Xəbər lenti
26/03/2019 [18:32]:
Paşinyana Vyana qulaqburması vermək fürsəti...
26/03/2019 [18:24]:
Xeyli viaqra qəbul etsəniz nə baş verər?
26/03/2019 [18:17]:
Rusiyalı deputat: "ABŞ Yaxın Şərqdəki prosesə mina qoydu"
26/03/2019 [18:15]:
Sevginin qadın bədənini dəyişdirdiyi ortaya çıxdı - MARAQLI ARAŞDIRMA
26/03/2019 [18:03]:
Çavuşoğlu: “Ərəb ölkələri ABŞ-dan qorxur”
26/03/2019 [17:53]:
Nazirlik "Diqlas"ı söndürən mülki şəxslərin kimliyinə aydınlıq gətirdi - Açıqlama
26/03/2019 [17:43]:
İqbal Ağazadə: "Azərbaycan, vətən adı gələndə hamı fərəhlə, qürurla gülümsəyəcək!"
26/03/2019 [17:37]:
Paşinyanın generallarla qapalı görüşünün detalları üzə çıxdı- Qarabağla bağlı şok tapşırıq
26/03/2019 [17:28]:
Fransa mətbuatı Mehriban Əliyevanın Parisə səfərindən yazıb
26/03/2019 [17:18]:
Paşinyan Əliyevlə görüşmək üçün Vyanaya yollanır
26/03/2019 [17:07]:
“Diqlas” ticarət mərkəzindəki yanğın hələ də davam edir: Alov zirzəmiyə keçdi - FOTOLAR
26/03/2019 [17:03]:
FHN rəsmisi: “İlkin məlumata görə, “Diqlas”dakı yanğın gül dükanından başlayıb”
26/03/2019 [16:49]:
"Qarabağ Colan təpələrinin acı taleyini yaşamamalıdır"
26/03/2019 [16:46]:
"Marqaret Tetçer göstəriş verir, Buş təsdiq edir, Roma papası xeyir-dua söyləyir və siz isə.."
26/03/2019 [16:43]:
29 il öncə Ermənistanın Azərbaycana hücum anı... - Şeyxin atdığı mandat, deputatların qəzəbli müraciəti - FOTO
26/03/2019 [16:31]:
"Diqlas"da yanğınsöndürmə sistemi yoxdur"- FHN rəsmisi
26/03/2019 [16:13]:
"Əli Mirəliyevin səhhəti pisdir" - Elgiz Əkbər
26/03/2019 [16:02]:
İlham Əliyev Bakı metrosunda - FOTOLAR
26/03/2019 [15:56]:
Saç ustasından maraqlı addım: “Kim kitab oxusa, saçını pulsuz kəsir...”
26/03/2019 [15:53]:
“Müharibə olsa, güman ki, qarşımızda Rusiyanı görməli olacağıq” - PROQNOZ
26/03/2019 [15:46]:
Laçında Aprel savaşına həsr olunmuş pulsuz konsert veriləcək... 
26/03/2019 [15:42]:
Prezident “Bakmil” stansiyasında yaradılan şəraitlə tanış olub
26/03/2019 [15:27]:
Gəncədə rəssamın qədim silah kolleksiyası - VİDEO
26/03/2019 [15:21]:
Həmkəndlisinin itini öldürən şəxs saxlanıldı
26/03/2019 [15:20]:
"Diqlas"dakı yanğının dəhşətli sonu: 1000 mağaza, 200 milyon manat...
26/03/2019 [15:16]:
Ukrayna polisi “Kalaşnikov”dan imtina edir
26/03/2019 [15:01]:
"Əli İnsanovla görüşüb, müzakirə apardım" - Eldar Namazov danışdı
26/03/2019 [14:59]:
DİN-dən silah və narkotik əməliyyatı
26/03/2019 [14:58]:
83 gündə 38 fərqli ölkədə toy edən cütlük - FOTOLAR
26/03/2019 [14:29]:
Müəllim qəza törədib, 14 yaşlı yeniyetmə ölüb
26/03/2019 [14:27]:
“Diqlas” yanaraq külə döndü - FOTOREPORTAJ
26/03/2019 [14:22]:
Krımda nüvə raketləri? – Avropa daha bir sınaq qarşısında...
26/03/2019 [14:05]:
AÇ-2020-nın seçmə mərhələsində 2-ci tura yekun vurulacaq
26/03/2019 [13:59]:
Novruz tətilindən sonrakı ilk iş gününün hava PROQNOZU
26/03/2019 [13:42]:
“O, təkcə Azərbaycanda yox, dünya çapında ən böyük aktyorlardan biridir...”
26/03/2019 [13:29]:
Nazirlik yanan “Diqlas”ı sökür - AÇIQLAMA
26/03/2019 [13:12]:
“Yanğın baş verən ərazidə oğurluq və soyğunçuluq halı qeydə alınmayıb” - Oruc Zalov
26/03/2019 [13:09]:
Ermənistanda atışma: 7 yaralı
26/03/2019 [13:08]:
“Naxçıvan düşmənə zərbə vurmaq üçün daha əlverişlidir”
26/03/2019 [13:01]:
"Diqlas"dakı yanğında 6 nəfər xəsarət alıb - Səhiyyə Nazirliyi
26/03/2019 [12:55]:
Qəhrəman İbad haqqında albom hazırlandı - Açıqlama...
26/03/2019 [12:41]:
Səyyar ASAN xidmət davam edir
26/03/2019 [12:35]:
Ağ ev sahibi beynəlxalq hüququ dağıdır - ŞƏRH
26/03/2019 [12:29]:
Ermənistan xarici işlər naziri Moskvaya gizli səfər edib? -Lavrovla məxfi görüş...
26/03/2019 [12:18]:
Gəncədə intihar – Özünü asdı
26/03/2019 [12:17]:
“Şirin içkilər insan bədənində xərçəng yaradır...” Ekspert...
26/03/2019 [12:10]:
Venesuela yenidən işıqsız qaldı
26/03/2019 [12:02]:
FHN əməkdaşı ticarət mərkəzindəki yanğını söndürərkən xəsarət alıb
26/03/2019 [11:56]:
İranda iki şəhərin boşaldılmasına göstəriş verildi
26/03/2019 [11:49]:
Qarayev prospekti istiqamətində avtobuslar işləyir
26/03/2019 [11:41]:
“İnsan özü-özünü qiymətləndirə bilmirsə, bunu başqasından nahaq tələb edir...”
26/03/2019 [11:35]:
"Sahibkar öz malını sığortalamalıdır" - Kəmaləddin Heydərov
26/03/2019 [11:30]:
"Paşinyanın bəhanələrinə birdəfəlik son qoyulacaq"
26/03/2019 [11:19]:
Külli miqdarda narkotik dövriyyədən çıxarılıb
26/03/2019 [11:17]:
Meriyadan əməkdaşların bayramda işlədilməsinə münasibət
26/03/2019 [11:12]:
"Papağımızı qoruya bilmədiyimiz üçün Qarabağı uduzduq..." ZİYALI SÖZÜ
26/03/2019 [11:05]:
"Diqlas"dakı yanğının başlama anı - VİDEO
26/03/2019 [10:57]:
Xəyal Əhmədov almaniyalı rəqibinə aman vermədi - "Tank" dünya kəmərini qazandı
26/03/2019 [10:43]:
Kəmaləddin Heydərov hadisə yerinə gəldi
26/03/2019 [10:37]:
Vilayət Eyvazov hesabat verəcək
26/03/2019 [10:35]:
Pompeo Azərbaycan xalqını təbrik etdi
26/03/2019 [10:35]:
FHN yanğın yerinə 2 helikopter göndərdi - FOTO/VIDEO
26/03/2019 [10:29]:
Türkiyə sahillərində miqrantları daşıyan qayıq batıb, ölənlər var
26/03/2019 [10:26]:
Səhiyyə Nazirliyi: Yanğın baş verən əraziyə 6 təcili yardım briqadası cəlb olundu
26/03/2019 [10:05]:
Yanğınla əlaqədar yolda hərəkət məhdudlaşdırılıb - BNA
26/03/2019 [09:57]:
Yanğın yerinə helikopter cəlb olundu
26/03/2019 [09:51]:
Eldar Mahmudovun oğluna məxsus olduğu deyilən ticarət mərkəzində güclü yanğın - FOTO/VİDEO - YENİLƏNİB-2
26/03/2019 [09:47]:
Gürcüstan vətəndaşı Ermənistanda dərəyə yuvarlandı-FOTO
26/03/2019 [09:38]:
Timoşenko etiraf etdi: "Krımı qaytara bilməyəcəm"
26/03/2019 [09:35]:
Balakən rayonunda güclü yanğın oldu
26/03/2019 [09:32]:
Sinqapurda 263 nəfərlik təyyarədə bomba həyəcanı yaşandı
26/03/2019 [09:17]:
Ermənistan atəşkəs rejimini 22 dəfə pozdu
26/03/2019 [09:06]:
Millət vəkilinin yarım milyonluq saatı oğurlandı
26/03/2019 [09:02]:
Bakıda ticarət mərkəzində güclü yanğın başladı - FOTO - YENİLƏNİB
26/03/2019 [08:58]:
Alim Qasımovun fotoları YUNESKO-nun igamətgahında asılacaq - FOTO
26/03/2019 [08:51]:
İsraildə Azərbaycan musiqisini təbliğ edən Semyon Rabayev - FOTO
26/03/2019 [08:49]:
Qax rayonuna qar yağdı - VİDEO
26/03/2019 [08:45]:
Bakının Nizami rayonunda güclü yanğın başladı - FOTO
26/03/2019 [08:30]:
Rusiyanın Milli Onkoloji Mərkəzində namaz otağı açıldı- İbrətamiz...
26/03/2019 [07:19]:
"Dinimizdə qızın oğlana elçilik etməsi  qadağan deyil, amma..."
Bütün arxiv bir sırada
19/07/2018 [16:51] - Cəmiyyət - ( 1154 dəfə baxılıb)

Türkoloq: “İran şiəlikdən azərbaycanlılara qarşı istifadə edir”



“Biz hələ də içimizdə zahirən bizim kimi görünən, əslində isə İrana xidmət edən şəxsləri ayıra bilmirik. İranın farsdilli hakimiyyəti həmin şəxslər vasitəsilə azərbaycanlıları müxtəlif baxış bucaqlarına, ideologiyalara parçalamağa çalışır. Həmin irançı qüvvələrin əsas məqsədi milli hərəkat daxilində pərakəndəlik yaratmaqdır. Buna görə də Çöhrəqanlı və Lisani kimi şəxslərin lider kimi qabağa çıxmaq cəhdlərinin qarşısına da şübhə toxumu səpirlər. Bu da müəyyən mərhələdir, keçib gedəcək”.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Fəlsəfə İnstitunun aparıcı elmi işçisi, türkoloq Faiq Qəzənfəroğlu belə düşünür. Onun Teleqraf.com-a müsahibəsini təqdim edirik.

- İranın təhsil naziri Məhəmməd Bəthayi Azərbaycan və digər dillərin ölkəsi üçün təhlükə olduğunu əsas gətirərək, bu dillərin təhsil müəssisələrində tədrisinin qadağan olunduğunu açıqladı. İran və Güney Azərbaycan ərazilərində 35 milyondan çox Azərbaycan türkü yaşayır və buradan yaranan qənaət də budur ki, İran hakimiyyəti həm qorxusundan bu dillərin tədrisini qadağan edir, həm də sanki buna oxşar digər addımlar atmaqla çəkinmədiyini nümayiş etdirir.

- Doğrudur, İran hakimiyyəti bu addımları çəkinmədən atırmış kimi görünür, amma qorxduğu tərəflər də çoxdur. Böyük Britaniya kəşfiyyatı tərəfindən hakimiyyətə gətirilmiş dini-siyasi rəhbərlik qorxmaqda haqlıdır. Çünki Güney Azərbaycanı qanunsuz yollarla ələ keçirmiş İran rəhbərliyi, digər millətlərin yaşadıqları bölgələri də bu yollarla nəzarətində saxlayır. Buna görə də İran Azərbaycan dilini rəsmi səviyyəyə qaldırmaqdan qorxur. Bununla da özlərinin haqlı olduğunu göstərməyə çalışırlar. Farsdilli qruplar da başa düşürlər ki, İran adlanan dövlətin əsas dayağı türklərdir.

Təəssüflər olsun ki, türklərin də bir qismi şiəlik və irançılıq adı altında İrana xidmət edir. Amma buna baxmayaraq, qarşısı alınmayacaq oyanış başlayıb. İndi XX əsrin əvvəllərindəki dövr deyil. Həmin dönəmdə Azərvbaycan türklərinin müəyyən qismi irançılıq oyunlarına aldandılar. Düzdür, burada şiəlik də mühüm rol oynadı, amma əsas oyun irançılıq üzərindən oynanıldı.

– İndi vəziyyət necədir, nəsil yenilənirmi?

Bəli. XXI əsrin əvvəlində yeni nəsil yetişir ki, onlar irançılıq və dini oyunların zərərli olduğunu yaxşı bilirlər. İran hakimiyyəti qeyri-fars millətləri o yalanına inandırmaq istəyir ki, irançılıq bütün xalqların azadlığına xidmət edir. Amma indi əvvəlki illərlə müqayisədə bu irançılıq oyunu darmadağın edilsə də, yenə də qalır. Azərbaycan türklərinin böyük əksəriyyəti bunun oyun olduğunu anlayıb. Lakin bunu anlamayanlar var ki, artıq onları da doğru istiqamətə yönəldirlər.
Buna görə də İran rəhbərliyi şiəlik oyunlarına başlayıb ki, bu da İslam dininin ruhuna ziddir. İran hakimiyyətinə xidmət edən şiəlik və irançılıq aradan qalxdıqca, təkcə azərbaycanlılar yox, digər millətlər də öz haqlarını bərpa edə biləcəklər. Amma burada öndərlik yenə də Azərbaycan türkləri üzərinə düşür, bu, həmişə və tarixən belə olub.

- Əgər öndərlik sizin də dediyiniz kimi 35 milyonluq Azərbaycan türklərindədirsə, o zaman niyə həmin qüvvələr bütövləşib təzyiqçi İran hakimiyyətinə qarşı müqavimət oxu yarada, bu dini-siyasi rejimi geri addım atmağa məcbur edə bilmirlər?

- Əvvəldə də qeyd etdiyimi kimi, İran hakimiyyəti bu qüvvəni neytrallaşdırmaq üçün şiəlik və irançılıqdan sui-istifadə edir.

- Mövzunu bir qədər açardınız...

- Şiəlik Azərbaycan türklərinin müəyyən hissəsini farslaşdırmışdısa, irançılıq da türkləri iranlılaşdırdı. Bu hücumlar azərbaycanlıların milli kimliklərinin üzərinə kölgə saldı. Əgər bu 35 milyonluq millətin 10-15 faizi öz milli kimliyini əsas tutaraq anlasa ki, Azərbaycan – türk dilinin tədris olunmadığıu məktəblərə getmək utancvericidir, o zaman vəziyyət başqa cür ola bilərdi. Yəni, Güney Azərbaycan və İranda bunu çox az qisim anlayır. Üstəgəl, İran telekanalları türkləri gah eşşəyə, gah da tarakana oxşadırlar. İranda bunun əsası 1925-ci ildə Pəhləvilərin hakimiyyətə gətirilməsindən sonra qoyulub. Amma 1925-ci ilədək İrana rəhbərlik etmiş Qacarlar nə qədər farslaşsalar da, öz milli kimliklərini üzərlərində gəzdirirdilər. Pəhləvilər isə irançı kimi hakimiyyətə gəldilər.

Bura qədər isə irançılıq zaman-zaman qacarları, afşarları, bayatları və digər türk-oğuz boylarını iranlılaşdırdı. 1979-cu ildə İranda baş vermiş hakimiyyət çevrilişi isə İran şiəçiliyini gündəmə gətirdi. Bu vəziyyətdə Azərbaycan türklərinin 10-15 faizi öz milli kimliyini əsas tutaraq, şiəliyin onlar üçün zərərli olduğunu başa düşürsə, bu ciddi proseslərin başlamasına yol açacaq. Lakin indiki halda Güney Azərbaycan İranda cərəyan edən hadisələrin lokomotivi ola bilmir, amma proses gedir.

- Yəqin ki, İran hakimiyyəti də prosesi sakit izləməyəcək.

- Məsələn, İran parlamentində Türk Fraksiyasının qurulması, bəzi ali məktəblərdə Türk dili fakültələrinin açılması, yaxud müəyyən təhsil müəssisələrində Azərbaycan dilinin tədrisi soydaşlarımızın lokomotiv kimi qabağa çıxmasına əngəl olmağa xidmət edir. Yəni, bu, prosesi ləngitməkdir. Bu addımları da ona görə ata bilirlər ki, farsdilli hakimiyyəti kənardan dəstəkləyən çox ciddi qüvvələr var. Həmin qüvvələr İsraildə də, ABŞ-da da, Rusiyada da, Britaniyada da var.

Həmin qüvvələr İranı istədikləri kimi idarə etmək istəyirlər, buna görə də azərbaycanlıların siyasi səhnədə yer almasına imkan vermirlər. Lakin buna baxmayaraq, Azərbaycan türklərinin proseslərin lokomotivi kimi qabağa çıxması an məsələsidir. Artıq Azərbaycan türkləri farsdilli hakimiyyətin hücumlarının qarşısına soyuqqanlı şəkildə çıxır və bu təzyiqlərə qarşı cavab tədbirləri görülür.

Bütün hallarda istiqlaliyyət bizim haqqımızdır. Əsas hədəf Tehranda oturan hakimiyyəti dəyişməkdir və türklərin iqtidarını bərqərar etməkdir. Bundan sonra digər millətlərin bizimlə yaşayıb-yaşamamaq istəklərini müzakirə etmək olar. Bu, nə Amerikanın, nə İsrailin, nə də Qərbin layihəsidir, bu, milli mübarizədir. Nə yolla olursa-olsun, Tehrandakı hakimiyyət dəyişməlidir. Çünki Tehranı İranın paytaxtına çevirən Ağa Məhəmməd Şah Qacar olub. İndi Tehranın yarıdan çoxu türkdür. Buna görə də bizim 35 milyonluq xalq üçün yeni liderin ortaya çıxmasında Tehranın böyük rolu var.

- Amma indi belə bir başçı yoxdur. Mübarizə gedir, lakin hərəkatın vahid lideri yoxdur. Bunu nə ilə əlaqələndirərdiniz?

- Zaman-zaman bəzi liderlər ortaya çıxmağa çalışdılar. 15-20 il əvvəl Mahmudəli Çöhrəqanlı meydana çıxmağa cəhd etdi, son dönəmlərdə Abbas Lisani və digərilərinin adı hallandırılır.

Lakin biz hələ də içimizdə zahirən bizim kimi görünən, əslində isə İrana xidmət edən şəxsləri ayıra bilmirik. İranın farsdilli hakimiyyəti həmin şəxslər vasitəsilə azərbaycanlıları müxtəlif baxış bucaqlarına, ideologiyalara parçalamağa çalışır. Həmin irançı qüvvələrin əsas məqsədi milli hərəkat daxilində pərakəndəlik yaratmaqdır. Buna görə də Çöhrəqanlı və Lisani kimi şəxslərin lider kimi qabağa çıxmaq cəhdlərinin qarşısına da şübhə toxumu səpirlər. Bu da müəyyən mərhələdir, keçib gedəcək.

- Bu, SSRİ-nin son illərində Azərbaycanda – Bakıda başlayan Milli Azadlıq Hərəkatına kimin rəhbərlik edəcəyi ilə bağlı ortaya çıxan mübahisələri xatırladır.

- Bəli, həmin dönəmdə də Milli Azadlıq Hərəkatının lideri olmaq istəyən kifayət qədər insanlar vardı. Nemət Pənahlı, Sabir Rüstəmxanlı və digər insanların adları çəkilirdi. Amma müəyyən zamandan sonra bütün siyasi qüvvələrin bəziləri könüllü, bəziləri də məcburi şəkildə Əbülfəz Elçibəyin üstündə dayanmağa məcbur oldular. Çünki Elçibəy birləşdirici lider kimi özünü ifadə etməyi bacardı.

Buna görə də hesab edirəm ki, Güney Azərbaycanda gedən prosesin bir neçə liderinin olması təbiidir. Onların arasından birləşdirici lider ortaya çıxacaq. Vaxtilə SSRİ-nin agentləri, kəşfiyyatçıları Azərbaycanda gedən Milli Azadlıq Hərəkatının vahid liderinin olmaması üçün əllərindən gələni edirdilər. Buna görə də düşünürəm ki, çox yaxın zamanda Azərbaycanın Güneyində də, inanılmış vahid lider ortaya çıxacaq. Bununla da pərakəndəliyə də son qoyulacaq. Bunun üçün təbliğatı da düzgün qurmalıyıq, çünki bizi şovinizimdə ittiham edirlər ki, guya biz İranda demokratik dəyişikliyə sırf azərbaycanlılar üçün nail olmağa çalışırıq. Biz Tehranda hakimiyyətə gəlməklə bütün xalqların azadlığına nail olmaq istəyirik. Buna görə də lider xalqın öz içindən çıxacaq.

Sevginin qadın bədənini dəyişdirdiyi ortaya çıxdı - MARAQLI ARAŞDIRMA
Canlı yayımda rəzalət: Bir anda müxbirin dodaqlarından öpdü...
Xilasetmə əməliyyatı fəlakətlə nəticələndi - QORXUNC... + VİDEO
Sosial medianı ayağa qaldıran görüntü: Yaşlı qadını təpikləyərək yumruq atdı... + VİDEO
Əsla normal bir həyatı olmayacağını söylədilər, amma elə bir şey etdi ki,... - MARAQLI
"AQRO" İnvest & İstehsalat
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Siyasət
"Qarabağ Colan təpələrinin acı taleyini yaşamamalıdır"
Maraqlı
Saç ustasından maraqlı addım: “Kim kitab oxusa, saçını pulsuz kəsir...”
Gündəm
“Müharibə olsa, güman ki, qarşımızda Rusiyanı görməli olacağıq” - PROQNOZ
Cəmiyyət
Laçında Aprel savaşına həsr olunmuş pulsuz konsert veriləcək... 
Maraqlı
83 gündə 38 fərqli ölkədə toy edən cütlük - FOTOLAR
Həftənin ən çox oxunanları
"Telmandan soruşdum ki, bəs Monika Belluçi nə edəcək, dedi ki, o sadəcə..."
Üç uşaq atası biləndə ki, o əvvəldən dölsüzdür, arvadını...
Uşaq pulunun bərpası ilə bağlı yayılan xəbərlərə - Nazirlikdən reaksiya
“Əgər biz bir neçə strateji bölgəni işğaldan azad etsək...”
Nazarbayevin varisləri: Boşanmış qızı, general qardaşı oğlu, 52 yaşlı kürəkəni, yoxsa nəvəsi?
Xorvatiyanın sabiq prezidenti: "Avropa bacarmadı, amma İlham Əliyevdə alındı"
Keçmiş prezident evini 80 dollara kirayəyə verir - Hətta həyətdəki meyvə-tərəvəzlərdən də dadmaq olar
“Bir də ayılacağıq ki, Tramp deyir: "Qarabağı Ermənistan ərazisi kimi tanımaq lazımdır"...”
Paşinyanın arvadı Azərbaycan şəhərində  əri ilə sərbəst çəkdirdiyi fotoları paylaşdı…
Bu kənddə saatlarla sekslə məşğul olurlar - Əhaliyə viaqralı su verilir- FOTOLAR
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə