Xəbər lenti
21/07/2019 [00:17]:
Məşhur dizaynerin gəlininin 96 minlik gəlinliyi - FOTOLAR
21/07/2019 [00:11]:
Bakıda restoranda kütləvi dava oldu - FOTO
21/07/2019 [00:08]:
Tələbələrin köçürülməsi üzrə sənəd qəbulu başa çatdı
21/07/2019 [00:00]:
Nil Armstronqun Ayda çəkilən bu görüntüləri 50 il sonra üzə çıxdı - FOTOLAR
20/07/2019 [23:46]:
İstanbulda yaxta belə alovlandı - VİDEO
20/07/2019 [23:44]:
Kişi və qadın arasında yaş fərqi - Nəhayət açıqlandı
20/07/2019 [23:39]:
Susuz çalışan qabyuyan maşın istehsal olundu - MARAQLI
20/07/2019 [23:27]:
Rüfət Aslanlının Türkiyədəki dəbdəbəli həyat tərzi, İstanbul keyfi... - FOTO+VİDEO
20/07/2019 [23:27]:
Şumerlərin türk mənşəli olmasını sübuta yetirmiş ilk ekspedisiya
20/07/2019 [23:21]:
İstanbulda əməliyyat: 217 cinayətkar saxlanıldı
20/07/2019 [23:16]:
Cənubi Asiyada musson yağışlar nəticəsində ölənlərin sayı 152-ə çatdı
20/07/2019 [22:58]:
Tovuzda gənc oğlan dönərdən zəhərləndi
20/07/2019 [22:15]:
Yevlaxda minik avtomobili traktora çırpılıb, xəsarət alanlar var
20/07/2019 [22:09]:
Maşınına girən oğrunu qovmağa getdi: Üzünü görüncə qaçmağı qənimət bildi...
20/07/2019 [21:55]:
Anası tərəfindən şiddət görən uşaq evdən qaçdı - FOTO
20/07/2019 [21:43]:
Cüdoçularımız Avropa kuboku yarışına uğurla başlayıblar - FOTO
20/07/2019 [21:39]:
Rəşad Dağlı “bıçaqladığı” həmkarı ilə - FOTO
20/07/2019 [21:26]:
2 lal-kardan cavab ala bilməyən dağıstanlı onları bıçaqladı - VİDEO
20/07/2019 [21:21]:
Britaniya tankerinin ələ keçirilməsinin kadrları yayımlandı - VİDEO
20/07/2019 [21:01]:
Yaşlı adam qadını təcavüzdən belə xilas etdi - VİDEO
20/07/2019 [20:52]:
ABŞ-da anomal istilər 6 nəfərin həyatına son qoydu
20/07/2019 [20:40]:
Məşhur aktyor səhnədə bıçaqlandı - VİDEO
20/07/2019 [20:35]:
Əfqanıstanda 14 "taliban"çı öldürüldü
20/07/2019 [20:29]:
92 il sonra Qafqaz dağlarında ilk zubrlar göründü: Onlara İsmayıllıda baxa bilərsiniz - FOTO
20/07/2019 [20:15]:
Direktor vəzifəsinə işə qəbul üzrə müsabiqədə 2 273 nəfərin elektron ərizəsi təsdiqləndi
20/07/2019 [20:05]:
Brilliant Rozanı təkrarladı - VİDEO
20/07/2019 [20:00]:
Parisin ən böyük ticarət mərkəzinə basqın
20/07/2019 [19:58]:
Ərdoğandan dünyaya mesaj: "45 il öncə etdiyimizi bu gün də edərəm"
20/07/2019 [19:54]:
Çində dəhşətli partlayış - 12 ölü, 13 yaralı -VİDEO
20/07/2019 [19:30]:
71 il birlikdə yaşayan cütlük eyni gündə vəfat etdi
20/07/2019 [19:09]:
“Oğlumun mənə baxışlarını görəndə daha da qürurlanıram”
20/07/2019 [19:09]:
Bakıda atasının təhqirlərinə dözməyən 19 yaşlı qız bıçağa əl atdı
20/07/2019 [19:08]:
İrəvanın "ağ soyqırım" siyasəti: Aysorlara məxsus kilsələr zəbt edilir
20/07/2019 [19:05]:
“Oktar televiziyada ağlayan şəhid xanımı görən kimi deyirdi - “onu mənə gətirin”
20/07/2019 [19:05]:
Qazaxıstanda poliqonda partlayış olub, yaralananlar var
20/07/2019 [19:03]:
Zidan Poqbanın transferindən danışdı
20/07/2019 [18:53]:
"SAF Həyat Naminə" Gənclər İctimai Birliyi yeni layihə həyata keçirir
20/07/2019 [18:40]:
“Hər bir insanın orqanizmində xərçəngə çevrilə biləcək hüceyrələr var, ancaq..."
20/07/2019 [18:37]:
Dənizdə batdığı ehtimal edilən şəxsin axtarışları aparılır
20/07/2019 [18:36]:
Bakıda tibb mərkəzi cərimələndi
20/07/2019 [18:29]:
Bakıda “avtoşluq” edən sürücü həbs olundu - VİDEO
20/07/2019 [18:22]:
Qılıncoynadanımız dünya çempionatının 1/8 finalında - VİDEO
20/07/2019 [18:17]:
Bakı-2019-un açılış mərasiminə bilet alanların daşınması üçün marşrut xətti ayrılıb
20/07/2019 [18:15]:
Moskvanın mərkəzində 12 min nəfərin iştirakı ilə mitinq keçirilir
20/07/2019 [18:09]:
Çeçen toyuna qaz hücumu - “İnsanlar milçək kimi yerə tökülürdülər”
20/07/2019 [18:02]:
Türkiyə diplomatını öldürən terrorçu ələ keçdi - Deputatın qardaşıdır
20/07/2019 [17:42]:
Aparıcı Lalə Azərtaşın qızı ilə bağlı inanılmaz olay - FOTO
20/07/2019 [17:37]:
İranlı nazir: "Britaniya gəmisi beynəlxalq qanunlara uyğun saxlanılıb"
20/07/2019 [17:35]:
Şaman ənənələri ilə hazırlanan müsəlman qırğız qəbirləri - MARAQLI...
20/07/2019 [17:34]:
"O vaxt Elçibəy öz yerini hərəkatda olan insanlardan birinə versəydi..."
20/07/2019 [17:34]:
S-400 böhranından sonra ilk yüksək təmas: Pompeo ilə Çavuşoğlu müzakirə apardı
20/07/2019 [17:29]:
“Agentlər bir-birini söyür, xəyanətdə suçlayır – xalq qalır çaş-baş...”
20/07/2019 [17:29]:
Sahibkarla Gömrük Komitəsi arasında telefon QALMAQALI
20/07/2019 [17:24]:
Həmkəndlilərinin 8 baş qoyununu oğurlayanlar saxlanıldı
20/07/2019 [17:22]:
“Apollo 11”: NASA 50 il əvvəl Ayda nə axtarırdı? - FOTO
20/07/2019 [17:14]:
Şirkət sahibi dedi ki, cərimə olunsaq, səni məhkəməyə verəcəm...”- İşdə qolunu itirən fəhlə...
20/07/2019 [17:13]:
Bakıda yanğın - 6 nəfər təxliyə olundu
20/07/2019 [17:08]:
Yaqub Mahmudov jurnalistlərə təbrik məktubu ünvanlayıb
20/07/2019 [17:04]:
Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlməsinin 50 illiyi “Gələcəyə doğru”da - VİDEO
20/07/2019 [17:01]:
Vilayət Eyvazov gənclərin sıra baxışını keçirdi - FOTO
20/07/2019 [16:54]:
Ermənistanda şirkət rəhbəri asılmış vəziyyətdə aşkar edildi
20/07/2019 [16:52]:
Rusiyada nazirlikdən təklif: Pivə spirtli içki sayılmasın
20/07/2019 [16:48]:
Azərbaycanda gənclərin axşam saatlarında avtomobil idarə etməsi yasaqlana bilərmi?
20/07/2019 [15:43]:
Bu da oldu: Yaxın günlərdə çilçıraqla evlənəcək...
20/07/2019 [14:55]:
Həftəsonuna çimərlik planı quranlara bəd xəbər: Külək olacaq
20/07/2019 [14:52]:
Hacıqabulda ziyarətə gedənlər avtoqəzaya uğrayıb
20/07/2019 [14:48]:
İlham Əliyev Belçika Kralını təbrik etdi
20/07/2019 [14:41]:
Meşədə çətənə əkdi, tutuldu
20/07/2019 [14:38]:
Qaradağda 8 otaqlı evdə yanğın baş verdi
20/07/2019 [14:34]:
Müdafiə naziri: “Ali Baş Komandanın qarşımızda qoyduğu ən əsas tapşırıq yüksək döyüş hazırlığıdır”
20/07/2019 [14:34]:
“Arı sancması zamanı dərhal dünyasını dəyişən şəxslərin hamısı anafilaktik şokdan ölür...”
20/07/2019 [14:23]:
Bakıda 6 “avtoş” həbs olundu
20/07/2019 [14:19]:
“Hakimlər həmişə bənzəri işlərə yanaşdıqları üçün məsələnin həlli yollarını daha dərin biləcəklər...”
20/07/2019 [14:16]:
Ermənistanın tələbə və şagirdləri  Kəlbəcərdə elmi-əyləncəli düşərgə təşkil etdi- FOTOLAR
20/07/2019 [14:10]:
Tovuzda ölümlə nəticələnən avtomobil qəzası baş verdi
20/07/2019 [14:02]:
Taksi sürücüsünə 16 bıçaq zərbəsi vurdular - 34 manata görə -FOTO
20/07/2019 [13:58]:
“İdeal” mağazalar şəbəkəsi cərimələndi
20/07/2019 [13:54]:
Prezidentin kürəkəni saatda 200 kilometrlə şütüyür - VİDEO
20/07/2019 [13:47]:
Biləsuvar sakini bibisi oğlunu güllələdi
20/07/2019 [13:45]:
Anar Məmmədxanlı barəsində sənədli film çəkildi: “Kapitan” - VİDEO
Bütün arxiv bir sırada
15/08/2018 [21:53] - Cəmiyyət - ( 2839 dəfə baxılıb)

Tank və piyadaların “cangüdənləri” nəyə qadirdir? - “Terminator” və T-15 (FOTOLAR)



İnsanlar öz təhlükəsizliklərini təmin etmək üçün çox zaman cangüdənlərə müraciət edirlər. Bu peşənin sahibinin isə vəzifəsi, qoruduğu insanı hər bir təhlükələrdən müdafiə etməkdir. Belə təhlükəsizlik metodları və vasitələrindən biri də zirehli və gülləyə davamlı avtomobillərdir. Savaş texnologiyaları baxımından da belə təhlükəsizliyin yükünü müxtəlif növ tanklar, piyadaların döyüş maşınları öz üzərinə götürürdü. Lakin texnologiyalar müasirləşdikcə, bu zirehli maşınların özlərinin də təkmilləşməyə və əlavə qorunmaya ehtiyacları yarandı.

Uzun illər müvəffəqiyyətlə döyüş səhnələrində iştirak edən “aktyorlar”artıq səhnələrin dəyişdiyi zaman bu rollarla ayaqlaşa bilmir. Bu “aktyorlardan” biri də müasir tanklardır. Yaxın tarixdə baş verən Əfqanıstan, Çeçenistan və digər ərazi relyefi çətin ölkələrdə gedən müharibələr, məhz tank və PDM-lərin son dərəcə zəif nöqtələrini göstərdi. Tanklar əsasən dağ ərazilərinin yüksəkliklərindən asanca qumbaraatanlar və TƏRK-lər vasitəsi ilə vurulduğu halda, onlar lüləni müəyyən bucaq dərəcəsindən yuxarı qaldıra bilmir, PDM-lər isə çox yüngül zirehləndiyindən hətta atıcı silahlar tərəfindən zədələnə bilirdi. Bundan əlavə aparılan canlı qüvvənin texnikanın içərisində qorunması da çox zəif və təhlükəli olurdu. Zaman keçdi və tankların “cangüdənləri” meydana gəlməyə başladı və PDM-lər isə daha da təkmilləşmə zərurətinə gəldi. 

“Terminator-2 və Terminator-3” BMPT (TDDM - Tankların Dəstəyi Döyüş Maşını)


Yəqin Arnold Şvartseneggerin “Terminator” filminə çoxlarınız baxıb. Bu filmdə insanabənzər robotlar olan “Terminatorlar” hətta vurulduqda da dirilə bilmək kimi keyfiyyətlərə malik olsa belə, hələlik elmi baxımdan bu sadəcə bir rejissor düşüncəsidir. Bu filmin populyarlığı zirehli maşın istehsalçısını da cəlb edərək, hazırlanmaqda və təqdimata verilməkdə olan maşına bu adı verməklə, daha çox reklam xarakterli bir gediş gətirib. Jurnalistlərin də bu ada qatdıqları “əfsanələr” sonda döyüş maşınına bu adla məhşurluq gətirdi.

“Terminator” (199 “Ramka”) Rusiya istehsalı döyüş maşınıdır ki, əsasən tankların döyüş dəstəklənməsi üçün nəzərdə tutulub. Vəzifəsi əsasən tank əleyhinə raket komplekslərini, qumbaraatanla silahlanmış piyadaları, əks tərəfin tank və PDM-lərini, uzunmüddətli atəş nöqtələrini və başqa yüksək qorunması olan vasitələrini məhv etmək üçün nəzərdə tutulub. Sadə dildə bu, tez reaksiyalı, yüngül, lakin yüksək atəşaçma imkanı olan silahlarla təchiz edilmiş tankdır. 2000-ci ildə geniş kütləyə sərgilənən bu döyüş maşını “Uralvaqonzavod” konserni tərəfindən hazırlanıb. Həmin ildən etibarən “Terminator” demək olar ki, Rusiyanın iştirak etdiyi silah və texnika sərgilərində nümayiş olunur. Böyük ölkələrin marağına səbəb olsa belə, hələ Rusiya Silahlı Qüvvələrinin silahlanmasına qəbul edilməyib. Hər zaman bu modelə maraq göstərən Rusiya Müdafiə Nazirliyi 2010-cu ildə bu döyüş maşınını səbəb göstərmədən almaqdan imtina edib. Hazırkı dövrdə Qazaxıstan Silahlı Qüvvələrinin arsenalında “Terminator” döyüş maşınları var. 2011-2013-cü illər ərzində sifarişlə bu texnikanın 10 ədədini əldə edən Qazaxıstan lisenziyalı olaraq bu döyüş maşınlarını buraxmağı qərara alıb.


Tank “cangüdəninin” ilk prototipindən sonra 2013-cü ildə Nijni Taqildə “Terminator-2” tipli zirehli maşın təqdim olunub ki, bu da məhşur T-72 tankının bazasında hazırlanıb. Bir neçə beynəlxalq sərgilərin qonağı olan bu maşın, dünya hərbi strukturlarında, həm də Rusiyada böyük marağa səbəb olsa da, Rusiya Silahlı Qüvvələrində 1 ədəd də olsa bu maşından yoxdur.

Bu maşınları Rusiya Hərbi sənayesi yenilik kimi təqdim etsə də, maşınların mənəvi “atası” SSRİ-dir. Hələ 80-ci illərdə Əfqanıstan təcrübəsindən nümunə götürən sovet hərbi konstruktorları, belə maşınların buraxılması üçün konstruktor bürolarında iş aparırdılar. Əfqanıstan döyüşləri göstərdi ki, çətin dağlıq və relyefi müxtəlif olan ərazilərdə tanklar sadəcə olaraq asan hədəfdən başqa bir şey deyil. Çünki, dağlarda mövqe tutmuş düşmən piyadası, qumbaraatanlarla silahlanaraq, aşağıda, uçurumlu yol kənarlarında hərəkət edən və topu müəyyən bucaqdan yuxarı qalxmayan tankları asanca vuraraq, başqa texnikanın yolunu bağlayır, sonradan isə böyük tələfatlara məruz qoyurdular. Bundan əlavə ustalıqla maskalanmış TƏRK (Tank əleyhinə raket kompleksləri) də baş bəlası idi. Onlar yüngül daşınan və mobildirlər. Bunlara qarşı isə mübarizə aparan tankların təchizatı lazım olan həddə deyildi.


Bundan əlavə, Rusiya ordusunda qorunmayan zirehli texnikaların şəhər döyüşlərində istifadəsi barədə acınacaqlı tarix var. 1 yanvar 1995-ildə Çeçenistan paytaxtının dəmir yolu vağzalına yaxınlaşan Maykop briqadasının yürüş qüvvələrinin texnikası tam məhv edildi. Bir neçə dəqiqə ərzində dalan və evlərin damında mövqe tutmuş qumbaraatanlar briqadanın bütün avtomobil və zirehli texnika karvanını məhv ediblər. Bundan əlavə sovet qüvvələri Əfqanıstanda dağ massivlərində mövqe tutmuş düşmənlə mübarizə üçün tanklardan məhdud istifadə edirdilər. Yuxarıda yazıldığı kimi, tankların topu yüksəklik traektoriyasının vurulması üşün bucaq yüksəkliyindən əziyyət çəkirdilər. Bunu əvəzləmək üçün çox zaman “Şilka” özüyeriyən zenit qurğularından istifadə olunurdu. Bu zaman da çətinliklər özünü gözlətmirdi. Bu tip döyüş maşınlarının zirehi çox zəif olduğundan, onlar hər zaman təhlükə mənbəyinə çevrilirdilər. Bundan əlavə bu maşınlarda ümumən yer hədəflərinin məhvi üçün nişanlama sistemləri zəifdir.

Tankların “cangüdənləri”nin yaradılmasına 80-ci illərdə başlanılsa belə, 2000-ci ildə təqdim olunan “Terminator”ların döyüş qülləsində 1 ədəd 30mm-lik avtomatik top və ona paralel qoşulmuş 7.62 çaplı pulemyot, 4 ədəd tank əleyhinə raket “Kornet” və 2 ədəd hərəkət xətti ilə atəş açan AQS tipli avtomatik qumbaraatan vardı. Sonralar isə qüllədə olan 30 mm-lik avtomatik topa əlavə birini də qoşdular. Bundan əlavə döyüş dəstində (KUB) ATAKA tipli idarəolunan döyüş vasitəsi də yer aldı. Aparıcı kompleksə bu zaman T-90 tanklarının şassisi tətbiq olundu.

30 mm-lik avtomatik top kompleksi yüngül zirehli texnikanı 1500 metrlik məsafədə asanlıqla məhv etmə qabliyyətinə malikdir. “Şturm” tipli TƏRK bilavasitə düşmənin zirehli texnikasını 6 km məsafədə, AQS tipli avtomatik qumbaraatan isə TDDM-ın qarşısındakı sahədə düşmənin piyada qüvvələrini buraraq məhv etmək üçün nəzərdə tutulub. Atəşin idarə olunması kompleksi ”Terminator”a 3 fərqli hədəfin birdəfəyə vurulmasını təmin edir. Mütəxəssislərin fikrinə görə “Terminator”un atəş sistemi iki motoatıcı taqımı (6 PDM və 40 şəxsi heyət nəfəri) əvəz edə bilir. Bundan əlavə “Relikt” tipli dinamik qorunma vasitəsi, TDDM-lərini düşmən tərəfdən kütləvi olaraq TƏRK–dan istifadə zamanı davamlı qoruya bilir. Maşının heyəti əsasən 5 nəfərdən ibarətdir. Bunlar: komandir, tuşlayıcı-operator, sürücü-mexanik və iki hərəkət sektoru üzrə AQS qumbaraatanlarının atıcılarıdır. “Terminator”lar NAVSTARGLONASS naviqasiya sistemi ilə təchiz olunub. Döyüş maşınının daxilində yerləşdirilmiş təmizləyici – ventilyasiya qurğusu, maşının heyətini kimyəvi zəhərləyici maddələrdən və radioaktiv tozdan qoruyur. Bundan əlavə əvvəlcədən mina və fuqasların partladılması üçün elektromaqnit-radioidarəolunan qurğular da nəzərdə tutulub.

Şərh və analizdən göründüyü kimi “Terminator” güclü silahlanmaya malik, yüksək manevrli və texniki cəhətdən müasir texnikadır. Lakin niyə Rusiya Silahlı Qüvvələri bu maşını almaqdan yan keçdilər? Bu sual bir çox hərbi icmalçı və ekspertləri düşündürür. Başqa tərəfdən isə Rusiya Silahlı Qüvvələrinin komandanlığı “Terminator”u TDDM-72 (BMPT-72) səviyyəsinə yəni, sadə dildə desək “Terminator-2” səviyyəsinə çatdırmaq üçün yenidən konstruktor bürosuna müraciət edib?

Birinci “Terminator”un yaranışında hərbçilərin ona reaksiyası eyni olmadı. Bir hissəsi bunun vacib olduğunu, digər hissəsi isə lazımsız olduğunu iddia etdilər. Etiraz edən hərbçilər əsasən maşının TƏRK-lərinin qorunmaması, heyətin çoxluğu, atəşin idarə olunması sisteminə idi. Ən əsası da maşının aparıcı şassisinin T-90 tankından olması, onu çox bahalı edirdi. Silahlı qüvvələrə kütləvi qəbul, həddindən artıq böyük maliyyə bahasına başa gəlirdi. Buna görə də istehsalçı başqa variant təklif etdi. Aparıcı şassi dəyişdirilərək, böyük anbarlarda işsiz qalan T-72 tanklarının şassısınə uyğunlaşdırıldı. Bu da qiymətin hiss olunacaq dərəcədə azalmasına gətirib çıxardı. 

TDDM-72-də digər təkmilləşmə işləri aparıldı:

- Tank əleyhinə raket kompleksi qəlpələrdən və güllələrdən qorunmaq üçün zirehli örtüklə bağlandı;
- Hərəkət üzrə yerləşdirilmiş AQS tipli avtomatik qumbaraatanlar yığışdırıldı. Bu da şəxsi heyətin ixtisarına gətirib çıxardı;
- Döyüş maşınında sifarişçinin istəyi ilə həm Rusiya, həm də xarici ölkələrin istehsalı olan əlaqə və naviqasiya sistemləri quraşdırıla bildi;
- Atəşin idarəetmə sistemi yenilənərək panoramalı termal kanallı nişangahla təmin olundu. Belə nişangah müasir T-90 MC tanklarında da istifadədədir;
- Maşının çəkisi 3 ton azaldıldı;
- TDDM-72 də daha güclü mühərrik qoyuldu (1000 l.s qədər). 

Lakin mütəxəssislər bu təkmilləşmələrdən daha da məyus oldular. Belə ki, AQS qumbaraatanlarının ləğv olunması, maşının atəş gücünü hiss olunacaq dərəcədə azaltdı. Maşın “Terminator”dan fərqli olaraq bir hədəfə atəş açır, əvvəlki isə 3 hədəfi birdəfəyə məhv edə bilirdi. Bundan əlavə heyətin azaldılması “görən gözlərin“ məhdudlaşdırılmasına gətirib çıxardı.

Lakin layihə bir çox bundan əvvəlki təkliflər kimi qapanmadı. İstehsalçı daima yeni təkliflər üzərində işləyərək maşının təkmilləşməsini davam etdirir. Hərbçilər də bu qənaətdədirlər ki, son illərin döyüşləri tankların döyüş çölündə vacibliyini azaldır və onları yüngül hədəfə çevirir. Əsasən də şəhər mühitində tanklar daha yöndəmsiz və tez məhv ediləndir. Bunu Suriyada gedən döyüşlər də sübut etdi. Ona görə də TDDM-lərə böyük ehtiyac var və yaxın gələcəkdə müasir və tam atəş güclü belə maşınlar silahlanmaya qəbul ediləcək.

T-15 tipli PDM 

Yaxın ilin son göstəricilərinə görə Rusiya ordusuna “Armata” tanklarının istehsal olunaraq verilməsi perspektivi real görünmür. Buna görədə artıq mütəxəssislər T-14 “Armata” tankının bazasında T-15 tipli zirehlənən piyadanın döyüş maşınlarının istehsala buraxılmasını daha məqsədəuyğun sayırlar. Bu konsepsiyaya görə motorlaşdırılmış piyada hissələri artıq daha davamlı zirehlənmiş, manevrli, keyfiyyətli və yeni növ atəş sistemli döyüş maşınlarına sahib olacaq.

İlk andan bu döyüş maşını mütəxəssislərdə müxtəlif fikir ayrılığına gətirib çıxardı. Görünüşdən maşın, motoatıcı hissələrin şəxsi heyətini daşımaq üçün zirehli transportyor təsiri bağışlayır. Lakin güclü silahlanma və davamlı zireh qatı bizi əmin edir ki, bu ağır zirehli transportyordur ki, onun yaradılması konsepsiyasında şəxsi heyətin daha yaxşı qorunması və atəş açması üçün müxtəlif növ silah kompleksləri və müasir zireh qatı işlənib hazırlanıb. T-15 tipli PDM hal-hazırda Rusiya Silahlı Qüvvələrində silahlanmada olan bütün bu tip maşınların üstündən xətt çəkərək, ortaya yeni konsepsiyalı döyüş maşını anlamını gətirir. 


”Soyuq müharibə” illərində Sovet ordusunda yaradılmış və sonradan kiçik modernləşməyə məruz qalmaqla hal-hazırda Rusiya ordusunda istifadədə olan PDM-lərə nisbətdə T-15 tipli PDM döyüş çölündə tam olaraq müstəqildir. Köhnə PDM-1 və PDM-2 lər əsasən döyüş çölündə tank hissələrinin dəstəyi üçün və motoatıcı hissələrin bilavasitə döyüşün qaynar yerlərinə çatdırılması üçün nəzərdə tutulub. Bu maşınların yüngül çəkisi və buna görə də manevr qabliyyətinin yüksək olmasına baxmayaraq, maşınlar zəif zirehin vasitəsi ilə, tez sıradan çıxa bilən vasitələr sırasına daxildir. Buna misal 40-cı ordunun Əfqanıstan ərazisində apardığı hərbi əməliyyatlarıdır ki, təcrübəyə görə, bu maşınlar adi PK pulemyotları ilə sıradan çıxarıla bilir, şatatda olan 76 mm-lik və 30 mm-lik avtomatik toplar öz aktuallığını itirir.

Haşiyə: Döyüşə atılan xarici və rus istehsalı olan bütün piyadanın döyüş maşınları, düşmənin tank əleyhinə və piyada əleyhinə vasitələrinin yüngül ovuna çevrilib, qumbaraatanlar, əl qumbaraları, pulemyotlar bu maşınları asanca hərəkətsiz etməyi bacarıb. ABŞ ordusunun İraqdakı qüvvələri, Rusiya ordusunun Çeçenistandakı qüvvələri şəhər şəraitində döyüş aparma zamanı bu maşınların zirehinin həddən ziyadə zəif olduğu problemini bariz ortaya qoydu.

T-15 tipli PDM “Barbaris” tipli döyüş maşını, istehsalçının iddiasına görə tank zirehi qazanaraq, bundan əlavə piyada, zirehli texnika əleyhinə vasitələrlə təchiz olunaraq həm açıq, həm də şəhər şəraitində piyadaları aktiv qoruyaraq döyüş aparmaq funksiyalarına malikdir. Bu zaman çəkinin artması labüddür ki, daha güclü mühərrik bu amilin də öhdəsindən gəlməyə qadirdir. 


T-15 tipli PDM “Barbaris” bütövlükdə T-14 ”Armata” tankının aparıcı şassisinin üzərində qurulub. Maşın son tamamlama işləri bitdikdən sonra 48 ton çəkiyə malikdir. Əvvəlki növ PDM-1,2 əsasən 12 ton çəkiyə malik idi. ABŞ-ın “Bredli” döyüş maşınlarının çəkisi isə 22-24 ton (modifikasiyasına əsasən) çəkidədir. Çəkisinin yüksək olmasına baxmayaraq, güclü transmissiya və güclü mühərrik baxımından keyfiyyətli manevrə malikdir ki, saatda 70-km sürətlə irəliləyə bilir. Bu zaman arxa hissədə yerləşən desant bölümündə 7-9 motoatıcı şəxsi heyət də daşıya bilir. T-15 tipli PDM “Barbaris”in döyüş qülləsi ənənəvi qüllələrdən fərqli olaraq insansız avtomatik ”Epoxa” adlı moduldan ibarətdir. Modulda yerləşdirilmiş silah, qurğu və vasitələr məsafədən idarə olunur. “Epoxa” tipli modulda 30 mm-lik 2A42 tipli avtomatik top, Kalaşnikovun tank pulemyotu, 4 ədəd ”Kornet” tipli TƏRK yerləşdirilib. Bundan əlavə qüllədə tüstü qumbaraatanları üçün də buraxıcı qurğu var. Əgər 30 mm-lik avtomatik top və PKT pulemyotu piyada əleyhinə silahdırsa, ”Kornet” tipli TƏRK-lər artıq tanklarla da mübarizə stimulunu verir. Səhra yoxlamaları zamanı, hərbi mütəxəssislərin tələbinə uyğun olaraq T-15 tipli PDM “Barbaris” 57 mm-lik avtomatik top və “Ataka” tipli TƏRK-lərlə təmin olunub. 30 mm-lik topdan fərqli olaraq artıq 57 mm-lik avtomatik top ,yüngül zirehlənmiş texnika ilə də mübarizə aparmaq funksiyasını qazandı. Bundan əlavə döyüş maşını aktiv müdafiə sistemi ”Afqanit”lə təmin olundu ki, bu zaman maşına yaxınlaşan mərmi və raketlər bu sistem vasitəsi ilə tanınaraq məhv edilir. Əgər mərmi və ya raket sistemi keçərsə, bu zaman ikiqat zireh modulu işə düşərək, onların əsas gövdəyə yaxınlaşmasının qarşısını alır. Hələlik maşın uzunmüddətli səhra yoxlamalarından keçir. Bu yoxlamaların nəticəsini analiz edən hərbi mütəxəssislər, sonda Rusiya ordusunda olan köhnə nümunəli PDM-lərin əvəzlənməsi üçün son rəylərini verəcəklər.

Hərbi ekspert Abuzər Əbilov 
Ordu.az

loading...
loading...
Susuz çalışan qabyuyan maşın istehsal olundu - MARAQLI
Yaşlı adam qadını təcavüzdən belə xilas etdi - VİDEO
Məşhur aktyor səhnədə bıçaqlandı - VİDEO
Bu da oldu: Yaxın günlərdə çilçıraqla evlənəcək...
Ölkə parlamentində qeyri-adi etiraz aksiyası: Yerə döşək sərib yatdı...
Lor Hospital
İdrak Liseyi - Keyfiyyətli təhsil
N.Tusi adına Klinika
Maraqlı
Maşınına girən oğrunu qovmağa getdi: Üzünü görüncə qaçmağı qənimət bildi...
Cəmiyyət
“Arı sancması zamanı dərhal dünyasını dəyişən şəxslərin hamısı anafilaktik şokdan ölür...”
Cəmiyyət
“Əsas məqsədimiz ədəbiyyatın təbliğidir...”
Cəmiyyət
“Tərəfdarıyam ki, enerji içkilərinin satışı 18 yaşına qədər gənclərə qadağan olunsun...”
Maraqlı
Avstraliyaya göydən 17 kiloqramlıq qızıl külçə düşdü - FOTOLAR
Həftənin ən çox oxunanları
Hərbi hissəyə bir milyon 400 min nəfərlik basqın: Pentaqon şokda...
Taksi sürücüsü paytaxt yolunda sərnişini zorladı -Polis araşdırmaya başladı...
"O, sonradan düşündü ki, bu qızın yerişində, duruşunda, baxışında tam bir fahişə ədası var"
“Qızımı Bakıya apararaq bir neçə gün orda saxlayıb təcavüz ediblər...” -Yoxa çıxan qızla bağlı təfərrüatlar...
"İndi Elmar Vəliyevin həmin villasının tikildiyi küçə qələbəliyi xatırladır..."
Gürcülər Azərbaycan əsgərlərinə hücum etdilər, silahlarını əllərindən aldılar – VİDEO
“Baş nazirin oğlu əxlaqsız və parazitdir...”- keçmiş müdafiə naziri sərt danışdı...
Yol polisi Bakıda yarım milyonluq maşın saxladı: Sərxoş sürücü 20 manat təklif etdi...
S-400 Türkiyə otellərini "vurdu" - Rus turistlərə10-15 faizlik endirim təklifi...
“Acından ölən” ermənilər Xocavənddə vurvahur yaşayış binaları tikir...-FOTOLAR
Moderator.az-ın arxivi
Copyright©2019
"Moderator.az" MMC
Baş redaktor:
Zülfüqar Hüseynzadə
Saytda reklam, banner və s. işlər üçün əlaqə:
Telefon: 0502711225, 0507440247 (Whatsapp)