Xəbər lenti
16/07/2018 [22:17]:
Barmaq izlərinin sirləri barədə riyazi HESABLAMA...
16/07/2018 [22:15]:
Prezidentlərin finala damğa vuran FOTOLARI
16/07/2018 [21:47]:
Putin və Trampın mətbuat konfransında insident olub - VİDEO
16/07/2018 [21:39]:
Putin Trampa DÇ-nin rəsmi topunu hədiyyə edib
16/07/2018 [21:37]:
Prezident yeni agentlik yaratdı
16/07/2018 [21:36]:
Tramp: "İrana İŞİD-ə qarşı uğurlu kampaniyamızdan istifadə etməyə imkan verməyəcəyik”
16/07/2018 [20:29]:
"Vəzifəyə təyin olunsaydıq, çalışardıq ki, millətin ən ağrılı yerinə məlhəm olaq"
16/07/2018 [20:21]:
Emin Ağalarovun xanımının gəlinliyinin qiyməti məlum oldu - İnanmayacaqsız...
16/07/2018 [20:04]:
Ermənistan NATO ilə sıx əməkdaşlığın səbəbini ilk dəfə açıqladı: "Azərbaycan ordusunu anlamaq istəyirik..."
16/07/2018 [20:01]:
Yerevanda bina uçdu: ölən və yaralananlar var
16/07/2018 [19:50]:
Mustafa Cecelinin eks arvadının İntizarla yeni sevişmə görüntüləri yayıldı - VİDEO
16/07/2018 [19:48]:
“Bunlar polisə, icra başçısına qarşı silah işlədənləri “milli qəhrəman” elan edirlər”
16/07/2018 [19:36]:
Putindən görünməmiş jest - Bu şəxslərdən viza tələb olunmayacaq
16/07/2018 [19:31]:
“Xüsusi xidmət orqanlarımız öz işinin öhdəsindən yüksək səviyyədə gəlir”
16/07/2018 [19:24]:
Əli Həsənov Şuraya üzv təyin edildi - Siyahı
16/07/2018 [19:22]:
“YouTube” yeni funksiya istifadəyə verdi
16/07/2018 [19:20]:
Adnan Oktarın villasından görün nələr çıxdı - FOTOLAR
16/07/2018 [19:17]:
Türkiyə "Patriot" sistemləri almaq üçün ABŞ-la danışıqlar aparır
16/07/2018 [19:00]:
Tramp və Putin arasında təkbətək görüş başa çatıb
16/07/2018 [18:59]:
Bakıda çökmüş yolun altında tunel aşkarlanıb - FOTO + YENİLƏNİB
16/07/2018 [18:53]:
BTC ilə 3 milyardıncı barel neft ixrac olundu
16/07/2018 [18:47]:
Deputat: "Türkiyə NATO üzvü olaraq qalmalıdır"
16/07/2018 [18:44]:
İlham Əliyev ANAMA işçilərini təltif etdi
16/07/2018 [18:28]:
Prezident qəzetlərə maliyyə yardımı ayırdı
16/07/2018 [18:21]:
Azercell-in 4G şəbəkəsi daha 5 bölgə boyu genişləndi
16/07/2018 [18:15]:
UNEC-in gənc müəllimi ABŞ universitetində tədqiqat aparır
16/07/2018 [17:32]:
Bakıda tuneli bağlayıb əylənən gənclər kimdir? - Video
16/07/2018 [17:17]:
İyulun 17-nə MANATIN MƏZƏNNƏSİ
16/07/2018 [17:07]:
"Bakının dəyər-qiymətini, qədrini bakılı daha yaxşı biləcək" - Hacı Əbdüldən təklif...
16/07/2018 [16:56]:
Eldar Əzizov Bakı meriyasına gətirildi - Yeni təyinat
16/07/2018 [16:47]:
Kənd mollasına alkoqol içirdib çılpaq videolarını İnternetdə yayanlar CƏZALANDIRILDI
16/07/2018 [16:43]:
Trampla Putin qapalı görüşdən öncə danışdı
16/07/2018 [16:41]:
"Ölkədə ən çox problemlərdən danışan prezident İlham Əliyevdir"
16/07/2018 [16:23]:
Nazirlik işçilərinin başına DAŞ DÜŞDÜ: ölən və yaralanan var - FOTO
16/07/2018 [16:18]:
Burak Özçivitdən həyat yoldaşına yarım milyonluq hədiyyə
16/07/2018 [16:08]:
36 yaşlı oğlan dəli qıza dəfələrlə təcavüz etdi, sonra hamama saldı... - Bakıda ŞOK
16/07/2018 [15:46]:
Vətənə bürünc medalla qayıtdı
16/07/2018 [15:42]:
ADAU-da 1-ci Beynəlxalq Yay Məktəbinə start verildi - FOTOLAR
16/07/2018 [15:38]:
Bu gündən müəllimlər biliklərini sınayacaqlar
16/07/2018 [15:37]:
Milli Qəhrəman Sərxan Ocaqverdiyevin doğum günüdür...
16/07/2018 [15:36]:
Azay Quliyev: "Ermənilər Gəncə hadisələrinə özlərinin sanki nicat yolu kimi baxırdılar"
16/07/2018 [15:34]:
ADPU reket saytı məhkəmədə udaraq təkzib verməyə məcbur etdi...
16/07/2018 [15:28]:
UFAZ-ın 40 tələbəsi Strasburqda yay məktəbində iştirak etdi - FOTO
16/07/2018 [15:26]:
Trampla Putin arasında görüş başladı - VİDEO
16/07/2018 [15:24]:
Gürcüstanda matəm elan olundu
16/07/2018 [15:14]:
Kobra ilanının sancdığı sehirbaz xaricə aparılır - FOTOLAR
16/07/2018 [15:09]:
Tünzalə Ağayeva Adnan Oktarın yaxın adamıyla - FOTOFAKT
16/07/2018 [15:04]:
“Qarabağ”ın rəqibində problem: Baş məşqçi ilə futbolçu yola getmir
16/07/2018 [14:53]:
12 yaşlı Məhəmmədi iflic olmaqdan xilas edək!
16/07/2018 [14:32]:
Metropoliten maşinist axtarır - Qadınlar da müraciət edə bilər
16/07/2018 [14:23]:
"Qarabağ"ın Çempionlar Liqasındakı oyunu canlı yayımlanacaq
16/07/2018 [14:18]:
Bakıda şirniyyat sexindən 5000 manat pul oğurlandı
16/07/2018 [14:08]:
Sahibsiz itləri güllələyən şəxs tutuldu
16/07/2018 [14:06]:
İlham Əliyev Putini təbrik etdi
16/07/2018 [14:02]:
“Bu olay bir daha göstərdi ki, Paşinyan tam şəkildə hakimiyyətə nəzarət edə bilmir”
16/07/2018 [13:58]:
İki qadını fahişəliyə cəlb edən azərbaycanlı məşhur hakim qarşısına ÇIXARILDI
16/07/2018 [13:47]:
İlham Əliyev Fransa və Xorvatiya prezidentlərini təbrik etdi
16/07/2018 [13:41]:
"Əyalətdə özünü quldurbaşı kimi aparıb xalqın nifrətini qazananlar iqtidardan qovulmalıdır"
16/07/2018 [13:37]:
Bakıda iyrənc hadisə - Dönərə pulu çatmayan 14 yaşlı uşaq döyüldü
16/07/2018 [13:31]:
Bakıda çökmüş yolun altında tunel aşkarlandı - FOTO
16/07/2018 [13:29]:
Küləkli, yağışlı hava - XƏBƏRDARLIQ
16/07/2018 [13:26]:
Dünya Çempionatının tək qazananı Rusiya oldu - İNANILMAZ RƏQƏM
16/07/2018 [13:16]:
"Bu, söz yarışması olduğu üçün sponsor yox idi, söz indi heç kimə lazım deyil..."
16/07/2018 [13:08]:
Tusk Tramp və Putinə: "Borcunuz sabitliyi pozmamaqdır"
16/07/2018 [13:01]:
Mübariz Qurbanlı: "Gəncədə terror törədənlər xarici dairələr tərəfindən ələ alınaraq istifadə edilib"
16/07/2018 [12:55]:
Gəncədə polisi öldürən terrorçu belə məhv edildi - FOTOLAR (+18)
16/07/2018 [12:47]:
İran hökuməti Gəncədəki terrora münasibət bildirdi
16/07/2018 [12:46]:
Vüsalə Mahirqızı: Sosial şəbəkələrdə dini maarifləndirməyə ehtiyac var
16/07/2018 [12:43]:
Özcan Dəniz könə dostu ilə dəfn mərasimində barışdı - FOTOLAR
16/07/2018 [12:27]:
Yaşı 14-dən az olan qızların hicab geyinməsinə yol vermək olmaz - Millət vəkilindən TƏKLİF
16/07/2018 [12:25]:
Şirvanda 18 yaşlı oğlan yoxa çıxıb - FOTO
16/07/2018 [12:23]:
Kolleclərə daxil olmaq istəyənlər üçün ŞAD XƏBƏR
16/07/2018 [12:21]:
Türkiyə səfiri: “Azərbaycanda da terror törətməyə çalışan xainlər var”
16/07/2018 [12:18]:
İyulun 18-də 26332 abituriyent imtahan verəcək
16/07/2018 [12:14]:
Əli Həsənov: “Milli iradəyə qalib gəlmək mümkün deyil”
16/07/2018 [11:48]:
"Ümid edək ki, aidiyyatı orqanlar baş vermiş hadisəni bir-birinin üzərinə atmayacaq"
16/07/2018 [11:46]:
Əflatun Amaşov: "Azərbaycanla bağlı bir sıra neqativ məqamlar sosial şəbəkələrdə yayılır"
16/07/2018 [11:43]:
5 aylıq hamilə olan 39 yaşlı Rəqsanə BİKİNİDƏ - FOTO
16/07/2018 [11:40]:
Bakıda yeni marşrut xətləri yaxın vaxtlarda işə düşəcək
16/07/2018 [11:38]:
4 oğul anası itkin düşdü - FOTO
Bütün arxiv bir sırada
20/06/2018 [21:37] - Araşdırma - ( 2889 dəfə baxılıb)

Xoyskinin böyük etirafı, tarixi müsahibəsi və istefa səbəbləri - GİZLİNLƏR



Təəssüf ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətindən danışdıqda Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Fətəli xan Xoyski, Nəsib bəy Yusifbəyli kimi azsaylı insanların adlarını çəkməklə, onlar barəsində yazıları oxumaqla kifayətlənirik. Lakin heç onlar barəsində də bəzi bilgilər lazımınca araşdırılmayıb. Xüsusən də ayrı-ayrı zamanlarda Cümhuriyyətin bütün yükünü çiyinlərinə alan baş nazirlər Fətəli xan Xoyski və Nəsib bəyin fəaliyyətlərinin müəyyən çətin mərhələləri  barəsində araşdırma yazılarına o qədər də çox rast gəlinmir.

Məsələn, Fətəli xan Xoyskinin 1918-ci il 7 dekabr tarixində, yəni, Azərbaycan Cümhuriyyətinin parlamentinin açılışında səsləndirdiyi tarixi nitq haqqında təəssüf ki, elektron və çap mediasında çox az bilgiyə rast gəlmişik. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti parlamentinin tərtib edilən stenoqramlarında və Fətəli xan Xoyskidən bəhs edən bəzi araşdırma məqalələrdə həmin tarixi nitq və o nitqi doğuran zərurətlər barəsində müəyyən məqamlar işıqlandırılıb. 

Moderator.az xəbər verir ki,  Xoyski çıxışında 1918-ci ilin 28 mayından o günlərədək (dekabr, 1918) keçdikləri keşmekeşli yoldan danışır. Üzləşdikləri çətinliklər, yaşadıqları basqılardan söz açan Xoyski bununla belə, may ayından bəri rəhbərlik etdiyi hökumətin Azərbaycan xalqı üçün əlindən gələni əsirgəmədiyini bildirib. Xoyskinin rəhbərliyi dövründə yaşanan ən acı tarixi faktlardan biri də İrəvanın güzəştə gedilməsidir. Amma biz tarixi situasiyanı dəyərləndirməliyik. Cəmi bir neçə ay əvvəl qurulan, təhlükəsizliyi türk ordusundan asılı olan, ordusuz bir hökumət başqa nə cür qərar qəbul edə bilərdi ki? 

Cümhuriyyətin xarici işlər naziri Məhəmməd Həsən Hacinskiyə yazdığı məktubunda Xoyski bu məsələyə qısa izahat verib:

“Biz ermənilərlə bütün mübahisələrə son qoyduq, onlar ultimatumu qəbul edəcək və müharibəni qurtaracaqlar. Biz İrəvanı onalara güzəştə getdik”.

Sonrakı proseslər bunun tam əksini göstərsə də, yenə də Xoyski və rəhbərlik etdiyi hökuməti nədəsə qınamaq olmaz. Xoyski sözügedən tarixi nitqində bu barədə deyirdi:

“Hökumətimiz öylə bir zamada təşəkkül etmişdi ki, bir kənddən o biri kəndə getmək qorxulu idi. Gecə yatanda sabaha çıxmaq ümidi yox idi. Heç kəsin irzi, namusu, canı, mali əmniyyətdə deyildi… İdarələrin adı var isə də, özü yox idi. Hərə başına beş-on addam yığıb bir hökumət, bir qanun düzəltmiş idi. Güclü olanlar özünü ağa hesab edirlərdi”.

Buna baxmayaraq, Fətəli xan Xoyski 1918-ci ilin 7 dekabrında-parlamentin açıldığı tarixdə orqanın ilk iclasındakı çıxışında Azərbaycan hökumətinin bir neçə aylıq fəaliyyəti barədə hesabat verdikdən sonra onun istefası haqqında bəyanatı da  təqdim edir. Bu, artıq Xoyski şəxsiyyətinin böyüklüyü demək idi:

“Fəaliyyətimizdə xətalar işləmişiksə də, hər zaman fikrimiz bu olmuşdur: Hökumət çalışmışdır ki, öz nüfuzunu millətin gözündə itirməsin. Biz xahiş edirik ki, nöqsanlarımızı bizə göstərəsiniz, tənqidə ixtiyarınız var və tənqid xeyirli şeydir. Parlamentin əsas vəzifəsi də yol göstərməkdir. Hər nazir öz nəzarətləri barəsində bəyanat verəcəkdir. Hökumətin ixtiyarı bu günə qədər idi. Şimdi isə siz yığıldınız. Hökumət başında parlamentin etimadına müzəhhər və parlamentə istinad edən bir kabinə olmalıdır.  Heç bir hökumət parlament açıldıqdan sonra iş başında qalamaz. Ona görə də mən bütün yoldaşlarım tərəfindən xəbər verirəm: hökumət hüzurunuzda istefasını verir”.

Lakin o sıradan bir insan yox, Fətəli xan Xoyski idi. Ona ehtiyac hər zaman olacaqdı. Bu səbəbdən də AXC parlamentinin sədri Həsən bəy Ağayev bu çıxışdan cəmi bir həftə sonra – 1918-ci il 13 dekabrda- yeni hökumət qurmaq üçün Xoyskiyə məktub yazır:

“Alişan Fətəli xan Xoyski hüzüri-alilərinə!
Azərbaycan Cümhuriyyəti məclisi-məbusanın 10 kanuni-əvvəl tarixli iclasında yeni kabinə təşkili üçün baş vəkkili intixab və dəvəti mənə mühəvvəl edilmişdi. Parlaman fraksiyalarının rəyini nəzərə alaraq, zati –alilərin məharəti-siyasilərini və bu anadək vətən və millət üçün göstərdikləri hüsn-xidmət və fədakarlıq böylə mühüm və müşkül məsələ üçün zati-alilərini dəvət etməsinə məbna baş vəkaləti qəbul və müştərək bir kabinə təşkil etməyini arzu edirəm, əfəndim”.

Parlaman rəisi doktor H. Ağayev”

Lakin Xoyski Tiflisdən yolladığı teleqramla bu dəvəti rədd edir. Bunu bir neçə səbəblə əlaqləndirir. Amma paralaman üzvləri Xoyski fikrində israrlı olur. Sədr Həsən bəy ikinci dəfə ona xahiş məktubu ünvanlayır:
“Yeni hökumət təşkili üçün zat-alilərinizə 13 kanunda (dekabrda) yazdığım məktubuma rədd cavabı almağıma baxmayaraq, təkraran zat alilərinizdən millət naminə rica ediyorum ki, Vətənin bu ağır zamanında hökumət təşkili kimi məsuliyyətli bir vəzifədən bərkənar olmayıb, yeni müştərək bir kabinə təşkilini öhdənizə götürəsiniz. 
Parlaman rəisi Həsəm bəy Ağayev”.

Mürəkkəb siyasi proseslərdən yorulmasına baxmayaraq, Xoyski gənc dövləti tək buraxmır. Doğrudur, o bundan sonra  hökumətə az rəhbərlik edir. Amma hərbiyyə və xarici işlər naziri kimi Cümhuriyyət və cümhuriyyətçilərin yanında olur.


Moderator.az daha bir tarixi mənbəyə müraciət edərək, Xoyskinin müsahibəsini xatırladacaq. Cümhuriyyət parlamentinin xahişi ilə yenidən hökumət kabinəsinin başına keçən Xoyski  “Azərbaycan” qəzetinin  müxbirinə müsahibə verir. Müsahibədə yeni  kabinet quruculuğu barəsində danışır:

Araşdırmaçı Lətif Babayevə istinad edərək, həmin müsahibədən bir hissəni oxuculara təqdim edirik: 

Fətəli Xan Xoyski: - Biz ağır dövr yaşayırıq. Qarşıda yeni həyat formaları yaratmaq kimi nəhəng işlər durur və bunun üçün bəzən partiya mənsubiyyətindən, bu və ya digər millətin nümaynədəsi olmasından asılı olmayaraq respublikanın bütün qüvvələrini səfərbər etmək lazımdır. Mən bu niyyətlərlə mümkün namizədlərlə danışıqlara başlamışam. Danışıqlar iki gündür davam edir və mən belə bir kədərli faktı deməyə məcburam ki, parlamentin mənim üzərimə qoyduğu vəzifəni yerinə yetirəcəyimə ümid çox azdır. Mən kabinet yaratmaqdan imtina edəcəyəm. 

Müxbir: - İcazə verin öyrənək, hansı səbəblərə görə? 

F.X.Xoyski: - Səbəblər çoxdur, ən başlıcası, maraqların və tələblərin son dərəcədə ziddiyyətli 
olmasıdır ki, mən bunları razılaşdırmağın mümkün olacağını görmürəm. 

Müxbir:- Milli, yaxud partiya xarakterli tələblər və maraqlar? 

F.X. Xoyski: -  Daha çox şəxsi. 

Müxbir: - Danışıqların nəticələri nə vaxt aydınlaşa bilər? 

F.X. Xoyski: -  Bu gün, yaxud sabah. Ancaq təkrar edirəm, mən danışıqların nəticələrinə hədsiz pessimistcəsinə yanaşıram. 

Müxbir- Onda çıxılmaz vəziyyət yaranır. Əgər Siz, parlament fraksiyalarının etimadını qazanmış şəxs bu vəzifənin öhdəsindən gələ bilmirsinizsə, bunu başqası heç bacarmaz. 

F.Xoyski: - Nəyə görə, bəlkə başqası bacaracaqdır. Hər bir siyasi xadimin öz prinsipləri və öz dünyagörüşü var. Mənim dünyagörüşüm kabinet yaratmaqda qarşılaşdığım ziddiyətləri razılaşdırmağa imkan vermir, ancaq ola bilər ki, başqası kəskin ucları yumşaldar və barışıq xəttini tapar. Mən bütün son gücümü toplamağa və vətənin rifahı naminə verməyə hazır olduğumu demişəm, ancaq elə hədlər var ki, mən heç vaxt adlayıb keçə bilmərəm.” (“Azərbaycan” qəzeti 1918, 22 dekabr).

Emin Ağalarovun xanımının gəlinliyinin qiyməti məlum oldu - İnanmayacaqsız...
“Xüsusi xidmət orqanlarımız öz işinin öhdəsindən yüksək səviyyədə gəlir”
Kobra ilanının sancdığı sehirbaz xaricə aparılır - FOTOLAR
Özcan Dəniz könə dostu ilə dəfn mərasimində barışdı - FOTOLAR
“Nizami” Kino Mərkəzində “Şəhid Fidanlar” filminin nümayişi keçirildi - FOTOLAR
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Kriminal
Adnan Oktarın villasından görün nələr çıxdı - FOTOLAR
Cəmiyyət
Yaşı 14-dən az olan qızların hicab geyinməsinə yol vermək olmaz - Millət vəkilindən TƏKLİF
Cəmiyyət
Əli Həsənov: “Milli iradəyə qalib gəlmək mümkün deyil”
Köşə
Dildə hədə, cibdə “aman məktubu”
Maraqlı
Beyini rahatlamağın, şüuraltını təmizləməyin ən rahat yolu - Mütləq sınayın...
Həftənin ən çox oxunanları
Ayaz Mütəllibov Gəncə və Mingəçevir olaylarından elə şeylər danışdı ki...
Sevgilisiylə yataqda olarkən qaynanasına yaxalandı -FOTOLAR
Prezident Gəncə hadisələri ilə bağlı sərt danışdı - VİDEO
“Gəncə olaylarında Elmar Vəliyevin inanclı insanlara münasibətdə yol verdiyi xətaların da rolu olub”
Adnan Oktarın villasından çıxan bu ƏŞYA HAMINI ŞOKA SALDI - Ağlasığmaz FAKTLAR
Bakı metrosunda növbəti geyim qalmaqalı - Müdaxilə edən şəxs döyüldü - VİDEO
"Zaqar" edən qızın seksual pozası etiraz doğurdu - “Kişilər, sizə nə olub? Axı, orda uşaqlar var...”
Bir ay əvvəl Vaşinqtondan gəlmiş xəbərdarlıq: "Rusiya "Gəncə keçidi"ndə hər şey edə bilər"
"Atam DİN-in polkovniki olsa da bizi bir dəfə də xidməti maşını ilə məktəbə göndərmədi"
Yunis Səfərovla bağlı yeni şok məlumatlar üzə çıxdı: Sən demə, Tohid İbrahimbəyli... - FOTO
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə