Xəbər lenti
22/07/2018 [00:26]:
Azərbaycan milli mətbuatının 143 yaşı tamam olur
21/07/2018 [23:35]:
99 milyon illik ilan qalığı tapıldı - VİDEO
21/07/2018 [23:29]:
"Son 3 əsrdir Türk düşmənləri Türklüyün zəifləməsi yolunda xeyli iş görüblər, ancaq..."
21/07/2018 [23:12]:
100 kq-lıq qızıl pulu oğurlayan ailənin 77 evi müsadirə edildi
21/07/2018 [23:12]:
Ömrü uzadan qidalar: Xərçəngin və kəskin respirator xəstəliklərinin ölüm riskini aşağı salır...
21/07/2018 [23:08]:
Kim Kardaşyan: “Mən çox utancağam” - FOTOLAR
21/07/2018 [23:02]:
Acqarına nə yemək məsləhətdir? - ALİMLƏRDƏN İLGİNC ARAŞDIRMA...
21/07/2018 [22:56]:
Xaçmazda yanğın oldu
21/07/2018 [22:39]:
“Ağdamlı Faiq” sosial şəbəkələrdə avtoxuliqanlığı təbliğ edir -VİDEO
21/07/2018 [22:37]:
Evlərdən oğurluq edən yeniyetmələr tutuldu
21/07/2018 [22:03]:
“Qarabağ”ın rəqibi hücumçu transfer etdi
21/07/2018 [21:53]:
Türkiyə ordusundan PKK-ya daha bir zərbə
21/07/2018 [21:37]:
Ötən il Azərbaycanda evlənmək məqsədilə 19 qız qaçırıldı
21/07/2018 [21:07]:
İranda daha bir şəhər ayağa qalxdı - Video
21/07/2018 [20:57]:
Helikopterlə kişini dağ keçisinin əlindən aldılar - İnanılmaz xilasetmə əməliyyatı...
21/07/2018 [20:55]:
Keniya gözəli haqda ölüm hökmü çıxarıldı - Edam ediləcək...
21/07/2018 [20:45]:
Abşeronda su filtiri satanlarla dava: bir nəfər qətlə yetirildi - FOTO
21/07/2018 [20:37]:
"Onların savadsızlığı, acizliyi hər zaman məni güldürüb və məndə hünər, şövq yaradıb..."
21/07/2018 [20:28]:
Humay Muxtarova: “Mənimlə bir gecə keçirməyə yarım milyon verirdi”
21/07/2018 [20:19]:
Vaxtı keçmiş göz qələmi istifadə etdi, 3 il ərzində tamamilə kor olacaq...
21/07/2018 [20:13]:
SOCAR Gürcüstanda yeni qazpaylayıcı şəbəkələr alıb
21/07/2018 [20:12]:
“Elat tonqalını söndürmək mümkün deyil!...”
21/07/2018 [20:01]:
“Atamızı itirəndə onun beş yaşı var idi...”- Şəhid zabitimizin qardaşı...
21/07/2018 [19:51]:
Yaponiyada istidən 13 nəfər ölüb
21/07/2018 [19:36]:
Qarabağ Mitinqi Komitəsi brifinq keçirdi
21/07/2018 [18:51]:
Dayanacaqlarda ödənişlər büdcəyə yox, ciblərə gedir - FOTOLAR
21/07/2018 [18:38]:
Yaqub Mahmudov jurnalistləri təbrik etdi
21/07/2018 [18:30]:
Xalq artisti: "Bizdə şou-filan yoxdur, toy bazarı var"
21/07/2018 [18:26]:
Qolu sarğılı süpürgəçi: " Bəlkə, bir övladım olsaydı, mənə baxardı
21/07/2018 [17:56]:
700 bal toplayan abituriyentin oxuduğu məktəb qəzalı olduğu üçün bağlandı
21/07/2018 [17:55]:
Sumqayıtda intihar edən abituriyentin anası özünü öldürdü
21/07/2018 [17:53]:
İranda terrorçular 10 hərbçini öldürdü
21/07/2018 [17:52]:
“Harda görsəm, üzünə tüpürüb sillə vuracam” - Aktrisadan müğənniyə sərt ismarış
21/07/2018 [17:50]:
Lənkəranda avtomobil aşdı - Sürücü yaralıdır
21/07/2018 [17:33]:
Şəmkirdə avtomobillə vurulan piyada öldü
21/07/2018 [17:14]:
Qaradağdakı ağır qəzaya görə sürücü həbs edildi
21/07/2018 [17:12]:
Çimərliyə gedənlərin diqqətinə - Hava xəbərdarlığı
21/07/2018 [16:59]:
"Heç bir təhsili olmayan anlayışsız 17-18 yaşlı gənc uşaqlar insanları aldatmağa çalışırlar"
21/07/2018 [16:48]:
“Biz hamımız bu teatra maraq göstərirdik və yenə də...”
21/07/2018 [16:46]:
Səddam Hüseyndən kitab yazan qadının açdığı sirlər: “Çətin uşaqlığı olub, küçələrdə ayaqyalın gəzib”
21/07/2018 [16:43]:
İki Cümhuriyyət kəşfiyyatçısının qəhrəmanlığı – Onları kimsə tanımır…
21/07/2018 [16:21]:
İlham Əliyev misirli həmkarını təbrik etdi
21/07/2018 [16:13]:
Tarmpın təhlükəsizlik xidməti Putinin bağışladığı topu yoxlayıb
21/07/2018 [16:12]:
Bakıda zəncirvari qəza baş verdi - FOTO
21/07/2018 [16:11]:
Zakir Həsənov xidməti müşavirə keçirdi - Generallara tapşırıq verildi
21/07/2018 [16:09]:
Deputatlığa namizəd ailəsi dəstəkləmədiyi üçün intihar etdi
21/07/2018 [16:08]:
Sultan bəyin Andraniki ağlar qoyduğu kənddən Laçına gələn yol: Ürəkdağlayan görüntülər...
21/07/2018 [16:06]:
Dağıstandakı yol qəzasında xəsarət alanların hamısı Azərbaycan vətəndaşlarıdır
21/07/2018 [16:05]:
Azərbaycanın şəhid əsgəri dəfn olundu
21/07/2018 [16:04]:
“Onlar Azərbaycanın haqlı davasını müdafiə etməkdən imtina edə bilərlər”
21/07/2018 [15:47]:
Artıq Böyük Mərcanlıya da dönmək vaxtı deyilmi?..
21/07/2018 [15:42]:
Erməni axçiyinin Şuşadakı pulsuz konserti baş tutdu - Qaldı Bakıdakı... (Fotolar)
21/07/2018 [15:24]:
Qarsdakı Heydər Əliyev parkı qısqandırır...- FOTO
21/07/2018 [15:12]:
Angela Merkel Azərbaycana səfər edəcək
21/07/2018 [15:08]:
Tarmpın təhlükəsizlik xidməti Putinin bağışladığı topu yoxlayıb
21/07/2018 [15:07]:
Azərbaycan Ordusu şəhid verdi...
21/07/2018 [15:04]:
Deputat: "Hamı özünü dahi, ağıllı sayır"
21/07/2018 [14:38]:
“Hərəmizə görə 1000 dollar mükafat alırdı”
21/07/2018 [14:34]:
Bakıda iş adamı ilə kütləvi davada iştirak edən mühafizəçi həbs edilib- bu dəfə adam öldürməyə görə
21/07/2018 [14:27]:
Gəncə hadisələrinin iştirakçısı məhv edildi: daha 8 nəfər saxlanıldı (FOTO)
21/07/2018 [14:04]:
Bakıda çimərlikdə biabırçılıq - Qızlar saçyolduya çıxdılar – VİDEO
21/07/2018 [13:43]:
Bakıda daha 2 marşrut xətti üzrə avtobuslar fəaliyyətə başladı
21/07/2018 [13:34]:
“Həyat yoldaşımın icazəsi ilə bir gecə o qadınla, bir gecə isə arvadımla...” - Sumqayıtda AĞLASIĞMAZ HADİSƏ
21/07/2018 [13:06]:
Qadınları Türkiyəyə apararaq cinsi istismara məruz qoyan şəxs tutuldu
21/07/2018 [13:04]:
Məşhurların qeyri-adi həyatını xarakterizə edən imzaları - FOTO
21/07/2018 [12:57]:
Bu gündən 2 yeni marşrut xətti fəaliyyət başladı
21/07/2018 [12:55]:
Məhkəmə tələbə qızı özünü öldürmə həddinə çatdırmaqda təqsirləndirilən şəxsə bəraət verdi
21/07/2018 [12:50]:
Kadir İnanır filmdən gedir
21/07/2018 [12:48]:
Kiberhücum nəticəsində 160 min xəstənin tibb kartı oğurlandı
21/07/2018 [11:54]:
“Bu gün Azərbaycan mətbuatı ictimai rəyin önündə gedir”
21/07/2018 [11:49]:
“Toydan başqa gəlir yerimiz yoxdur”
21/07/2018 [11:39]:
Məşhur cütlüyün 80 minlik tətili - FOTO
21/07/2018 [11:27]:
Sürücülərə XƏBƏRDARLIQ - Təmir işləri aparılır
21/07/2018 [11:23]:
Astara sakinindən 58 ədəd çətənə bitkisi aşkarlandı
21/07/2018 [11:15]:
Azərbaycana əl-ayaqları qandallı gətirilən şəxs kimdir?
21/07/2018 [10:52]:
Leyla Əliyeva Emin və Alyonanı belə təbrik etdi - FOTO
21/07/2018 [10:51]:
Rəsulzadə Hitlerin ölüm düşərgələrində “sünnət əməliyyatı”na necə nail oldu?..- 116 min Azərbaycan kişisinin xilas tarixçəsi
21/07/2018 [10:45]:
Neftçalada partlayış baş verdi, 37 yaşlı kişi dünyasını dəyişdi
21/07/2018 [10:39]:
“Kitaba qarşı ən laqeyd münasibət mediadandır”
21/07/2018 [10:35]:
Kamran Əsədov: “6 illik təhsil haqqını geri qazanmaq üçün 10 il işləmək lazımdır”
Bütün arxiv bir sırada
06/07/2018 [21:01] - Araşdırma - ( 3385 dəfə baxılıb)

“O, İbn Sina və Fərabi tək alimləri dinsiz kimi damğalamışdı”– Şərqşünas məşhur sufi haqqında



İslam dünyasının tanınmış alimlərindən biri də məşhur sufi Əl-Qəzalidir. O rekord həddə əsər yazması ilə bütün dünyada məşhurdur. Əsərləri təsəvvüf, fiqh, İslam fəlsəfəsi, İslam tarixi, astronomiya, fəlsəfə və.s haqqındadır.

Bir vaxtlar  “Hiccat-ül İslam” (“İslamın dəlili”) ləqəbini qazanmış bu nadir sufinin yaradıcı irsi, (şərqşünaslıq elmində) bu gün də “Qəzalianə” adı altında ayrıca sahə kimi, hələ də tədqiq edilməkdədir.

Lakin Qəzalinin elmi fəaliyyətinə münasibət heç zaman birmənalı olmayıb: orta əsrlərdə də, müasir dövrdə də.

Moderator.az xəbər verir ki, Qurani Kərimin tərcüməçisi, şərqşünas Nəriman Qasımoğlu Qəzali haqqında çox maraqlı yanaşma irəli sürüb. Peşəkar tədqiqatçının bu mülahizəsi həqiqətən də irfanla maraqlananlar, sufizmi sevənlər üçün yeni bir faktdır:

 

“İslam sivilizasiyasının qızıl dövrü elmi-texniki tərəqqinin, təbiət elmlərinin, intellektual mühitin, azadfikirliliyin gəlişdiyi, fəlsəfi düşüncə tərzinin hakim kəsildiyi tarixi mərhələdir.

Bu mərhələdə nəhəng elmi fikir dühalarını – Xarəzmi, Xəyyam, İbn Sina, Biruni, Fərabi, Razi və başqalarını görürük.

Həmçinin, bu mərhələdə özünün mənfi rolunu oynamış Qəzali də vardı. Onun iddiasına görə, elm öz-özlüyündə şəkkaklığa və ateizmə aparıb çıxaran rasionallığı bir növ qidalandırır. Qəzaliyə görə, nə idrak, nə də məntiq bəşəriyyətin real məqsədlərinə xidmət etmir. Elmi-fəlsəfi axtarışlar Qəzalidən ötrü boş aldanışdan başqa bir şey deyildi.

Qəzali özündən əvvəl yaşamş İbn Sina və Fərabi kimi nəhəng mütəfəkkirləri dinsizlər kimi damğalamışdı. Qəzalinin islam tarixində mənfi və siyasilər tərəfindən dəstək görən fəaliyyəti nəhayətdə əksini onda tapdı ki, öz dövründə də, vəfatından sonra da onun düşüncə bayrağı altında ehkamçı fanatiklərdən ibarət böyük bir kütlə yer alırdı və bu yeni mühafizəkar xəttin ardıcılları məhvedici hücumları ilə azad və sərhədsiz fikir tərəfdarlarını müsəlman cəmiyyətlərindən tamamilə çıxdaş etmişdilər”.

Təbii ki, hər kəsin fikrinə - xüsusən də peşəkar tədqiqatçıların mülahizələrinə hörmətlə yanaşmaq, razı olmaqdıqda kəskin etiraz etmək yox,  ortaya onun əksi olan sağlam arzument qoymaq lazımdır. Qəzali haqqında çox danışmaq olar. Lakin onun elmə, həyata baxışını azacıq da olsa, nəzərə çatdırmaqdan ötrü, sufinin  oğluna məktubundan  kiçik  hissəni təqdim edirik:  

“Əziz və sevimli oğlum, Allah sənin, Ona sitayişdə keçən ömrünü uzatsın və qoy, O, səni Öz sevimlilərinin yolu ilə aparsın. Bil ki, hər bir məsləhət  və ibrət, Yazının əsasında yazılır və  əgər sənə, ondan olan hər hansı ibrət çatıbsa, mənim ibrətim sənin nəyinə gərəkdi?

 Yox, əgər o ibrət sənə çatmayıbsa, onda de mənə ki, ötən illər ərzində sən nəylə məşğul olmusan?
Ey oğul, Allahın rəsulunun, (Allah onu şad eləsin) öz icmasına verdiyi məsləhətlərdən, tək bu sözlər  alimlərə kifayət edər:

«Allahın öz bəndəsindən imtina etməsinə sübut - bəndənin, Onun üçün əhəmiyyətsiz olan işlərlə məşğul olmasıdır və həqiqətən də, bir saatını belə sitayişdə keçirməyən insan, (halbuki, o, bu dünyaya bundan ötrü gəlib) ömrünü kədər və iztirab içində keçirməyə layiqdir. Və o, kəs ki, qırx yaşına çatıb və yaxşı əməlləri, pis əməllərini üstələməyib, qoy Cəhənnəmə hazır olsun”.

Oğul, məsləhət vermək asandı, onları yerinə yetirmək çətindi. O səbəbdən ki, məsələhət, öz arzularının quluna çevrilənlərə, qəlbləri qadağaları sevənlərə acı gələr. Bu, ələlxüsus, əsaslı biliklərə can atanlara və bu dünyanın yollarıyla, öz nəfslərinin ödənilməsi naminə gedənlərə aiddir. Onlar hesab edirlər ki, bu dünyada qazandıqları bilikləri onları xilas edəcək   Cəhənnəmdən qurtaracaq.  Onlar düşünürlər ki, (xeyir) əməllər yaratmaqlarına ehtiyac yoxdur. Bu, əsasən, filosofların qənaətləridi. Böyük və Qüdrətli Allaha eşq olsun! Bu bədgümanlar bilmirlər ki, bilik qazansalar da, əgər bu qazandıqları onlar üçün müvafiq deyilsə, bu bilik, onlara qarşı daha kəskin dəlilə çevriləcək. Allahın rəsulu (Allah onu şad eləsin) demişkən:
«Qiyamət günü ən böyük iztirabı, Allahın verdiyi bilikdən istifadə etməyən alim çəkəcək...»
Və Cünayd barədə (Allah onun qəbrini nurlandırsın) deyirlər ki, ölmündən sonra bir nəfər onu yuxuda görərək soruşub ki, «Nə xəbər var, Əbül Qasım?» O isə cavab verib: «Bütün ifadələri itirmişəm, bütün işarələr yoxa çıxıb... bizə, gecə yarısı qıldığımız namazın bir neçə rəkatından savayı heç nə kömək olmadı...» (Tərcümə: Afaq Məsud)

 

MODERATOR.AZ

99 milyon illik ilan qalığı tapıldı - VİDEO
100 kq-lıq qızıl pulu oğurlayan ailənin 77 evi müsadirə edildi
Kim Kardaşyan: “Mən çox utancağam” - FOTOLAR
"Onların savadsızlığı, acizliyi hər zaman məni güldürüb və məndə hünər, şövq yaradıb..."
Vaxtı keçmiş göz qələmi istifadə etdi, 3 il ərzində tamamilə kor olacaq...
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Araşdırma
Ömrü uzadan qidalar: Xərçəngin və kəskin respirator xəstəliklərinin ölüm riskini aşağı salır...
Cəmiyyət
“Atamızı itirəndə onun beş yaşı var idi...”- Şəhid zabitimizin qardaşı...
Cəmiyyət
Dayanacaqlarda ödənişlər büdcəyə yox, ciblərə gedir - FOTOLAR
Cəmiyyət
“Biz hamımız bu teatra maraq göstərirdik və yenə də...”
Gündəm
“Onlar Azərbaycanın haqlı davasını müdafiə etməkdən imtina edə bilərlər”
Həftənin ən çox oxunanları
Tolik güllələnən icra başçısı haqqında heç kimin bilmədiyi FAKTI AÇIQLADI - FOTO
Kəlbəcərdə hazırlanan yeni terrorçu dəstələrin görüntüləri yayıldı - VİDEO
Sərhəddə Ermənistana yük daşıyan azərbaycanlılarla ermənilərin dialoqu - ŞOK VİDEO
"Əyalətdə özünü quldurbaşı kimi aparıb xalqın nifrətini qazananlar iqtidardan qovulmalıdır"
Melanyanın ayaqları mətbuat konfransında şorgöz Lavrovun "gözünə girdi"... -FOTO
Alimlərdən yeni kəşf - Çay insanlarda bu xəstəliyin qarşısını alır...
Yunis Səfərovla bağlı yeni şok məlumatlar üzə çıxdı: Sən demə, Tohid İbrahimbəyli... - FOTO
Emin Ağalarovun xanımının gəlinliyinin qiyməti məlum oldu - İnanmayacaqsız...
"Atam DİN-in polkovniki olsa da bizi bir dəfə də xidməti maşını ilə məktəbə göndərmədi"
Telekanallarımız və şou-biznesimiz MASONLARIN MƏKRLİ PLANLARINI İCRA EDİR...
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə