz vəsaitə çevrilir. Çünki Axund Yusif Talıbzadəyə kimi Azərbaycanda mətbəə üsuluyla xəritə çap etdirən olmamışdı.


1905-ci ildə çar II Nikolayın imzalamağa məcbur olduğu Oktyabr manfestindən sonra Qafqazda da milli mətbuatın nəşri genişləndi. Axund Yusif Talıbzadə "Həyat", "İrşad", "Tərəqqi","İqbal", qəzetlərində, "Füyuzat", "Şəlalə" və b. mətbuat orqanlarında müxtəlif imzalarla dini, elmi, ictimai-siyasi məzmunlu məqalələr çap etdirməyə başlayır. O, yalnız məqalələrlə kifayətlənmir, az zamanda 10-dan artıq kitabça və risalə nəşr etdirir.

XX yüzil tarixə ideoloji çarpışmaları ilə daxil oldu. Toplumu zülmdən, əsarətdən haqsızlıqdan, ədalətsizlikdən xilas edərək sosial ədalətin hakim olacağı bir cəmiyyət quracaqlarını vəd edən sosialistlər daha çox çevrilişlərə, inqilaba üstünlük verirdilər. Onlar cəmiyyəti islahatlarla dəyişmək istəyənlərə qarşı da sərt reaksiya göstərirdilər.
İslahatlarla dəyişikliklərə nail olmaq istəyən, xalqlarını əsarətdən qurtarmağa can atan türk xalqlarının ziyalıları isə “türkləşmk, islamlaşmaq, müasirləşmək!” süarı ilə çıxış edirdilər. Bu yolun keçilməsi üçün uzun zaman, insanların maariflənməsi lazım idi. Axund Yusif Talıbzadə də bu ağır yolu seçənlərdən idi. Odur ki fəaliyyətini çoxsahəyə yönəltmişdi. Şəraitin tələbinə uyğun olaraq gah pedaqoqluq edir, dram əsərləri yazır, şeir və publisistik məqalələrlə xalqını oyatmağa çalışır, gah da ictimai-siyasətlə məşğul olur, lazım gəldikdə əlinə silah götürərək peşəkar hərbiçi kimi döyüşürdü.

Yapon savaşında uduzaraq zəifləmiş Rusiya Qafqazda mövqelərini itirməmək üçün erməniləri silahlandıraraq bölgənin çoxsaylı xalqına qarşı toqquşmaya təhrik etdi. Xalq arasında I erməni-müsəlman savaşı kimi yaddaşlara hopmuş 1905-07-ci il qarşıdurmasında A.Y.Talıbzadə qələmi və silahı ilə xalqını müdafiə etdi.
1907-ci ilin avqustunda H.Z.Tağıyev öz vəsaiti hesabına çevirtdirdiyi və şərhlər yazdırdığı Qurani Kərimi 4000 altun lirə dəyərindən ziynətli daş və almazlarla bəzəyərək Y.Talıbzadə vasitəsi ilə İstanbula, müsəlmanların xəlifəsi və Osmanlı Sultanı Əbdülhəmidə hədiyyə olaraq göndərir. Bununla da Yusif Ziyanın Osmanlı dövlətinə gediş-gəlişi artır və oradan silsilə məqalələr yazır.

Bakıdakı Müsəliman Xeyriyyə Cəmiyyətinin fəal üzvlərindən olan Y.Talıbzadə yay aylarında Rusiyanın böyük şəhərlərinə, Krım vilayətinin bəzi yerlərinə və Osmanlının İstanbul, Trabzon, Samsun və b. şəhərlərinə səfər edərək məktəblərdə olur, imtahanlarla, məktəb proqramları ilə tanış olur, islam məzhəblərinin ortaq cəhətlərinin təbliği üçün əlindən gələni əsirgəmir.

1911-ci ildə Müsavat partiyasının üzvlüyünə yazılan ilk beş nəfərdən biri olan Axund Yusif Talıbzadə 1912-ci ildə ailəsini – Cənnət xanımı və oğlu Tələti də alıb İstanbula köçür, orada hərbi təhsil alır, Birinci Dünya Savaşında Qars-Ərdəhan cəbhəsində Rus ordusuna və ermənilərin təxribatçı dəstələrinə qarşı döyüşür.
1918-ci ildə Güney Qafqazda Gürcüstan, Azərbaycan, Ermənistan Cümhuriyyətləri elan edilsə də, Azərbaycan Höküməti Bakıya gələ bilmirdi. Çünki Bolşevik Rusyasına arxalanan Rus-Erməni dəstələri Bakını işğal edərək oyuncaq hökumət qurmuşdular. Bu oyuncaq hökumət də müsəlmanların kütləvi qırğınını təşkil etmişdi. Qırğınların qarşısını almaq, gənc Azərbaycan Cümhuriyyətinin normal fəaliyyət göstərməsi üçün Osmanlı dövlətinə müraciət edilir. Azərbaycana köməyə gələn Qafqaz İslam ordusunun tərkibində Yusif Talıbzadə kimi bölgəni yaxşı tanıyan və coşğun vətənpərin olması təbii idi.
Yusif Talıbzadə Osmanlı ordusunun zabiti kimi Rus-Erməni birliklərinin darmadağın edilməsində fəal iştirak etməklə yanaşı, ictimai-siyasi, dini, publisistik fəaliyyətini də davam etdirir.

1920-ci ilin aprelində bolşeviklər Azərbaycanı yenidən işğal etdikdə Yusif Talıbzadə İrana keçir. O, nədənsə nə İranda qalır, nə də Türkiyəyə mühacirətə gedir. Azərbaycana qayıdarkən onu sərhəddə Rus əsgərləri həbs edirlər. Azərbaycan Xalq Komissarlar sovetinin sədri Nəriman Nərimanov işə qarışdığından Yusif Talıbzadə nəinki həbsdən azad edilir, hətta rəhbər vəzifəyə – Naxçıvan Ölkə Hərbi Komissarı vəzifəsinə göndərilir. 1922-ci ilin sonlarınadək bu vəzifədə işləyən və general rütbəsinə yüksəlir.

Həmin illərdə Sovet rəhbərliyi Naxçıvanı Ermənistanının tərkibinə qatmaq istəyirdi. Yeni yaranmış Türkiyə Respublikası ilə bağlanmış müqavilə və yerli millətsevərlər buna imkan vermirdi. Yusif Ziya Talıbzadə də qulluq etdiyi hökümətin siyasətinə qarşı çıxdığı üçün 1922-ci ilin sonlarında Bakıya dönərək Nəriman Nərimanovla görüşür, vəziyyəti müzakirə edir və Sovetlərə qulluq etmək istəmədiyini bildirir. N. Nərmanov onun ölkəni tərk etməsinə şərait yaradır.

Yusif Ziya Talıbzadənin ömür yolu geniş öyrənilmədiyindən Azərbaycanı tərk etdikdən sonrakı fəaliyyəti hakkında təfsilatlı bilgilər yoxdur. Xatirələr və arxiv sənədlərindən bəlli olur ki, Yusif Ziya ömrünün son illərində Türkistanda yaşamış və dindaşları ilə birlikdə Rus işğalçılarına qarşı döyüşmüş, yerli əhaliyə hərbi təlim keçmişdir.

Bu həmin dövr idi ki, Ənvər Paşa da Türküstanda işğalçılara qarşı döyüşürdü. Y.Z.Talıbzadə 1923-cü il may ayının 18-də Qızıl Ordu ilə döyüşlərdə ağır yaralanmasına baxmayaraq Amu-Dərya çayını üzüb keçməyə çalışır və məslək dostu Ənvər Paşa kimi milləti və dini uğrunda şəhidi olur.

Onu da xatırlatmaq lazım gəlir ki, görkəmli ədib, pedaqoq Abdulla Şaiqin dönyagörüşünün formalaşmasında böyük qardaşı Yusif Ziya Talıbzadənin əvəzsiz xidmətləri olmuşdur.
70 ildən çox Yusif Ziyanın adı və fəaliyyəti unudulmağa çalışılsa da millətsevər gənclik onun ömür yolunu və yaradıcılığını böyük maraqla öyrənir.
 
Qeyd: Yazıda  araşdırmaçı Əli Şamilin materiallarından istifadə edilib.

loading...
loading...
"Neçə illər öncə Qarabağ probleminin də qeyri-standat həlli olduğunu demişdim..."
Döyüşçü yoldaşından Nəcməddin Sadıkova özünəməxsus doğum günü TƏBRİKİ...
Üzərindən ata və anasının bağırsaqları çıxdı - AĞLASIĞMAZ SƏBƏB...
Tanrının 54 gün sonra göndərdiyi mükafat - FOTOLAR + VİDEO
"Qaliblərin imtahansız qəbulu ürəkbulandıran addımları daha da gücləndirərdi..."
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
“Onun ən böyük kino rolu "General Həzi Aslanov" filmidir...”
Hadisə
Pavel Qraçov Rəhim Qazıyevə görə şəxsən Əbülfəz Elçibəyi təhdid edibmi? - MÜƏMMA
Siyasət
“Rusiya Qarabağ probleminin həllini ona görə istəmir ki...”
Gündəm
“Xırda insidentlər böyük müharibəyə çevrilə bilər” – XƏBƏRDARLIQ!
Gündəm
“Boykot çağırışı ermənilərin növbəti təxribatıdır”
Həftənin ən çox oxunanları
"Emin 444" öldürən çempionun yaralı görüntüsü yayıldı - FOTO
DYP əməkdaşları "Gelendevagen" deyir, "Niva"nın sahibi isə daş atıb başını tutur ki...
Əhmədova Abdullayevin ifşa videosunu yaydı: "Tövbə edin və heç kimin haqqına girməyin"
"Bir neçə gün öncə Bakının mərkəzində erməni tələbə yoldaşımı gördüm...”
“Şəmistana fəxri ad versələr, inciyərəm...”
Prezidentdən sonra ən yüksək maaşı bu şəxs alır
Şüvəlanda "su qiyməti"nə dəbdəbəli villa satışa çıxarıldı - 10 milyon manat + VİDEO
“Şuşa və Laçının işğalı ilə bağlı sövdələşmə aparmış 3 nəfərdən biri Türkiyədə yaşayır…”
Şəmkirin icra başçısından Dilqəm Əsgərovun oğluna KİŞİ SÖZÜ...
Bakıda ticarət mərkəzində yanğın: 4 nəfər yaralandı
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)