Xəbər lenti
24/09/2018 [16:03]:
Qida Agentliyindən “Ozmo”, “Pop kek”, “Tutku” şirniyyatları ilə bağlı yeni MƏLUMAT
24/09/2018 [15:56]:
Norveçdə Rusiya casusu TUTULDU - O, Azərbaycanda da olub
24/09/2018 [15:51]:
Sözlərin rəng assosasiyası... Qara rəngli “repressiya”... - VIII məqalə
24/09/2018 [15:47]:
Ermənilər Qarabağda aviasiya təlimlərinə başlayır
24/09/2018 [15:44]:
"ARB 24”ün rəhbəri və oğlu İŞDƏN ÇIXARILDI - Telekanalın yayımı dayandı
24/09/2018 [15:44]:
70 min homoseksual cütlük evləndi - FOTO
24/09/2018 [15:42]:
Ramiz Mehdiyev Elmira Axundovaya “Xalq yazıçısı” vəsiqəsi verdi
24/09/2018 [15:39]:
“Hacı Mazan”ın başı daha bir dövlət qurumu ilə dərddə - Qalmaqallı iş adamı yerin altına “bomba” basdırıb?
24/09/2018 [15:30]:
Ramil Usubov İrana getdi -FOTOLAR
24/09/2018 [15:24]:
Əlləri və ayaqları bu hala gəldi Diqqət! Sizin də başınıza gələ bilər
24/09/2018 [15:18]:
“Fərqlənmək hissim olmayıb..." - İlkə imza atan deputat
24/09/2018 [15:10]:
“Nə qədər ki, ölkə başçısının ətrafında bu iylənmiş məmurlar var Bakını həmişə su basacaq”
24/09/2018 [15:08]:
“Instagram” və “WhatsApp”da qrup videozəngləri yaradılacaq
24/09/2018 [15:06]:
ADP İdarə Heyətinin növbəti toplantısı keçirildi
24/09/2018 [15:02]:
Monqolustan prezidenti Azərbaycanda
24/09/2018 [14:52]:
Dünyada insanlar ən çox bu səbəbdən ölürmüş - ÜST açıqladı
24/09/2018 [14:35]:
Qadın şüşə qapının içindən keçdi - VİDEO
24/09/2018 [14:25]:
Qasırğadan sonra qorxunc görüntü ortaya çıxdı - FOTOLAR
24/09/2018 [14:19]:
Mustafa Babanlı Çində bəyannamə imzaladı -FOTOLAR
24/09/2018 [14:14]:
Dövlət qulluğunda inzibati vəzifələr üzrə müsabiqənin qeydiyyat davam edir
24/09/2018 [14:13]:
Tanınmış jurnalisti üç kişi ilə hotelə buraxmadılar
24/09/2018 [14:05]:
“Putin geopolitik güzəştlər qoparmaq məqsədi ilə gəlir” – Partiya sədrindən xəbərdarlıq
24/09/2018 [14:05]:
Bakıda yaşlı qadını döyüb boyunbağısını oğurlayanlar saxlanıldı
24/09/2018 [14:03]:
“Hərbi sənayemizin inkişafı ölkəmizin hərbi qüdrətinin göstəricisidir”
24/09/2018 [14:02]:
“Hələ aprel döyüşlərindən sonra demişdim ki...”
24/09/2018 [14:00]:
“KTMT-ya qoşulmaq olmaz” -Vahid Əhmədov
24/09/2018 [13:52]:
Rusiya Suriyaya zenit raket kompleksi göndərir - “Adekvat cavab verəcəyik”
24/09/2018 [13:51]:
Gədəbəydən olan Syuni Qriqor Mirzayanı, bu “dünya şöhrətli” bəstəkarı tanıyan varmı?
24/09/2018 [13:50]:
40 il əvvəl ölən şəxsin cəsədini mədəsindəki toxum ortaya çıxardı - İNANILMAZ...
24/09/2018 [13:45]:
Hava şəraiti ilə bağlı - Xəbərdarlıq
24/09/2018 [13:30]:
“Elə məmurlarla rastlaşırıq ki, sanki Qarabağda biz bunların əzizlərinə güllə atmışıq”
24/09/2018 [13:11]:
Azərbaycanda xalq artisti adı almış ermənilər - SİYAHI
24/09/2018 [13:01]:
Səbail Rayon İcra Hakimiyyətindən açıqlama gəldi - 5 gündür küçələrdə gecələyən ailə ilə bağlı
24/09/2018 [12:57]:
Dünyanın gerçək adlandırdığı FOTOLAR...
24/09/2018 [12:50]:
Komitə 23 oktyabrda növbəti hərrac keçirəcək: 170 dövlət əmlakı üzrə seçim imkanı
24/09/2018 [12:37]:
Bu qələbə Nikol Paşinyanın mövqeyini gücləndirəcək?
24/09/2018 [12:33]:
Deputat bankları dollar krediti olanlara güzəşt etməyə ÇAĞIRDI
24/09/2018 [12:26]:
Ronaldu Qurban Qurbanovun yolu ilə getdi
24/09/2018 [12:22]:
Xalq şairinin həyat yoldaşı ona qarşı dələduzluq edən şəxsdən məhkəmədə pulunu tələb etdi...
24/09/2018 [12:20]:
“Azərsu” Bakı Meriyasının ittihamlarına CAVAB VERDİ
24/09/2018 [12:18]:
Əli Məslimlinin təklifini Ziyad Səmədzadə də dəstəklədi
24/09/2018 [12:14]:
DTX və polis Astarada əməliyyat keçirdi
24/09/2018 [12:13]:
Pravoslav xristianları arasında PARÇALANMA - Moskva bu dəfə “dini zərbə” aldı
24/09/2018 [12:09]:
“Lotereyalar haqqında” qanunda hansı dəyişiklik nəzərdə tutulur?
24/09/2018 [11:45]:
“İrşad Electronics”in rəhbəri intihar edib – RƏSMİ
24/09/2018 [11:41]:
Etimad İsmayılovun qatilləri ilə bağlı qərar verildi
24/09/2018 [11:40]:
Fədayə Laçın mahnı oxudu, şahid dustaq ifadəsini dandı: "Qara dustağam mən"
24/09/2018 [11:38]:
Yumor ustası Yerevan meri seçildi...
24/09/2018 [11:36]:
“Elə məmurlarla rastlaşırıq ki, sanki Qarabağda biz bunların əzizlərinə güllə atmışıq”
24/09/2018 [11:28]:
“Andropov əllərimin arasında öldü...” – Kremlin baş həkimi, sirr xəzinəsi, akademik Çazov
24/09/2018 [11:22]:
"Məqsəd ərzaq təminatını daha da yaxşılaşdırmaqdır" - Əli Əhmədov
24/09/2018 [11:21]:
Yalnızlıq qorxusu...
24/09/2018 [11:18]:
Samir Şərifovun keçmiş müşavirinə vəzifə VERİLDİ
24/09/2018 [11:18]:
Ərdoğan ABŞ-ı PKK-nın Suriya qoluna dəstək verməkdə ittiham etdi
24/09/2018 [11:16]:
Müalicə mərkəzinə silahlı hücum: 18 nəfər həlak oldu
24/09/2018 [11:07]:
Həkimlər üç aylıq uşağın ürəyini 3 saatlıq dayandırdılar
24/09/2018 [11:04]:
Laçına 1992-ci il payız hücumuna aid ciddi sənədlər üzə çıxdı... - Qərargah rəisinin gündəliyindən
24/09/2018 [10:58]:
Bakı Meriyası subasmalara görə günahı boynundan atdı
24/09/2018 [10:53]:
Cəbhədə şiddətli atışma olub – RƏSMİ
24/09/2018 [10:43]:
“Onda baxıram ki, yuxu tutub yatmışam...” -Altmış yaşı tamam olan tənqidçi...
24/09/2018 [10:29]:
İcazəsiz ov edən şəxs saxlanıldı
24/09/2018 [10:27]:
Kərəm Həsənov Lənkəranda vətəndaşları qəbul edəcək
24/09/2018 [10:14]:
Mişel Obama toyda tamadalıq edib- FOTO+VİDEO
24/09/2018 [10:13]:
“Cavanşirin adını mən qoymuşam...” -Yubiley təbriki...
24/09/2018 [10:08]:
“Allah da istəyir yusun günahlarımızı...” - Elnarədən dünənki yağışa reaksiya
24/09/2018 [10:05]:
Xankəndində ayağı kəsilən erməni hərbçini İrəvana apardılar
24/09/2018 [09:50]:
Azərbaycan beynəlxalq agentliyin idarə heyətinə üzv oldu – Nobel sertifikatlı soydaşımızdan xəbər
24/09/2018 [09:32]:
Dövlət Komitəsi İctimai Televiziya ilə yeni layihəyə başladı -VİDEO
24/09/2018 [09:25]:
Azərbaycanda axtarışda olan 25 nəfər saxlanıldı
24/09/2018 [09:23]:
“Rusiya artıq Odessanı da ələ keçirdi...”- Ukrayna deputatı
24/09/2018 [09:20]:
Rusiyanı faydasız ölkə adlandırdılar
24/09/2018 [09:19]:
İnsan beyni mədə ilə birbaşa bağlıdır - ARAŞDIRMA
24/09/2018 [09:07]:
Paşinyanın adamı Yerevan meri seçildi - Nəticələr məlum oldu
24/09/2018 [09:06]:
Binəli Yıldırım Özbəkistana getdi
24/09/2018 [09:05]:
Qəzzada toqquşmalar: fələstinli öldü
24/09/2018 [09:02]:
İranda matəm elan olundu
24/09/2018 [08:57]:
Bakılı Boris Ptaşko veteran dostunun yubileyində “Katyuşa”nı oxumaqdan niyə imtina etdi?
24/09/2018 [08:48]:
Manat və dolların bugünkü MƏZƏNNƏSİ
24/09/2018 [08:46]:
Ərdoğan Nyu-Yorkda...
24/09/2018 [08:45]:
Dəniz yolu ilə daşınan yüklərin həcmi artdı
Bütün arxiv bir sırada
06/07/2018 [21:01] - Araşdırma - ( 3543 dəfə baxılıb)

“O, İbn Sina və Fərabi tək alimləri dinsiz kimi damğalamışdı”– Şərqşünas məşhur sufi haqqında



İslam dünyasının tanınmış alimlərindən biri də məşhur sufi Əl-Qəzalidir. O rekord həddə əsər yazması ilə bütün dünyada məşhurdur. Əsərləri təsəvvüf, fiqh, İslam fəlsəfəsi, İslam tarixi, astronomiya, fəlsəfə və.s haqqındadır.

Bir vaxtlar  “Hiccat-ül İslam” (“İslamın dəlili”) ləqəbini qazanmış bu nadir sufinin yaradıcı irsi, (şərqşünaslıq elmində) bu gün də “Qəzalianə” adı altında ayrıca sahə kimi, hələ də tədqiq edilməkdədir.

Lakin Qəzalinin elmi fəaliyyətinə münasibət heç zaman birmənalı olmayıb: orta əsrlərdə də, müasir dövrdə də.

Moderator.az xəbər verir ki, Qurani Kərimin tərcüməçisi, şərqşünas Nəriman Qasımoğlu Qəzali haqqında çox maraqlı yanaşma irəli sürüb. Peşəkar tədqiqatçının bu mülahizəsi həqiqətən də irfanla maraqlananlar, sufizmi sevənlər üçün yeni bir faktdır:

 

“İslam sivilizasiyasının qızıl dövrü elmi-texniki tərəqqinin, təbiət elmlərinin, intellektual mühitin, azadfikirliliyin gəlişdiyi, fəlsəfi düşüncə tərzinin hakim kəsildiyi tarixi mərhələdir.

Bu mərhələdə nəhəng elmi fikir dühalarını – Xarəzmi, Xəyyam, İbn Sina, Biruni, Fərabi, Razi və başqalarını görürük.

Həmçinin, bu mərhələdə özünün mənfi rolunu oynamış Qəzali də vardı. Onun iddiasına görə, elm öz-özlüyündə şəkkaklığa və ateizmə aparıb çıxaran rasionallığı bir növ qidalandırır. Qəzaliyə görə, nə idrak, nə də məntiq bəşəriyyətin real məqsədlərinə xidmət etmir. Elmi-fəlsəfi axtarışlar Qəzalidən ötrü boş aldanışdan başqa bir şey deyildi.

Qəzali özündən əvvəl yaşamş İbn Sina və Fərabi kimi nəhəng mütəfəkkirləri dinsizlər kimi damğalamışdı. Qəzalinin islam tarixində mənfi və siyasilər tərəfindən dəstək görən fəaliyyəti nəhayətdə əksini onda tapdı ki, öz dövründə də, vəfatından sonra da onun düşüncə bayrağı altında ehkamçı fanatiklərdən ibarət böyük bir kütlə yer alırdı və bu yeni mühafizəkar xəttin ardıcılları məhvedici hücumları ilə azad və sərhədsiz fikir tərəfdarlarını müsəlman cəmiyyətlərindən tamamilə çıxdaş etmişdilər”.

Təbii ki, hər kəsin fikrinə - xüsusən də peşəkar tədqiqatçıların mülahizələrinə hörmətlə yanaşmaq, razı olmaqdıqda kəskin etiraz etmək yox,  ortaya onun əksi olan sağlam arzument qoymaq lazımdır. Qəzali haqqında çox danışmaq olar. Lakin onun elmə, həyata baxışını azacıq da olsa, nəzərə çatdırmaqdan ötrü, sufinin  oğluna məktubundan  kiçik  hissəni təqdim edirik:  

“Əziz və sevimli oğlum, Allah sənin, Ona sitayişdə keçən ömrünü uzatsın və qoy, O, səni Öz sevimlilərinin yolu ilə aparsın. Bil ki, hər bir məsləhət  və ibrət, Yazının əsasında yazılır və  əgər sənə, ondan olan hər hansı ibrət çatıbsa, mənim ibrətim sənin nəyinə gərəkdi?

 Yox, əgər o ibrət sənə çatmayıbsa, onda de mənə ki, ötən illər ərzində sən nəylə məşğul olmusan?
Ey oğul, Allahın rəsulunun, (Allah onu şad eləsin) öz icmasına verdiyi məsləhətlərdən, tək bu sözlər  alimlərə kifayət edər:

«Allahın öz bəndəsindən imtina etməsinə sübut - bəndənin, Onun üçün əhəmiyyətsiz olan işlərlə məşğul olmasıdır və həqiqətən də, bir saatını belə sitayişdə keçirməyən insan, (halbuki, o, bu dünyaya bundan ötrü gəlib) ömrünü kədər və iztirab içində keçirməyə layiqdir. Və o, kəs ki, qırx yaşına çatıb və yaxşı əməlləri, pis əməllərini üstələməyib, qoy Cəhənnəmə hazır olsun”.

Oğul, məsləhət vermək asandı, onları yerinə yetirmək çətindi. O səbəbdən ki, məsələhət, öz arzularının quluna çevrilənlərə, qəlbləri qadağaları sevənlərə acı gələr. Bu, ələlxüsus, əsaslı biliklərə can atanlara və bu dünyanın yollarıyla, öz nəfslərinin ödənilməsi naminə gedənlərə aiddir. Onlar hesab edirlər ki, bu dünyada qazandıqları bilikləri onları xilas edəcək   Cəhənnəmdən qurtaracaq.  Onlar düşünürlər ki, (xeyir) əməllər yaratmaqlarına ehtiyac yoxdur. Bu, əsasən, filosofların qənaətləridi. Böyük və Qüdrətli Allaha eşq olsun! Bu bədgümanlar bilmirlər ki, bilik qazansalar da, əgər bu qazandıqları onlar üçün müvafiq deyilsə, bu bilik, onlara qarşı daha kəskin dəlilə çevriləcək. Allahın rəsulu (Allah onu şad eləsin) demişkən:
«Qiyamət günü ən böyük iztirabı, Allahın verdiyi bilikdən istifadə etməyən alim çəkəcək...»
Və Cünayd barədə (Allah onun qəbrini nurlandırsın) deyirlər ki, ölmündən sonra bir nəfər onu yuxuda görərək soruşub ki, «Nə xəbər var, Əbül Qasım?» O isə cavab verib: «Bütün ifadələri itirmişəm, bütün işarələr yoxa çıxıb... bizə, gecə yarısı qıldığımız namazın bir neçə rəkatından savayı heç nə kömək olmadı...» (Tərcümə: Afaq Məsud)

 

MODERATOR.AZ

70 min homoseksual cütlük evləndi - FOTO
Əlləri və ayaqları bu hala gəldi Diqqət! Sizin də başınıza gələ bilər
Qadın şüşə qapının içindən keçdi - VİDEO
Qasırğadan sonra qorxunc görüntü ortaya çıxdı - FOTOLAR
40 il əvvəl ölən şəxsin cəsədini mədəsindəki toxum ortaya çıxardı - İNANILMAZ...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
“Hərbi sənayemizin inkişafı ölkəmizin hərbi qüdrətinin göstəricisidir”
Dünya
40 il əvvəl ölən şəxsin cəsədini mədəsindəki toxum ortaya çıxardı - İNANILMAZ...
Cəmiyyət
İnsan beyni mədə ilə birbaşa bağlıdır - ARAŞDIRMA
Gündəm
Ermənistan qaçqınının arvadı 4-cü gecədir ki, Bakı küçələrində qalır... -FOTOLAR
Cəmiyyət
Binəli Yıldırım MM-də Rüstəmxanlının şeirini dedi - Rəsmi KİV bunu niyə gizlədib?
Həftənin ən çox oxunanları
Ata İmam Hüseyn üçün oğlunun başını kəsdi - ŞOK VİDEO (+18)
Şəxsi silahlı mühafizəsi olan baş həkim Məcid Əliyev həbs edildi... - FOTO+VİDEO
Bakıda dəhşətli qəza: Ölənlərdən 3-nün kimliyi bilindi - VİDEO (+18)
Düşmən baş nazir Azərbaycanın uca dağlarından birinə belə qalxdı... - VİDEO
Azərbaycanda mobil telefonların qeydiyyat qaydaları dəyişdi – YENİLİK
“Səməd Səmədov nə oxuyur ki, onun adını “hay-küy”qoymuşam...”
“Bu qədər yoxsulluğun olduğu ölkədə lüks bir təyyarəyə minməkdən utanıram" - Prezident...
"Yaxın günlərdə gözləmədiyimiz bir məkanda mütləq terror aktı baş tutacaq" - PROQNOZ
Milyonçu Tağıyevlə Nuru Paşa arasındakı tarixi əhvalat – Evin açarlarını ona verdi...
Məşhur ürək cərrahı Rəşad Mahmudova yeni vəzifə verildi
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə