Xəbər lenti
20/10/2018 [15:35]:
Bakı və Sumqayıtda avtobus piyadaları vuraraq öldürüb
20/10/2018 [14:50]:
Dünya azərbaycanlıları arasında yeni həmlə - DİASPORDA NƏ BAŞ VERİR ?
20/10/2018 [14:49]:
Şəkidə məcburi köçkün məktəblilərə dərs ləvazimatları paylanılıb
20/10/2018 [14:48]:
Bərdədə 600 kq at əti aşkarlandı
20/10/2018 [14:45]:
Qarabağdakı xərçəng ermənilər yeni binada müalicə alacaq - FOTOLAR
20/10/2018 [14:43]:
Abşeron və Şamaxı rayon sakininlərindən silah aşkar edilərək götürüldü
20/10/2018 [14:39]:
Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 32 nəfər saxlanılıb
20/10/2018 [14:36]:
Qorxunc hörümçəyin yol polisinə “hücum” anı kameraya yaxalandı – VİDEO
20/10/2018 [14:33]:
Dünyanın ən böyük amfibiya təyyarəsinin ilk uçuşu – Video
20/10/2018 [14:31]:
"Onu öldürərəm..." - Xoşqədəmdən ŞOK ETİRAF
20/10/2018 [14:18]:
Arda Turana daha bir zərbə QAYINATASINDAN GƏLDİ - Hamilə xanımını...
20/10/2018 [14:15]:
Kabildə seçki günü 3 partlayış: Uşaq ölüb, 30 yaralı var
20/10/2018 [14:02]:
Gənc qız piyada keçidində prezidentin kortejinə güzəşt etmədi – VİDEO
20/10/2018 [13:51]:
YAP rəsmisi: "Həmsədrlər missiyalarını yerinə yetirməlidir"
20/10/2018 [13:46]:
İstirahət gününə olan hava proqnozu açıqlandı
20/10/2018 [13:27]:
İlham Əliyev “Demirören Holding”in rəhbəri ilə söhbətləşdi -FOTOLAR
20/10/2018 [13:19]:
"Atası, qardaşı, oğlu sahib çıxdığı qadın bu cür addımlar ata bilərmi?" - HƏYƏCAN TƏBİLİ...
20/10/2018 [13:14]:
Hüseyn Cavid insan haqda...
20/10/2018 [13:11]:
Baş Prokurorluq MTN generallarının azad olunmasına dair xəbərləri təkzib etdi
20/10/2018 [12:52]:
Azərbaycanda məktəblərdə cinsi tərbiyə dərsləri tədris olunacaq
20/10/2018 [12:52]:
“Bunu nə ABŞ-ın, nə də Rusiyanın acığına etmirik”
20/10/2018 [12:50]:
ABŞ-dakı aktiv qazma qurğularının sayı artır
20/10/2018 [12:25]:
Ağstafada 18 yaşlı gəlin itkin düşdü
20/10/2018 [12:18]:
Dövlət qulluğuna qəbulla bağlı sınaq imtahanı keçirilir
20/10/2018 [12:13]:
Azərbaycanlı MMA döyüşündə rusiyalıya qalib gəldi - VİDEO
20/10/2018 [12:11]:
Goranboyun icra başçısından Moderator.az-ın tənqidi yazısına operativ reaksiya - FOTOLAR
20/10/2018 [12:02]:
Aprel şəhidimizlə bağlı filmin təqdimatı keçiriləcək - VİDEO
20/10/2018 [11:53]:
"Rüşvət və himayədarlığın nəticəsində kvazialimlər əsas alimlərin yerlərini zəbt edir..."
20/10/2018 [11:42]:
Xomeyni getdi, İran kimə qalacaq?
20/10/2018 [11:40]:
ABŞ səfiri Ermənistanı niyə xəbərdar etdi?
20/10/2018 [11:30]:
Bakıda universitetdə qızlara qəribə qadağa
20/10/2018 [11:27]:
Əlaçı olsa da, təhsili bu səbəbdən muğama “qurban edən” Canəli Əkbərov - Xalq artistinin parta etirafları
20/10/2018 [11:27]:
"Ölkədə xidmət sektoru sıfır həddində olsa da istirahət, turizm məkanları çox bahalıdır"
20/10/2018 [11:20]:
Azercell-dən iPhone Xs və iPhone Xs Max ilə Limitsiz İnternet Hədiyyə!
20/10/2018 [11:19]:
“Qızların dünyaya gəlməsinin əngəllənməsinin ləğvi barədə qanun qəbul olunmalıdır"
20/10/2018 [11:18]:
STAR zavodunun ərazisi Xüsusi Sənaye Bölgəsi elan edildi
20/10/2018 [11:16]:
Qida Təhlükəsizliyi Agentliyində sahibkarlarla görüş keçirildi
20/10/2018 [11:15]:
Anti-Israil baxışlı müsəlman qız İsraildə təhsil haqqına nail oldu - İNANILMAZ...
20/10/2018 [11:08]:
120 kiloqram fındıq oğurlayan Zaqatala sakini saxlanıldı
20/10/2018 [10:59]:
"Bu zavodun hesabına Azərbaycan iqtisadi əlaqələrini daha da genişləndirəcək"
20/10/2018 [10:56]:
Külli miqdarda aksiz markasız siqaretin realizə edilməsinin qarşısı alındı
20/10/2018 [10:55]:
Dövlət Komitəsində Karabağlar bələdiyyəsi ilə əməkdaşlıq müzakirə olundu
20/10/2018 [10:52]:
Cəbhədə atəşkəs 30 dəfə pozuldu
20/10/2018 [10:46]:
Gəmidə zəhərlənən İran vətəndaşlarından 6 nəfər evə buraxıldı
20/10/2018 [10:19]:
Şoyqu: " Suriyada İŞİD tamamilə məhv edilib"
20/10/2018 [10:16]:
Azərbaycanda “Aİ-92” markalı benzinlə bağlı - MÜHÜM QƏRAR
20/10/2018 [10:15]:
Laçının təzə “başçısı” Mirik kəndində arxeoloji qazıntılar təşkil edib... - FOTOLAR
20/10/2018 [10:08]:
Ticarət mərkəzində qadın ac akulalarla dolu hovuza düşdü - VİDEO
20/10/2018 [10:04]:
Sürüşmə zonasında - SON VƏZİYYƏT
20/10/2018 [09:43]:
Səudiyyə Ərəbistanı jurnalistin ölümünü etiraf etdi
20/10/2018 [01:02]:
Bilgəh sakinləri keçmiş deputatı yalançılıqda ittiham etdilər - QALMAQAL...
20/10/2018 [00:34]:
Bu dəfə Kardaşyan yox, qarşısındakı soyundu - FOTO
19/10/2018 [23:54]:
"Bir-birimizlə əlaqəmiz olmasa da ikimiz birlikdə övladımızı böyüdürük..."
19/10/2018 [23:31]:
Badamdarda süxurların yola doğru hərəkəti müşahidə edilib
19/10/2018 [23:03]:
Adil Əliyev: "5 kikboksçumuz finaldadır"
19/10/2018 [22:52]:
Dodağının böyüklüyü alkoqol testindən keçməyə mane oldu - 310 funt sterlinq cərimə...
19/10/2018 [22:06]:
Azərbaycan - Türkiyə həsrətinin ən yaxşı ifadəsi olan görüş – Bir şəklin tarixçəsi
19/10/2018 [22:05]:
Tanrıverdi Mustafayev prezident tərəfindən mükafatlandırılmasından danışdı: “İşığımız daim və gur yansın”
19/10/2018 [21:53]:
Tarix İnstitutunun saytı yeni versiyada təqdim edildi
19/10/2018 [21:53]:
“Həmişə Allah adamı olmuşam, elə buna görə də…” – Kamil Cəlilov
19/10/2018 [21:28]:
”Yuğ”da uşaq tamaşası, yüngül komediya iddiasına düşmək kökündən səhvdir”
19/10/2018 [21:08]:
"Mən 2004-cü ildən aktiv siyasətdən ayrılmışam, ancaq bu o demək deyil ki..."
19/10/2018 [20:58]:
“İstiqlalçı deputatlar xüsusi imtiyazlara layiqdirlər, əks halda belə çıxır ki...”
19/10/2018 [20:50]:
Nəinki bank sektoruna, özünə nəzarəti itirən Rüfət Aslanlının sorağı Fransadan gəldi...
19/10/2018 [20:34]:
Əmlak Məsələləri Dövlət Komitəsinin sədri Qubada vətəndaşları qəbul etdi
19/10/2018 [20:17]:
General Zolotov müxalifətçi Navalnının qabağından qaçdı: “Mən onu ayrı döyüşə dəvət etmişdim”
19/10/2018 [20:15]:
Cəlladlar dərhal jurnalistin üstünə şığıyıb, cəmi 15 dəqiqəyə parçalayıb...
19/10/2018 [20:04]:
Pakistanda güclü zəlzələ baş verib
19/10/2018 [19:54]:
Azərbaycanlı nazirlərin məşhur ataları – Akademik, deputat, polis polkovniki...
19/10/2018 [19:51]:
Hindistanda qatar onlarla insanın üstündən keçdi - VİDEO
19/10/2018 [19:51]:
Sosial şəbəkə vasitəsi ilə daha bir gənci şantaj edərək pul tələb etdilər - FOTO
19/10/2018 [19:26]:
Aşıq Samirə və Əli övladlarını klipə çəkdilər - VİDEO
19/10/2018 [19:22]:
Sankt-Peterburqda zavodda partlayış olub, ölən və yaralananlar var
19/10/2018 [19:10]:
"15-21 oktyabr 2018-ci ildə Azərbaycanda Yerli Demokratiya həftəsi” adlı tədbir keçirildi
19/10/2018 [18:57]:
Narkoloji Mərkəz işi: "Atam evi yandıracağını deyirdi"
19/10/2018 [18:54]:
Aİİ “Bəşəri inkişafda elm və təhsilin rolu” mövzusunda seminar keçirdi
19/10/2018 [18:40]:
Gülməmməd Cavadova Prezidentin fərdi təqaüdü verilib
19/10/2018 [18:40]:
Qaşıqçını buna görə öldürdülər: İsrailin ifşa etdiyi planın detalları
19/10/2018 [18:37]:
İlham Əliyev bir qrup şəxsi təltif etdi - SİYAHI
19/10/2018 [18:35]:
“Bu şəbəkəyə müdaxilə etmək ona görə çətindir ki, orada heç bir kodeks yoxdur”
Bütün arxiv bir sırada
25/07/2018 [06:51] - Ədəbiyyat - ( 2366 dəfə baxılıb)

Rəsulzadənin universitetin açılması ilə bağlı söylədiyi və alqışlara səbəb olan TARİXİ NİTQİ





Azərbaycan Cümhuriyyətinin mövud olduğu qısa müddət ərzində gördüyü böyük işlərdən biri də universitetin yaradılmasıdır. Hazırda ölkənin ən qocaman təhsil ocağı olan Bakı Dövlət Universiteti Cümhuriyyət dövründə yaradılıb. Lakin onun yaradılması, formalaşdırılması bir o qədər də asan olmayıb. Bunun bir çox səbəbləri var. Lakin hökumət, aydınlar  ciddi-cəhdlə bu tarixi icranı həyata keçirə biliblər. Təsəvvür edin ki, hələ nə bina var, nə də bir o qədər də güclü sayılacaq təhsil və yetərli müəllim kadrlar... Universitet isə yalnız ideya olaraq müzakirə olunur. Təbii ki, Azərbaycan Cümhuriyyətinin parlamentində... Bu işə ürək qızdırmayanlar da var.. Hər halda müzakirələrdən belə görünür (Azərbaycan Cümhuriyyəti parlamentinin ikicildlik stenoqramlarında həmin müzakirələrlə tanış ola bilərsiniz). Lakin bir şəxs var ki, onun nitqi, universitet haqqında söylədikləri, elm və təhsilin nə dərəcədə vacibliyi barəsində dedikləri yenə də öz həlledici funksiyasına görə seçilir. Bu şəxs Məhəmmədəmin Rəsulzadədir. Rəsulzadə parlament iclaslarının birində darülfununun açılması ilə bağlı tarixi nitq söyləyir. 

Moderator.az həmin nitqi olduğu kimi, müəllifin dil və üslubuna toxunmadan oxuculara təqdim edir:

“Burada universitet məsələsində gərək bizim əfkari-ümumiyyəmiz, gərək par- laman məhfilələrində ayrı-ayrı fraksiyalarda müxtəlif rəng almış və başqa-başqa nöqteyi-nəzərlərlə bu məsələyə yanaşırlar. Hər şeydən əvvəl biz hamımız bunu etiraf edirik ki, Azərbaycan daxilində ülüm, fınuna aşina mütəxəssis adamlar ələlümum məmləkət üffanmı yüksəltmək üçün darülfünun binası lazımdır. 

Deyirlər ki, əsas etibarilə universitet açılması əleyhinə deyilik. Fəqət doğrudan isə əleyhinədirlər. Məsələ mübin şəkildədir. İndi görək bu universitet təsisi lazımdır, lazım deyildir. Bu xüsusda müzakirə lazımdır. 

Bilirsiniz ki, məmləkətlərdə, ələlxüsus bizim məmləkətdə darülfünuna ehtiyac o nöqteyi-nəzərdən vardır ki, bizdə mütəfənnin, mütəxəssis elmi nöqtələrə alim adamlar, üləma yoxdur. Bu cür adamların yoxluğu hər cəhətdən təsirini göstərir. Ona görə bir ən əvvəl üləma, mütəfənnin, üsula aşina adamları yetişdirmək hökumət və məmləkət vəzifəsidir. Əlbəttə, yaxşı olardı bu fənn ocağı, bu elm mənbəb öz lisanımızda ola idi və orada ki, professor və müdərris türkcə tərbiyə verəydilər. Məəttəssüf felən bunu tətbiq etmək böylə bir fənn ocağı açmaq imkanı bizdə hələlik yoxdur. Başqa məmləkətlərdə olduğu kimi heç bir zaman elmin, fənnin başqa lisanlarda illərlə olsa da ehtiyacı lüzumsuz olduğunu təcrübə göstərmişdir. Madam ki, biz hamımız bir nöqteyi-nəzərdəyik ki, ülum, fınun bizə lazımdır. Etiraf etməliyik ki, darülfünun da bizə lazımdır. Başqa bir lisana müraciət edirkən bu xüsusda nə üçün yalnız Rus lisana iltizam edilir və buna imkan verilir. Bu, nə üçün belə - cəvabı aşkardır. Bu, öylə bir məsələ deyil ki, onu həll etmək olmasın. İlk dəfə içimizdə bir çox tədrisə hazırlanmış tələbələr vardır ki, yalnız rusca tədris etməyə dərsləri və imkanları vardır. Binaən-ileyh Avropa məmləkətlərindən başqa birinin lisanında mümkün olsa idi, o lisanda götürərdik. Bu, olmayacaqdır, çünki tələbələrimiz rus məktəblərində rusca dərs almışlar. 


Bu nöqteyi- nəzərdən bir dəlalət var. Ülum və finunun darülfünunda rusca tədris edilməsinə gəldikdə, əlbəttə, bizə söyləyə bilərlər ki, vaxtaki darülfünun milli olmayacaq, orada keçirilən dərslər türkcə olmayacaq, bu surətdə tələbələrimizi xarici məmləkətlərə göndərib, bu surətdə təhsil etmələri mümkündür. Bu, doğrudur. Fəqət, nəzərdə tutmalıdır ki, məmləkətimizin elm və fənnə olan ehtiyacının bu yol ilə təmini mümkün deyildir. Əlbəttə, biz daha ixtisaslı və bilikli adamlar yetişdirmək üçün Avropaya tələbələr göndərəcəyik. Fəqət, eyni zamanda, məmləkət daxilində bir fənn və elm ocağı vücuda gətirəcəyik. Çünki darülfünun yalnız tələbələr hazır etməyir. Bununla bərabər, elm və fənnə aşina adamların və ərbab ixtisasın bir məcmun olacaq ki, bir tərəfdən təlim etməklə digər tərəfdən məmləkəti öyrənir, onun əhval və xüsusiyyatını təhlil və tədqiq edir. Bu nöqteyi-nəzərdən darülfünun Azərbaycana xaricdən bir çox alimlər və professorlar cəlb edəcəkdir. Onlardan heç bir surətlə qorxub ehtiyat etmək lazım gəlməz ki, guya o alimlər və professorlar burada bir rus mədəniyyətinin ocağı olub qalacaq da, tələbələr ruslaşacaqdır. Məndən əvvəl söyləyən natiq burada açılacaq darülfünunda rus mədəniyyəti ocağı deyə hər nə qədər söyləndisə də, fəqət, mən zənn edirəm bu surətdə söz söyləyən zəvat o fraksiya namindən burada bəyani-aşkar edir ki, o komisyonda tamamilə darülfünun əleyhində cərəyana daha qüvvət vermək və ona kömək etmək nöqteyi-nəzərindən bu surətlə burada çıxışda bulundular. Lakin əmin olsunlar ki, madam ki, hökumət bizim əlimizdə darülfünuna dəvət etdiyimiz adamlar üzərinə hakim olacağıq və maddi cəhət əlimizdə olduğundan məvacib əndişə heç bir şey təsəvvür etməməlidir. Onların dəfələrlə rus elmi, rus mədəniyyəti deyə təkrar etmələri əfkari-ümumiyyəni qorxudanmaz. Çünki hər kəs bilir ki, rus və ya başqa bir millət mədəniyyəti yoxdur. Ülum və finun bitərəfdir. Dünyada rus elmi deyil, beynəlmiləl bir elm var. Biz bu beynəlmiləl elmi, hər bir millətin ağzından eşitdiyimiz kimi, rus professorların ağzından öyrənə bilərik. Çünki bizə "Otlobul elm və lo bel çin" demişlər. Elmi və fənni Çində belə olsa öyrənməyi tövsiyə etmişlər. Binaən-ileyh Çində öyrənilməsi lazım gələn bir elmi Azərbaycan paytaxtında bir çinli ağzından öyrənməkdən bizim üçün heç bir fərq və xətər yoxdur. Biz rusluq mərkəzində, rus darülfünunlarında təhsil edənlərdən zərər görmədik. Biləks onlar daha sa- batkar olurlar. Biz, rus darülfünunlarında təhsil edənlərin tamamilə təmsil etməsini deyil, politikasilə ciddi surətdə mübarizə edənləri o darülfünunlardan çıxanlar içərisində görürük. Binaən-ileyh bu nöqteyi-nəzərdən heç bir qorxu yoxdur. Darülfünunun faydalarından birisi də budur ki, burada bir görə elmi bir müəssisə vücuda gələcək. Bununla məmləkətin məchul qalmış bir çox xüsusiyyəti öyrəniləcəkdir. Camaət arasında elmə və fənnə nə qədər həvəs artacaqdır. Digər tərəfdən, xaricə getməyə imkanı olmayan tələbələr elm və fənn hasil etmək imkanında olacaqlar. Vəqtilə bu darülfünun get-gedə milliləşəcək. Bununla bərabər, orada türk dili ümumi surətdə məcburi olaraq keçiləcək və öyrədiləcəkdir. Rus və ya əcnəbi bir lisanda təhsil etdiyi bir elm öz dilində ifadə edə biləcək. Halbuki xaricə gedən tələbəmiz üçün bu mümkün deyil. Onlar öz lisan və mühitlərindən aynlmaq məcburiyyətində olduqları halda, darülfünumuzun tələbələri isə təhsil etdikləri elmlərlə bərabər xalq arasında olacaqlar ki, bunun da bizə bir çox faydası dəyəcəyi təbiidir. Fəqət, bəzi mülahizələr vardır. O mülahizələri bizim fraksiya daxilində əqə- liyyətdə qalanlar da iştirak ediyorlar. Onlara etiraz etmək də mümkün deyil. Əvvələn, istənilən professorlar tapılmayacaq. Təbii və başqa bu kimi şöbələr üçün olan alət və ədavət əldə edə bilməyəcəyimizdən darülfünunumuz naqis olacaqdır. Eyni zamanda, burada rus professorları olduğundan və bizə Rusiyadan yeni ayrılmış olduğumuz üçün haman professorlar bizi təkrar Rusiya ilə birləşdirmək fikrini təqib edəcəklər. Bunlar sırf praktik mülahizələrdir. Fraksiya əksəriyyət etibarilə buraxılan qanunun tərəfdandır. Bunun qəbulunu təklif edir. Fraksiyamızın nəzərini ərz etdim və xüsusi olaraq deyirəm ki, hər məmləkətdə, hər yerdə darülfünunlar bu növlə təsis olmuşlar. Ümumi surətdə əgər Rusiya darülfünunlarmm tarixinə müraciət etsəniz, görərsiz onlar da böylə başa gəlmişdir. Ona görə demək olmaz ki, bizdə yoxsa heç olmamalıdır. Və əgər bugünkü türk darülfünunlarma baxsanız, orada da almanca, fırəngcə təlim aldıqlarını görərsiniz. Heç bir millət tarixin ilk addımında milli bir darülfünuna sahib olmamışdır. Əvvəlcə özgələrdən istifadə edərək, sonra get-gedə qüvvət kəsb etmişdir. Binaən-ileyh qorxmamalıdır. Darülfünun hər dildə olsa da olsun açıb oxumalıyıq. Çünki bu müəssisə ilə biz bir ürfan müəssisəsi quracağıq və get-gedə öz gənclərimizi onun vasitəsilə ziyalandırıb istədiyimiz milli professorlarımıza tədricən sahib olacağıq. Məşhur rus müstəşriqləri hərgah buraya cəlb etməyə müvəffəq olarsaq və təbiidir ki, olacağıq da, çünki bir professor təhdidi altında vətəni Rusiyada akoplar içərisində çalışmaqdansa, Azərbaycanda oturub kəndi əfkarı- nı yürütmək, ələlxüsus ki, onları maddi cəhətdən də təmin edəsiniz, onlar bura gələr və əmin olunuz ki, xəyanət də etməzlər. Siz buna kəmali-itminan ilə əlinizi ürəyinizə qoyub səs verə bilərsiniz".

Rəsulzadənin bu nitqi parlament iclasında iştirak edən bütün üzvlərin alqışlarına səbəb olur...

MODERATOR.AZ 

Tarix İnstitutunun saytı yeni versiyada təqdim edildi
Azərbaycanlı nazirlərin məşhur ataları – Akademik, deputat, polis polkovniki...
Sosial şəbəkə vasitəsi ilə daha bir gənci şantaj edərək pul tələb etdilər - FOTO
ABŞ 1 trilyon dolları bazardan çıxarıb yandıracaq — SƏBƏB
Soyğun zamanı baxın nə etdi - MARAQLI...+ VİDEO
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Hadisə
Anti-Israil baxışlı müsəlman qız İsraildə təhsil haqqına nail oldu - İNANILMAZ...
Mədəniyyət
”Yuğ”da uşaq tamaşası, yüngül komediya iddiasına düşmək kökündən səhvdir”
Cəmiyyət
“Bədii ədəbiyyat hadisələrə bir qədər geridən, tarixi perspektivdən baxmağı xoşlayır”
Dünya
Dul kişilər daha darıxmayacaq...
Dünya
24 saat gündüz yaşanılacaq - AĞILASIĞMAZ...
Həftənin ən çox oxunanları
Rüfət Aslanlının "göyün yeddinci qatı"nda 6 milyon dollarlıq "stadion"u tapıldı...
Sərkisyan və Saakyan arvadları ilə Azərbaycan şəhərlərini gəzdi... -FOTOLAR
Paşinyan istefa verdi - Son dəqiqə
"Cavan oğlanı nə edirsən, pul xərcləməyəcək" - Rövşanədən müğənniyə
Dədə Şəmşirə uzanan yaman dil "kəsildi"...
Ermənilər Tərtərdəki futbol stadionunu Avropa çempionatına hazırlayır - FOTOLAR
"Biz bəyəm buna görə müstəqil olmuşuq ki, kimsə 109 milyonu oğurlayıb xaricə getsin...?"
İstanbulda küçəyə erməninin adı verildi
Qaşıqçının konsulluqda öldürülməsi sübut olundu - Təcili
Qarabağ qazisi Etimad Əsədov vəfat etdi
Moderator.az-ın arxivi
"MODERATOR.az"
Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə