Xəbər lenti
21/02/2019 [09:02]:
Rus qadın gözəllik müsabiqələrinə  qarşı çıxdı –"Orta əsr köləliyindən fərqlənmir..."
21/02/2019 [08:03]:
“Vəhhabilik və sələfiliyin  ömrünün sonu gəldi!..”
21/02/2019 [07:48]:
Allah-Təala Quranda bizlərə 91 vədə vermişdir- hamısını da yerinə yetirəcək...
20/02/2019 [23:49]:
Proqnoz doğru çıxdı - Türkiyədə GÜCLÜ ZƏLZƏLƏ
20/02/2019 [23:15]:
“İnşaat konstruksiyaları” MMC öz öhdəliklərini yerinə yetirmir: Yasamal İcra Hakimiyyəti isə...
20/02/2019 [22:29]:
Türkiyədə hərbi məktəbdə partlayış - Yaralılar var
20/02/2019 [22:24]:
Tahir İmanov sənətsevərlərə və dövlət telekanalına təşəkkür etdi
20/02/2019 [22:01]:
Vəkillər Kollegiyasının Rəyasət Heyəti Bəyanat yaydı
20/02/2019 [21:37]:
Ermənilər Azərbaycan şəhərində növbəti konsert verdi - FOTOLAR  
20/02/2019 [21:14]:
Krımın Rusiya tərəfindən işğalının 5 ili tamam olur - Ukraynanın baş diplomatı Kremli ifşa etdi...
20/02/2019 [21:03]:
Gəncədə tələbə qız qaçırıldı
20/02/2019 [20:46]:
Universitet rektoru 10 min dollar rüşvət almaqda suçlandı...
20/02/2019 [20:31]:
Tarix İnstitutu beynəlxalq əlaqələrini genişləndirir - FOTOLAR
20/02/2019 [19:48]:
MHP başqanı İbad Hüseynlini qəbul etdi: "Qapımız hər zaman üzünə açıq..."
20/02/2019 [19:47]:
Ermənilər onları “vəhşi” adlandıran yazıçının heykəlini ucaltdı: Bu dəfə evdə!
20/02/2019 [19:38]:
“Ana dilimizi sevək, sevdirək” mövzusunda tədbir keçirildi - FOTOLAR
20/02/2019 [19:25]:
Leyla Əliyevanın sözlərinə yazılmış mahnıya videoçarx hazırlandı - VİDEO
20/02/2019 [18:54]:
Bütün Avropa Qarabağ deyəcək
20/02/2019 [18:52]:
Estoniya müharibəyə hazırlaşır - Müdafiə Nazirliyi açıqladı
20/02/2019 [18:48]:
Təyyarədəki sərnişin bir anda ayağa qalxıb şalvarını çıxardı - FOTOLAR
20/02/2019 [18:44]:
Əli polislə bağlı açıqlamasına görə cəzalandırıldı
20/02/2019 [18:28]:
Kiyevdə Xocalı soyqırımına həsr olunmuş tamaşanın premyerası keçiriləcək
20/02/2019 [18:25]:
Ərdoğan: "Ermənilər Türkiyəyə ona görə gəliblər ki..."
20/02/2019 [18:22]:
AMEA magistraturalarına qəbul üçün müsahibə mərhələsi ləğv olundu
20/02/2019 [18:12]:
"O qədər biabırçı vəziyyətdə oxuyan müğənnilər var ki, Afət də onlardan biridir”
20/02/2019 [18:06]:
Tramp demokrat rəqibini “dəlisov” adlandırdı
20/02/2019 [18:02]:
Ev tapşırıqlarını yazdırmaq üçün robot aldı - MARAQLI
20/02/2019 [17:53]:
Bakıda film kimi olay: Bəy toy günü başqa qıza qoşulub, ölkədən qaçdı
20/02/2019 [17:49]:
Qərbi Kaspi Universiteti beynəlxalq konfrans keçirəcək
20/02/2019 [17:46]:
Ermənilər Haaqada Azərbaycana qarşı etiraz aksiyası keçirəcək
20/02/2019 [17:39]:
“Qaçqınkom” Zabratda evi yanan köçkünlərə ev verəcək
20/02/2019 [17:31]:
Meriya mitinqlə bağlı müraciətə cavab verdi
20/02/2019 [17:22]:
Ölən modelyerin 195 milyonluq sərvəti pişiyinə qalacaq
20/02/2019 [17:20]:
Göyçay Xəstəxanasında ölən qadınla bağlı iclas -Həkim işdən çıxarıldı
20/02/2019 [17:18]:
Rezidenturaya sənəd qəbulu davam edir
20/02/2019 [17:10]:
"Hecə oldu ki, “diplomsuz diplomat” oldum..."
20/02/2019 [17:08]:
İlham Rəhimov "Neolit"-dəki insidentdən danışdı: “Xəbər tutan kimi dərhal Moskvaya...”
20/02/2019 [16:55]:
Səs sürətini aşan sərnişin təyyarəsi rekord qırdı - MARAQLI
20/02/2019 [16:51]:
XİN-dən Elşad İskəndərovla bağlı bəyanat
20/02/2019 [16:50]:
Pulu saymağa 4 işçi ayrılıbmış... - 5,5 milyardlıq iş
20/02/2019 [16:35]:
Ermənilərin Gürcüstanda yeni “dəsti-xətti”
20/02/2019 [16:32]:
Yol polisindən vəfat etmiş şəxsin adına tərtib olunan cərimə ilə bağlı - Açıqlama
20/02/2019 [16:29]:
"Sağlam gələcək, İdmanla gələcək" - Regional voleybol yarışı layihəsinin zona seçimləri – Ağcabədi
20/02/2019 [16:27]:
Artur Rasizadə danışdı: “Yerdə qalan ömrümü...”
20/02/2019 [16:02]:
UNEC tələbələrinin məqaləsi SCOPUS-da
20/02/2019 [16:01]:
Azərbaycan Dillər Universitetinin tələbələri Cocuq Mərcanlıda pedaqoji təcrübə keçirlər
20/02/2019 [16:00]:
Xocalı soyqırımının qurbanları bir çox ölkələrdə yad ediləcək
20/02/2019 [15:58]:
“Nar” 45-dən çox bölgəni 4G şəbəkəsi ilə təmin edib
20/02/2019 [15:57]:
Ermənistan Cavaxetiya separatçılarının liderini axtarışa verdi
20/02/2019 [15:56]:
Amerikaya yarışa gedən azərbaycanlı şagirdlərin siyahısı AÇIQLANDI
20/02/2019 [15:55]:
""Porsche" nə vaxtdan bahalı maşın olub, deputatın "Porsche"si ola bilməz?" — Deputat
20/02/2019 [15:54]:
Hərbi attaşelər Azərbaycan silahları ilə tanış oldular - FOTO
20/02/2019 [15:52]:
Türkiyədə bir neçə terror aktının qarşısı alındı
20/02/2019 [15:47]:
Məşhur moda markasının yeni dizaynı dünyanı ayağa qaldırdı: "İntihar dəb ola bilməz"
20/02/2019 [15:39]:
Sabah 8 bal gücündə zəlzələ olacaq? — Seysmoloji Mərkəzdən AÇIQLAMA
20/02/2019 [15:36]:
Netanyahu Moskva səfərini təxirə saldı
20/02/2019 [15:34]:
Qurban Qurbanov mövqeyini qorudu
20/02/2019 [15:33]:
QAT ömürlük və vicdan məhbuslarının əfv olunmasını xahiş etdi
20/02/2019 [15:28]:
"Hansısa yurdsuzu ocağının başında oturdasan, o da sənin tarixinə genosid yazsın"
20/02/2019 [15:26]:
Qəbələ və ətraf rayonların əhalisinin diqqətinə: Pulsuz hüquqi yardım
20/02/2019 [15:18]:
Abutalıbovun ən yaxın kadrının işdən çıxarılma səbəbləri...
20/02/2019 [15:16]:
Sibirə qara qar yağdı - İNANILMAZ FOTOLAR...
20/02/2019 [15:11]:
Tahir İmanov: “Məhəllə”miz dəyişir, dəyişməyən təkcə Eliş və Roşkadır - MÜSAHİBƏ
20/02/2019 [15:03]:
Prezident: "Milyardlarla dollarlıq sərmayə cəlb etdik, yeni iş yerləri açdıq" - VİDEO
20/02/2019 [14:59]:
Əflatun Amaşov: "Prezidentin fərmanı böyük önəm daşıyır"
20/02/2019 [14:54]:
“Hakimiyyətdəki rüşvətxorlar islahatlardan narahatdır, əlimdə faktlar var ki...”
20/02/2019 [14:53]:
“Bu şəkil onu gördüyüm ilk dövrün əmanətidir” Əməkdar artistin ustadı ilə bağlı xatirəsi...
20/02/2019 [14:51]:
Sərkisyanın qardaşı həbs olunmamaq üçün 18.5 milyon dollar ödəyib -Paşinyan höküməti azadlıq satır
20/02/2019 [14:44]:
"Brüsseldə Xocalı mitinqi üçün hazırlıq görülür" -Elnur Eltürk
20/02/2019 [14:31]:
ADU tələbələri Cocuq Mərcanlıda təcrübədə
20/02/2019 [14:28]:
5 dövlət orqanında 88 yer vakantdır
20/02/2019 [14:25]:
İlham Əliyev nazirliyə 2 milyon ayırdı
20/02/2019 [14:23]:
“Barışsaq, bir kişi oğlu deməsin ki, qeyrətin necə götürdü?!”
20/02/2019 [14:21]:
Azərbaycan səfirinin Türkiyəyə girişinə qadağa qoyuldu
20/02/2019 [14:15]:
Çadralı oğlanlar...
20/02/2019 [14:11]:
Sonsuz ailələr tibbi sığorta hesabına süni mayalanmanı edə biləcəklər - Gələn ildən
20/02/2019 [14:04]:
Azərbaycanı seçən ukraynalı idmançıların sayı açıqlandı
20/02/2019 [13:58]:
Mülki insanları qorumağa getdilər, məlum oldu ki, özlərinin müdafiəyə ehtiyacı var: RÜSVAYÇILIQ!
20/02/2019 [13:49]:
Ombudsmanın parlamentə hesabat günü açıqlandı
20/02/2019 [13:48]:
İlham Əliyev Avropa İnvestisiya Bankının vitse-prezidenti ilə görüşdü
Bütün arxiv bir sırada
20/06/2018 [21:37] - Araşdırma - ( 3077 dəfə baxılıb)

Xoyskinin böyük etirafı, tarixi müsahibəsi və istefa səbəbləri - GİZLİNLƏR



Təəssüf ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətindən danışdıqda Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Fətəli xan Xoyski, Nəsib bəy Yusifbəyli kimi azsaylı insanların adlarını çəkməklə, onlar barəsində yazıları oxumaqla kifayətlənirik. Lakin heç onlar barəsində də bəzi bilgilər lazımınca araşdırılmayıb. Xüsusən də ayrı-ayrı zamanlarda Cümhuriyyətin bütün yükünü çiyinlərinə alan baş nazirlər Fətəli xan Xoyski və Nəsib bəyin fəaliyyətlərinin müəyyən çətin mərhələləri  barəsində araşdırma yazılarına o qədər də çox rast gəlinmir.

Məsələn, Fətəli xan Xoyskinin 1918-ci il 7 dekabr tarixində, yəni, Azərbaycan Cümhuriyyətinin parlamentinin açılışında səsləndirdiyi tarixi nitq haqqında təəssüf ki, elektron və çap mediasında çox az bilgiyə rast gəlmişik. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti parlamentinin tərtib edilən stenoqramlarında və Fətəli xan Xoyskidən bəhs edən bəzi araşdırma məqalələrdə həmin tarixi nitq və o nitqi doğuran zərurətlər barəsində müəyyən məqamlar işıqlandırılıb. 

Moderator.az xəbər verir ki,  Xoyski çıxışında 1918-ci ilin 28 mayından o günlərədək (dekabr, 1918) keçdikləri keşmekeşli yoldan danışır. Üzləşdikləri çətinliklər, yaşadıqları basqılardan söz açan Xoyski bununla belə, may ayından bəri rəhbərlik etdiyi hökumətin Azərbaycan xalqı üçün əlindən gələni əsirgəmədiyini bildirib. Xoyskinin rəhbərliyi dövründə yaşanan ən acı tarixi faktlardan biri də İrəvanın güzəştə gedilməsidir. Amma biz tarixi situasiyanı dəyərləndirməliyik. Cəmi bir neçə ay əvvəl qurulan, təhlükəsizliyi türk ordusundan asılı olan, ordusuz bir hökumət başqa nə cür qərar qəbul edə bilərdi ki? 

Cümhuriyyətin xarici işlər naziri Məhəmməd Həsən Hacinskiyə yazdığı məktubunda Xoyski bu məsələyə qısa izahat verib:

“Biz ermənilərlə bütün mübahisələrə son qoyduq, onlar ultimatumu qəbul edəcək və müharibəni qurtaracaqlar. Biz İrəvanı onalara güzəştə getdik”.

Sonrakı proseslər bunun tam əksini göstərsə də, yenə də Xoyski və rəhbərlik etdiyi hökuməti nədəsə qınamaq olmaz. Xoyski sözügedən tarixi nitqində bu barədə deyirdi:

“Hökumətimiz öylə bir zamada təşəkkül etmişdi ki, bir kənddən o biri kəndə getmək qorxulu idi. Gecə yatanda sabaha çıxmaq ümidi yox idi. Heç kəsin irzi, namusu, canı, mali əmniyyətdə deyildi… İdarələrin adı var isə də, özü yox idi. Hərə başına beş-on addam yığıb bir hökumət, bir qanun düzəltmiş idi. Güclü olanlar özünü ağa hesab edirlərdi”.

Buna baxmayaraq, Fətəli xan Xoyski 1918-ci ilin 7 dekabrında-parlamentin açıldığı tarixdə orqanın ilk iclasındakı çıxışında Azərbaycan hökumətinin bir neçə aylıq fəaliyyəti barədə hesabat verdikdən sonra onun istefası haqqında bəyanatı da  təqdim edir. Bu, artıq Xoyski şəxsiyyətinin böyüklüyü demək idi:

“Fəaliyyətimizdə xətalar işləmişiksə də, hər zaman fikrimiz bu olmuşdur: Hökumət çalışmışdır ki, öz nüfuzunu millətin gözündə itirməsin. Biz xahiş edirik ki, nöqsanlarımızı bizə göstərəsiniz, tənqidə ixtiyarınız var və tənqid xeyirli şeydir. Parlamentin əsas vəzifəsi də yol göstərməkdir. Hər nazir öz nəzarətləri barəsində bəyanat verəcəkdir. Hökumətin ixtiyarı bu günə qədər idi. Şimdi isə siz yığıldınız. Hökumət başında parlamentin etimadına müzəhhər və parlamentə istinad edən bir kabinə olmalıdır.  Heç bir hökumət parlament açıldıqdan sonra iş başında qalamaz. Ona görə də mən bütün yoldaşlarım tərəfindən xəbər verirəm: hökumət hüzurunuzda istefasını verir”.

Lakin o sıradan bir insan yox, Fətəli xan Xoyski idi. Ona ehtiyac hər zaman olacaqdı. Bu səbəbdən də AXC parlamentinin sədri Həsən bəy Ağayev bu çıxışdan cəmi bir həftə sonra – 1918-ci il 13 dekabrda- yeni hökumət qurmaq üçün Xoyskiyə məktub yazır:

“Alişan Fətəli xan Xoyski hüzüri-alilərinə!
Azərbaycan Cümhuriyyəti məclisi-məbusanın 10 kanuni-əvvəl tarixli iclasında yeni kabinə təşkili üçün baş vəkkili intixab və dəvəti mənə mühəvvəl edilmişdi. Parlaman fraksiyalarının rəyini nəzərə alaraq, zati –alilərin məharəti-siyasilərini və bu anadək vətən və millət üçün göstərdikləri hüsn-xidmət və fədakarlıq böylə mühüm və müşkül məsələ üçün zati-alilərini dəvət etməsinə məbna baş vəkaləti qəbul və müştərək bir kabinə təşkil etməyini arzu edirəm, əfəndim”.

Parlaman rəisi doktor H. Ağayev”

Lakin Xoyski Tiflisdən yolladığı teleqramla bu dəvəti rədd edir. Bunu bir neçə səbəblə əlaqləndirir. Amma paralaman üzvləri Xoyski fikrində israrlı olur. Sədr Həsən bəy ikinci dəfə ona xahiş məktubu ünvanlayır:
“Yeni hökumət təşkili üçün zat-alilərinizə 13 kanunda (dekabrda) yazdığım məktubuma rədd cavabı almağıma baxmayaraq, təkraran zat alilərinizdən millət naminə rica ediyorum ki, Vətənin bu ağır zamanında hökumət təşkili kimi məsuliyyətli bir vəzifədən bərkənar olmayıb, yeni müştərək bir kabinə təşkilini öhdənizə götürəsiniz. 
Parlaman rəisi Həsəm bəy Ağayev”.

Mürəkkəb siyasi proseslərdən yorulmasına baxmayaraq, Xoyski gənc dövləti tək buraxmır. Doğrudur, o bundan sonra  hökumətə az rəhbərlik edir. Amma hərbiyyə və xarici işlər naziri kimi Cümhuriyyət və cümhuriyyətçilərin yanında olur.


Moderator.az daha bir tarixi mənbəyə müraciət edərək, Xoyskinin müsahibəsini xatırladacaq. Cümhuriyyət parlamentinin xahişi ilə yenidən hökumət kabinəsinin başına keçən Xoyski  “Azərbaycan” qəzetinin  müxbirinə müsahibə verir. Müsahibədə yeni  kabinet quruculuğu barəsində danışır:

Araşdırmaçı Lətif Babayevə istinad edərək, həmin müsahibədən bir hissəni oxuculara təqdim edirik: 

Fətəli Xan Xoyski: - Biz ağır dövr yaşayırıq. Qarşıda yeni həyat formaları yaratmaq kimi nəhəng işlər durur və bunun üçün bəzən partiya mənsubiyyətindən, bu və ya digər millətin nümaynədəsi olmasından asılı olmayaraq respublikanın bütün qüvvələrini səfərbər etmək lazımdır. Mən bu niyyətlərlə mümkün namizədlərlə danışıqlara başlamışam. Danışıqlar iki gündür davam edir və mən belə bir kədərli faktı deməyə məcburam ki, parlamentin mənim üzərimə qoyduğu vəzifəni yerinə yetirəcəyimə ümid çox azdır. Mən kabinet yaratmaqdan imtina edəcəyəm. 

Müxbir: - İcazə verin öyrənək, hansı səbəblərə görə? 

F.X.Xoyski: - Səbəblər çoxdur, ən başlıcası, maraqların və tələblərin son dərəcədə ziddiyyətli 
olmasıdır ki, mən bunları razılaşdırmağın mümkün olacağını görmürəm. 

Müxbir:- Milli, yaxud partiya xarakterli tələblər və maraqlar? 

F.X. Xoyski: -  Daha çox şəxsi. 

Müxbir: - Danışıqların nəticələri nə vaxt aydınlaşa bilər? 

F.X. Xoyski: -  Bu gün, yaxud sabah. Ancaq təkrar edirəm, mən danışıqların nəticələrinə hədsiz pessimistcəsinə yanaşıram. 

Müxbir- Onda çıxılmaz vəziyyət yaranır. Əgər Siz, parlament fraksiyalarının etimadını qazanmış şəxs bu vəzifənin öhdəsindən gələ bilmirsinizsə, bunu başqası heç bacarmaz. 

F.Xoyski: - Nəyə görə, bəlkə başqası bacaracaqdır. Hər bir siyasi xadimin öz prinsipləri və öz dünyagörüşü var. Mənim dünyagörüşüm kabinet yaratmaqda qarşılaşdığım ziddiyətləri razılaşdırmağa imkan vermir, ancaq ola bilər ki, başqası kəskin ucları yumşaldar və barışıq xəttini tapar. Mən bütün son gücümü toplamağa və vətənin rifahı naminə verməyə hazır olduğumu demişəm, ancaq elə hədlər var ki, mən heç vaxt adlayıb keçə bilmərəm.” (“Azərbaycan” qəzeti 1918, 22 dekabr).

Krımın Rusiya tərəfindən işğalının 5 ili tamam olur - Ukraynanın baş diplomatı Kremli ifşa etdi...
MHP başqanı İbad Hüseynlini qəbul etdi: "Qapımız hər zaman üzünə açıq..."
Ev tapşırıqlarını yazdırmaq üçün robot aldı - MARAQLI
Məşhur moda markasının yeni dizaynı dünyanı ayağa qaldırdı: "İntihar dəb ola bilməz"
Mir Cəfər Bağırovun ölümündən 60 il sonra basdırıldığı qəbir - FOTOLAR - VİDEO
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Təyyarədəki sərnişin bir anda ayağa qalxıb şalvarını çıxardı - FOTOLAR
Cəmiyyət
"O qədər biabırçı vəziyyətdə oxuyan müğənnilər var ki, Afət də onlardan biridir”
Gündəm
Mülki insanları qorumağa getdilər, məlum oldu ki, özlərinin müdafiəyə ehtiyacı var: RÜSVAYÇILIQ!
Maraqlı
Məşhur tarixi abidənin sirri açıldı...
Şou-biznes
"Xalqın ona çox ehtiyacı var" - Mənsum İbrahimov
Həftənin ən çox oxunanları
“Ölkəyə un gətirəndə kömək etdiyim çeçenlər və dağıstanlılar mənə çox böyük dəstək oldular...”
Ramzan Kadırov azərbaycanlılarla çeçenlərin davasına belə reaksiya verdi – FOTO
“Vertolyotla Yevlağa kimi pul səpəcəm....- Başınız qarışacaq pul yığmağa..."
Saakyan atası azərbaycanlı olan generalı  xüsusi nümayəndə təyin etdi...-FOTOLAR
Şuşa türməsində Dilqəm və Şahbazdan başqa türkmənşəli dustaq kimdir?..
"Əgər ANS yenidən açılarsa və fəaliyyət göstərdiyi ilk 15 ildəki ANS olarsa..."
“Fevralın 14-də həmin sənədi imzalasaydım, Xocalı faciəsi baş verməzdi...” - ETİRAF
Vergilər Nazirliyini "ağ gün"ə çıxardı, indi də əmanətləri sığortalayacaqmış...
Bakıda dəhşətli qəza: "Qaqaş, neylədin, nə içmişdin, nə vurmuşdun?" - VİDEO
"Çeçenlər qardaşlarımızdır və Çeçenistanda da xalqım haqda eyni fikirləri səsləndirirlər”
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə