Xəbər lenti
17/08/2018 [12:50]:
"Bu işi ərsəyə gətirmək üçün canımı qoyacam” - Natəvanı canlandıracaq rəqqasə...
17/08/2018 [12:50]:
Qərbi Kaspi Universiteti II tur üçün qəbul elan edir
17/08/2018 [12:42]:
"Nə vaxta qədər ki, Rusiya işğaldakı torpaqların azadlığını Ermənistandan tələb etməyib..."
17/08/2018 [12:40]:
Naxçıvanda toyların "sladkiy stol" formatında keçiriləcyi xəbəri uydurma imiş - RƏSMİ
17/08/2018 [12:33]:
Emomali Rahmon Özbəkistanda səfərdə - 17 il sonra ilk
17/08/2018 [12:31]:
ADNSU-da tələbə adını qazanmış abituriyentlərin qeydiyyatına start verildi
17/08/2018 [12:29]:
Paşinyan -100 və ya dövlət kimin ətəyindən yapışmalıdır? - Qarabağ müşkülü...
17/08/2018 [12:26]:
Bakıda manyak peyda oldu - İnsanlərı ölümlə hədələyir
17/08/2018 [12:13]:
Hadi Rəcəbli barəsində yazanlara xəbərdarlıq etdi: “Bu qədər şərəfsiz hərəkət etmək olmaz”
17/08/2018 [12:11]:
Azercell-in uşaqların rifahına yönəlik sosial layihələri davam edir -FOTOLAR
17/08/2018 [12:09]:
ADAU-ya qəbul olmuş tələbələrin validyenləri ilə görüş keçirildi
17/08/2018 [11:59]:
Bakıda gənc qızları tovlayan dələduz peyda olub –İş adı ilə intim təklif...
17/08/2018 [11:50]:
Hansı heyvanların qurban kəsilməsinə icazə verilir? - İlahiyyatçı...
17/08/2018 [11:32]:
Valideynlərin nəzərinə: Dərslər sentyabrın 15-i başlamayacaq
17/08/2018 [11:12]:
Qarabağ üçün itirilmiş daha yüz gün -Müharibə bir az da yaxınlaşdı
17/08/2018 [11:07]:
Zaur xəstəxanaya düşdü... - FOTO
17/08/2018 [10:42]:
“ADNSU Yay məktəbi 2018” davam edir
17/08/2018 [10:36]:
Tələbə qız bakirəliyini internətdə satışa çıxardı - FOTO
17/08/2018 [10:29]:
Tramp: “Türkiyə ABŞ-dan uzun illər istifadə edib”
17/08/2018 [10:19]:
Ermənistan cəbhədə təxribat törətdi
17/08/2018 [10:13]:
Hərbi Prokurorluq əsgər ölümü ilə bağlı məlumat yaydı -Gizir və əsgərlər zorakılıq ediblər
17/08/2018 [10:12]:
Qadın metroda çılpaq soyundu - İstidən şikayətləndi - FOTO
17/08/2018 [10:09]:
Tikinti materiallarının qiyməti BAHALAŞIB
17/08/2018 [09:58]:
İlhamə Quliyevanın doğum günüdür: “Məni görəndə maç-muç öpürdü, görməyəndə söyürdü”
17/08/2018 [09:52]:
Dövlət qulluğuna qəbul imtahanı keçiriləcək
17/08/2018 [09:51]:
Xaçmazda 11 qovaq ağacı qanunsuz kəsildi
17/08/2018 [09:44]:
Qənirə Paşayeva Qazaxıstan rəsmiləri, QHT və KİV rəhbərləri, tanınmış aydınlarla görüşdü
17/08/2018 [09:31]:
Oxu, Alim...
17/08/2018 [09:27]:
Trampdan yeni TVİT: "Türkiyəyə..."
17/08/2018 [09:23]:
“İlqar Məmmədov Merkelin Bakı səfərinə görə azadlığa buraxılmayıb”
17/08/2018 [08:52]:
“Allahım, mən niyə yoxsulam” sualına Yaradan necə cavab verdi...?
17/08/2018 [08:34]:
Yeni xilaskar bəşəriyyəti bu ideya ətrafında birləşdirəcək – ELMİ-LƏDUN ARAŞDIRMA
17/08/2018 [08:08]:
Boliviyada mikroavtobus 7 rəqqası vuraraq öldürdü
17/08/2018 [08:07]:
Vaşinqtonda hərbi parad təxirə salındı
17/08/2018 [07:48]:
Lirənin məzənnəsinin dəyişkənliyi SOCAR-ın Türkiyə aktivlərinə təsir göstərəcəkmi?
17/08/2018 [07:45]:
ABŞ İran üzrə xüsusi nümayəndə təyin etdi
17/08/2018 [07:40]:
Tramp: "Çin ABŞ-a əlverişli saziş təklif edə bilməz"
17/08/2018 [07:38]:
Dövlət Departamenti İranla dialoqa başlamaq üçün şərtlərini açıqladı
16/08/2018 [23:51]:
Dünyanın ən nadir quşu yerə endi - MARAQLI
16/08/2018 [23:39]:
Türk ordusu İraqın bu şəhərini belə bombaladı - Video
16/08/2018 [23:38]:
“KTMT-ə üzv olsaq, qoşulmama hərəkatından çıxmalıyıq”
16/08/2018 [23:36]:
Azərbaycanda qızılın qiyməti 20 aylıq minimuma endi
16/08/2018 [23:31]:
Keçmiş Baş nazir vəfat etdi - 7 günlük matəm elan olundu
16/08/2018 [23:28]:
Heroin komasına girdilər, körpələri ölümdən son anda xilas oldu - DƏHŞƏT...
16/08/2018 [23:18]:
Kim Kardaşyan onu məşhur edən dalının reklamından İrəvana nə qədər pul ayıracaq?
16/08/2018 [23:11]:
136 kq arıqladı, tamamilə başqa biri oldu - FOTOLAR
16/08/2018 [22:33]:
Dünyanın "ən kasıb prezidenti" təqaüdündən imtina edib - İBRƏTAMİZ...
16/08/2018 [22:33]:
Misir mumiyalarının sirri ortaya çıxdı - ARAŞDIRMA
16/08/2018 [21:45]:
Tarixin ən böyük müğənnisi vəfat etdi
16/08/2018 [21:25]:
Azərbaycanlı Latviyada parlament üzvlüyünə namizəddir
16/08/2018 [21:05]:
Sarqsyanın partiyası Ermənistan-Rusiya münasibətlərindən narahatdır
16/08/2018 [20:48]:
Kim deyər ki, 46 yaşı var... - Fotolar
16/08/2018 [20:30]:
Nazir sabiq direktoru geri qaytardı - TƏYİNAT
16/08/2018 [20:29]:
Bu il Azərbaycanda 29 mindən çox adam vəfat edib
16/08/2018 [19:52]:
“Nar” bölgələrdəki LTE şəbəkəsini genişləndirir
16/08/2018 [19:30]:
Ölkədə saat 21:00-dan sonra araq satılması qadağan edildi...
16/08/2018 [19:25]:
Prezident yol tikintisinə 11,6 milyon ayırdı
16/08/2018 [19:16]:
AMEA: "Televiziyadakı Böyük xəritə yanlışlığın bizimlə əlaqəsi yoxdur"
16/08/2018 [18:53]:
Arıların daha bir qeyri-adi bacarığı aşkar edildi...
16/08/2018 [18:46]:
ABŞ-ın Texas A&M Universitetinin əməkdaşları ADAU-a səfər ediblər
16/08/2018 [18:38]:
Laçında 2019-cu ildə yeni xəstəxana istifadəyə veriləcək -FOTOLAR
16/08/2018 [18:27]:
"Ömür sevmədiyin insanla evlənmək, sevmədiyin işi görmək üçün çox qısadır, gənclər..."
16/08/2018 [18:25]:
Gələn ildən qəbul imtahanları yeni imtahan modelinə uyğun keçiriləcək
16/08/2018 [18:22]:
Vətəndaşların müraciəti həll olundu -FOTOLAR
16/08/2018 [18:16]:
İraqda valideynlərini itirmiş uşaqlar Bakıya gətirildi
16/08/2018 [18:11]:
Ermənistan futboluna Təhlükəsizlik Xidmətinin rəisi nəzarət edəcək
16/08/2018 [18:02]:
Nazirdən ƏMR: Təhsilin prioritet istiqamətləri müəyyənləşdi
16/08/2018 [18:00]:
692 balla müəllimliyi seçdi: “Savadsız müəllimlər işdən çıxmırlar ki, boş yerlər açılsın”
16/08/2018 [17:58]:
DİM Kamran Əsədovu məhkəməyə verir
16/08/2018 [17:39]:
“Ermənistan ordusu əsgərindən tutmuş nazirinə qədər korrupsiyaya uğrayıb”
16/08/2018 [17:38]:
İrəvanın Moskva ilə "nə yardan doyur, nə imtina edir" siyasəti oyunu...
16/08/2018 [17:29]:
"Azərbaycan Ermənistandakı qarşıdurmadan istifadə edib öz torpaqlarını işğaldan azad etməlidir"
16/08/2018 [17:21]:
Rəqqasə Fatimə dayə axtarır
16/08/2018 [17:18]:
Jirinovski: "Krım da, Qarabağ da, Abxaziya da, Dnestryanı da bizimdir..."
16/08/2018 [17:15]:
Baş prokurorla görüş vaxtı dəyişdirildi
16/08/2018 [17:12]:
4 türk əsgəri ŞƏHİD oldu
16/08/2018 [17:10]:
15 gündə 68 yol qəzası olub: 28 ölü, 132 yaralı
16/08/2018 [17:00]:
Paşinyan Putinə zəng vurdu
16/08/2018 [16:58]:
Ali məktəblərə plan yerlərinin 11 faizi boş qalıb
16/08/2018 [16:39]:
Qurban bayramına görə pensiyalar tez verildi
Bütün arxiv bir sırada
13/06/2018 [01:18] - Araşdırma - ( 3870 dəfə baxılıb)

Osmanlı sultanı ilə Tağıyev yox, bu azərbaycanlı görüşüb– Hacı onu bu məqsədlə göndərib



Bu günlərdə Türkiyədə yayımlanan yüksəkreytinqli “Payitaxt Əbdülhəmid” serialında maraqlı bir epizod yayımlanıb. 50-ci seriyada guya Sultanla milyonçu Hacı Zeynalabdin Tağıyevin görüşür və burada yanlışlığa yol verilməklə bərabər, həmyerlimiz də öz nüfuzuna uyğun şəkildə təsvir olunmur.

Moderator.az xəbər verir ki, Sultan II Əbdülhəmidlə Tağıyev əslində, heç zaman görüşməyiblər. Doğrudur, Tağıyev Sultanın şəninə Qurani Kərim çap edərək, onun üçün yollatdırıb. Amma bu işi bir nəfərə tapşırıb ki, yazıda da onun haqqına danışacağıq. 

Yusif Ziya Talıbzadə Borçalı mahalının (indiki Gürcüstan Respublikası) Sarvanlar kəndindəki məşhur din ailmləri ailəsindəndir. Bu ailədən Axund Talıb, Axund Süleyman, Axund Mustafa kimi din xadimləri yetişib. Yusifin atası Axund Mustafa Zaqafqaziya şeyxülislamının müavini işlədiyindən Tiflisdə yaşayıb. Yusif də buna gorə 1877-ci ildə Tiflis şəhərində anadan olub.

İlk təhsilini Tiflisdə – Zaqafqaziya Ruhani İdarəsinin nəzdindəki Rüşdiyyə məktəbində almış, orada islami elmləri, ərəb, fars, rus dillərini öyrənmişdir.

Axund Mustafa 1894-cü ildə ailəsini də götürüb Xorasana köçür. Yusif də Məşhəddə məşhur Mirzə Cəfər mədrəsəsində oxuyur, orada müəllimlik edən müctəhid Molla Əlinin sevimli tələbəsinə çevrilir. Məşhəddə təhsilini başa vurduqdan sonra dini biliklərini daha da dərinləşdirmək üçün Bağdada gedir. Talıbzadələr ailəsi Xorasandan Qafqaza döndüyündən Yusif də Bağdaddan vətənə qayıdır.

1900-cü ildə Bakıya gələn Axund Yusif Talıbzadə Hacı Zeynalabdin Tağıyev və Nəriman Nərimanovun dəstəyi ilə coşğun ictimai-siyasi fəaliyyətə başlayır və "Rus-Tatar" məktəbində şəriət müəllimi işləyir.
Axund Yusif Talıbzadə Bakıdya gəldikdən bir il sonra, yəni 1901-ci ildə Azərbaycan türkcəsinin qrammatikasına dair "Təhsili-qəvaid" adlı kitabını nəşr etdirir. Bu kitab zamanında yalnız məktəblər üçün deyil, hən də ana dilində təhsil görməyən aydınlar üçün də çox gərəkli vəsait idi.
1901-ci ildə N.Nərimanovun "Nadir şah" faciəsini fars dilinə, 1903-cü ildə qadın tərbiyəsinə islamda göstərilən diqqətdən bəhs edən "Hədiyyəyi-nisvan (Qadınlara hədiyyə) " əsərini fars dilindən türkcəyə çevirən Axund Yusif Talıbzadə H.Z.Tağıyevə həsr olunmuş "Sərvət və səxavətilə məşhur cənab Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tərcümeyi-əhvalı" kitablarını çap etdirib.

Məmmədağa Şahtaxtlının 1903-cü ildə "Şərqi-Rus" qəzetinin nəşrinə icazə alması Axund Yusif Talıbzadənin yaradıcılığına bir təkan vermiş olur. O qəzetdə çap etdirdiyi "Din tərbiyəsi" və b.məqalələrində islam dininin bəşəri dəyərlərini təblığ edir.

Bakı litoqrafiyalarında 1904-cü ildə çap etdirdiyi "İslam tarixi və tarixi-ənbiyaya dair məkanların nəqşəsi və islam məmləkətlərinin xəritəsidir" adlı xəritə məktəblər üçün əvəzsiz vəsaitə çevrilir. Çünki Axund Yusif Talıbzadəyə kimi Azərbaycanda mətbəə üsuluyla xəritə çap etdirən olmamışdı.


1905-ci ildə çar II Nikolayın imzalamağa məcbur olduğu Oktyabr manfestindən sonra Qafqazda da milli mətbuatın nəşri genişləndi. Axund Yusif Talıbzadə "Həyat", "İrşad", "Tərəqqi","İqbal", qəzetlərində, "Füyuzat", "Şəlalə" və b. mətbuat orqanlarında müxtəlif imzalarla dini, elmi, ictimai-siyasi məzmunlu məqalələr çap etdirməyə başlayır. O, yalnız məqalələrlə kifayətlənmir, az zamanda 10-dan artıq kitabça və risalə nəşr etdirir.

XX yüzil tarixə ideoloji çarpışmaları ilə daxil oldu. Toplumu zülmdən, əsarətdən haqsızlıqdan, ədalətsizlikdən xilas edərək sosial ədalətin hakim olacağı bir cəmiyyət quracaqlarını vəd edən sosialistlər daha çox çevrilişlərə, inqilaba üstünlük verirdilər. Onlar cəmiyyəti islahatlarla dəyişmək istəyənlərə qarşı da sərt reaksiya göstərirdilər.
İslahatlarla dəyişikliklərə nail olmaq istəyən, xalqlarını əsarətdən qurtarmağa can atan türk xalqlarının ziyalıları isə “türkləşmk, islamlaşmaq, müasirləşmək!” süarı ilə çıxış edirdilər. Bu yolun keçilməsi üçün uzun zaman, insanların maariflənməsi lazım idi. Axund Yusif Talıbzadə də bu ağır yolu seçənlərdən idi. Odur ki fəaliyyətini çoxsahəyə yönəltmişdi. Şəraitin tələbinə uyğun olaraq gah pedaqoqluq edir, dram əsərləri yazır, şeir və publisistik məqalələrlə xalqını oyatmağa çalışır, gah da ictimai-siyasətlə məşğul olur, lazım gəldikdə əlinə silah götürərək peşəkar hərbiçi kimi döyüşürdü.

Yapon savaşında uduzaraq zəifləmiş Rusiya Qafqazda mövqelərini itirməmək üçün erməniləri silahlandıraraq bölgənin çoxsaylı xalqına qarşı toqquşmaya təhrik etdi. Xalq arasında I erməni-müsəlman savaşı kimi yaddaşlara hopmuş 1905-07-ci il qarşıdurmasında A.Y.Talıbzadə qələmi və silahı ilə xalqını müdafiə etdi.
1907-ci ilin avqustunda H.Z.Tağıyev öz vəsaiti hesabına çevirtdirdiyi və şərhlər yazdırdığı Qurani Kərimi 4000 altun lirə dəyərindən ziynətli daş və almazlarla bəzəyərək Y.Talıbzadə vasitəsi ilə İstanbula, müsəlmanların xəlifəsi və Osmanlı Sultanı Əbdülhəmidə hədiyyə olaraq göndərir. Bununla da Yusif Ziyanın Osmanlı dövlətinə gediş-gəlişi artır və oradan silsilə məqalələr yazır.

Bakıdakı Müsəliman Xeyriyyə Cəmiyyətinin fəal üzvlərindən olan Y.Talıbzadə yay aylarında Rusiyanın böyük şəhərlərinə, Krım vilayətinin bəzi yerlərinə və Osmanlının İstanbul, Trabzon, Samsun və b. şəhərlərinə səfər edərək məktəblərdə olur, imtahanlarla, məktəb proqramları ilə tanış olur, islam məzhəblərinin ortaq cəhətlərinin təbliği üçün əlindən gələni əsirgəmir.

1911-ci ildə Müsavat partiyasının üzvlüyünə yazılan ilk beş nəfərdən biri olan Axund Yusif Talıbzadə 1912-ci ildə ailəsini – Cənnət xanımı və oğlu Tələti də alıb İstanbula köçür, orada hərbi təhsil alır, Birinci Dünya Savaşında Qars-Ərdəhan cəbhəsində Rus ordusuna və ermənilərin təxribatçı dəstələrinə qarşı döyüşür.
1918-ci ildə Güney Qafqazda Gürcüstan, Azərbaycan, Ermənistan Cümhuriyyətləri elan edilsə də, Azərbaycan Höküməti Bakıya gələ bilmirdi. Çünki Bolşevik Rusyasına arxalanan Rus-Erməni dəstələri Bakını işğal edərək oyuncaq hökumət qurmuşdular. Bu oyuncaq hökumət də müsəlmanların kütləvi qırğınını təşkil etmişdi. Qırğınların qarşısını almaq, gənc Azərbaycan Cümhuriyyətinin normal fəaliyyət göstərməsi üçün Osmanlı dövlətinə müraciət edilir. Azərbaycana köməyə gələn Qafqaz İslam ordusunun tərkibində Yusif Talıbzadə kimi bölgəni yaxşı tanıyan və coşğun vətənpərin olması təbii idi.
Yusif Talıbzadə Osmanlı ordusunun zabiti kimi Rus-Erməni birliklərinin darmadağın edilməsində fəal iştirak etməklə yanaşı, ictimai-siyasi, dini, publisistik fəaliyyətini də davam etdirir.

1920-ci ilin aprelində bolşeviklər Azərbaycanı yenidən işğal etdikdə Yusif Talıbzadə İrana keçir. O, nədənsə nə İranda qalır, nə də Türkiyəyə mühacirətə gedir. Azərbaycana qayıdarkən onu sərhəddə Rus əsgərləri həbs edirlər. Azərbaycan Xalq Komissarlar sovetinin sədri Nəriman Nərimanov işə qarışdığından Yusif Talıbzadə nəinki həbsdən azad edilir, hətta rəhbər vəzifəyə – Naxçıvan Ölkə Hərbi Komissarı vəzifəsinə göndərilir. 1922-ci ilin sonlarınadək bu vəzifədə işləyən və general rütbəsinə yüksəlir.

Həmin illərdə Sovet rəhbərliyi Naxçıvanı Ermənistanının tərkibinə qatmaq istəyirdi. Yeni yaranmış Türkiyə Respublikası ilə bağlanmış müqavilə və yerli millətsevərlər buna imkan vermirdi. Yusif Ziya Talıbzadə də qulluq etdiyi hökümətin siyasətinə qarşı çıxdığı üçün 1922-ci ilin sonlarında Bakıya dönərək Nəriman Nərimanovla görüşür, vəziyyəti müzakirə edir və Sovetlərə qulluq etmək istəmədiyini bildirir. N. Nərmanov onun ölkəni tərk etməsinə şərait yaradır.

Yusif Ziya Talıbzadənin ömür yolu geniş öyrənilmədiyindən Azərbaycanı tərk etdikdən sonrakı fəaliyyəti hakkında təfsilatlı bilgilər yoxdur. Xatirələr və arxiv sənədlərindən bəlli olur ki, Yusif Ziya ömrünün son illərində Türkistanda yaşamış və dindaşları ilə birlikdə Rus işğalçılarına qarşı döyüşmüş, yerli əhaliyə hərbi təlim keçmişdir.

Bu həmin dövr idi ki, Ənvər Paşa da Türküstanda işğalçılara qarşı döyüşürdü. Y.Z.Talıbzadə 1923-cü il may ayının 18-də Qızıl Ordu ilə döyüşlərdə ağır yaralanmasına baxmayaraq Amu-Dərya çayını üzüb keçməyə çalışır və məslək dostu Ənvər Paşa kimi milləti və dini uğrunda şəhidi olur.

Onu da xatırlatmaq lazım gəlir ki, görkəmli ədib, pedaqoq Abdulla Şaiqin dönyagörüşünün formalaşmasında böyük qardaşı Yusif Ziya Talıbzadənin əvəzsiz xidmətləri olmuşdur.
70 ildən çox Yusif Ziyanın adı və fəaliyyəti unudulmağa çalışılsa da millətsevər gənclik onun ömür yolunu və yaradıcılığını böyük maraqla öyrənir.
 
Qeyd: Yazıda  araşdırmaçı Əli Şamilin materiallarından istifadə edilib.

Oxu, Alim...
Heroin komasına girdilər, körpələri ölümdən son anda xilas oldu - DƏHŞƏT...
Jirinovski: "Krım da, Qarabağ da, Abxaziya da, Dnestryanı da bizimdir..."
"Allahın verdiyi təbii sərvətləri mənimsəməyə cəhd etmək, bu gün Türkiyəyə qarşı aparılırsa..."
Tibb xidməti general-mayoru Dağlar Abdullayevin anım mərasimi keçirildi - FOTOLAR
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
Nabranda ailəvi istirahət üçün kotec tipli kirayə evlər. Ətraflı məlumat üçün əlaqə nömrələri:

050 311 11 64, 055 681 11 64

N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Hadi Rəcəbli barəsində yazanlara xəbərdarlıq etdi: “Bu qədər şərəfsiz hərəkət etmək olmaz”
Maraqlı
“Allahım, mən niyə yoxsulam” sualına Yaradan necə cavab verdi...?
Maraqlı
Dünyanın ən nadir quşu yerə endi - MARAQLI
Gündəm
“KTMT-ə üzv olsaq, qoşulmama hərəkatından çıxmalıyıq”
Maraqlı
Arıların daha bir qeyri-adi bacarığı aşkar edildi...
Həftənin ən çox oxunanları
Yaponların başqa planetdə yaşadığını sübut edən 30 heyrətamiz fakt - FOTOLAR
Suya tullanan Nigar Camalın sinəsi çöldə qaldı - VİDEO
“Hansısa ərəbin mənim şəhərimdə hoqqa çıxarmağa nə ixtiyarı var?!” - VİDEO
Ərdoğan Trampa QALİB GƏLDİ: dollar sürətlə düşür
“İstanbul təslim olarsa, nə Bakı qalar, nə Astana, nə Daşkənd, nə Aşqabad...” -Fikir savaşı
Bakıda "moyka"da biabırçılıq: qızı lüt soyundurub maşın yuduzdurdular – VİDEO
Şagirdlər kütləvi şəkildə dəfn olundular – Faciənin fotosu
Gənc müəllim əlini qadınlara vurmadığına görə işsiz qaldı - Rəzalət - FOTO
İsmayıllıda baş verən müəmmalı hadisə ufoloji cəhətdən araşdırılmalıdır - MARAQLI...
FHN generalının otellər şəbəkəsi üzə çıxdı - FOTO
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə