Xəbər lenti
18/10/2018 [11:29]:
“Dövlət Müstəqilliyi Günü qeyri-iş günü elan edilməlidir” – TƏKLİF
18/10/2018 [11:14]:
“İrəvan şəhəri: erməni saxtakarlığı və real tarix” mövzusunda Dəyirmi Masa keçirilir
18/10/2018 [11:07]:
DTX-dən əməliyyat: Xarici casus həbs edildi
18/10/2018 [11:05]:
Polis axtarışda olan 22 nəfəri saxladı...
18/10/2018 [10:58]:
Qaşıqçının qatillərinin qətli başladı: Biri “qəza"da öldü
18/10/2018 [10:58]:
“Salonumdan oğurluq edən şəxsi hələ ki, tapmaq mümkün olmayıb” - Rəqqasə Fatimə
18/10/2018 [10:55]:
Metroda sıxlıq yarandı - Sərnişin xəsarət aldı
18/10/2018 [10:52]:
Araşdırmaçı jurnalistlərin ölümünə səbəb olan çirkli pullar...
18/10/2018 [10:48]:
“Polisə Dəstək” İB-nin sədri keçmiş nazirini Müstəqillik günü ilə bağlı təbrik etdi
18/10/2018 [10:42]:
"Həkimlər qərar verəcək ki, ürəyimdə açıq əməliyyat olsun, yoxsa yox..."
18/10/2018 [10:41]:
Əməkdar artistdən daha bir biabırçılıq - Video
18/10/2018 [10:26]:
İlham Əliyev Türkmənistan Nazirlər Kabineti sədrinin müavinini qəbul etdi
18/10/2018 [10:18]:
"Aytən Vip Decor" fəaliyyətə başladı... - FOTOLAR
18/10/2018 [10:18]:
Məmur olmaq istəyənlər sınağa çəkiləcək
18/10/2018 [10:17]:
Bakının bir hissəsində su olmayacaq
18/10/2018 [10:06]:
“Bəzi deputatlar Azərbaycanın müstəqilliyinə səs vermədilər” - “İstiqlalçı deputat"
18/10/2018 [09:56]:
Sex sahibləri 1278 manat cərimələndi
18/10/2018 [09:55]:
Ermənistan cəbhədə təxribata ara vermir
18/10/2018 [09:53]:
Xarici dil fənni üzrə nümunə audio MATERİALLAR
18/10/2018 [09:52]:
2000 manat maaş alacaq akademiklər kimlərdir? - Tam siyahı
18/10/2018 [09:48]:
Paşinyandan 7 rayonu azad etməsi istəniləcək, Qarabağ isə... - Bakının RƏDD ETDİYİ ŞOK DETAL
18/10/2018 [09:48]:
Rüfət Aslanlının təkcə saatlara xərclədiyi pul milyon dolları keçir...
18/10/2018 [09:44]:
ABŞ Suriyada kürdləri bombaladı
18/10/2018 [09:41]:
Badamdarda uçqunların sayı artıb
18/10/2018 [09:37]:
Müstəqilliyimiz 27 yaşında
18/10/2018 [09:36]:
Xaricə daşınan korrupsiya pulları təhlükədə
18/10/2018 [09:32]:
İdman tarixində ən bahalı müqavilə imzalandı
18/10/2018 [09:29]:
UFC Makqreqora hücum edən idmançını cəzalandırdı
18/10/2018 [09:03]:
"Biz bəyəm buna görə müstəqil olmuşuq ki, kimsə 109 milyonu oğurlayıb xaricə getsin...?"
18/10/2018 [08:52]:
Nərimanovda molla məktəbə hədiyyələrlə gəldi - İBRƏTAMİZ + FOTOLAR
18/10/2018 [00:40]:
"Onların efirdəki sözlərinə baxanda adam qalır məəttəl ki, bunun alimi belə danışırsa..."
17/10/2018 [23:46]:
Türkiyəni tərk edən səudiyyəli konsul barəsində araşdırmaya başlanıldı
17/10/2018 [23:42]:
Ayaz Mütəllibovun dövründə qəbul edilən qərarlar - AZƏRBAYCANIN DÖVLƏT MÜSTƏQİLLİYİ
17/10/2018 [23:36]:
İranda qadınlara futbola baxmaq qadağan olundu
17/10/2018 [23:33]:
Ukrayna hüquq-mühafizə orqanları Qarabağ üçün nümunə göstərdi - İBRƏT DƏRSİ...
17/10/2018 [22:47]:
Krımda kollecə hücumun videosu yayıldı - YENİLƏNİB
17/10/2018 [22:43]:
İtaliya Senatının sədri Azərbaycana rəsmi səfərə gəlib
17/10/2018 [22:38]:
“Heç kəs sinəsinə döyməsin ki, mən canımı fəda etdim müstəqillik yolunda...”
17/10/2018 [22:35]:
Ermənilər Tərtərdəki futbol stadionunu Avropa çempionatına hazırlayır - FOTOLAR
17/10/2018 [22:23]:
ABŞ-dan Səudiyyə Ərəbistanı ilə bağlı kəskin mövqe - Sanksiyaların bir addımlığında...
17/10/2018 [22:16]:
Azərbaycanla Çexiya arasında hərbi əməkdaşlıq müzakirə edildi -FOTOLAR
17/10/2018 [22:04]:
Azərbaycan İstiqlal Muzeyində “Paralel” adlı tədbir – sərgi keçirilib
17/10/2018 [21:52]:
Azərbaycanla Rumıniya arasında strateji tərəfdaşlıq formalaşıb
17/10/2018 [21:43]:
Tramp Qaşıqçı ilə bağlı Türkiyədən bunları istədi
17/10/2018 [21:29]:
Arda ilə Berkayın ilk məhkəmə tarixi bilindi
17/10/2018 [21:22]:
Medvedev: "Trampa sağdan da, soldan da hücum edirlər"
17/10/2018 [21:20]:
Meyvezer Nurməhəmmədovla döyüşün şərtlərini açıqladı
17/10/2018 [21:01]:
ABŞ Türkiyəyə qarşı sanksiyaları ləğv edəcək
17/10/2018 [20:59]:
Britaniya parlamentinin binası mühasirəyə alındı
17/10/2018 [20:51]:
Prezident məcburi köçkünlərin statusu ilə bağlı fərman imzaladı
17/10/2018 [20:13]:
Mehman Hüseynov həbsdə qaldı
17/10/2018 [20:12]:
Krımda üçgünlük matəm elan olundu
17/10/2018 [20:07]:
Ermənistan iqtisadi sanksiyaların astanasında...
17/10/2018 [19:57]:
“Qarabağ”ın sabiq qapıçısı “Qalatasaray”a keçə bilər
17/10/2018 [19:55]:
Putin Türkiyəyə səfər edəcək
17/10/2018 [19:37]:
XİN Kəlbəcərdə Sidney qəsəbəsinin salınmasını şərh etdi
17/10/2018 [19:35]:
Daha üç jurnalist Azərbaycanın “qara siyahı”sına salınacaq
17/10/2018 [19:30]:
Pul üçün özünü ölü göstərdi, həyat yoldaşı həqiqət sanıb intihar etdi - FOTO
17/10/2018 [19:21]:
Qarabağ qazisi ölüm ayağındadır
17/10/2018 [19:05]:
Terrorçuluğun maliyyələşdirilməsinə qarşı mübarizə haqda qanuna dəyişikliklər
17/10/2018 [19:04]:
Almaniyalı nazir Səudiyyə Ərəbistanına səfərini təxirə saldı
17/10/2018 [18:54]:
“Müstəqilliyimizin ilk təşəbbüskarlarından biri media olub”
17/10/2018 [18:47]:
Silah-sursatla gəldi, gömrük postunda saxlanıldı
17/10/2018 [18:35]:
Azərbaycanın Avstraliyadakı fəxri konsulu vəzifəsindən geri çağırıldı
17/10/2018 [18:33]:
Şəkidə yol tikintisinə 20 milyon manat ayrıldı
17/10/2018 [18:32]:
Prezident akademiklərə 2000 manat maaş kəsdi
17/10/2018 [18:13]:
“Müasir dünyada təhlükəsizlik: qlobal və regional çağrışlar” mövzusunda konfrans keçirildi
17/10/2018 [18:05]:
Melaniya Trampın təyyarəsinə duman doldu, məcburi eniş etdi
17/10/2018 [18:03]:
Səudiyyəyə Kaşıkçı üçün getmişdi, 100 milyon dollarla qayıtdı
17/10/2018 [17:43]:
"Hakimiyyətdəki satqınlarla müxalifət adından bu xalqa sırınmış adamlar eyni mərkəzdən idarə olunur"
17/10/2018 [17:42]:
Yüz azərbaycanlı yazarın əsərlərindən ibarət antologiya çapdan çıxdı
17/10/2018 [17:34]:
Ermənilərin işğaldakı torpaqları qaytarmaq haqqında düşünməməsinə səbəb nədir?
17/10/2018 [17:32]:
BP ADNSU-da seminar keçirdi
17/10/2018 [17:32]:
“18 oktyabr tariximizin qızıl səhifəsidir”
17/10/2018 [17:21]:
Yoxa çıxmış jurnalistlə bağlı qorxunc xəbər: Əvvəl barmaqlarını, sonra başını kəsiblər
17/10/2018 [17:20]:
ADAU-da “Bir damla su kardeşlik layihəsi”nin təqdimatı oldu
17/10/2018 [17:16]:
Tərtərdə yol qəzası olub, sürücü ölüb- FOTO
17/10/2018 [17:14]:
Səudiyyənin İstanbuldakı baş konsulu vəzifəsindən azad edildi
17/10/2018 [17:04]:
ADNSU-da “Energetiklər günü”nə həsr olunmuş tədbir keçirildi
17/10/2018 [17:03]:
Azərbaycanlı xanəndə “Könül bağı” proqramında qonaq oldu - FOTO
Bütün arxiv bir sırada
19/07/2018 [16:51] - Cəmiyyət - ( 1090 dəfə baxılıb)

Türkoloq: “İran şiəlikdən azərbaycanlılara qarşı istifadə edir”



“Biz hələ də içimizdə zahirən bizim kimi görünən, əslində isə İrana xidmət edən şəxsləri ayıra bilmirik. İranın farsdilli hakimiyyəti həmin şəxslər vasitəsilə azərbaycanlıları müxtəlif baxış bucaqlarına, ideologiyalara parçalamağa çalışır. Həmin irançı qüvvələrin əsas məqsədi milli hərəkat daxilində pərakəndəlik yaratmaqdır. Buna görə də Çöhrəqanlı və Lisani kimi şəxslərin lider kimi qabağa çıxmaq cəhdlərinin qarşısına da şübhə toxumu səpirlər. Bu da müəyyən mərhələdir, keçib gedəcək”.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Fəlsəfə İnstitunun aparıcı elmi işçisi, türkoloq Faiq Qəzənfəroğlu belə düşünür. Onun Teleqraf.com-a müsahibəsini təqdim edirik.

- İranın təhsil naziri Məhəmməd Bəthayi Azərbaycan və digər dillərin ölkəsi üçün təhlükə olduğunu əsas gətirərək, bu dillərin təhsil müəssisələrində tədrisinin qadağan olunduğunu açıqladı. İran və Güney Azərbaycan ərazilərində 35 milyondan çox Azərbaycan türkü yaşayır və buradan yaranan qənaət də budur ki, İran hakimiyyəti həm qorxusundan bu dillərin tədrisini qadağan edir, həm də sanki buna oxşar digər addımlar atmaqla çəkinmədiyini nümayiş etdirir.

- Doğrudur, İran hakimiyyəti bu addımları çəkinmədən atırmış kimi görünür, amma qorxduğu tərəflər də çoxdur. Böyük Britaniya kəşfiyyatı tərəfindən hakimiyyətə gətirilmiş dini-siyasi rəhbərlik qorxmaqda haqlıdır. Çünki Güney Azərbaycanı qanunsuz yollarla ələ keçirmiş İran rəhbərliyi, digər millətlərin yaşadıqları bölgələri də bu yollarla nəzarətində saxlayır. Buna görə də İran Azərbaycan dilini rəsmi səviyyəyə qaldırmaqdan qorxur. Bununla da özlərinin haqlı olduğunu göstərməyə çalışırlar. Farsdilli qruplar da başa düşürlər ki, İran adlanan dövlətin əsas dayağı türklərdir.

Təəssüflər olsun ki, türklərin də bir qismi şiəlik və irançılıq adı altında İrana xidmət edir. Amma buna baxmayaraq, qarşısı alınmayacaq oyanış başlayıb. İndi XX əsrin əvvəllərindəki dövr deyil. Həmin dönəmdə Azərvbaycan türklərinin müəyyən qismi irançılıq oyunlarına aldandılar. Düzdür, burada şiəlik də mühüm rol oynadı, amma əsas oyun irançılıq üzərindən oynanıldı.

– İndi vəziyyət necədir, nəsil yenilənirmi?

Bəli. XXI əsrin əvvəlində yeni nəsil yetişir ki, onlar irançılıq və dini oyunların zərərli olduğunu yaxşı bilirlər. İran hakimiyyəti qeyri-fars millətləri o yalanına inandırmaq istəyir ki, irançılıq bütün xalqların azadlığına xidmət edir. Amma indi əvvəlki illərlə müqayisədə bu irançılıq oyunu darmadağın edilsə də, yenə də qalır. Azərbaycan türklərinin böyük əksəriyyəti bunun oyun olduğunu anlayıb. Lakin bunu anlamayanlar var ki, artıq onları da doğru istiqamətə yönəldirlər.
Buna görə də İran rəhbərliyi şiəlik oyunlarına başlayıb ki, bu da İslam dininin ruhuna ziddir. İran hakimiyyətinə xidmət edən şiəlik və irançılıq aradan qalxdıqca, təkcə azərbaycanlılar yox, digər millətlər də öz haqlarını bərpa edə biləcəklər. Amma burada öndərlik yenə də Azərbaycan türkləri üzərinə düşür, bu, həmişə və tarixən belə olub.

- Əgər öndərlik sizin də dediyiniz kimi 35 milyonluq Azərbaycan türklərindədirsə, o zaman niyə həmin qüvvələr bütövləşib təzyiqçi İran hakimiyyətinə qarşı müqavimət oxu yarada, bu dini-siyasi rejimi geri addım atmağa məcbur edə bilmirlər?

- Əvvəldə də qeyd etdiyimi kimi, İran hakimiyyəti bu qüvvəni neytrallaşdırmaq üçün şiəlik və irançılıqdan sui-istifadə edir.

- Mövzunu bir qədər açardınız...

- Şiəlik Azərbaycan türklərinin müəyyən hissəsini farslaşdırmışdısa, irançılıq da türkləri iranlılaşdırdı. Bu hücumlar azərbaycanlıların milli kimliklərinin üzərinə kölgə saldı. Əgər bu 35 milyonluq millətin 10-15 faizi öz milli kimliyini əsas tutaraq anlasa ki, Azərbaycan – türk dilinin tədris olunmadığıu məktəblərə getmək utancvericidir, o zaman vəziyyət başqa cür ola bilərdi. Yəni, Güney Azərbaycan və İranda bunu çox az qisim anlayır. Üstəgəl, İran telekanalları türkləri gah eşşəyə, gah da tarakana oxşadırlar. İranda bunun əsası 1925-ci ildə Pəhləvilərin hakimiyyətə gətirilməsindən sonra qoyulub. Amma 1925-ci ilədək İrana rəhbərlik etmiş Qacarlar nə qədər farslaşsalar da, öz milli kimliklərini üzərlərində gəzdirirdilər. Pəhləvilər isə irançı kimi hakimiyyətə gəldilər.

Bura qədər isə irançılıq zaman-zaman qacarları, afşarları, bayatları və digər türk-oğuz boylarını iranlılaşdırdı. 1979-cu ildə İranda baş vermiş hakimiyyət çevrilişi isə İran şiəçiliyini gündəmə gətirdi. Bu vəziyyətdə Azərbaycan türklərinin 10-15 faizi öz milli kimliyini əsas tutaraq, şiəliyin onlar üçün zərərli olduğunu başa düşürsə, bu ciddi proseslərin başlamasına yol açacaq. Lakin indiki halda Güney Azərbaycan İranda cərəyan edən hadisələrin lokomotivi ola bilmir, amma proses gedir.

- Yəqin ki, İran hakimiyyəti də prosesi sakit izləməyəcək.

- Məsələn, İran parlamentində Türk Fraksiyasının qurulması, bəzi ali məktəblərdə Türk dili fakültələrinin açılması, yaxud müəyyən təhsil müəssisələrində Azərbaycan dilinin tədrisi soydaşlarımızın lokomotiv kimi qabağa çıxmasına əngəl olmağa xidmət edir. Yəni, bu, prosesi ləngitməkdir. Bu addımları da ona görə ata bilirlər ki, farsdilli hakimiyyəti kənardan dəstəkləyən çox ciddi qüvvələr var. Həmin qüvvələr İsraildə də, ABŞ-da da, Rusiyada da, Britaniyada da var.

Həmin qüvvələr İranı istədikləri kimi idarə etmək istəyirlər, buna görə də azərbaycanlıların siyasi səhnədə yer almasına imkan vermirlər. Lakin buna baxmayaraq, Azərbaycan türklərinin proseslərin lokomotivi kimi qabağa çıxması an məsələsidir. Artıq Azərbaycan türkləri farsdilli hakimiyyətin hücumlarının qarşısına soyuqqanlı şəkildə çıxır və bu təzyiqlərə qarşı cavab tədbirləri görülür.

Bütün hallarda istiqlaliyyət bizim haqqımızdır. Əsas hədəf Tehranda oturan hakimiyyəti dəyişməkdir və türklərin iqtidarını bərqərar etməkdir. Bundan sonra digər millətlərin bizimlə yaşayıb-yaşamamaq istəklərini müzakirə etmək olar. Bu, nə Amerikanın, nə İsrailin, nə də Qərbin layihəsidir, bu, milli mübarizədir. Nə yolla olursa-olsun, Tehrandakı hakimiyyət dəyişməlidir. Çünki Tehranı İranın paytaxtına çevirən Ağa Məhəmməd Şah Qacar olub. İndi Tehranın yarıdan çoxu türkdür. Buna görə də bizim 35 milyonluq xalq üçün yeni liderin ortaya çıxmasında Tehranın böyük rolu var.

- Amma indi belə bir başçı yoxdur. Mübarizə gedir, lakin hərəkatın vahid lideri yoxdur. Bunu nə ilə əlaqələndirərdiniz?

- Zaman-zaman bəzi liderlər ortaya çıxmağa çalışdılar. 15-20 il əvvəl Mahmudəli Çöhrəqanlı meydana çıxmağa cəhd etdi, son dönəmlərdə Abbas Lisani və digərilərinin adı hallandırılır.

Lakin biz hələ də içimizdə zahirən bizim kimi görünən, əslində isə İrana xidmət edən şəxsləri ayıra bilmirik. İranın farsdilli hakimiyyəti həmin şəxslər vasitəsilə azərbaycanlıları müxtəlif baxış bucaqlarına, ideologiyalara parçalamağa çalışır. Həmin irançı qüvvələrin əsas məqsədi milli hərəkat daxilində pərakəndəlik yaratmaqdır. Buna görə də Çöhrəqanlı və Lisani kimi şəxslərin lider kimi qabağa çıxmaq cəhdlərinin qarşısına da şübhə toxumu səpirlər. Bu da müəyyən mərhələdir, keçib gedəcək.

- Bu, SSRİ-nin son illərində Azərbaycanda – Bakıda başlayan Milli Azadlıq Hərəkatına kimin rəhbərlik edəcəyi ilə bağlı ortaya çıxan mübahisələri xatırladır.

- Bəli, həmin dönəmdə də Milli Azadlıq Hərəkatının lideri olmaq istəyən kifayət qədər insanlar vardı. Nemət Pənahlı, Sabir Rüstəmxanlı və digər insanların adları çəkilirdi. Amma müəyyən zamandan sonra bütün siyasi qüvvələrin bəziləri könüllü, bəziləri də məcburi şəkildə Əbülfəz Elçibəyin üstündə dayanmağa məcbur oldular. Çünki Elçibəy birləşdirici lider kimi özünü ifadə etməyi bacardı.

Buna görə də hesab edirəm ki, Güney Azərbaycanda gedən prosesin bir neçə liderinin olması təbiidir. Onların arasından birləşdirici lider ortaya çıxacaq. Vaxtilə SSRİ-nin agentləri, kəşfiyyatçıları Azərbaycanda gedən Milli Azadlıq Hərəkatının vahid liderinin olmaması üçün əllərindən gələni edirdilər. Buna görə də düşünürəm ki, çox yaxın zamanda Azərbaycanın Güneyində də, inanılmış vahid lider ortaya çıxacaq. Bununla da pərakəndəliyə də son qoyulacaq. Bunun üçün təbliğatı da düzgün qurmalıyıq, çünki bizi şovinizimdə ittiham edirlər ki, guya biz İranda demokratik dəyişikliyə sırf azərbaycanlılar üçün nail olmağa çalışırıq. Biz Tehranda hakimiyyətə gəlməklə bütün xalqların azadlığına nail olmaq istəyirik. Buna görə də lider xalqın öz içindən çıxacaq.

"Aytən Vip Decor" fəaliyyətə başladı... - FOTOLAR
Rüfət Aslanlının təkcə saatlara xərclədiyi pul milyon dolları keçir...
Pul üçün özünü ölü göstərdi, həyat yoldaşı həqiqət sanıb intihar etdi - FOTO
Rövşən Lənkəranskinin adamı atışma zamanı öldürüldü
Lütfi Zadənin dünya alimlərinə nümunə göstərdiyi professor – “Potensialımı dəyərləndirən yoxdur”
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Gündəm
“Dövlət Müstəqilliyi Günü qeyri-iş günü elan edilməlidir” – TƏKLİF
Müsahibə
"Onların efirdəki sözlərinə baxanda adam qalır məəttəl ki, bunun alimi belə danışırsa..."
Hadisə
Ukrayna hüquq-mühafizə orqanları Qarabağ üçün nümunə göstərdi - İBRƏT DƏRSİ...
Cəmiyyət
Yüz azərbaycanlı yazarın əsərlərindən ibarət antologiya çapdan çıxdı
Gündəm
“18 oktyabr tariximizin qızıl səhifəsidir”
Həftənin ən çox oxunanları
Cahangir Hacıyevin xanımı hər gün 2500 dollarlıq şərab içirmiş -Dünya belə pul xərcləyən qadın görməyib
Sərkisyan və Saakyan arvadları ilə Azərbaycan şəhərlərini gəzdi... -FOTOLAR
Paşinyan istefa verdi - Son dəqiqə
"Cavan oğlanı nə edirsən, pul xərcləməyəcək" - Rövşanədən müğənniyə
Dədə Şəmşirə uzanan yaman dil "kəsildi"...
"Tikintidəki özbaşınalığa Abid Şərifovla Hacıbala Abutalıbov cavab verməlidir"
İstanbulda küçəyə erməninin adı verildi
“Erməni-rus qruplaşması hansı halda Azərbaycanla döyüşə girə bilər?”- General cavab verir (Video)
Qarabağ qazisi Etimad Əsədov vəfat etdi
"Bunun üçün ölkə başçısına müraciət etmişəm, İqtisadiyyat Nazirliyi ilə söhbətimiz olub"
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə