Xəbər lenti
26/06/2019 [11:31]:
BMT-nin Ali Komissarı: "Qaçqınlıq situasiyaları kənar ərazilərə təsir göstərir"
26/06/2019 [11:24]:
“Ən dəhşətlisi ölə-ölə yaşamaqdır, əzablar, məşəqqətlər və ağrılar içində...”
26/06/2019 [11:23]:
Anasıyla evsiz qalan 8 yaşlı qız Mehriban Əliyevaya müraciət etdi - VİDEO
26/06/2019 [11:13]:
Yollarda “KAMAZ bəlası” davam edir
26/06/2019 [11:08]:
Xəzərin səviyyəsinin aşağı düşməsi təhlükəlidir?
26/06/2019 [11:05]:
Rusiya Gürcüstan şərablarının idxalına qadağa qoya bilər
26/06/2019 [10:57]:
Salyanda 24 yaşlı gənci traktor vuraraq öldürüb
26/06/2019 [10:43]:
Ərdoğan səlahiyyətlərini təhvil verdi - Vitse-prezident Fuad Oktaya
26/06/2019 [10:36]:
Günvurmalardan qorunmaq üçün nə etməliyik? - Professordan tövsiyə...
26/06/2019 [10:31]:
Balaca kəndin böyük dirənişi...
26/06/2019 [10:28]:
Türkiyədə dəhşətli avtomobil qəzası: azı 10 ölü, 30 yaralı var
26/06/2019 [10:26]:
Azərbaycanın ilk hərbi naziri və Qarabağın general-qubernatoru - Xosrov bəy Sultanov
26/06/2019 [10:26]:
Fazil Məmmədovun səhhəti pisləşdi – Xəstəxanaya yerləşdirilib
26/06/2019 [10:24]:
Bu gün Şuşada “3 donuz” kukla teatrı göstəriləcək... -Yadınıza həmsədrlər düşmədi ki?..
26/06/2019 [10:22]:
Mehriban Əliyeva Azərbaycan xalqını təbrik etdi
26/06/2019 [10:17]:
Xəzər dənizinin səviyyəsi 1 metrdən çox aşağı düşüb
26/06/2019 [10:15]:
Konqres Trampı hədəf aldı - İrana görə
26/06/2019 [10:13]:
Azərbaycanlı müğənninin çimərlik geyimində ərəb turistlərlə göbək rəqsi - VİDEO
26/06/2019 [10:07]:
Türkiyə siyasətinin yeni parlayan ulduzu - Əkrəm İmamoğlu kimdir?
26/06/2019 [09:46]:
Sumqayıtda 35 yaşlı qadını maşın vurub öldürdü
26/06/2019 [09:34]:
Səməd Seyidov: "Ordumuz Ali Baş Komandanın hər bir əmrini dərhal icra etməyə hazırdır"
26/06/2019 [09:33]:
İlisu yolunda qəza: ağır yaralılar var
26/06/2019 [09:30]:
Vaşinqton görüşünün nəticəsi: Qarabağda müharibə qaçılmazdır...
26/06/2019 [09:17]:
Ağ evə yeni mətbuat katibi təyin olunub
26/06/2019 [09:16]:
Bakı İrəvanın planını boşa çıxardı - Paşinyan hökuməti geosiyasi tələdə
26/06/2019 [09:10]:
Qızılın qiyməti maksimuma yaxınlaşır
26/06/2019 [09:07]:
Tanınmış jurnalistin qardaşı dünyasını dəyişdi
26/06/2019 [08:55]:
"Korrupsiyanın tüğyan etdiyi ölkədə inkişafdan və qanunun aliliyindən söhbət gedə bilməz"
26/06/2019 [08:53]:
Zukerberq Fransa ilə razılığa gəldi: təxribatçıları ifşa edəcək
26/06/2019 [08:51]:
Azərbaycan Silahlı Qüvvələri - 101 İL
26/06/2019 [08:41]:
Azərbaycanı ABŞ-da təbliğ edən qocaman türk professoru
26/06/2019 [08:01]:
Hicaba görə hərbi tribunala verilsə də, baş örtüyünü açmadı - İbrətamiz...
26/06/2019 [07:28]:
Ərdoğan və Putin ərəb dünyasında  ən nüfuzlu liderlər oldu... - “BBC” belə deyir...
26/06/2019 [06:37]:
Mömin qibtə edər, münafiq – paxıllıq...
26/06/2019 [00:30]:
Ağac adam üsyan etdi: "Nə olar əlimi kəsin"
26/06/2019 [00:15]:
27 dəqiqədə 6 dəfə ölüb dirildi, oyandığı zaman... - MARAQLI
25/06/2019 [23:49]:
Bu kadrlar nə İraqın Kərkük, nə də Suriyanın Hələb şəhərində lentə alınıb - FOTO+VİDEO
25/06/2019 [23:19]:
Ziya Bünyadov prospektində güclü tıxac yaranıb - FOTO
25/06/2019 [23:04]:
Tramp İranı yenidən hədələdi: “İranı məhv edərik”
25/06/2019 [22:52]:
Rusiyadan deportasiya olunmuş jurnalist Fuad Abbasov artıq Bakıdadır - YENİLƏNİB
25/06/2019 [22:18]:
"Öz ordusuna gülən xalq düşmən ordusundan ağlayacaq" - BAYRAM TƏBRİKİ...
25/06/2019 [22:08]:
“Əgər atam indi burda olsaydı...” - Şəhid zabitin məzun qızı çıxışıyla hamını kövrəltdi
25/06/2019 [22:06]:
Yaqub Mahmudov: "Şirməmməd Hüseynov mərd kişi idi"
25/06/2019 [21:38]:
Gömrük Akademiyası Beynəlxalq Gömrük Universitetləri Şəbəkəsi ilə əməkdaşlığı genişləndirir
25/06/2019 [21:36]:
Qazaxıstanda IV “Böyük Çöl” Beynəlxalq Humanitar Forumu keçirilib
25/06/2019 [21:32]:
İstanbul seçkilərinin yenidən keçirilməsini istəyir - 92 səsə görə
25/06/2019 [21:29]:
Qazaxıstanda yaşayan azərbaycanlılardan xeyriyyəçilik təşəbbüsü - FOTO
25/06/2019 [21:17]:
Səfər Mehdiyev ABŞ səfiri ilə görüşüb
25/06/2019 [21:16]:
“Türk dünyası” beşcildliyi qazax dilində işıq üzü görüb
25/06/2019 [21:15]:
Zelenski ilk prezident maaşını aldı - Məbləği...
25/06/2019 [21:13]:
İmamoğlu sərvətinin siyahısını paylaşdı -FOTOLAR
25/06/2019 [21:09]:
Fuad Abbasov Azərbaycana deportasiya edildi
25/06/2019 [21:08]:
Yasda ehsan verməyib 3 küçəni təmir etdilər – FOTO
25/06/2019 [21:06]:
Mingəçevirdə bir nəfəri GÜLLƏLƏDİLƏR
25/06/2019 [21:04]:
Yasamalda reyd: 150 piyada, 15 sürücü cərimələndi
25/06/2019 [21:03]:
YAP-ın aidiyyatı ərazi ilk partiya təşkilatı yaradıldı
25/06/2019 [21:02]:
Ürəyi ən çox yoran vərdişlər hansılardı? - Ehtiyatlı olun
25/06/2019 [21:02]:
Deputat ilə Vəkillər Kollegiyası Sumqayıt Regional Vəkil Bürosu arasında memorandum imzalandı
25/06/2019 [20:56]:
“Dillər Universiteti ilə əməkdaşlıq gələcəkdə də davam edəcək”
25/06/2019 [20:48]:
Deputat Hüseynbala Mirələmov kadr islahatları haqda: “O, prinsipial şəxsdir”
25/06/2019 [20:44]:
“Şirməmməd Hüseynovun adının əbədiləşdirilməsi ilə üçün təqaüd təsis oluna bilər”
25/06/2019 [20:44]:
“Minsk 2019”: Azərbaycan boksçusu yarımfinala yüksələ bilməyib
25/06/2019 [20:43]:
Xırdalanda dəhşətli qəza - “KAMAZ” 6 yaşlı uşağın üstündən keçdi
25/06/2019 [20:37]:
Azərbaycanlı deputat qadınlara qarşı zorakılığa son qoymaq üçün səyləri birləşdirməyə çağırıb
25/06/2019 [20:36]:
Gürcü deputat: “İvanişviliyə qarşı mübarizədə həbs olunmaq mənim üçün şərəfdir”
25/06/2019 [20:33]:
BAXCP sədri Şirməmməd Hüseynovun vəfatı ilə bağlı başsağlığı verib
25/06/2019 [20:32]:
Tbilisidə etiraz aksiyası bərpa olunub
25/06/2019 [20:31]:
BAXCP sədri Azərbaycan Ordusunun əsgər və zabitlərini təbrik edib
25/06/2019 [20:00]:
Qənirə Paşayeva AŞPA-nı azərbaycanlı məcburi köçkün qadınların səsini duymağa çağırıb
25/06/2019 [19:58]:
Gürcüstan parlamentində deputatlar arasında qarşıdurma baş verib - FOTO
25/06/2019 [19:54]:
Gürcüstanda müxalif deputatın həbsi ilə bağlı parlamentə müraciət olunub - YENİLƏNİB
25/06/2019 [19:53]:
Bakıda restoranda 22 manat xidmət haqqı istəyiblər - FOTO
25/06/2019 [19:52]:
Beşqat dünya çempionu Ehram Məcidova hökm oxunub
25/06/2019 [19:45]:
Traktor “Mersedes”lə toqquşdu, sürücü yaralandı - FOTO
25/06/2019 [19:44]:
Paşinyanın partiyası Rusiyanın AŞPA-ya qayıtmasının əleyhinə çıxdı: Kreml susacaqmı?
25/06/2019 [19:28]:
Bakı-Sumqayıt yolunda qəza tıxac yaratdı
25/06/2019 [19:28]:
Paşinyanın arvadı oğlu Aşotla Azərbaycandan yeni şəkillər paylaşdı...-FOTOLAR
25/06/2019 [19:24]:
Türkiyədə hərbi xidmətin müddəti endirilib
25/06/2019 [19:22]:
Polis rəisi işdən çıxarıldı - Nöqsanlara görə
25/06/2019 [19:21]:
“DANIŞIR XOCALI” sənədli filmi təqdim olunub - FOTOLAR
Bütün arxiv bir sırada
15/08/2018 [09:06] - Siyasət - ( 3091 dəfə baxılıb)

Ərdoğan "şir ürəyi yeyib", ümid Allaha qalıb...



Türkiyənin milli valyutası ABŞ-la davam edən siyasi gərginlik fonunda sürətlə ucuzlaşmaqdadır.

Söhbət yalnız nazirlərə qarşı qarşılıqlı sanksiyalardan getmir. Əslində Vaşinqtonun Türkiyə hökumətinin iki nazirinə qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalar “cızığından çıxmış” prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğana xəbərdarlıq,  dünya bazarlarına və aparıcı beynəlxalq oyunçulara ABŞ-Türkiyə münasibətlərində yeni mərhələnin başlanması ehtimalının gerçəkliyi haqqında ciddi bir mesaj idi.Vaşınqton bu xəbərdarlığa rəsmi Ankara tərəfindən adekvat reaksiya gözləyirdi.

ƏRDOĞAN “ŞİR ÜRƏYİ YEYİB”

Ərdəğansa “şir ürəyi yediyini” nümayiş etdirməyi qərara aldı. ABŞ hökumətinin iki üzvünə qarşı analoji sanksiyalar tətbiq olundu. Və bundan sonra son illər onsuz da sabitliyi ilə fərqlənməyən türk lirəsi dəyərini sürətlə itirməyə başladı. Türk lirəsinin dəyərdən düşməsilə bağlı «iqtisadi müharibəyə» qarşı vuruşacağını bəyan edərkən ABŞ prezidenti Türkiyədən idxal edilən polad və alüminiuma tariflərin qaldırılacağını bildirib.

Türkiyə maliyyə naziri Berat Albayrak, iqtisadiyyatın inkişafına yönələn planlarını elan etdiyi gündə Donald Tramp da Türkiyəyə qarşı yeni tədbirlər barədə tvitini yayıb.

«Onların valyutası, Türk lirəsi bizim çox güclü ABŞ dollarına nisbətdə sürətlə aşağı enərkən, mən polad və alüminium tariflərinin ikiqat artırılmasına dair qərar verdim», — deyə Donald Tramp tvitində yazır.

«Alüminium 20% polad isə 50% olacaq. Hazırda bizim Türkiyə ilə əlaqələrimiz yaxşı deyil!».

Trampın “səmimiliyinə” söz ola bilməz. O, açıq şəkildə etitaf edir ki, Türkiyəyə qarşı tətbiq olunan sanksiyaların ABŞ iqtisadi maraqları ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.  Sadəcə olaraq, Türkiyə, daha doğrusu desək, Ərdoğan onun sözünü eşitmək istəmir.

Nəticədə,  10 avqust cümə günü Türkiyənin yeni tarixində görünməmiş valyuta təlatümü ilə yadda qaldı.

Virtualaz.org xəbər verir ki, günə 5,55 TL məzənnəsi ilə başlayan ABŞ dolları artıq ilk saatlarda birjalarda əsl təşvişə səbəb oldu. Cəmi bir neçə saat ərzində dollar 6 TL səviyyəsini keçdi.

Maraqlıdır ki, ölkənin maliyyə naziri Berat Albayrakın Türkiyənin yeni iqtisadi modelini təqdim etdiyi dəqiqələrdə birjada ABŞ valyutası tarixi rekorda imza atdı – 6,83 TL. Daha sonra Amerika dolları bir qədər geriləyib  6,41 TL səviyyəsinə endi.

Dəyərinin təqribən 12 faizini itirdikdən sonra ABŞ dollarına nisbətdə 6,30 səviyyəsinə enən türk lirəsi öz tarixi rekordunu yeniləyib. Lirə avroya nisbətdə də 8 faiz ucuzlaşıb.

Xatırladaq ki, şənbə və bazar günləri birjalar işləmirdi.

Türkiyədə dolların durmadan bahalaşdığı bir vaxtda prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan məmləkəti Rizəyə səfər edib və xalqı “təmkinli olmağa” çağırıb və deyib:“Bizə qarşı müxtəlif kampaniyalar aparılır. Bu kampaniyalara qulaq asmayın. Onların dollarları varsa, bizim də xalqımız, haqqımız, Allahımız var”.

Əgər Ərdoğanın ümidi Allaha qalıbsa, onda vay Türkiyənin halına.  Bəziıləri deyəcklər ki, Mirqədirov yenə küfr danışır. Dindar olmasam da, Yaradanın mövcudluğuna inanıram.  Amma məsələ bunda da deyil. Allah buyurduğu odur ki, “Səndən hərəkət, məndən bərəkət”. Başqa sözlə desək, Yaradan bizim üçün yalnız  imkanlar yaradır, yol göstərir. Bu imkanlardan nə cür istifadə edəcəyimiz bizim qərarlarımızdan, atdığımız addımlardan asılıdır. Xristianlıqdan fərqli olaraq, “hər şey Allahın əlindədir” tezisi islam ideologiyasının məntiqi əsaslarına ziddir. İslama görə, seçim bütün hallarda insana məxsusdur.

Ərdoğanı hərəkətsizlikdə ittiham etmək günah olardı. Qətiyyətli siyasətçidir, məsuliyyəti öz üzərinə götürüb seçim etməkdən qoxmur. Siyasətçi üçün çox vacib keyfiyyətdir. Bir şərtlə ki, siyasətçinin  seçimi düzgün olsun.

2014-cü ilin aprelinə qədər Türkiyədə yaşamışam. 2014-cü ilin aprelində bir dollar cəmi iki lirəyə dəyişdirilirdi. Minimum əmək haqqı cəmi 900 lirə idi, yəni, 450 dollar. Bu gün minimum əmək haqqı 2030 lirə, yəni, cümə gününün məzənnəsi ilə hesablasaq, ən  yaxşı halda 340 dollardır. Qeyd etmək istəryirəm ki, hesablamalarım təxminidir və bir qədər Ərdoğanın xeyrinə “saxtalaşdırılıb”. Amma xeyri yoxdur. Atalar demişkən, “kor-kor, gör-gör”.

Bu gün 2014-cü illə müqayisədə lirə dollardan 3 dəfə ucuzdur.  Minimal əmək haqqı 2014-cü ildəkindən ən azı 100 dollar azdır.

10 il bundan əvvəl Ərdoğan bütün iqtisadi problemlərdə əvvəlki hökuməti ittiham edərdi.  Qismən də olsa, haqlı olardı. Amma 16 il hakimiyyətdə olandan sonra bu gün qarşılaşdığın iqtisadi problemlərdə özündən  əvvəlkiləri qınamaq heç bir əndazəyə sığmır.

Ona görə də Ərdoğan “dış düşmən” axtarışına çıxıb. Dolları, əslində isə ABŞ-ı Türkiyənin düşməni elan edir. Yadıma “Axırıncı aşırım” filmindən Kərbəlayı ilə Abbasqulu bəy arsasındakı dialoq düşdü:

— Papağını qoy qabağına, bir yaxşı-yaxşı fikirləş… Topxanan yox, cəbhəxanan yox…
— Namusumuz, qeyrətimiz var, bəy…

Adil hökmdar ən azından  əliyalın xalqını qırğına verməz,  topxanası, cəbhəxanası olan düşmənin qarşısına çıxarmaz. Millətinin, xalqının namusunu, qeyrətini çəkən hökmdar belə bir gücün düşmən deyil, dost olmasına çalışar.

Ərdoğan isə son illər ərzində, məncə, bilərəkdən bütövlükdə Qərbin, o cümlədən,  ABŞ-ın Türkiyənin düşməninə çevrilməsi üçün əlindən gələni etdi. Özü də onu nəzərə almaq lazımdır ki, Avropa Birliyindən fərqli olaraq,  ABŞ həmişə Türkiyəni dəstəkləyib. Ən azı Trampla  Ağ Ev həmişə Türkiyənin Avropa Birliyinə qəbulu prosesini sürətləndirməyə çağırıb. Türkiyə ixracatı üçün güzəştli rejim tədbiq edib.  İndi isə Tramp bu güzəştlər rejiminin ləğvi prosesinə başlayıb.

Əslində, Ərdoğan Türkiyədə hakimiyyətə gələn kimi ABŞ ilə münasibətlərin təftişinə başladı. Türkiyə 2003-cü ildə Qərb dövlətlərinin İraqa müdaxiləsində iştirak etməkdən  imtina etdi. Özü  də müsəlman həmrəyliyini bəhanə gətirərək. Nəticədə, ABŞ İraq kürdlərini özünə müttəfiq seçdi.  İraqın şimal-qərbində faktiki müstəqil kürd dövləti yaradıldı, özü də əzəli türkman torpaqlarında türkmanların maraqları nəzərə alınmadan. Türkmanların bu əraziləri tərk etməsi prosesi başladı. Bir sözlə, Ərdoğan İraq türkmanlarını, yəni, “qan qardaşlarını” “müsəlman həmrəyliyinə” qurban verdi. Əvəzində isə neftin İraq Kürdüstanından ixracında, özü də rəsmi Bağdadın razılığı olmadan, bəhrələndi.

Vaşinqtonda AKP liderinin  bütün bu “özbaşınaqlıqlarını” xırda şıltaqlıq kimi qiymətləndirir və Ərdoğanı dəstəkləməkdə davam edirdilər. Prezident seçkiləri ərəfəsində keçirilən diskussiyalardan birində ərdoğançı millət vəkillərindən biri ABŞ ilə “camaatın”, yəni, gülənçilərin Türkiyədə hərbçilərin hegemonluğuna con qoyulmasında Ərdoğana yardımçı olduqlarını birbaşa efirdə etiraf etdi.

Ərdoğan Vaşinqtona özünəməxsus şəkildə minnətdarlığını bildirdi. Yenə də “müsəlman həmrəyliyi” və Fələstin ərəblərinə dəstək adı ilə regionda yeganə müttəfiqi olan İsraillə münasibətləri demək olar ki, düşmənçilik səviyyəsinə çatdırdı. İrana qarşı tətbiq edilmiş sanksiyaları pozaraq, bu ölkədən enerji daşıyıcıları ixrac etdi. Bunu da əvvəlcə ciddiyə almadılar. Vaşinqton yenə də Ərdoğanı dəstəkləməkdə davam edirdi.

Suriyada Bəşər  Əsəd rejiminin devrilməsi üçün hərbi müxalifəti təşkilatlandırmaq vəzifəsi Türkiyəyə tapşırıldı. Bu reqionda Türkiyənin nüfuzunu artırmaq, kürd faktorunun təsirini azaltmaq, heç olmasa bu dəfə Suriya türkmanlarının təhlükəsizliyini təmin etmək üçün çox gözəl fürsət idi. Amma Türkiyə bu vəzifənin də öhdəsindən gələ bilmədi. Suriyada təşəbbüs “İslam dövlətinin” əlinə keçdi.

Vaşinqton Ərdoğanın bu “günah”ından da keçdi. İraqdakı kürd muxtariyyətinin müstəqilliyinin tanınması prosesini reqiondakı ən yaxın müttəfiqi İsrailin maraqlarının ziddinə olaraq, dəstəkləməkdən imtina etdi. Nəticəsi nə oldu?…

Türkiyə faktiki olaraq Suriyada Qərb koalisiyasını tərk edib Rusiya-İran cütlüyünə qoşuldu.

Ankara rəsmi şəkildə bəyan etdi ki, Türkiyə ABŞ-ın İrana tətbiq edəcəyi sanksiyalara qoşulmayacaq və bu ölkədən enerji daşıyıcılarının ixracını dayandırmayacaq. Demə, Türkiyə İran qazı olmadan keçinə bilməzmiş.

2017-ci ildə Türkiyə 53,49 mlrd. kubometr təbii qaz istehlak edib. Bunun 28,64 mlrd-nı Rusiyadan, 9,25 mlrd-nı İrandan və nəhayət,  6,54 mlrd-nı Azərbaycandan idxal edib.  Bəsit  hesablamalar göstərir ki, Türkiyə qaza olan ehtiyaclarının yalnız 16% yaxınını  İranın hesabına ödəyir. Türkiyənin ətrafında enerji daşıyıcıları ixrac edən kifayət qədər ölkənin olduğunu nəzərə alsaq, Ankaranın İrana qarşı sanksiyalara qoşulacağı təqdirdə, bu kəsiri digər mənbələrin hesabına ödəməyin  o qədər də çətin olmayacağına təminat vermək olar.

Mən hələ NATO-nun aparıcı dövlətlərindən biri olan Türkiyənin Rusiyadan S-400 raket sistemini almaq planlarını yada belə salmıram.

Bütün bunlar azmış kimi, Türkiyə ABŞ vətəndaşlarını həbs etməyə başlayıb. Özü də dövlət çevrilişi cəhdində iştirak ittihamı ilə.

Bundan sonra Vaşinqtonun səbr-kasası daşsın-daşmasın?!!!

TÜRKİYƏ İRANIN GÜNÜNƏ DÜŞƏ BİLƏR

Ərdoğan maliyyə kapitalını sevmir. Bunu da başa düşmək olar. “Kazığ alveri”  ilə məşğul olan maliyyə kapitalı həm siyasətdə, həm də iqtisadiyyatda liberal mühitin təşəkkülündə maraqlıdır. Liberal mühit isə AKP hakimiyyəti üçün ən böyük təhlükədir. Ona görə də Türkiyədə banklara qarşı “cihad”  elan edilib.

Bundan başqa, sanki Türkiyə mallarını satış bazarlarından məhrum etmək üçün hər şey edilir. Elə bil ki, qəsdən Türkiyə iqtisadiyyatının əsaslarını sarsıtmaq istəyirlər.

Əvvəla, maliyyə kapitalına münasibətdən başlayaq. BBC ekspertlərinin fikrincə, bazarlarda narahatlığa daha çox səbəb olan cənab Erdoğanın Türkiyənin monetar siyasəti barədə söylədikləridir.

May ayında Londona 3 günlük səfəri zamanı prezident Ərdoğan böyük şirkətlərin yüksək rütbəli təmsilçiləri, bankirlər və investorlarla görüşüb. O, eləcə də Bloomberg televiziyasına geniş müsahibə verib.

Türkiyənin Mərkəzi Bankının müstəqilliyi və artan institusional zəifliyindən narahat olanları sakitləşdirmək əvəzinə, cənab Ərdoğan iyun seçkilərindən sonra monetar siyasət üzərində nəzarətini gücləndirəcəyini vəd edib.

Bundan sonra Türkiyə prezidenti bank faizlərini “şeytan əməli”  adlandıraraq onların kəskin şəkildə aşağı salınmasının qaçılmazlığını vurğuladı. Ərdoğanın ekstraordinar iqtisadi baxışları, yüksək bank faiz dərəcələrini inflyasiyanın cilovlanması aləti yox, onun səbəbi sayması və faiz dərəcələrinin müəyyənləşdirilməsinə siyasi müdaxilənin artacağı perspektivi türk lirəsını dərhal aşırdı.

Fitch kredit reytinqi agentliyi Türkiyəyə dair özünün sonuncu hesabatında qeyd edib:»Türkiyədə monetar siyasət uzun müddət siyasi məhdudiyyətlərə məruz qalıb, lakin mərkəzi bankın müstəqilliyinin aydın görünən məhdudlaşdırılması təhlükəsi siyasət səmərəliliyi və siyasətseçmə mühiti üçün riskləri artırır».

Prezident və onun iqtisadi müşavirlərinin verdiyi bəyanatlar xarici investorları, göründüyü kimi, çətin vəziyyətə salır. Ərdoğanın sadiq tərəfdarlarının iddia etdiyinə görə, Türkiyə, prezident müşavirlərindən birinin dediyi kimi, «qlobal imperializmin» maliyyə hücumuna məruz qalıb.

Bankları «qlobal imperializmin cəsusu», bank faizlərini isə “şeytan əməli” elan etməklə Ərdoğan sosial bazasını genişləndirməyə çalışır. Problem ondan ibarətdir ki, sıravi vətəndaşlar yüksək bank faizlərindən doğrudan da əziyyət çəkirlər. Onların bir çoxu banklardan aldıqları  kreditləri geri qaytarmaq iqtidarında deyillər. Nəticədə bir çoxlarının olan-qalan mülkiyyətlərini itirmək təhlükəsi var. Banklara cihad elan etməklə Ərdoğan bu kütlənin dəstəyini qazanmış olur.

İkincisi, Ərdoğan Türkiyəni ənənəvi ixracat bazarlarından məhrum edir.

Türkiyənin beynəlxalq ticarətdə kəsiri mövcuddur, idxal ixracdan daha çoxdur. Başqa sözlə, Türkiyə qazandığından daha çox xərcləyir. Əslində bu, qeyri-adi və təhlükəli bir şey deyil. Lakin Türkiyənin kəsiri olduqca böyükdür: ötən il bu, milli gəlir və ya ÜDM-dən 5,5% çox olub.

Problem ondan ibarətdir ki, yaxın gələcəkdə ödənilməli yüksək dərəcədə borc mövcuddur. Maliyyə bazarlarının təbirincə desək, borc yenidən maliyyələşdirilməlidir. Kredit reytinq agentliyi Fitch, Türkiyənin bu il üçün ümumi maliyyə ehtiyaclarının 230 milyard dollar olduğunu təxmin edir.

Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, əksər türk şirkətləri borclarını xarici valyuta ilə götürüblər. Milli valyuta aşağı düşərsə — ki bu, artıq baş verib — borclar daha da bahalaşacaq.

Məzənnənin zəifliyi Türkiyədəki inflyasiya problemini də kəskinləşdirir. Zəif lirə idxalı daha da bahalaşdırır.

Bütün bu problemlər ixrac bazarının genişləndirilməsi zərurətini yaradır. Türkiyə Statistika İnstitutunun hesabatına görə, 2017-ci ildə ixracat 10,2% artaraq 157 mlrd. çatıb. İxracatın demək olar ki, 50% Avropa Birliyinin payına düşür. Türkiyə AB ilə ticarətdə müsbət saldoya malikdir. 2017-ci il üçün Rusiya və Çin Türkiyə ixracatında heç birinci beşliyə belə daxil deyildilər. Əvəzində Çin Türkiyə idxalında birinci, Rusiya isə üçüncü yeri tutur.  Dünya bazarlarında enerji daşıyıcılarının qiymətləri indiki kimi qismən yüksək səviyyədə qalarsa, bu tendensiya yaxın gələcəkdə də davam edəcək.

Bu isə o deməkdir ki, Türkiyə xarici ticarət balansındakı kəsiri qapatmaq üçün AB ölkələri, ABŞ və Kanadayla, inkişaş etməkdə olan ölkələrlə ticarəti genişləndirməkdə maraqlı olmalıdır. Onu nəzərə almaq lazımdır ki, Dünya bazarlarında türk mallarının rəqabət qabiliyyətini təmin edən texnologiyalarla Türkiyəni məhz Qərb ölkələri təmin edirlər. Bu texnologiyaları əldə etmək imkanından məhrum olarsa, Türkiyə indiki İrandan daha ağır vəziyyətə düşəcək.  Çünkü İrandan fərqli olaraq, Türkiyənin Dünya bazarlarına satışa çıxara biləcəyi enerji daşıyıcıları yoxdur.

Qərb dövlətləri ilə münasibətləri gərginləşdirməklə, Ərdoğan bir tərəfdən Türkiyəni əsas ixracat bazarlarından təcrid edir, digər tərəfdənsə yeni texnologiyaların əldə olunması imkanlarını məhdudlaşdırır.  Unutmaq lazım deyil ki, bir çox AB ölkələri ABŞ-ın Türkiyəyə qarşı tətbiq etdiyi və edə biləcəyi iqtisadi sanksiyaları böyük məmnuniyyətlə dəstəkləməyə hazırdırlar.

Yerli məzənnə üzrə 10 illik kreditin illik faizi artıq 18-ə bərabərdir. Hətta dollarla borc almaq belə bahalaşıb 7%-ə çatıb.

Türk valyutası lirə, ilin əvvəlindən bəri ABŞ dollarına münasibətdə dəyərini 50% itirib.

Fond birjası 17 faiz və ya dollarla hesablasaq, 40% aşağı enib.

Yaradan Ərdoğana görə bazar qanunlarını dəyişən deyil. O belə xırda məsələlərlə nəşğul olmur. Yalvarmağa da dəyməz.

ABŞ-ı Türkiyənin özünə yeni dostlar və müttəfiqlər tapacağı ilə təhdid etmək olar. Bu təhdidi hətta gerçəkləşdirmək də olar. Amma nəticəsi nə  olacaq? Ac-yalavac Türkiyə. Rusiyanın dostları və müttəfiqləri arasında başqaları yoxdur…(Ayna.az)

Rauf Mirqədirov

loading...
loading...
Ağac adam üsyan etdi: "Nə olar əlimi kəsin"
27 dəqiqədə 6 dəfə ölüb dirildi, oyandığı zaman... - MARAQLI
Tramp İranı yenidən hədələdi: “İranı məhv edərik”
Yaqub Mahmudov: "Şirməmməd Hüseynov mərd kişi idi"
Azərbaycanlı dirilərin səsini eşitməzliyə vuran BMT erməni ölülərini xortdatmaq niyyətindədir
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Cəmiyyət
Anasıyla evsiz qalan 8 yaşlı qız Mehriban Əliyevaya müraciət etdi - VİDEO
Cəmiyyət
Hicaba görə hərbi tribunala verilsə də, baş örtüyünü açmadı - İbrətamiz...
Hadisə
“Əgər atam indi burda olsaydı...” - Şəhid zabitin məzun qızı çıxışıyla hamını kövrəltdi
Cəmiyyət
“Şirməmməd Hüseynovun adının əbədiləşdirilməsi ilə üçün təqaüd təsis oluna bilər”
Cəmiyyət
“AQTA qida təhlükəsizliyinin təmin olunması istəklərini "xəyalplov"a çevirir...”
Həftənin ən çox oxunanları
Avropanın ən böyük cinsi əlaqə festivalı keçirilir — İNSANLAR BİR-BİRİNİN GÖZÜ QARŞISINDA (FOTOLAR)
Keçmiş milli təhlükəsizlik nazirindən Əli Nağıyev haqqında İLGİNC FİKİRLƏR...
7 rayon Azərbaycana qaytarılır, rus qoşunları Qarabağa girir və Şuşada... - SENSASİON DETALLAR
Zakir Həsənov elan etdi: torpaqlar azad edilir - Analiz
Dubayda gizli Azərbaycan-Ermənistan görüşü keçirilib?..-Erməni hoqqabazlığı?..
SON DƏQİQƏ! Tanınmış aktyor VƏFAT ETDİ - FOTO
Həkimlər diaqnoz qoya bilmir - Səbəbsiz böyüyür...
Əri ilə dalaşıb evdən qaçan 18 yaşlı hamilə gəlini yolda zorladı və... - DƏHŞƏT
İlham Nağıyev haqda bildikləriniz və bilmədikləriniz: Keçmiş şöbə rəisi, indiki şirkət rəhbəri...
“Əli Nağıyevin nazir təyinatı milli təhlükəsizliyimizin möhkəmlənməsinə yeni töhfələr verəcək”
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)