Xəbər lenti
17/02/2019 [00:47]:
Onu siz də tanıyırsız...
17/02/2019 [00:46]:
Səudiyyə şahzadəsi "Mançester Yunayted"i almaq istəyir - Ağılasığmaz qiymətə...
16/02/2019 [23:49]:
130 yaşındakı nəhəng nərə balığı tutuldu: İçərisindən 9 kiloqram qara kürü çıxdı...
16/02/2019 [22:50]:
Rusiya DİN-dən “Neolit”dəki insidentlə bağlı - AÇIQLAMA
16/02/2019 [22:50]:
"Çeçenlər qardaşlarımızdır və Çeçenistanda da xalqım haqda eyni fikirləri səsləndirirlər”
16/02/2019 [22:18]:
Müştərilər bu kafeyə çay içmək üçün yox, tualeti görməyə gəlir - MARAQLI
16/02/2019 [21:11]:
“Soyunmuş qadın Britaniya siyasətində” - Keçmiş nazirin bacısı canlı yayında çılpaq qaldı (VİDEO)
16/02/2019 [21:09]:
Qətər əmiri işğalçı ölkə prezidenti ilə  mehriban görüş keçirdi...-FOTO
16/02/2019 [21:04]:
Rusiyalı deputat: "Moskvada azərbaycanlılarla çeçenlər arasında baş vermiş insident təxribatdır"
16/02/2019 [20:54]:
Rusiyada universitet binası uçdu - VİDEO
16/02/2019 [20:27]:
İstanbulda bina çökdü - FOTO/VİDEO
16/02/2019 [20:26]:
"Gübrənin norması beş qramdırsa, beş qram da verilməlidir"
16/02/2019 [20:05]:
İranlı general: “İntiqam alacağıq”
16/02/2019 [19:56]:
Elmar Məmmədyarov xorvatiyalı həmkarı ilə görüşdü
16/02/2019 [19:49]:
“Neftçi” autsayderlə bacarmadı - VİDEO
16/02/2019 [19:30]:
Müdafiə naziri Zakir Həsənov BƏƏ-yə yola düşdü
16/02/2019 [19:18]:
“Bütün təxribatları milçək vızıltısı qədər əhəmiyyətsiz edə bilərik, bir şərtlə ki...”
16/02/2019 [19:02]:
“Kreml hər zaman yalan danışır, Rusiya avantürasının bir sərhəddi olmalıdır...”
16/02/2019 [18:42]:
Hitler rolunu canlandıran aktyor öldü - VİDEO
16/02/2019 [18:34]:
Rusiya və Ermənistan XİN başçıları Qarabağı müzakirə ediblər
16/02/2019 [18:29]:
Bakı metrosunda bıçaqlanma - VİDEO
16/02/2019 [18:24]:
Maşın qaçıran şəxs saxlandı
16/02/2019 [18:21]:
“Görürsən ki, bir çoxu tərif məqamı gələndə hamının sinəsindən itələyib keçir qabağa”
16/02/2019 [18:06]:
“Vertolyotla Yevlağa kimi pul səpəcəm....- Başınız qarışacaq pul yığmağa..."
16/02/2019 [18:05]:
Mütəxəssislərdən xəbərdarlıq: Bu içkini süzərək içməyin...
16/02/2019 [18:02]:
Gəmiləri kamikaze dronlarıyla təchiz etdilər - İsrail dünyanı heyrətləndirməkdə davam edir...
16/02/2019 [18:01]:
Həbs edilən çempionun anasından şok açıqlama: “Elə toy gününün birinci axşamı…”
16/02/2019 [17:58]:
Avropa İttifaqı qərar verdi: "Rusiyaya qarşı sanksiyalar tətbiq ediləcək"- SƏBƏB
16/02/2019 [17:43]:
DYP 50-dən çox piyadaya xəbərdarlıq etdi - FOTOLAR
16/02/2019 [17:36]:
2024-cü ildən sonra Putin öz gələcəyini necə düşünür
16/02/2019 [17:16]:
Astarada 5 uşaq atası intihar etdi
16/02/2019 [17:04]:
Azərbaycanlılarla çeçenlər arasında insidentin videoyazısı təxribatdır - BƏYANAT
16/02/2019 [17:02]:
Nəriman Həsənzadənin 88 yaşına...
16/02/2019 [16:53]:
Nyu-Yorkda “ermənilərin Bakı soyqırımı” qeyd ediləcək: Böhtan kampaniyası davam edir!
16/02/2019 [16:39]:
“Ölkəyə un gətirəndə kömək etdiyim çeçenlər və dağıstanlılar mənə çox böyük dəstək oldular...”
16/02/2019 [16:16]:
Bakıda “Seyid” ləqəbli narkobaron saxlanıldı
16/02/2019 [15:59]:
Yol polisi avtobus sürücüsünün yerinə tələbəyə cərimə yazdı - RƏSMİ
16/02/2019 [15:44]:
“Bu, bizim üçün qürurvericidir” – Çingiz Mehdiyev
16/02/2019 [15:23]:
Ekspert: "Çeçen və azərbaycanlıları küsdürməyə çalışan bəzi qüvvələrin səyləri uğursuzluğa məhkumdur"
16/02/2019 [15:12]:
Prezident Siyavuş Novruzovla bağlı sərəncam verdi
16/02/2019 [14:54]:
Elməddin polislə hədələdi - VİDEO
16/02/2019 [14:42]:
“Türkan Şoraya zəng vurdum, o, köhnə tanışlar kimi mehribanlıqla danışdı...”
16/02/2019 [14:39]:
İmişli və ətraf rayonların əhalisinə pulsuz hüquqi yardım göstərilmişdir
16/02/2019 [14:27]:
Qətərdə Azərbaycan dilinin tədrisi üzrə “Bazar günü” məktəbinin açılışı keçirildi
16/02/2019 [14:26]:
“Artsax” futbol klubu Tiflisdə yoldaşlıq görüşlərinə başladı...- FOTOLAR
16/02/2019 [14:22]:
Paşinyanın həyat yoldaşının ofisi hökumət binasına köçürüldü
16/02/2019 [14:14]:
Robotlar evlənmək üçün namizəd seçdi - MARAQLI
16/02/2019 [14:05]:
Xəbərdarlıq : 2 gün yağış, qar yağacaq
16/02/2019 [14:01]:
Yaponiyadakı qardaşını görmək üçün velosipedlə 15 min kilometr yol gedəcək - MARAQLI
16/02/2019 [13:46]:
İsmayıllıda 16 min 500 manatlıq oğurluq edənlər tutuldu
16/02/2019 [13:44]:
Banan qutularından 540 paket kokain çıxdı: 17 milyon 820 dollar dəyərində...
16/02/2019 [13:32]:
"3 il onu özümə həsrət qoymuşam, yenə qaşınır" - Zauru biabır etdi
16/02/2019 [13:27]:
“Növbəti tarixin anların şahidləriyik ki...” – ELDƏNİZ SƏLİMOV
16/02/2019 [13:26]:
Təqaüdlərin artırılması ölkə rəhbərinin öz vətəndaşlarına olan insani münasibətinin nəticəsidir
16/02/2019 [13:19]:
“O, böyük insan, gözəl pedaqoq, istedadlı bəstəkar olub”
16/02/2019 [13:18]:
Azərbaycanın ən varlı rayonu hansıdır? - RƏSMİ RƏQƏMLƏR
16/02/2019 [13:07]:
“Fuad Poladovdan müsahibə götürəcəm, o, həmişə var...”
16/02/2019 [12:47]:
"Elməddin də bu çirkaba bulaşdı"
16/02/2019 [12:41]:
"Tariximizi öyrənək və təbliğ edək !"
16/02/2019 [12:24]:
Yeni işıqforlar Bakının hansı ərazilərində quraşdırılacaq? - BNA açıqladı
16/02/2019 [12:18]:
Qondarma “respublika”nın idmançıları Gürcüstandakı yarışlarda iştirak edib
16/02/2019 [12:10]:
“Xocalı faciəsinin tanınması ilə bağlı görülən işlər təqdirəlayiqdir...”- Xalq artisti...
16/02/2019 [12:06]:
Vüsalə Mahirqızı: "ONA yeni brenddir, heç bir başqa qurumun davamçısı deyil"
16/02/2019 [12:00]:
"Qırmızı Körpü"də növbəti siqaret əməliyyatı - VİDEO
16/02/2019 [11:51]:
Baş redaktora ağır itki üz verdi
16/02/2019 [11:48]:
Konqress Trampa qarşı yeni istintaq başlatdı
16/02/2019 [11:38]:
Azərbaycana xeyli qızıl gətirilməsinin qarşısı alındı
16/02/2019 [11:31]:
Axtarışda olan 29 nəfər saxlanıldı
16/02/2019 [11:25]:
İsmayıllıda marşrut avtobusu 25 yaşlı qızı vurub öldürdü
16/02/2019 [11:17]:
“O cür gözəl balalarını şəhid verən ana gərək öləydi...”- Bütün ailəsi Xocalıda qətlə yetirilən qadın....
16/02/2019 [11:16]:
ABŞ-da yaşayan beynəlmiləl ailənin istadadlı qızları... - FOTOLAR
16/02/2019 [11:03]:
Çeçenlərlə azərbaycanlılar Moskvada görüşdülər – VİDEO
16/02/2019 [11:02]:
“Elmi Qarabağ” jurnalının təqdimatı keçirildi- Bakıda yox a!..-FOTOLAR
16/02/2019 [10:59]:
Çeçenistanın naziri Əli Həsənovun açıqlamasına cavab verdi
16/02/2019 [10:53]:
Rutgers Universitetinin professorundan Təhsil Nazirliyinə 7 TƏKLİF
16/02/2019 [10:53]:
Ceyhun Əli: “Mənə “Səndə bu alınmayacaq” söyləyənlər də olmuşdu” - FOTOLAR
16/02/2019 [10:36]:
Qərbi Kaspi Universiteti Türkiyənin daha bir universiteti ilə əməkdaşlığa başlayır
16/02/2019 [10:21]:
Şəmkirdə 26 yaşlı gənc bıçaqlandı
16/02/2019 [10:15]:
Alimlərimizdən yeni tədqiqat: Yarımadada banan, manqo yetişdirdilər...
16/02/2019 [10:13]:
ABŞ-dan Rusiyaya yeni sanksiya dalğası - şimal qonşumuz çətin durumda...
Bütün arxiv bir sırada
20/06/2018 [22:32] - Müsahibə - ( 1954 dəfə baxılıb)

“2020-ci ildən sonra Rusiya dağılacaq” – “Türkiyə gözlənilən qlobal böhrandan uduşla çıxacaq”



Amerikan politoloqu, özəl analitik-kəşfiyyat təşkilatı “Stratford”un qurucusu və direktoru Corc Fridman Polşanın “Polska Times” qəzetinə müsahibə verib. 

Moderator.az “AzPolitika” -yaa istinadən  maraqlı müsahibənin tərcüməsini təqdim edir:

- Əgər sülh və rifahdan danışsaq, onda deyə bilərik ki, indi tariximizdə ən əmin-amanlıq dövrdür. Biz belə vəziyyətlə razılaşmalıyıq və ya bunu hansısa qaydalardan kənar bir istisna hesab etməliyik?

– Faciəli İkinci Dünya Müharibəsindən sonra həqiqətən də Avropada gözəl sülh dövrü davam edir. Lakin 19-cu əsrin sonu, 20-ci əsrin əvvəlllərində də biz bu cür anlar yaşamışıq və onda da sülh və rifah hökm sürürdü. Amma həmin dövr sona çatdı. Hər şey belə qurulub: sülh nə qədər uzun hökm sürsə, müharibə olacağı ehtimalı o qədər böyükdür.

- Siz düşünürsünüz ki, biz İkinci Dünya Müharibəsinin faciəvi dərslərini unutmuşuq?

– Avropalıların müxtəlif dərslər haqqında öz fantaziyaları var və bu bizə nəyisə öyrədir. Axı, məktəbdə öldürməyin çox pis şey olduğunu deyirlər, ancaq onlar bunu yenə də edirlər. Birinci Dünya Müharibəsinin təcrübəsinə əsaslanaraq növbəti müharibənin necə dəhşətli olacağını təsəvvür etmək çətin deyildi, lakin bu, yenə də baş verdi. Sonradan baş verənlərin hamısı “dərslərdən nəticə çıxarmaq” oldu. Məsələn, Avropa Birliyi Avropanın faciəli müharibədən nəticə çıxarmasının və bunun heç zaman təkrarlanmayacağının sübutu olmalıdır. Amma tarixi təkcə ondan “dərs çıxaranlar” yaratmır, yadda saxlamaq lazımdır ki, müharibə xəstəlik deyil.

- Bəs, bu nədir?

– İnsan təbiətinin dərinliklərində nə isə saxlanılır. Nəyə görə bu belədir – demək çətindir, ancaq biz insanlarda bu var.

- Bu il Polşa öz müstəqilliyinin bərpasının yüz illiyini qeyd edəcək. Siz bizim ölkə ilə növbəti yüz ildə nə baş verəcəyinin proqnozunu irəli sürə bilərsinizmi?

– Polşa öz müstəqilliyinə yüz il bundan əvvəl nail olub, 1939-cu ildə ondan məhrum edilib və 1989-cu ilədək işğal altında qalıb. Bu gün Polşanın gələcəyi Rusiyanın gələcəyinə aid məsələ ilə çox sıx bağlıdır.

- Siz özünüzün ön il bundan öncə nəşr edilmiş “Növbəti 100 il” kitabınızda Rusiyanın 2020-ci ildə dağılacağı proqnozunu vermisiniz. Bu proqnozunuzun üstündə dayanırsınızmı?

– Bəli. Rusiya güc itirməkdə davam edir. Sovet İttifaqının dağılması Rusiyanın sonu yox, onun üçün yeni mərhələnin başlanmasıydı, lakin indi Rusiya neftin qiymətindən asılı olan və böyük səmərəsiz ölkə kimi qalmaqla, SSRİ-nin son dövrlərindəki səhvləri təkrarlayır.

- Son dövrlər neftin qiyməti bahalaşır. Qiymət bir barrel üçün 80 dollara qədər çatıb. Sanki, dünya iqtisadiyyatı Kremlə kömək əlini uzadır…

– Doğrudan da neftin əvvəlki qiyməti 30 dollar idi və bu Rusiya üçün faciə deməkdi. İndiki vəziyyəti sadəcə “mürəkkəb” adlandırmaq olar. Rusiyalılar son üç ildə itirdiklərini qismən kompensasiya etmək imkanı qazandılar. Bununla yanaşı onlar enerji bazarında baş verən dəyişiklikləri də nəzərə almalıdırlar. Belə ki, ABŞ tezliklə dünyada ən böyük neft istehsalçısı olacaq.

- Şist nefti inqilabı sayəsində Amerika digər ölkələrdən daha çox neft hasil eməyə başlayacaq. Deyə bilərikmi ki, bu artıq gələn ildən baş tutacaq?

– Amerikanların özlərinə lazım olandan izafi neftləri olacaq və onlar bunu satmağa başlayacaqlar. Bu isə Rusiya və onun müttəfiqlərinə problemlər yaradacaq.

- Trampın dəstəklədiyi “Üç dəniz təşəbbüsü” (Baltik, Adriatik və Qara dəniz ölkələrini əhatə edəcək) Mərkəzi Avropa ölkələrinə Amerika enerjidaşıyıcılarının tədarükü ideyasına söykənir. Hələlik, bu yalnız kağız üzərində mövcud olan layihədir.

– Dünya miqyasında Mərkəzi Avropa kiçik regiondur. Amerikalılar neft və qazı həm orada və eyni zamanda da digər yerlərdə sata bilərlər. Onlar nə vaxt buna başlasalar, neft yenidən ucuzlaşacaq. Kreml bu prosesə təsir etmək qabiliyyətində deyil, Avropa isə başqalarına şərtləri diktə edə bilməyəcəyi ilə barışmalı olacaq. İndi Avropa əvvəlki kimi ən böyük region və dünyanın mərkəzi deyil. Neft almaq istəyən çoxlu ölkələr və regionlar var.

- Son dövrlər İran ətrafındakı vəziyyət yenidən gərginləşib. Siz öz kitabınızda yazmısınız ki, Rusiya anti-Amerika siyasəti yürüdən bütün ölkələri dəstəkləyəcək. İndi Tehranla müqavilədən imtina edən Donald Tramp, sizin proqnozunuzun tam əksi olan prosesi işə salıb.

– Trampın təşəbbüsünün heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Sanksiyalar o zaman işləyir ki, onu hamı tətbiq etsin, amma indi söhbət Avropanın qoşulmayacağı və yalnız ABŞ-ın tətbiq edəcəyi sanksiyalardan gedir. Vaşinqtonun müqavilədən çıxması heç bir rol oynamır, bu addım daxili siyasi məsələlərlə bağlıdır. Diqqət edin, son dövrlər Rusiya daima digər ölkələrə təzyiq göstərir. Hər şey 2014-cü ildə Ukraynadan başladı. Düzdür, indi artıq 1968-ci il deyil…

- Onda Sovet İttifaqı Çexoslovakiyaya qoşun yeritmişdi…

– İndi Rusiya hərbçiləri Suriyadadır. Lakin bu, hər hansı effekt veribmi? Yox. Başqa ölkələrlə olan vəziyyət də belədir. Rusiyalılar bu ölkələrlə bir sıra münasibətlər qurmağa cəhd edirlər, amma bu cəhdlər boşa çıxır. Moskvanın onlara təklif edəcəyi bir şey yoxdur. 1960-cı illərdə Moskva böyük maliyyə yardımları göstərə bilirdi.

- Onlara həmçinin ideologiya ilə kömək edirdilər və bu ideologiyanın o zaman xeyli tərəfdarları vardı.

– Bilirsinizmi, ideologiya universitetlərdəki professorlar arasında diskussiyalarda yaxşıdır, siyasətdə isə böyük maliyyə vəsaitləri rol oynayır. 1960-1970-ci illərdə SSRİ böyük iqtisadi məkanlar yarada bilmişdi, çünki o, özünə tabe olan bütün əraziləri səmərəli şəkildə nəzarət altında saxlayırdı.

- Məsələn, Polşa SSRİ-yə aşağı qiymətə kömür satmağa məcbur idi.

– Bugünkü Federal Təhlükəsizlik Xidməti (FTX) öz potensialına görə, Dövlət Təhlükəsizlk Komitəsindən (DTK) geri qalır. Rusiya idarələrinin iş səriştəsi aşağıdır, onlar nizam-intizamı saxlaya bilmirlər və bununla bağlı Moskvanın kiməsə kömək etməsi çətindir. Tarix iki dəfə təkrarlanır: birinci dəfə faciə, ikinci dəfə isə məzhəkə şəklində. Hal-hazırda Rusiya ikinci mərhələdədir. Problem ondadır ki, indi bütün dünyada Rusiyanı şişirdərək, onu hədsiz yüksək dəyərləndirir, eyni zamanda isə Amerikanı lazımı səviyyədə dəyərləndirə bilmirlər.

- Heç kimi ABŞ-ın dünyanın ən güclü dövlət olması faktı ilə mübahisə etmir…

– Soyuq müharibə dövründən Avropanın bütün diqqəti Rusiya dövlətinə tərəf zillənib, ABŞ-ı isə şüurla anlaya bilmirlər. Sovet İttifaqı dağıldı, indi isə Rusiya dağılmaq vəziyyətindədir, lakin məhvə doğru hərəkət edən dövlət kimi yalnız Birləşmiş Ştatları göstərirlər. Hamı əmindir ki, əgər sabah Putin ölərsə, onun yerinə FTX-dən dərhal yeni Putin gələcək. Məsələ konkret adamlarla yox, dövlətin öz funksiyalarını necə yerinə yetirə bilmək bacarığına bağlıdır.

- Siz Rusiya barəsində çox sərt danışırsınız…

– Fikir verin, Rusiya iqtisadiyyatı nə qədər zəifdir. Son üç ildə Rusiya aşağı neft qiymətlərindən əziyyət çəkib, dövlət özünü təmin etmək imkanında olmayıb. Müasir Rusiya üçüncü dünya ölkəsinə çevrilib və bu ölkə təbii resursların ixracı hesabına yaşayır, həm də ki, bu resursların qiymətinə də o nəzarət etmir. Bu o deməkdir Rusiya öz gələcəyinə nəzarət edə bilmir. Onu da deyim ki, bu, dünyadakı digər ixracatçı ölkələrin hamısına aiddir. İxracdan əhəmiyyətli dərəcədə asılı olan Almaniya və ya Rusiya qlobal bazarlardakı titrəyişlərin təsirindən qaça bilmirlər. Bu titrəyişlərdən yalnız inkişaf etmiş, yaxşı daxili bazarı olan dövlətlər qaça bilərlər.

- Siz ABŞ-ı nəzərdə tutursunuz?

– Məsələn. Belə ölkələr öz iqtisadiyyatlarını asanlıqla idarə edərək, onun üzərində nəzarəti saxlaya bilirlər.

- Siz hesab edirsiniz ki, növbəti onillikdə Rusiya dağılacaq. Bu, dünya arxitekturasını formalaşdıran ən mühüm geosiyasi proses olacaq?

– Buna hələ Çinin problemləri də əlavə olunur. İndi biz bu ölkədəki rejimin necə diktaturaya çevrildiyini müşahidə edirik.

- Çin lideri Si Tzisinpin Çin Xalq Respublikası sədrinin öz postunda yalnız iki müddətdən artıq oturmağa icazə verməyən məhdudiyyətini aradan qaldırdı. İndi o, ölkəni ömrünün sonuna kimi idarə edəcək…

– Çin borc yükü sayəsində başlayacaq ciddi iqtisadi böhrana hazırlaşır. İndi Çinin borcu onun Ümumi Daxili Məhsulunun 300%-i qədərdir. Belə göstəricilər 1990-cı illərdə Yaponiyada vardı. Fərq ondadır ki, Yaponiyada milyardlarla vətəndaş yoxsul gündə yaşamırdı. Çin rəhbərliyi təhlükəni anlayır və ona görə də, mərkəzi hakimiyyəti möhkəmləndirib, diktaturaya tərəf yönələrək, Den Syopinin tətbiq etdiyi bütün yeniliklərdən imtina edir. SSRİ-nin nümunəsi bir partiyanın səmərəli idarə edə bilməyəcəyini əyani göstərdi.

- İndiyədək Çin SSRİ-nin iflasından dərs çıxardığını göstərirdi…

– Lakin iqtisadi problemlər artmağa başladı. Məsələ Çinin onları necə həll etmək niyyətində olmasındadır. İndi hamı Çinə heyranlıq duyur. Bütün dünyaya sərmayə yatırmasına baxmayaraq, bunlar yalnız görüntüdür.

- Sizin proqnozunuza görə yaxın onillikdə bizi Rusiyanın dağılması da daxil olmaqla, qlobal miqyaslı böhran gözləyir. Bəs vəziyyətdən kim qazanclı çıxacaq?

– Üç ölkə. Birincisi Yaponiyadır, bu ölkə dünyanın üçüncü iqtisadiyyatına malikdir. İkinci Türkiyədir.

- Siz indi söylədiniz ki, öz problemlərinin öhdəsindən gələ bilməyən ölkələr diktaturaya keçid edirlər, amma indi Türkiyəni potensial “çempion” adlandırırsınız…

– Dünyəvi İstanbul və müsəlman kütləsi arasında inkişaf edən bu ölkənin özünəməxsus xüsusiyyətini nəzərə almaq lazımdır. İlk dəfə Ərdoğan sərt və mürəkkəb proses olmasına baxmayaraq, başa düşdü ki, bu iki kəsimi birləşdirmək gərəkdir. Düzünü desək, əgər o bunu başlamasaydı, Türkiyədə bu iki axın arasında vətəndaş müharibəsinin qalxması tamamilə mümkün idi. İndi Ərdoğan vaz keçməsi mümkün olmayan ”çırkli işlər”lə məşğul olmaq məcburiyyətindədir. Yaddan çıxarmayaq ki, ABŞ-da da vətəndaş müharibəsi olmuşdu və onda elə görünürdü ki, ölkəni birləşdirmək mümkün olmayacaq. Lakin həmin müharibənin qurtarmasından 35 il sonra bütün dünyanın sənaye məhsulunun yarısı ABŞ-ın payına düşürdü.

- Belə bir sxem Türkiyədə də işləyər? Hal-hazırda bu ölkənin iqtisadiyyatı yaxşı vəziyyətdə deyil, onun valyutası isə üç ildir ki, ucuzlaşır, gələcəyə ümid görünmür.

– Tarixi analiz edəndə bir şeyi yadda saxlamaq lazımdır: qəzət başlıqlarını oxumaq yox, uzunmüddətli perspektiv trendlərini izləmək vacibdir.

- Hansı trendlərə fikir vermək lazımdır?

– Baxın görün Yaxın Şərqdə nə baş verir. Orada xaos hökm sürür. Bəs, Balkanlarda nə baş verir? Burada nə olduğunu yəqin ki, heç kimi anlaya bilməz. Bu regiona hansı bucaq altında baxmağımızdan asılı olmayaraq, biz görərik ki, sabit görünən bir ölkə var: Türkiyə. Ölkənin mövqeyini son üç ilin iqtisadi göstəriciləri deyil, məhz bu müəyyənləşdirir. Hadisələri qısamüddətli perspektivdən analiz etdikdə, istənilən tezisi sübut etmək mümkündür. Yox, əgər 20-30 illik perspektivə söykənsək, onda real trendlər üzə çıxar.

- Siz hesab edirsiniz ki, Türkiyənin mövqeyinə heç bir təhlükə yoxdur?

– Əlbəttə ki, onu heç zaman, məsələn, Hollandiya ilə müqayisə etmək olmaz. Türkiyə heç zaman belə ölkə olmayacaq. Lakin Avropa heç də gözləməsin ki, ətrafdakılar ona oxşayacaqlar. Avropa hamı üçün nümunə olmaq istərdi, lakin ola bilmədi. Digər tərəfdən belə istək onu sübut edir ki, Avropa tarixi unudub.

- Siz nəyi nəzərdə tutursunuz?

– Avropanı nümunə hesab etmək – bu yanılmadır. Əgər amerikanların təzyiqi olmasaydı heç bir Avropa iqtisadi cəmiyyəti olmayacaqdı. Almaniya ilə sıx əməkdaşlığı özləri üçün təsəvvür etməyən fransızlar, italyanlar, britaniyalılar onun yaranmasına qarşı çıxacaqdılar. Amma Marşal planı işə düşdü və onları iqtisadi inteqrasiya ilə məşğul olmağa məcbur etdi. Avropa gözəl şəkildə özü-özünü aldatmağı bacarır. Məsələn, orada həmişə deyirlər ki, Avropa sülhü özü təmin edib. Bu belə deyil: müharibələrin olmaması ABŞ və SSRİ-nin siyasətinin nəticəsiydi. Soyuq müharibə dövründə amerikanlar sülhün dəstəklənməsi üçün avropalı diplomatlardan daha çox şey ediblər.

- Siz dediniz ki, Rusiyanın dağılmasından üç ölkə udacaq, Yaponiya,Türkiyə və?…

– Polşa. Sizin ölkəniz Polşa durmadan irəli gedir. Onun 10 il bundan öncəki vəziyyəti ilə bu gününü müqayisə etmək kifayətdir. Rusiyanın dağılmasından Polşa nəticə çıxarmalıdır.

- Bəs, Almaniya bundan udmayacaq?

– Almaniya öz böhranları ilə mübarizə aparır. Almaniyanın ÜDM-də ixracın payı 50 faiz təşkil edir, əgər dünya iqtisadiyyatında növbəti geriləmə başlasa, ölkə ciddi zərər görəcək. Onda kim alman mallarını alacaq? Əgər ixracın həcmi 10% azalarsa, onda ÜDM 5% düşəcək. Nə vaxt ki, tənəzzül ABŞ-ı bürüyəcək, amerikalılar ilk növbədə alman avtomobilləri almaqdan imtina edəcəklər.

- Almaniya öz məhsullarını həmçinin avrozona ölkələrinə satır…

– Məhz buna görə də, Almaniya valyuta ittifaqının dağılmasından qorxur. ”Breksit” artıq problem gətirib, çünki Almaniya sənaye mallarının ixracı siyahısında Böyük Britaniya üçüncü yerdə gedir.

- Belə görünür ki, son həftələr bu ittifaq çat verib…

– Bəli, Amerika ilə əməkdaşlıq asan deyil, axı Amerika böyükdür, Polşa isə kiçikdir. Ancaq belə əməkdaşlıq öz töhfəsini verir. Cənubi Koreyaya nəzər yetirin. 1950-ci illərdə Cənubi Koreya dünyanın ən kasıb ölkələrindən biriydi, indi isə güclü iqtisadi ölkəyə çevrilib. Siz bu nümunəni yadda saxlamalısınız. Baxın, görün 1950-ci illərdən ABŞ-la əməkdaşlıq etmək Koreyanı necə dəyişdi. Sizin ABŞ-la əməkdaşlıq yolundan savayı xüsusi bir seçiminiz yoxdur.

- Biz Almaniya ilə strateji müttəfiqlik yarada bilərik…

– Almaniya sizi müdafiə edə bilməz, onun ordusu yoxdur. Almaniya daha çox Polşa ilə deyil, Rusiya ilə yaxşı münasibətlər yaratmaqda maraqlıdır. Moskva ilə sizin strateji ittifaq yaratmaq variantının isə hətta diqqətə alınması mənasızdır. Yəni Polşanın seçimi yoxdur, o, ABŞ-la əməkdaşlıq etməlidir. Hal-hazırda Vaşinqton və Varşava arasındakı hansı münasibətlərin yaşanması mühüm deyil, beş ildən sonra bunları yada salan olmayacaq. Mən vəziyyəti 10-15 illik perspektiv nöqteyi–nəzərdən təsvir edirəm. Polşa Mərkəzi Avropanın ən böyük ölkəsidir və bu müddət ərzində o, Avropa qitəsinin iqtisadi inkişaf mərkəzinə çevriləcək.

- Siz öz kitabınızda yazırsınız ki, hətta 2030-cu ildə Baltik ölkələrindən Xorvatiyaya qədər uzana biləcək “Polşa bloku” meydana gələcək.

– Böyük dövlətlər zamanla çöküş yaşayırlar. Nə vaxt ki, Rusiya dağılacaq, Almaniya böhrana qərq olacaq. Onda Varşava üçün doldura biləcəyi meydan yaranacaq. ABŞ-Rumıniya-Polşa üçbucağı çərçivəsindəki əməkdaşlıqda sizin ölkə mühüm oyunçuya çevrilə bilər.

- Sizin sözlərinizdən belə çıxır ki, yaxın onillikdə dünyadakı vəziyyət Polşa üçün əlverişli sayılacaq formada radikal dəyişəcək. Ancaq indi onun əlamətləri görünmür.

– Geosiyasət belə qurulub. Əvvəlcə heç nə baş vermir, lakin sonradan hadisələrin gedişi qəflətən sürətlənir. Amerikada vətəndaş müharibəsi zamanı kim düşünə bilərdi ki, 50 ildən sonra ABŞ dünyanın ən qüdrətli dövləti olacaq? Elə məhz həminki kimi tarix “Üç dənizin təşəbbüsü” iştirakçıları üçün də sürətlənə bilər. Bu mühüm layihədir. Başlıcası, unutmaq olmaz ki, hətta ən güclü dövlətlər və bloklar da ümumi yekunda tənəzzülə uğrayır. İndi bu təhlükə Rusiyanı, Almaniyanı gözləyir və gələcəkdə ola bilər ki, ABŞ-ı da gözləsin.

Müştərilər bu kafeyə çay içmək üçün yox, tualeti görməyə gəlir - MARAQLI
“Görürsən ki, bir çoxu tərif məqamı gələndə hamının sinəsindən itələyib keçir qabağa”
Robotlar evlənmək üçün namizəd seçdi - MARAQLI
Yaponiyadakı qardaşını görmək üçün velosipedlə 15 min kilometr yol gedəcək - MARAQLI
Donuz əti yeyən  adamda qeyrətsizlik artar və  o, namusunu qorumaz...
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Dünya
Səudiyyə şahzadəsi "Mançester Yunayted"i almaq istəyir - Ağılasığmaz qiymətə...
Maraqlı
130 yaşındakı nəhəng nərə balığı tutuldu: İçərisindən 9 kiloqram qara kürü çıxdı...
Maraqlı
Mütəxəssislərdən xəbərdarlıq: Bu içkini süzərək içməyin...
İdman
“Artsax” futbol klubu Tiflisdə yoldaşlıq görüşlərinə başladı...- FOTOLAR
Cəmiyyət
“Fuad Poladovdan müsahibə götürəcəm, o, həmişə var...”
Həftənin ən çox oxunanları
Çay sakinlərin gözü önündə yox oldu!..- “Qiyamətin başlanğıcıdır?!.”-VİDEO
Saakyan atası azərbaycanlı olan generalı  xüsusi nümayəndə təyin etdi...-FOTOLAR
Şuşa türməsində Dilqəm və Şahbazdan başqa türkmənşəli dustaq kimdir?..
“Fevralın 14-də həmin sənədi imzalasaydım, Xocalı faciəsi baş verməzdi...” - ETİRAF
"Əgər ANS yenidən açılarsa və fəaliyyət göstərdiyi ilk 15 ildəki ANS olarsa..."
Bu dəfə 52-si birdən gəldi: Rusiyada fövqəladə vəziyyət elan edildi...
Bakıda dəhşətli qəza: "Qaqaş, neylədin, nə içmişdin, nə vurmuşdun?" - VİDEO
Şəmistan Əlizamanlının ifa etdiyi “Bismillah” mahnısı AKP-nin seçki marşı oldu - VİDEO
Ruzigar elə dəyişər ki,  siz bu sayil qocaya möhtac olarsız…
“Qızım, bax, sən də Röya kimi olsan - sənin də dördmərtəbəli villan olar...”
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə