Xəbər lenti
22/08/2018 [00:34]:
Yer kürəsində nə vaxt suyun olmayacağı bilindi: Qiyamət gününün vaxtı dəqiqləşdi...
21/08/2018 [23:24]:
Azərbaycanlı nazirin 50 min dolları həbsdə qaldı
21/08/2018 [23:07]:
Paytaxt yollarında tıxacı yük maşınları yaradır? - DYP-dən açıqlama
21/08/2018 [23:00]:
Adnan Oktara bu ölkədən hər ay 1 milyon dollar gəlirmiş
21/08/2018 [22:58]:
Nazirlik imkansız köçkün ailəsinin köməyinə çatdı
21/08/2018 [22:57]:
50 dollar borcla işə başladı, indi 5 min mağazası var - FOTOLAR
21/08/2018 [22:16]:
Kipr də rusiyalı milyarderlərin hesabını dondurdu
21/08/2018 [22:07]:
Min bir dərdin dərmanı olan çiy dəmləmələr- Möcüzəvi faydaları və reseptləri
21/08/2018 [22:00]:
Laçın, Qubadlı, Zəngilanda 15, Kəlbəcərdə 6 təzə erməni göz açdı... - 2018-ci ildə
21/08/2018 [21:39]:
Bu vəhyi Qurban bayramı günü qəbul etdim – Elmi-lədun
21/08/2018 [21:32]:
“Xətai” metrosu təmirə bağlanır
21/08/2018 [21:22]:
İlk qonorarı kimlər alıb? – Puşkin, Tolstoy və Dostoyevskinin qazancları...
21/08/2018 [21:09]:
"XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında yeni idman növləri ilə təmsil olunmaq istəyirik" - VİDEO
21/08/2018 [21:03]:
Səudiyyə Ərəbistanında hüquq müdafiəçisi olan qadının başını kəsiblər
21/08/2018 [20:37]:
Məşhur azərbaycanlı model bakirəliyini fantastik qiymətə satışa çıxardı- ŞOK (VİDEO)
21/08/2018 [19:50]:
Rusiyanın ABŞ sanksiyalarından itirdiyi pul hesablandı
21/08/2018 [19:40]:
Qazaxın işğal altında olan 7 kəndi haqqında nə bilirik? - (FOTOLAR+İLK DƏFƏ)
21/08/2018 [19:33]:
İşğalçı ordu Qarabağda məşqlər keçirib
21/08/2018 [19:33]:
Rusiya şaquli enmə təyyarəsi hazırlayır
21/08/2018 [19:29]:
Erməni hərbçidən gizli sui-qəsd planı: Direktorun evinə qumbara atıldı
21/08/2018 [19:23]:
Azərbaycan daha iki mötəbər turnirə ev sahibliyi edəcək
21/08/2018 [19:10]:
"Gənclərin xalqa sədaqət ruhunda yetişdirilməsində DTX fəallığı ilə seçilir"
21/08/2018 [19:09]:
Baş tutan və tutmayan intiharlar: yazmaq, yaxud yazmamaq?
21/08/2018 [19:08]:
2018 MTV Video Musiqi Mükafatlandırma mərasimindən maraqlı FOTOLAR
21/08/2018 [19:06]:
Problem yaradan qanunsuz miqrantlar ölkələrinə geri göndəriləcək - Xüsusi seçimlərdən sonra
21/08/2018 [19:05]:
Bakı 2019-cu ildə gimnastika üzrə iki Avropa çempionatına ev sahibliyi edəcək
21/08/2018 [19:04]:
İlin 7 ayı ərzində Azərbaycana gələn turistlərin sayı açıqlandı
21/08/2018 [19:03]:
Bakı metrosunda intihara cəhd - Yaşlı kişi özünü qatarın altına atdı
21/08/2018 [18:53]:
Bekhem UEFA prezidenti mükafatına layiq görüldü
21/08/2018 [18:53]:
Xaçmazda qəbiristanlıqda yanğın - 20-dən çox qəbir yandı
21/08/2018 [18:47]:
Qarabağ Komitəsi bir günə üç tədbir müəyyən etdi
21/08/2018 [18:45]:
Dövlət Nəqliyyat Xidmətinə rəis təyin edildi - Fərman
21/08/2018 [18:44]:
“Xaqanidən roman yaz, mən çatdıra bilmədim” – Musa Yaqubdan Rüstəmxanlıya
21/08/2018 [18:43]:
Məhərrəm ayının başlama vaxtı açıqlandı...
21/08/2018 [18:33]:
“Çox cazibədarsan” deyib işdən qovdular - FOTOLAR
21/08/2018 [18:31]:
Nəticələr AÇIQLANDI - 25 nəfər İlahiyyat İnstitutuna qəbul oldu
21/08/2018 [18:29]:
Prezident Qusarda yol tikintisinə 4,1 milyon manat ayırdı
21/08/2018 [18:28]:
Azercell beynəlxalq qurumların diqqətində
21/08/2018 [18:17]:
Başına qurbanlıq keçi düşdü... – Tragikomik hadisə
21/08/2018 [18:00]:
"Yaxşı maaşlı yetərincə iş yerləri yoxdursa, deməli, yerlərdə güzəran da yaxşı deyil"
21/08/2018 [17:53]:
“Qadın lütlənəndə, araq içəndə özünü azad sanırsa – vay o azadlığa!..” - Fikir savaşı
21/08/2018 [17:50]:
Quş qırıcı təyyarəni “vurub saldı” - İNANILMAZ...
21/08/2018 [17:45]:
Astarada yüz başdan çox iribuynuzlu heyvan tələf oldu
21/08/2018 [17:43]:
Günahkar hesab etdikləri qadını soyunduraraq küçədə döydülər - FOTO
21/08/2018 [17:41]:
Moskva S-400-lərin Türkiyəyə göndəriləcəyi vaxtı açıqladı
21/08/2018 [17:39]:
Bakı küçələrində ilk təmizləyici maşınlar - VİDEO
21/08/2018 [17:24]:
Mələkxanım Qurban bayramını Antalyada keçirəcək: "Tətildən qayıtdıqdan sonra..."
21/08/2018 [17:23]:
Ali məktəbə qəbul olanların nəzərinə
21/08/2018 [17:22]:
“Piyada səkiləri ya zəbt edilib, ya da...” - BNA
21/08/2018 [17:16]:
Sevgimiz dərman olsa... - Sabir Rüstəmxanlı və Məmməd İsmayıl Musa Yaqubu ziyarət edərkən
21/08/2018 [17:12]:
Qurban kəsməyə dəvət olunmayan baba nəvəsini öldürdü - DƏHŞƏT..
21/08/2018 [17:09]:
Bakı Minskə yeni silahlar sifariş edəcək - ŞƏRH
21/08/2018 [16:59]:
DADP sədri Azərbaycan xalqını Qurban bayramı münasibətilə təbrik etdi
21/08/2018 [16:43]:
"Ermənilər Belarusu Azərbaycanla əməkdaşlıqdan çəkindirə bilmədilər və “Polonez” ölkəmizə gətirildi”
21/08/2018 [16:43]:
Rövşən Rzayev köçkünlərin şikayətini dinlədi
21/08/2018 [16:41]:
70 yaş - qocalığımın gəncliyi, xoş gördük!
21/08/2018 [16:39]:
Dörd nəfər qonşusunu döyərək öldürdü
21/08/2018 [16:38]:
“Bakmil” bayram günlərində adi qaydada işləyəcək
21/08/2018 [16:37]:
“Bakcell”dən sərfəli 4G təklifləri
21/08/2018 [16:24]:
“Microsoft” şirkəti Rusiyanı ABŞ-da keçiriləcək Konqres seçkilərinə qarışmaqda ittiham etdi
21/08/2018 [16:23]:
Bakıya gətirilən 70-dən çox qurbanlıq qoyun tələf oldu - Fotolar
21/08/2018 [16:04]:
Putin: "İslamın əsl dəyərləri insanları birləşdirməyə yardım edir"
21/08/2018 [15:48]:
Trampın açıqlamasından sonra, türk lirəsi bir az da ucuzlaşdı
21/08/2018 [15:35]:
"Bundan xilas olmaq üçün telekanalların başına abırlı, ləyaqətli adamlar gətirilməlidir”
21/08/2018 [15:34]:
Rusiya Bankı Ermənistanda və 3 separatçı qurumun ərazisində BANKOMATLAR QURAŞDIRDI...
21/08/2018 [15:32]:
İran öz qırıcısını yaratdı
21/08/2018 [15:12]:
"XDMX digər güc strukturları birlikdə təhlükəsizliyə və sabitliyə böyük töhfələr verməkdədir"
21/08/2018 [15:05]:
"Bu təxribatın qarşısının alınması üçün bütün mümkün vasitələrdən istifadə etmək lazımdır"
21/08/2018 [15:04]:
Hər dəfə 600-dən çox bal toplasa da, universitetlərdən imtina edən xanım – “Dəli olduğumu düşünürdülər, amma..”
21/08/2018 [14:41]:
Ruhanidən Türkiyəylə Pakistana “savaş uçağı” çağırışı
21/08/2018 [14:38]:
Müğənni Mətanət: "O yerim qalmadı ki, oradan öpməyəsən" - VİDEO
21/08/2018 [14:36]:
Çimərlik üçün əlverişli hava proqnozlaşdırılır
21/08/2018 [14:32]:
Ermənistanın sabiq müdafiə naziri axtarışa verildi
21/08/2018 [14:31]:
Moldovadan nümunə götürək, yoxsa, miqrasiyanı yaradan səbəbləri aradan qaldıraq?
21/08/2018 [14:29]:
Rəsmi Bakıdan alman deputatın “qara siyahı”ya düşməsi barədə -AÇIQLAMA
21/08/2018 [14:25]:
Nəcməddin Sadıkov Belarusa getdi
21/08/2018 [14:14]:
Belarus səfiri erməni jurnalistin eyforiyasını dağıtdı
21/08/2018 [14:06]:
Afaq Aslanın YENİ İMİCİ - FOTOLAR
21/08/2018 [13:58]:
“Ədəbiyyatsız heç bir ideologiya, dövlətçilik təfəkkürü, milli təfəkkür ola bilməz”
21/08/2018 [13:40]:
Manaf Mətanətə görə “razborka” etdi: "Həmin adamları gətirdim, diz çöküb üzr istədilər”
Bütün arxiv bir sırada
19/07/2018 [16:51] - Cəmiyyət - ( 1038 dəfə baxılıb)

Türkoloq: “İran şiəlikdən azərbaycanlılara qarşı istifadə edir”



“Biz hələ də içimizdə zahirən bizim kimi görünən, əslində isə İrana xidmət edən şəxsləri ayıra bilmirik. İranın farsdilli hakimiyyəti həmin şəxslər vasitəsilə azərbaycanlıları müxtəlif baxış bucaqlarına, ideologiyalara parçalamağa çalışır. Həmin irançı qüvvələrin əsas məqsədi milli hərəkat daxilində pərakəndəlik yaratmaqdır. Buna görə də Çöhrəqanlı və Lisani kimi şəxslərin lider kimi qabağa çıxmaq cəhdlərinin qarşısına da şübhə toxumu səpirlər. Bu da müəyyən mərhələdir, keçib gedəcək”.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Fəlsəfə İnstitunun aparıcı elmi işçisi, türkoloq Faiq Qəzənfəroğlu belə düşünür. Onun Teleqraf.com-a müsahibəsini təqdim edirik.

- İranın təhsil naziri Məhəmməd Bəthayi Azərbaycan və digər dillərin ölkəsi üçün təhlükə olduğunu əsas gətirərək, bu dillərin təhsil müəssisələrində tədrisinin qadağan olunduğunu açıqladı. İran və Güney Azərbaycan ərazilərində 35 milyondan çox Azərbaycan türkü yaşayır və buradan yaranan qənaət də budur ki, İran hakimiyyəti həm qorxusundan bu dillərin tədrisini qadağan edir, həm də sanki buna oxşar digər addımlar atmaqla çəkinmədiyini nümayiş etdirir.

- Doğrudur, İran hakimiyyəti bu addımları çəkinmədən atırmış kimi görünür, amma qorxduğu tərəflər də çoxdur. Böyük Britaniya kəşfiyyatı tərəfindən hakimiyyətə gətirilmiş dini-siyasi rəhbərlik qorxmaqda haqlıdır. Çünki Güney Azərbaycanı qanunsuz yollarla ələ keçirmiş İran rəhbərliyi, digər millətlərin yaşadıqları bölgələri də bu yollarla nəzarətində saxlayır. Buna görə də İran Azərbaycan dilini rəsmi səviyyəyə qaldırmaqdan qorxur. Bununla da özlərinin haqlı olduğunu göstərməyə çalışırlar. Farsdilli qruplar da başa düşürlər ki, İran adlanan dövlətin əsas dayağı türklərdir.

Təəssüflər olsun ki, türklərin də bir qismi şiəlik və irançılıq adı altında İrana xidmət edir. Amma buna baxmayaraq, qarşısı alınmayacaq oyanış başlayıb. İndi XX əsrin əvvəllərindəki dövr deyil. Həmin dönəmdə Azərvbaycan türklərinin müəyyən qismi irançılıq oyunlarına aldandılar. Düzdür, burada şiəlik də mühüm rol oynadı, amma əsas oyun irançılıq üzərindən oynanıldı.

– İndi vəziyyət necədir, nəsil yenilənirmi?

Bəli. XXI əsrin əvvəlində yeni nəsil yetişir ki, onlar irançılıq və dini oyunların zərərli olduğunu yaxşı bilirlər. İran hakimiyyəti qeyri-fars millətləri o yalanına inandırmaq istəyir ki, irançılıq bütün xalqların azadlığına xidmət edir. Amma indi əvvəlki illərlə müqayisədə bu irançılıq oyunu darmadağın edilsə də, yenə də qalır. Azərbaycan türklərinin böyük əksəriyyəti bunun oyun olduğunu anlayıb. Lakin bunu anlamayanlar var ki, artıq onları da doğru istiqamətə yönəldirlər.
Buna görə də İran rəhbərliyi şiəlik oyunlarına başlayıb ki, bu da İslam dininin ruhuna ziddir. İran hakimiyyətinə xidmət edən şiəlik və irançılıq aradan qalxdıqca, təkcə azərbaycanlılar yox, digər millətlər də öz haqlarını bərpa edə biləcəklər. Amma burada öndərlik yenə də Azərbaycan türkləri üzərinə düşür, bu, həmişə və tarixən belə olub.

- Əgər öndərlik sizin də dediyiniz kimi 35 milyonluq Azərbaycan türklərindədirsə, o zaman niyə həmin qüvvələr bütövləşib təzyiqçi İran hakimiyyətinə qarşı müqavimət oxu yarada, bu dini-siyasi rejimi geri addım atmağa məcbur edə bilmirlər?

- Əvvəldə də qeyd etdiyimi kimi, İran hakimiyyəti bu qüvvəni neytrallaşdırmaq üçün şiəlik və irançılıqdan sui-istifadə edir.

- Mövzunu bir qədər açardınız...

- Şiəlik Azərbaycan türklərinin müəyyən hissəsini farslaşdırmışdısa, irançılıq da türkləri iranlılaşdırdı. Bu hücumlar azərbaycanlıların milli kimliklərinin üzərinə kölgə saldı. Əgər bu 35 milyonluq millətin 10-15 faizi öz milli kimliyini əsas tutaraq anlasa ki, Azərbaycan – türk dilinin tədris olunmadığıu məktəblərə getmək utancvericidir, o zaman vəziyyət başqa cür ola bilərdi. Yəni, Güney Azərbaycan və İranda bunu çox az qisim anlayır. Üstəgəl, İran telekanalları türkləri gah eşşəyə, gah da tarakana oxşadırlar. İranda bunun əsası 1925-ci ildə Pəhləvilərin hakimiyyətə gətirilməsindən sonra qoyulub. Amma 1925-ci ilədək İrana rəhbərlik etmiş Qacarlar nə qədər farslaşsalar da, öz milli kimliklərini üzərlərində gəzdirirdilər. Pəhləvilər isə irançı kimi hakimiyyətə gəldilər.

Bura qədər isə irançılıq zaman-zaman qacarları, afşarları, bayatları və digər türk-oğuz boylarını iranlılaşdırdı. 1979-cu ildə İranda baş vermiş hakimiyyət çevrilişi isə İran şiəçiliyini gündəmə gətirdi. Bu vəziyyətdə Azərbaycan türklərinin 10-15 faizi öz milli kimliyini əsas tutaraq, şiəliyin onlar üçün zərərli olduğunu başa düşürsə, bu ciddi proseslərin başlamasına yol açacaq. Lakin indiki halda Güney Azərbaycan İranda cərəyan edən hadisələrin lokomotivi ola bilmir, amma proses gedir.

- Yəqin ki, İran hakimiyyəti də prosesi sakit izləməyəcək.

- Məsələn, İran parlamentində Türk Fraksiyasının qurulması, bəzi ali məktəblərdə Türk dili fakültələrinin açılması, yaxud müəyyən təhsil müəssisələrində Azərbaycan dilinin tədrisi soydaşlarımızın lokomotiv kimi qabağa çıxmasına əngəl olmağa xidmət edir. Yəni, bu, prosesi ləngitməkdir. Bu addımları da ona görə ata bilirlər ki, farsdilli hakimiyyəti kənardan dəstəkləyən çox ciddi qüvvələr var. Həmin qüvvələr İsraildə də, ABŞ-da da, Rusiyada da, Britaniyada da var.

Həmin qüvvələr İranı istədikləri kimi idarə etmək istəyirlər, buna görə də azərbaycanlıların siyasi səhnədə yer almasına imkan vermirlər. Lakin buna baxmayaraq, Azərbaycan türklərinin proseslərin lokomotivi kimi qabağa çıxması an məsələsidir. Artıq Azərbaycan türkləri farsdilli hakimiyyətin hücumlarının qarşısına soyuqqanlı şəkildə çıxır və bu təzyiqlərə qarşı cavab tədbirləri görülür.

Bütün hallarda istiqlaliyyət bizim haqqımızdır. Əsas hədəf Tehranda oturan hakimiyyəti dəyişməkdir və türklərin iqtidarını bərqərar etməkdir. Bundan sonra digər millətlərin bizimlə yaşayıb-yaşamamaq istəklərini müzakirə etmək olar. Bu, nə Amerikanın, nə İsrailin, nə də Qərbin layihəsidir, bu, milli mübarizədir. Nə yolla olursa-olsun, Tehrandakı hakimiyyət dəyişməlidir. Çünki Tehranı İranın paytaxtına çevirən Ağa Məhəmməd Şah Qacar olub. İndi Tehranın yarıdan çoxu türkdür. Buna görə də bizim 35 milyonluq xalq üçün yeni liderin ortaya çıxmasında Tehranın böyük rolu var.

- Amma indi belə bir başçı yoxdur. Mübarizə gedir, lakin hərəkatın vahid lideri yoxdur. Bunu nə ilə əlaqələndirərdiniz?

- Zaman-zaman bəzi liderlər ortaya çıxmağa çalışdılar. 15-20 il əvvəl Mahmudəli Çöhrəqanlı meydana çıxmağa cəhd etdi, son dönəmlərdə Abbas Lisani və digərilərinin adı hallandırılır.

Lakin biz hələ də içimizdə zahirən bizim kimi görünən, əslində isə İrana xidmət edən şəxsləri ayıra bilmirik. İranın farsdilli hakimiyyəti həmin şəxslər vasitəsilə azərbaycanlıları müxtəlif baxış bucaqlarına, ideologiyalara parçalamağa çalışır. Həmin irançı qüvvələrin əsas məqsədi milli hərəkat daxilində pərakəndəlik yaratmaqdır. Buna görə də Çöhrəqanlı və Lisani kimi şəxslərin lider kimi qabağa çıxmaq cəhdlərinin qarşısına da şübhə toxumu səpirlər. Bu da müəyyən mərhələdir, keçib gedəcək.

- Bu, SSRİ-nin son illərində Azərbaycanda – Bakıda başlayan Milli Azadlıq Hərəkatına kimin rəhbərlik edəcəyi ilə bağlı ortaya çıxan mübahisələri xatırladır.

- Bəli, həmin dönəmdə də Milli Azadlıq Hərəkatının lideri olmaq istəyən kifayət qədər insanlar vardı. Nemət Pənahlı, Sabir Rüstəmxanlı və digər insanların adları çəkilirdi. Amma müəyyən zamandan sonra bütün siyasi qüvvələrin bəziləri könüllü, bəziləri də məcburi şəkildə Əbülfəz Elçibəyin üstündə dayanmağa məcbur oldular. Çünki Elçibəy birləşdirici lider kimi özünü ifadə etməyi bacardı.

Buna görə də hesab edirəm ki, Güney Azərbaycanda gedən prosesin bir neçə liderinin olması təbiidir. Onların arasından birləşdirici lider ortaya çıxacaq. Vaxtilə SSRİ-nin agentləri, kəşfiyyatçıları Azərbaycanda gedən Milli Azadlıq Hərəkatının vahid liderinin olmaması üçün əllərindən gələni edirdilər. Buna görə də düşünürəm ki, çox yaxın zamanda Azərbaycanın Güneyində də, inanılmış vahid lider ortaya çıxacaq. Bununla da pərakəndəliyə də son qoyulacaq. Bunun üçün təbliğatı da düzgün qurmalıyıq, çünki bizi şovinizimdə ittiham edirlər ki, guya biz İranda demokratik dəyişikliyə sırf azərbaycanlılar üçün nail olmağa çalışırıq. Biz Tehranda hakimiyyətə gəlməklə bütün xalqların azadlığına nail olmaq istəyirik. Buna görə də lider xalqın öz içindən çıxacaq.

Bu vəhyi Qurban bayramı günü qəbul etdim – Elmi-lədun
"XVI Yay Paralimpiya Oyunlarında yeni idman növləri ilə təmsil olunmaq istəyirik" - VİDEO
Qazaxın işğal altında olan 7 kəndi haqqında nə bilirik? - (FOTOLAR+İLK DƏFƏ)
Günahkar hesab etdikləri qadını soyunduraraq küçədə döydülər - FOTO
Sevgimiz dərman olsa... - Sabir Rüstəmxanlı və Məmməd İsmayıl Musa Yaqubu ziyarət edərkən
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
Nabranda ailəvi istirahət üçün kotec tipli kirayə evlər. Ətraflı məlumat üçün əlaqə nömrələri:

050 311 11 64, 055 681 11 64

N.Tusi adına Klinika
Maraqlı
Min bir dərdin dərmanı olan çiy dəmləmələr- Möcüzəvi faydaları və reseptləri
Ədəbiyyat
İlk qonorarı kimlər alıb? – Puşkin, Tolstoy və Dostoyevskinin qazancları...
Dünya
“Çox cazibədarsan” deyib işdən qovdular - FOTOLAR
Dünya
Başına qurbanlıq keçi düşdü... – Tragikomik hadisə
Hadisə
Quş qırıcı təyyarəni “vurub saldı” - İNANILMAZ...
Həftənin ən çox oxunanları
Ərdoğan Trampa QALİB GƏLDİ: dollar sürətlə düşür
Azərbaycanda benzinin qiyməti qalxdı - Son qiymət
“Extibar, Extibar, ŞTO TAKOYE “BAMBILI”?..”
Şagirdlər kütləvi şəkildə dəfn olundular – Faciənin fotosu
Türkiyə zəvvarları Mədinədə Peyğəmbər(s) kimi qarşılandı - GÖZLƏNİLMƏZ...+VİDEO
“Böyükdən kiçiyə qədər onlara tüpürmüşəm...” - Xalq artisti televiziya rəhbərlərini sərt qınadı...
Avtobus sürücüsü salonda unudulmuş 852 mini sahiblərinə qaytardı - İBRƏTAMİZ
"Səhv etmirəmsə, Şeyxülİslam Allahşükür Paşazadə də Baqramyanla bərabər gəlmişdi"
Hadi Rəcəbli barəsində yazanlara xəbərdarlıq etdi: “Bu qədər şərəfsiz hərəkət etmək olmaz”
"Köçəryanın Azərbaycan barədə dedikləri doğrudur, bunu bilməyən yoxdur”
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə